Deventer, 11 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Minimabeleid en schuldhulpverlening in Deventer, 2017-2020 Col2 Col3 Minimabeleid en schuldhulpverlening in Deventer, 2017-2020 2017-2020 2017-2020 Hans van Eck
Madelon Vermeulen
September 2016
0
_Anyone who has ever struggled with poverty knows how extremely expensive it is to be poor_
_James Baldwin_
1
Inhoudsopgave
Inleiding op de nota
Deel 1 - Uitgangspunten voor het minimabeleid en de schuldhulpverlening in Deventer
Deel 2 – Leeswijzer. koppeling van maatregelen aan speerpunten Bestuursopdracht
Armoedebestrijding 2.0 en aanbevelingen Rekenkamercommissie
Deel 3a – Beleidsplan minimabeleid in Deventer, 2017 – 2020
Deel 3b - Schulden lossen we samen op: Beleidsplan schuldhulpverlening in Deventer, 2017 -
2020
2
Inleiding op de nota
De afgelopen periode heeft de gemeenteraad meerdere malen gesproken over de wijze waarop het minima- en schuldhulpverleningsbeleid in Deventer voor de periode van 2017 tot en met 2020 moet worden ingevuld. Basis voor deze gesprekken waren de discussienota’s minimabeleid en schuldhulpverlening (tijdens een toelichtende sessie bij de raadstafel op 10 februari 2016 en een raadsvergadering van 24 februari 2016) en de ambitienota minimabeleid en schuldhulpverlening (tijdens de raadstafel van 3 juni 2016). Daarnaast heeft de raad in de zomer van 2015 een minimaconferentie georganiseerd en is minimabeleid en schuldhulpverlening onderwerp geweest van een rekenkameronderzoek waarvan de uitkomsten op 16 september 2015 zijn besproken.
Het aantal momenten en de wijze waarop is gesproken over deze onderwerpen laat de grote betrokkenheid vanuit de raad zien. Maar het maakt ook duidelijk, dat het lastig is om keuzes te maken binnen een context waarin de eisen en wensen van de raad moeten worden vertaald in beleid en in concrete acties, zonder dat daar extra middelen voor beschikbaar zijn. Toch denken we dat we met deze beleidsplannen een goede stap zetten om meedoen voor onze inwoners met een laag inkomen of financiële problemen mogelijk te maken.
De nota bestaat uit 3 delen. In het eerste deel geven we kort weer op welke uitgangspunten de beleidsplannen minimabeleid en schuldhulpverlening gebaseerd zijn. Het tweede deel bevat, in tabelvorm, een samenvatting van de wijze waarop de speerpunten die door de raad zijn meegegeven in de bestuursopdracht Armoedebestrijding 2.0 en de 13 aanbevelingen van de rekenkamercommissie zijn vertaald in het nieuwe minima- en schuldhulpverleningsbeleid. Per punt is aangegeven welke maatregelen worden genomen en waar de inhoudelijke onderbouwing daarvan te vinden is. Zo krijgt u een overzichtelijk beeld van de uitwerking van de prioriteiten die door de raad zijn gesteld.
In het derde deel van de nota treft u tenslotte de uitgewerkte beleidsplannen minimabeleid en schuldhulpverlening over de periode 2017 tot 2020 aan.
3
Inleiding Armoede, gebrek aan geld, schulden. Wie daar mee te maken heeft, kan niet maximaal meedoen in de maatschappij. Niet alleen om financiële redenen, maar ook (en misschien wel vooral) door de dynamiek van schaarste: financiële problemen zijn zo overheersend in het denken van mensen, dat geen mentale ruimte overblijft voor andere zaken. Deze dynamiek verklaart de verminderde zelfredzaamheid van mensen in een slechte financiële situatie. Daarnaast is armoede duur. Voor het huishouden zelf: iemand die zijn rekeningen niet kan betalen is vaak een veelvoud van het oorspronkelijk bedrag kwijt aan incasso- en deurwaarderskosten. Maar ook voor de samenleving: iedere problematische schuldsituatie leidt tot ruim € 100.000 aan maatschappelijke kosten. Deze kosten vallen op verschillende terreinen:
- gezondheidszorg (mensen met een laag inkomen hebben vaker gezondheidsproblemen)
- onderwijs (door schooluitval)
- welzijnswerk (door armoede kost het werken aan psychosociale problematiek meer tijd)
- sociale diensten en UWV (mensen met schulden hebben meer moeite om betaald werk te vinden, waardoor langer een uitkering moet worden verstrekt)
- werkgevers (medewerkers met financiële problemen zijn vaker ziek en minder productief)
- gemeenten (huisuitzettingen leiden tot kosten voor maatschappelijke opvang)
- schuldeisers (zij ontvangen hun geld niet, maar moeten wel incassokosten maken) En, misschien wel het meest schrijnend: armoede overstijgt generaties. Want financiële zorgen bij ouders hebben grote invloed op de kansen en het toekomstperspectief van hun kinderen.
De gemeente Deventer wil haar inwoners maximaal laten meedoen in de samenleving. De aanpak van armoede en schulden is een belangrijk instrument bij het realiseren van die ambitie.
Uitgangspunten van beleid Het minima- en schuldhulpverleningsbeleid in Deventer is de komende jaren gebaseerd op een zevental belangrijke uitgangspunten. Zij vormen de basis voor de uitwerking in een tweetal beleidsplannen, waarin een concrete en gedetailleerde uitwerking wordt gegeven van de wijze waarop de verschillende regelingen de komende jaren worden ingezet en uitgevoerd.
1. Samen beperken van financiële zorgen Door ze te voorkomen of (als dat niet lukt) snel te signaleren en op te lossen of beheersbaar te maken, kan de impact van financiële problemen worden beperkt. Om dat te bereiken heeft de gemeente Deventer de afgelopen jaren stevig ingezet op minimabeleid en schuldhulpverlening. Maar om het effect verder te vergroten is meer nodig.
- Een laagdrempelige en brede toegang, zodat iedereen met een laag inkomen, financiële zorgen of met financiële vragen (bijvoorbeeld bij life-events) eenvoudig ondersteuning kan vragen.
- Juridische en financiële ruimte voor maatwerk en innovatie, zodat professionals nog effectiever hun werk kunnen doen. Voldoende mogelijkheden om te kunnen experimenteren met nieuwe interventies.
- Een grote groep betrouwbare vrijwillige ondersteuners die goed gefaciliteerd, opgeleid en eenvoudig bereikbaar is.
2. Financiële problemen effectiever aanpakken door over de grenzen van beleidsterreinen heen te kijken Financiële problemen hebben enorme impact op het dagelijks functioneren van mensen. Het voorkomen en oplossen van deze problemen moet daarom een gezamenlijke prioriteit zijn binnen alle beleidsterreinen en niet meer alleen een probleem waarvoor kan worden verwezen naar het loket ( _en_ _het budget!_ ) van schuldhulpverlening en minimabeleid. Voorkomen van schulden en armoede vraagt om een andere (radicalere) invulling van preventie dan alleen informatieverstrekking en bewustwording. Maar ook om een andere interpretatie van begrippen als “eigen verantwoordelijkheid” en “zelfredzaamheid”, om andere vormen van bijstandsverstrekking (met mogelijk elementen van een basisinkomen), om ruimere privacyregels, enzovoorts. En uiteindelijk om inzicht in het rendement van interventies bij financiële problemen op andere beleidsterreinen zodat er ontschotting van budgetten
4
tot stand kan komen. Hoe dat er in de praktijk precies uitziet vraagt nog verdere uitwerking. Het kost waarschijnlijk enkele jaren om die omslag te maken, maar voor ons staat vast dat hij noodzakelijk is om uiteindelijk maximaal effect te bereiken.
3. Direct starten met een integrale aanpak We zijn tevreden over de wijze waarop de schuldhulpverlening en het minimabeleid in Deventer op dit moment is vormgegeven en wordt uitgevoerd. Andere gemeenten komen bij ons in de keuken kijken om goede ideeën op te doen. We zetten dat beleid daarom voort. Maar we zien voldoende mogelijkheden om ook de komende jaren aan effectiviteit te winnen, zonder daarvoor meteen het hele systeem aan te passen. En met het gefaseerd inzetten van die mogelijkheden zetten we meteen de eerste stappen naar een veel meer integrale aanpak van de armoede- en schuldenproblematiek in Deventer. Zonder er direct een tijdsvolgorde in aan te brengen, pakken we de komende periode in ieder geval de onder punt 4 tot en met 7 genoemde zaken op.
4. Vanuit maatwerk maken we minimabeleid effectiever De formele doelgroep voor minimabeleid blijft vastgesteld op de groep inwoners van Deventer met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum. Maar we realiseren ons ook, dat de problematiek die samenhangt met een laag inkomen zich niet laat vangen in zoiets als een “percentage van het wettelijk sociaal minimum”. Hoe hoog of hoe laag je dat percentage ook legt, er vallen dan altijd schrijnende gevallen buiten de boot. Nu we weten wat de impact van financiële problemen is, lijkt het logisch om professionals in het sociaal team de ruimte te geven om in die gevallen maatwerk te kunnen leveren in het minimabeleid. Hetzelfde geldt ook voor de inhoud van het minimabeleid. Het is per individu verschillend wat noodzakelijke kosten zijn, dus ook daar moeten individuele afwegingen in gemaakt kunnen worden. Daarmee zorgen we dat er niet alleen standaardvoorzieningen zijn, maar ook voldoende maatwerkbudget zodat alle professionals die met de (potentiële) doelgroep in aanraking komen die afweging kunnen maken.
5. Ondersteuning op maat bij schuldhulpverlening Bij schuldhulpverlening is een schuldregeling niet altijd het uitgangspunt. We onderzoeken eerst bij de individuele cliënt waar de behoefte ligt, zijn reëel in het schetsen van de mogelijkheden (soms is het beheersbaar maken van schulden het maximaal haalbare) en werken vervolgens in kleine overzichtelijke stappen naar het doel toe. Door beter en sneller te voldoen aan de specifieke individuele vraag, voelt de cliënt zich eerder geholpen en wordt dus ook eerder voldaan aan de algemene doelstelling: het wegnemen van financiële zorgen, waardoor de cliënt weer maximaal kan participeren in de samenleving. Uiteindelijk leidt dat dan ook tot het gewenste financiële rendement. Deventer kent geen uitsluitingsgronden voor schuldhulpverlening. Maar aan schuldhulpverleningstrajecten kunnen wel voorwaarden worden verbonden. Bijvoorbeeld om de kosten van die trajecten te beperken. Maar ook om bij mensen aan wie we een tweede kans bieden te voorkomen dat ze opnieuw in de problemen raken.
6. Blijven innoveren We zien allerlei mogelijkheden om schulden sneller op te lossen of beheersbaar te maken. Door daar (verder) mee te experimenteren, kunnen we zien wat werkt. Dat is belangrijk, want versnelling van trajecten heeft niet alleen politiek een hoge prioriteit, maar leidt uiteindelijk ook tot een hoger rendement. Maar hier gaan de kosten voor de baten uit: niet alles werkt meteen, sommige ideeën mislukken. Maar we willen heel graag verder met differentiatie van eenvoudige en complexe (snelle en langzamere) trajecten, een uitbreiding van de 4S-aanpak, inzet van zeer intensieve schuldhulp voor bepaalde doelgroepen, digitale schuldhulpverlening. Minimabeleid op maat kan financiële problemen voorkomen. Maar we kunnen nu al voorspellen dat het niet genoeg is. Want financiële problemen worden niet alleen veroorzaakt door een gebrek aan geld, maar ook door ongezond financieel gedrag. Dat vraagt enerzijds om kennisoverdracht en bewustwording: help jongeren om meer inzicht te krijgen in de gevolgen van financiële keuzes (bijvoorbeeld via de Sallandse Dialoog), ondersteun risicogroepen (bijvoorbeeld bij echtscheiding en ontslag) bij het onder controle krijgen van hun inkomsten en uitgaven en het direct beheersbaar maken van schulden. Maar doe meer dan dat: biedt ook een breed toegankelijke service die mensen in de gelegenheid stelt om zelf de verantwoordelijkheid te houden over hun financiën, maar die wel direct en laagdrempelig inschakelen van hulp mogelijk maakt als het mis loopt. In die (radicale) aanpak van preventie ligt volgens ons een mogelijkheid om het aantal mensen met problematische schulden uiteindelijk structureel terug te dringen. We kunnen hier morgen, kleinschalig, mee
5
beginnen. Maar uiteindelijk moet het leiden tot een breed gedragen aanpak, waar vanuit allerlei maatschappelijke organisaties op wordt ingezet.
7. Inzetten van ervaringsdeskundigen bij de ontwikkeling van beleid en uitvoering Minimabeleid en schuldhulpverlening vragen, zoals gezegd, om maatwerk. Maar om willekeur te voorkomen, transparantie en geloofwaardigheid (met name naar schuldeisers) te bevorderen ook om standaardisatie en kaders. Door ervaringsdeskundigen (cliënten, kinderen, hulpverleners, schuldeisers, medewerkers uit de uitvoering) te betrekken bij het ontwikkelen van beleid en uitvoering kunnen we beter inschatten hoe we een goed evenwicht kunnen bewaren tussen beide uitgangspunten en kunnen we de dienstverlening aanpassen op waar behoefte aan is. We willen dan ook heel graag een structuur inrichten, waarin we met alle partijen de toekomst van het minimabeleid en de schuldhulpverlening kunnen vormgeven.
Financiën De opdracht om het minima- en schuldhulpverleningsbeleid vorm te geven binnen de huidige financiële kaders geeft weinig ruimte voor nieuwe initiatieven of nieuw beleid. Dat betekent ook dat een aantal wensen alleen kan worden ingevuld, wanneer binnen de budgetten voor minimabeleid en schuldhulpverlening ruimte wordt gecreëerd. Dat doen we bijvoorbeeld door het insourcen van beschermingsbewind, waarmee we de uitgaven aan bewindvoeringskosten binnen de bijzondere bijstand kunnen beperken. Een zelfde keuze zou gemaakt kunnen worden om de doorlooptijd van schuldhulpverleningstrajecten verder terug te dringen. Naast een aantal praktische aanpassingen in de uitvoering, verwachten we dat een belangrijke stap kan worden gezet door meer tijd per dossier te besteden, waardoor de schuldhulpverlener veel intensiever met een cliënt en de schuldeisers contact kan hebben en ook sneller zaken voor elkaar kan krijgen. Bij een gelijkblijvend aantal aanvragen, vraagt dat echter om extra capaciteit. De middelen daarvoor zouden vrijgemaakt kunnen worden, door cliënten waarvoor de schulden zijn opgelost na afloop van hun traject te laten bijdragen in de kosten van de dienstverlening.
We onderzoeken het rendement dat het investeren in minimabeleid en schuldhulpverlening oplevert op andere plekken in de samenleving. Het loont om te investeren in armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Meer mensen eerder bereiken en vervolgens sneller helpen levert het meeste rendement op. Dat uitgangspunt zorgt ervoor dat de doelgroep voor schuldhulpverlening en minimabeleid er niet kleiner op wordt. Er meldt zich jaarlijks al een grote groep mensen met acute financiële problemen bij het BAD en de groep potentiële cliënten is nog veel groter. Extra inzet op preventie en vroegsignalering (in eerste instantie vooral vanuit specialistische schuldhulpverlening en vanuit sociale teams, maar later ook vanuit andere beleidsterreinen) gaat op termijn ongetwijfeld leiden tot een verder verhoogde instroom. Het vraagt een investering om deze groep adequaat te kunnen helpen en geen wachtlijsten te creëren. Met het bieden van maatwerk om financiële problemen te voorkomen, komt ook een grotere groep voor het minimabeleid in beeld. Om binnen de budgettaire kaders te blijven, kijken we ook naar mogelijke inverdieneffecten. We onderzoeken of we kosten kunnen dekken uit budgetten op beleidsterreinen waar we het rendement van de extra inzet op schuldhulpverlening en minimabeleid verwachten. Waar nodig stellen we businesscases op, waarin we deze effecten inzichtelijk maken.
Tot slot is op Prinsjesdag door het kabinet aangekondigd dat er extra middelen (in totaal 100 miljoen euro) worden vrijgemaakt voor de bestrijding van de gevolgen van armoede onder kinderen. Zodra de precieze strekking van dit besluit bekend is, komen we met aanvullende voorstellen over de besteding daarvan.
Beleidsplannen De genoemde inhoudelijke en financiële uitgangspunten bieden, zoals gezegd, het kader waarbinnen we het minimabeleid en de schuldhulpverlening de komende jaren uitvoeren. Daarnaast zijn in de beleidsplannen de wensen van de raad meegenomen die zijn opgenomen in de Bestuursopdracht Armoedebeleid en Schuldhulpverlening 2.0 en is aandacht besteed aan de aanbeveling die de Rekenkamercommissie heeft gedaan naar aanleiding van het onderzoek Armoede in beleid, Rijkdom in uitvoering. De uitvoering van het beleid moet de komende jaren voor meer inwoners van Deventer _Meedoen mogelijk maken._
Leeswijzer
6
De beleidsplannen worden vergezeld door een samenvatting (in tabelvorm) van de wijze waarop de speerpunten die door de raad zijn meegegeven in de bestuursopdracht Armoedebestrijding 2.0 en de 13 aanbevelingen van de rekenkamercommissie zijn vertaald in het nieuwe minima- en schuldhulpverleningsbeleid. Per punt is aangegeven welke maatregelen worden genomen en waar de inhoudelijke onderbouwing daarvan te vinden is. Zo krijgt u een overzichtelijk beeld van de uitwerking van de prioriteiten die door de raad zijn gesteld.
7
_koppeling van maatregelen aan speerpunten Bestuursopdracht Armoedebestrijding 2.0 en aanbevelin gen_
_Rekenkamercommissie_
| Speerpunt bestuursopdracht | Tekst bestuursopdracht | Uitwerking speerpunt in nota | Paragraaf nota schuldhulp | Paragraaf nota minimabeleid |
|---|---|---|---|---|
| Speerpunt bestuursopdracht | ||||
| a. | waarborgen van de basis voor een goede jeugd in Deventer door | Hoofddoelstelling van het minimabeleid is nadrukkelijk gericht op kinderen: _het gemeentelijk minimabeleid bevordert de maatschappelijke participatie_ _van de inwoners van Deventer die leven van een laag inkomen en draagt er_ _aan bij dat alle kinderen in Deventer gelijke kansen krijgen om hun talenten te_ _ontplooien, ongeacht het inkomen in het gezin._ _Kinderen zijn een belangrijke doelgroep voor het minimabeleid. Daarom kent_ _Deventer een Kindpakket, uitgevoerd door Stichting Leergeld, dat bevordert_ _dat kinderen tot 18 jaar, ondanks het feit dat hun ouders een laag inkomen_ _hebben (tot maximaal 110% van de bijstandsnorm), toch volwaardig kunnen_ _meedoen aan activiteiten. Vanuit dit pakket wordt bijgedragen in de kosten_ _van bijvoorbeeld sport, cultuur, muziek en dans. Ook is het mogelijk om een_ _gratis internetabonnement aan te vragen en worden tweedehands computers_ _verstrekt._ _Kinderen denken in een “Kinderraad” mee over de invulling van het_ _kindpakket en het minimabeleid_ | § 2.1 § 3.1 § 3.2 § 5.2 § 7.2.3 | |
| a. | een combinatie van algemene voorzieningen en een te definiëren | een combinatie van algemene voorzieningen en een te definiëren | een combinatie van algemene voorzieningen en een te definiëren | een combinatie van algemene voorzieningen en een te definiëren |
| a. | Kindpakket | Kindpakket | Kindpakket | Kindpakket |
| a. | ||||
| a. | ||||
| a. | ||||
| a. | ||||
| b. | versnellen van de doorlooptijden bij het BAD | De volgende acties voor het verbeteren van de doorlooptijden worden ingezet: Uitgebreide screening voorafgaand aan het traject Op basis van de screening differentiëren van trajecten (afwijkende routes voor complexe en minder complexe dossiers) Werken met korte termijnresultaten om voortgang helder te houden voor de cliënt Aansluiten op landelijke afspraken over verkorten reactietijden schuldeisers, digitale gegevensuitwisseling, etc. Maken van lokale afspraken Inzet sociale teams en vrijwilligers aan voorkant van traject om vertraging bij de schuldenaar te voorkomen Maatwerk blijft het uitgangspunt: waar een traject tijd nodig heeft om tot een goed einde te komen, wordt het die tijd ook gegund | § 7.3 § 7.3.1 § 3.3 § 6.2 t/m 6.5 § 8.5.1 § 8.5.2 | |
| b. | ||||
| b. | ||||
| b. | ||||
| b. | ||||
| b. | ||||
| b. |
1
| Speerpunt bestuursopdracht | Tekst bestuursopdracht | Uitwerking speerpunt in nota | Paragraaf nota schuldhulp | Paragraaf nota minimabeleid |
|---|---|---|---|---|
| c. | preventie (met name bij jongeren) | Partners in de stad hebben een voortrekkersrol in “traditionele” schuldpreventie, de gemeente in vroegsignalering en nazorg Preventie en financiële educatie bij jongeren is speerpunt in het Sallandse Dialoog financiële redzaamheid, waar regionaal en lokaal wordt samengewerkt om schuldenproblematiek te voorkomen. Het BAD / de Kredietbank Salland e.o. krijgen opdracht actief mee te werken aan initiatieven die de betaalbaarheid van vaste lasten (een belangrijke oorzaak van schuldenproblematiek) te vergroten. Binnen het minimabeleid wordt preventie een belangrijk onderwerp, met name waar het gaat om nieuwe doelgroepen en het oppakken van signalen bij life-events | § 8.2 § 8.2.1 | § 5.5 |
| d. | aandacht voor nieuwe doelgroepen (onder andere mensen die hun baan kwijtraken maar nog geen schulden hebben/in schuldsanering zitten, jongeren die voorheen ambulante begeleiding zouden krijgen, ZZP- ers, enz.) | De doelgroep voor schuldhulpverlening is zeer breed geformuleerd (iedereen die ondersteuning vraagt bij financiële problemen), voor minimabeleid is deze afgebakend op basis van inkomen (afhankelijk van de regeling 100% of 110% van het geldend sociaal minimum. De formele doelgroep hoeft niet te worden uitgebreid om nieuwe doelgroepen toegang te geven. Wel wordt speciale aandacht gegeven aan het bereik onder deze nieuwe doelgroepen door: Samenwerking van het BAD met Ondernemershuis Deventer en het GROS zodat zelfstandigen “in zwaar weer” eerder in beeld komen en vaker gebruik kunnen maken van schuldhulpverlening. Samenwerking van het BAD met UWV en DWT, zodat huishoudens die te maken krijgen met een dreigende inkomensterugval preventief geïnformeerd (bijvoorbeeld door Voorzieningenwijzers of vrijwilligers) of snel hun schulden kunnen laten aanpakken. We doen daarnaast onderzoek naar de effecten van de directe aanpak van financiële problemen op de snelheid waarmee mensen weer een baan vinden. | Hoofdstuk 5 § 8.2.3 § 8.5.2 | § 5.5 |
2
| Col1 | Col2 | Col3 | Col4 | Col5 |
|---|---|---|---|---|
| Speerpunt bestuursopdracht | Tekst bestuursopdracht | Uitwerking speerpunt in nota | Paragraaf nota schuldhulp | Paragraaf nota minimabeleid |
| e. | de samenwerking tussen vrijwilligersorganisaties en professionele instellingen enerzijds en tussen vrijwilligersorganisaties onderling anderzijds uitbreiden en verbeteren | Deventer kent vanuit Carinova (Vrijwillige Thuisadministratie) en het Meester Geertshuis (budgetcoaches) een uitgebreid aanbod aan vrijwillige ondersteuning in het kader van financiën en schuldhulpverlening. De afgelopen jaren is al behoorlijk geïnvesteerd om te komen tot een goede afstemming van de rol, taak en verantwoordelijkheid van vrijwilligers op het aanwezige professionele aanbod. Met de vrijwilligersorganisaties zijn afspraken gemaakt over de verdeling van ondersteuning tussen de sociale teams en het BAD, zodat voor alle partijen duidelijk is welke vrijwilligers ingezet worden en met welk doel Vanuit de Sallandse Dialoog financiële redzaamheid en in het kader van een pilot met ervaringsdeskundigen worden nieuwe vrijwilligers geworven die óf vanwege hun professionele achtergrond óf vanwege hun eigen ervaringen toegevoegde waarde hebben bij het huidige vrijwilligersaanbod Met ingang van 1 oktober 2016 zijn vrijwilligers aanwezig in het Stadhuis, die mensen met schuldenproblematiek direct kunnen ondersteunen. Ook in een aantal wijken komt een vrijwilligersinloop. Analoog aan wat met de vrijwilligers in de schuldhulpverlening gebeurt, worden ook andere vrijwilligers geschoold, zodat zij huishoudens die zich bij (bijvoorbeeld) de sportclub of muziekvereniging melden actief kunnen informeren over de regelingen vanuit het minimabeleid. Door het organiseren van bijeenkomsten en conferenties, het ondersteunen bij huisvesting en het beschikbaar stellen van budget voor kleinschalige burgerinitiatieven, faciliteert de gemeente de samenwerking tussen organisaties | § 6.3 | § 5.2 |
| f. | het kwaliteitsniveau voor de vrijwilligers in de schuldhulpverlening (ook ter bescherming van de mensen die hulp krijgen van een vrijwilliger) | Om de kwaliteit van de vrijwillige ondersteuning te garanderen, wordt vanuit het BAD een opleidingsprogramma aan de vrijwilligers aangeboden. Naast een opleiding bij de start, worden jaarlijks bijeenkomsten georganiseerd, waarin actuele ontwikkelingen worden besproken. Vanaf 2018 schakelen het BAD en andere professionele hulpverlening voor financiële ondersteuning alleen vrijwilligers in, die het opleidingsprogramma hebben doorlopen en minimaal 1x per jaar bij een actualiteitenbijeenkomst aanwezig zijn geweest. Met de vrijwilligersorganisaties worden afspraken gemaakt over de wijze waarop zij zelf invulling geven aan hun kwaliteitsbeleid. Onderdeel daarvan is in ieder geval een screening van de vrijwilliger bij aanmelding en een protocol voor de wijze waarop de matching van de vrijwilliger met de cliënt plaatsvindt. | § 2.6 § 5.4 |
3
| Col1 | Col2 | Col3 | Col4 | Col5 |
|---|---|---|---|---|
| Aanbeveling RKC | Tekst aanbeveling | Uitwerking aanbeveling in nota | Paragraaf nota schuldhulp | Paragraaf nota minimabeleid |
| Aanbeveling 2 | Formuleer vanaf de Programmabegroting 2016 meetbare doelstellingen voor minimabeleid en schuldhulpverleningsbeleid op minimaal de onderstaande vijf aspecten: i. zelfredzaamheid; ii. de inspanningen rond preventie, vroegsignalering en nazorg; iii. het voorkomen van schulden; iv. recidive (op basis van een eigen heldere definitie; v. het niet tussen wal en schip vallen. | Doelstellingen zijn vastgelegd. | § 4.3 en § 4.4 | § 3.1 § 3.2 |
| Aanbeveling 3 | Meet periodiek of de doelstellingen, zoals die worden geformuleerd conform de aanbeveling onder 2, worden gerealiseerd en rapporteer daarover via het jaarverslag of de Monitor Sociaal Domein aan de raad. | Jaarlijks wordt een jaarverslag schuldhulpverlening en sociale kredietverstrekking aan de gemeenteraad aangeboden. Daarnaast wordt periodiek gerapporteerd via de diverse tussentijdse rapportages | § 4.5 | § 3.3 |
| Aanbeveling 4 | Breng in nieuw te ontwikkelen minimabeleid zowel kwantitatief (aantallen) als kwalitatief (kenmerken) in beeld wat de beoogde doelgroepen zijn voor minimabeleid en schuldhulpverlening. | De potentiële doelgroep voor “curatieve” schuldhulpverlening bestaat in Deventer uit (naar schatting) 7.600 huishoudens. Met inbegrip van de doelgroep voor preventieve schuldhulpverlening gaat het naar schatting om 13.500 huishoudens. Deventer kent een brede toegankelijkheid voor schuldhulpverlening en kent geen uitsluitingscriteria. Iedere inwoner van Deventer die financiële problemen ervaart of verwacht hiermee te maken te krijgen, kan een beroep doen op schuldhulpverlening. Wel kunnen aan de toegang aanvullende voorwaarden worden gesteld, om de kans op een structurele oplossing te vergroten. Het BAD streeft er naar om met curatieve schuldhulpverlening jaarlijks minimaal 900 nieuwe huishoudens te bereiken en met preventieve activiteiten nog eens zo’n 300. Vanuit de Sallandse Dialoog wordt er naar gestreefd met preventieve activiteiten tot 2020 nog zo’n 25.000 huishoudens in de regio Salland te bereiken. Als uitgangspunt voor de bepaling van de doelgroep voor het minimabeleid worden inkomensgrenzen gehanteerd. Afhankelijk van de regeling liggen deze op 100% of 110% van het wettelijk sociaal minimum. Minimabeleid kent ruimte voor maatwerk: niet het recht op basis van de inkomenshoogte maar de noodzaak op basis van de situatie is in individuele gevallen leidend. De beoordeling daarvan ligt bij de professional in het sociaal team. | § 5.1 § 4.4 | § 2.1 § 2.2 § 2.3 § 2.4 § 2.5 § 4.3 |
| Aanbeveling 5 | Neem, nadat gegevens zijn geformuleerd over de beoogde doelgroepen (conform de aanbeveling onder 4) in de Programmabegroting gegevens op over het bereik van de doelgroepen en rapporteer daarover via het jaarverslag of de | Op basis van de meest actuele gegevens is een inschatting gemaakt van het aantal huishoudens in Deventer dat met financiële problemen kampt. Het bereik binnen deze groep wordt onderdeel van het jaarverslag. Deventer kiest voor brede toegankelijkheid en heeft geen uitsluitingsgronden | §5.4 | § 2.4 |
4
| Col1 | Monitor Sociaal Domein aan de raad. | voor schuldhulpverlening. | Col4 | Col5 |
|---|---|---|---|---|
| Aanbeveling RKC | Tekst aanbeveling | Uitwerking aanbeveling in nota | Paragraaf nota schuldhulp | Paragraaf nota minimabeleid |
| Aanbeveling 6 | Zorg dat de raad op een zodanige wijze wordt gepositioneerd dat hij zijn kaderstellende rol op de juiste wijze kan vervullen bij het vaststellen van beleid en zijn controlerende rol bij de verantwoording over het beleid. Dit kan mede worden bereikt door uitvoering van de aanbevelingen onder 2, 3, 4 en 5. | Zie onder 2, 3, 4 en 5 | § 4.5 | § 3.3 |
| Aanbeveling 7 | Ga in overleg met de externe partners van het minimabeleid en schuldhulpverleningsbeleid en zet een structurele vorm van samenwerking op. | Externe partners zijn nadrukkelijk betrokken bij de totstandkoming van deze nota. Er komt een Raad van Advies, waarmee we een platform creëren waarin structureel over de samenwerking gesproken kan worden.. | § 6.1 tot en met § 6.6 | § 5.1 § 5.2 § 5.3 |
| Aanbeveling 8 | Evalueer eind 2015: a. het effect van de sociale teams op de werkzaamheden en resultaten van het BAD. Kijk of cliënten beter toegerust de aanvraag bij het BAD verzorgen en onderzoek het effect op de doorlooptijden voor deze cliënten. Monitor eveneens de toeleiding naar flankerende hulp. | Evaluatie eind 2015 is nog niet mogelijk. In de nota is wel opgenomen dat deze monitoring met ingang van 2016 van start gaat en dat daarover periodiek wordt gerapporteerd. | ||
| Aanbeveling 9 | Voer een kritische analyse uit op de toegevoegde waarde van alle audits die het BAD uitvoert en beoordeel welke echt verplicht dan wel noodzakelijk zijn. Laat niet noodzakelijke audits achterwege. | Analyse is uitgevoerd, hieruit blijkt dat de audits die nu worden uitgevoerd wettelijk verplicht zijn, óf meerwaarde hebben voor de uitvoering van de werkzaamheden. | § 8.4 | |
| Aanbeveling 11 | In samenhang met aanbevelingen 4 en 5 ontstaat een goed inzicht in de doelgroepen en het bereik. Op basis daarvan ontstaat ook inzicht in de problematiek. Gebruik die informatie voor het opstellen van goed onderbouwde (financiële) prognoses. | Financiële prognoses rondom schuldhulpverlening zijn voor komende jaren gemaakt en opgenomen in deze nota. Prognoses op minimabeleid zijn mede afhankelijk van nog te maken keuzes | § 10.1 – 10.3 | |
| Aanbeveling 12 | Laat het BAD (voorlopig) prioriteit leggen bij het verbeteren van de doorlooptijden (zie ook aanbeveling 9) boven het vernieuwen van processen. | De volgende acties voor het verbeteren van de doorlooptijden zijn opgenomen in de discussienota: Uitgebreide screening voorafgaand aan het traject Op basis van de screening differentiëren van trajecten (afwijkende routes voor complexe en minder complexe dossiers) Werken met korte termijnresultaten om voortgang helder te houden voor de cliënt Aansluiten op landelijke afspraken over verkorten reactietijden schuldeisers, digitale gegevensuitwisseling, etc. Maken van lokale afspraken Inzet sociale teams en vrijwilligers aan voorkant van traject om vertraging bij de schuldenaar te voorkomen Maatwerk blijft het uitgangspunt: waar een traject tijd nodig heeft om tot een goed einde te komen, wordt het die tijd ook gegund | § 7.3 § 7.3.1 § 3.3 § 6.2 t/m 6.5 § 8.5.1 § 8.5.2 |
5
| Col1 | Col2 | Col3 | Col4 | Col5 |
|---|---|---|---|---|
| Aanbeveling RKC | Tekst aanbeveling | Uitwerking aanbeveling in nota | Paragraaf nota schuldhulp | Paragraaf nota minimabeleid |
| Aanbeveling 13 | Stel een heldere, eigen, definitie op van recidive. Maat daarbij scherp wat het verschil is tussen de eigen definitie en elders gebruikte definities. | Er is een eigen definitie voor recidive vastgesteld. In 2016 wordt een “nulmeting” gehouden, waarbij ook een vergelijking wordt gemaakt met elders gebruikte definities. | § 4.3 | |
| Aanbeveling 14B | Formuleer duidelijke eisen aan de doorlooptijden van de verschillende trajecten en stel een verbeterplan op voor trajecten die niet binnen de gestelde doorlooptijden worden afgerond. Besteed daarbij ook aandacht aan (belangrijke) schuldeisers met als doel dat zij sneller meewerken en/of reageren. | Zie ook aanbeveling 12. Norm voor doorlooptijd intakefase in “eenvoudige dossiers” is 7 werkdagen Norm voor doorlooptijd intakefase in complexe dossiers 95 dagen (3 maanden). Doorlooptijd voor schuldregelingsfase is 150 dagen | Bijlage 1 |
6
1
2
Voor u ligt het beleidsplan minimabeleid van de gemeente Deventer voor de periode 2017 tot 2020. Om te beginnen een paar citaten uit het rapport “Kinderen in armoede in Nederland" [1] om te laten zien waar we het bij minimabeleid over hebben…
Over deze en andere verhalen gaat deze nota. Want minimabeleid gaat vooral over echte mensen met echte problemen. Over mensen met een laag inkomen die niet in staat zijn om hun kinderen ’s ochtends te laten ontbijten voor ze naar school gaan. Over schrijnende gevallen, waarin mensen met een laag inkomen (en hun kinderen) niet kunnen meedoen in de samenleving.
We hebben niet de illusie dat we met dit beleidsplan al die schrijnende gevallen gaan oplossen. Maar we denken wel, dat we met dit plan een aantal voorwaarden scheppen om de problemen effectief aan te pakken.
Hopelijk geeft dit plan een beetje financiële ruimte en een steuntje in de rug van onze inwoners die iedere dag opnieuw hun best moeten doen op de eindjes aan elkaar te knopen. En geeft het ruimte aan alle professionals en vrijwilligers die zich met hart en ziel inzetten voor die inwoners, om (al is het maar een klein beetje) verschil te maken.
We wensen u veel leesplezier.
_Hans van Eck_ _Madelon Vermeulen_
1 Steketee, M, Nederland, T., e.a.. Kinderen in Armoede in Nederland. Kinderombudsman i.s.m. Verweij-Jonker Instituut, Den Haag 2013.
3
Voorwoord....................................................................................................................................... 3
Inhoudsopgave................................................................................................................................ 4
1 Aanleiding voor deze nota............................................................................................................ 6
1.1 Maatschappelijke ontwikkelingen..................................................................................... 6
1.2 Ontwikkelingen in het aantal ondersteuningsvragen....................................................... 6
1.3 Ontwikkelingen in de uitvoeringspraktijk.......................................................................... 6
1.4 Nieuwe wetenschappelijke inzichten................................................................................ 6
1.5 Onderzoek rekenkamercommissie.................................................................................... 7
1.6 Financiële ontwikkelingen................................................................................................. 7
2 Doelgroep en bereik van het minimabeleid.................................................................................. 8
2.1 De potentiële doelgroep voor minimabeleid in Deventer................................................ 8
2.2 Het bereik van het minimabeleid in Deventer is ongeveer 41%....................................... 9
2.3 Het niet-gebruik van minimaregelingen kan bij individuele gezinnen tot problemen leiden....................................................................................................................................... 9
2.4 Deventer kent om praktische redenen inkomensgrenzen voor het minimabeleid, maar biedt ruimte voor maatwerk................................................................................................... 9
2.5 Een groter bereik van het minimabeleid heeft financiële consequenties........................ 9
2.6 Door actiever op de mogelijkheden te wijzen kan het bereik vergroot worden............ 10
2.7 Een verruiming van de doelgroep leidt mogelijk tot het ontstaan van een armoedeval 10
2.8 Stapelingseffecten.......................................................................................................... 10
3 Doelstelling, effect en resultaten van minimabeleid................................................................... 11
3.1 Minimabeleid draagt bij aan maatschappelijke participatie van gezinnen met een laag inkomen en de kansen van kinderen............................................................................. 11
3.2 We meten wat het minimabeleid bijdraagt aan participatie, zelfredzaamheid en als vangnet ....................................................................................................................................... 12
3.2.1 Bevorderen van maatschappelijke participatie............................................................ 12
3.2.2 bevorderen van zelfredzaamheid................................................................................. 13
3.2.3 minimabeleid als vangnet: niemand tussen wal en schip............................................ 13
3.3 We informeren de gemeenteraad periodiek over de resultaten in de monitor sociaal domein ....................................................................................................................................... 14
4 Wat armoede met je doet (en wat dat betekent voor het minimabeleid).................................... 15
4.1 Schaarste heeft invloed op het gedrag van mensen....................................................... 15
4.2 Goed minimabeleid helpt om de gevolgen van schaarste te beperken.......................... 15
4
4.3 Maatwerk vergroot het effect van minimabeleid........................................................... 16
5 Samenwerking binnen het minimabeleid.................................................................................... 17
5.1 De rol van de gemeente in het minimabeleid verandert................................................ 17
5.2. De gemeente faciliteert de samenwerking tussen partijen........................................... 17
5.3 Samenwerking is niet vrijblijvend.................................................................................... 17
5.4 Scholing van vrijwilligers wordt uitgebreid..................................................................... 18
5.5 Preventie is belangrijk onderdeel van het minimabeleid................................................ 18
6 Minimabeleid en de rol van de burger........................................................................................ 19
6.1 Betaald werk is een belangrijke factor bij het verbeteren van de inkomenspositie van minima................................................................................................................................... 19
6.2 Gebruik van voorzieningen uit het minimabeleid is niet vrijblijvend.............................. 19
6.3 We onderzoeken de kansen die de deeleconomie biedt om de doelstellingen van het minimabeleid te bereiken..................................................................................................... 19
7 De instrumenten van het minimabeleid...................................................................................... 20
7.1 Inkomensondersteunende regelingen.................................................................................... 20
7.1.1 Individuele inkomenstoeslag........................................................................................ 20
7.1.2 Individuele Bijzondere bijstand.................................................................................... 20
7.1.3 Collectieve zorgverzekering voor minima.................................................................... 21
7.1.4 tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten................................................ 21
7.1.5 Individuele studietoeslag blijft buiten deze nota......................................................... 21
7.1.6 Duurzame gebruiksgoederenregeling is afgeschaft..................................................... 21
7.2 participatiebevorderende regelingen..................................................................................... 21
7.2.1 Rechtop! financiële regeling......................................................................................... 21
7.2.2 RechtOp! beweging...................................................................................................... 21
7.2.3 Kindpakket stichting Leergeld...................................................................................... 21
7.3 Kwijtschelding.......................................................................................................................... 22
7.3.1 Kwijtschelding kleine zelfstandigen.............................................................................. 22
7.4 Maatwerk als extra instrument............................................................................................... 22
Bijlage 1: aanbevelingen kinderombudsman................................................................................. 23
5
Gebrek aan financiële middelen is een van de belangrijkste belemmeringen om optimaal mee te kunnen doen in de samenleving. Alleen al om die reden is het belangrijk om huishoudens met een laag besteedbaar inkomen goed te ondersteunen. De gemeente Deventer kent een stevig minimabeleid, waarbij inkomensondersteunende en participatiebevorderende regelingen zijn geïntroduceerd om armoede te bestrijden en meedoen in de samenleving te bevorderen. De belangrijkste uitgangspunten van het minimabeleid zijn afgeleid uit het beleidsprogramma Meedoen, dat door de raad in 2014 is vastgesteld. In de afgelopen jaren heeft zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan die het noodzakelijk maken om de uitgangspunten en de verdere uitwerking daarvan tegen het licht te houden en waar nodig te actualiseren.
1.1 Maatschappelijke ontwikkelingen De 3 decentralisaties binnen het sociaal domein, de invoering van sociale (wijk)teams en een toenemend belang van eigen kracht en het sociaal netwerk van burgers als antwoord daarop, de toename van het aantal kwetsbare burgers dat onder beschermingsbewind wordt gesteld, het te verwachten teruglopend aanbod van arbeidsplaatsen voor mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt en het toenemend inzicht dat kinderen die opgroeien in armoede met een achterstand aan hun maatschappelijke carrière beginnen en de opkomst van de deeleconomie zijn slechts enkele van de maatschappelijke ontwikkelingen die invloed hebben op de wijze waarop het lokale minimabeleid moet worden ingericht. Deze ontwikkelingen gaan zo snel, dat voortdurende actualisatie van dit beleid noodzakelijk is.
1.2 Ontwikkelingen in het aantal ondersteuningsvragen De landelijke economische ontwikkeling laat de afgelopen jaren een voorzichtig positief beeld zien. Toch stijgt het aantal huishoudens dat in financiële problemen raakt nog steeds. Er zijn nauwelijks signalen dat deze trend de komende jaren omkeert. Het aantal banen aan de onderkant van de arbeidsmarkt stijgt nog niet, terwijl allerlei rijksmaatregelen het budget van huishoudens met een laag inkomen steeds meer onder druk zetten. Gezinnen met een inkomen op bijstandsniveau komen inmiddels al enkele jaren structureel geld tekort [2]. Ook in Deventer zien we daardoor een stijging van het aantal mensen dat een beroep doet op de verschillende minimaregelingen. De afgelopen jaren is daarom steeds extra geld beschikbaar gesteld voor Stichting Leergeld, RechtOp en de schuldhulpverlening.
1.3 Ontwikkelingen in de uitvoeringspraktijk Met de komst van sociale teams in de wijken ontstaat een nieuwe uitvoeringspraktijk, waarin maatwerk de norm wordt. Niet het “recht op een voorziening” is leidend, maar vooral de vraag “wat is hier nodig” bepaalt welke ondersteuning wordt geboden. Dat betekent dat ook het lokale minimabeleid ruimte moet bieden om maatwerk te leveren. Waar mogelijk moet daar in de regels ruimte voor worden gecreëerd.
1.4 Nieuwe wetenschappelijke inzichten Een ander belangrijke ontwikkeling is de toenemende aandacht vanuit de wetenschap voor financiële problematiek. Recent wetenschappelijk onderzoek geeft inzicht in de invloed die het gebrek aan financiële middelen en het hebben van schulden heeft op het dagelijks functioneren van mensen en daarmee op hun zelfredzaamheid. Dat inzicht vraagt om een nadere vertaling in het minimabeleid.
_2_ [Nibud: gezinnen op bijstandsniveau komen structureel geld tekort, http://www.nibud.nl/consumenten/nibud-gezinnen-op-](http://www.nibud.nl/consumenten/nibud-gezinnen-op-bijstandsniveau-komen-structureel-geld-tekort/)
[bijstandsniveau-komen-structureel-geld-tekort/. 17 maart 2014.](http://www.nibud.nl/consumenten/nibud-gezinnen-op-bijstandsniveau-komen-structureel-geld-tekort/)
6
1.5 Onderzoek rekenkamercommissie In 2015 is het rapport “Armoede in Beleid, Rijkdom in Uitvoering” [3] verschenen. Dit is het eindrapport van een in opdracht van de Rekenkamercommissie van de raad uitgevoerd onderzoek naar de effectiviteit en doelmatigheid van het minimabeleid en de schuldhulpverlening. Dit rapport bevat een aantal aanbevelingen voor het minimabeleid die vragen om verdere uitwerking. In het vervolg van dit document wordt dit rapport het “Rekenkamerrapport” genoemd.
1.6 Financiële ontwikkelingen Vanuit het rijk is bij het regeerakkoord in het kader van de versterking van het armoedebeleid en de schuldhulpverlening extra budget aan gemeenten toegekend. De afgelopen jaren is voor dit structurele budget steeds incidenteel een bestemming gezocht. Om consistent beleid te kunnen maken, is het van belang om definitieve keuzes te maken over de wijze waarop de middelen worden ingezet.
3 B. van Putten & T. Schoot Uiterkamp (i.o.v. de Rekenkamercommissie van de gemeente Deventer), Armoede in beleid, rijkdom in uitvoering, Groningen, 2015
7
2.1 De potentiële doelgroep voor minimabeleid in Deventer De omvang van de doelgroep van het minimabeleid is (uiteraard) afhankelijk van de definitie van “minima”. In de meeste gemeenten wordt de hoogte van een bijstandsuitkering [4] als basis voor het recht op toegang tot het minimabeleid gehanteerd. Afhankelijk van de lokale invulling wordt gekozen voor een inkomensnorm van 100%, 105%, 110% of 120% van de bijstandsnorm. Daarnaast wordt lokaal invulling gegeven aan de wijze waarop het inkomen wordt gedefinieerd: sommige gemeenten nemen het bedrag waarop recht bestaat als uitgangspunt, anderen kiezen in bepaalde situaties (bijvoorbeeld voor mensen die in een minnelijk of wettelijk schuldsaneringstraject zitten) ook voor het besteedbaar inkomen. Dat laatste vanuit de wetenschap dat het in een schuldsanering niet meer uitmaakt hoeveel je verdient, omdat alles wat te besteden is boven de bijstandsnorm toch naar de schuldeisers toe moet.
Afhankelijk van de definitie ziet de potentiële doelgroep voor het minimabeleid in Deventer er, op basis van de gegevens van het CBS als volgt uit [5]:
| Aantal huishoudens met een inkomen tot …% van het sociaal minimum | Col2 | Col3 | Col4 | Col5 | Col6 |
|---|---|---|---|---|---|
| 101% | 105% | 110% | 115% | 120% | 125% |
| 3240 | 4230 | 5300 | 6210 | 7030 | 7770 |
Met andere woorden: afhankelijk van de gekozen definitie valt tussen de 3240 en 7770 huishoudens onder de doelgroep. Als ook huishoudens met een hoger inkomen die in een schuldhulpverleningstraject zitten in de doelgroep worden meegenomen, dan ligt het aantal huishoudens naar schatting tussen de 4000 (bij 101%) en 8100 (bij 125%). Voor de goede orde: in de tabel is gekeken naar het inkomen zoals dat door de werkgever of uitkerende instantie wordt uitbetaald. De doelgroep is in werkelijkheid nog groter. Ook gezinnen met een hoger inkomen dat door loonbeslag onder de draagkrachtgrens zakt, vallen (in ieder geval voor de bijzondere bijstand) in de doelgroep.
In het minimabeleid legt de gemeente Deventer specifiek de nadruk op kinderen. Die doelgroep ziet er, op basis van dezelfde cijfers, als volgt uit:
Aantal kinderen < 18 jr. in huishoudens met een inkomen tot …% van het sociaal minimum
Wanneer de potentiële doelgroep wordt uitgebreid met huishoudens met een hoger inkomen die in een schuldhulpverleningstraject zitten, dan behoren tussen de 1.850 en 3.100 kinderen tot huishoudens waarop het minimabeleid zich richt.
Deventer hanteert als uitgangspunt dat het minimabeleid zich richt op huishoudens met een werkelijk inkomen tot maximaal 110% van de bijstandsnorm (met uitzondering van de individuele inkomenstoeslag, die ligt op 100%). De potentiële doelgroep op basis van die definitie bedraagt 5.300 huishoudens en 2.280 kinderen.
4 Bijstandsnorm zonder vakantietoeslag bedraagt per 1 juli voor een gezin € 1.306,42, voor een alleenstaande of alleenstaande ouder € 914,50. Alleenstaande ouders hebben in bepaalde gevallen recht op een tegemoetkoming van de belastingdienst van € 254,16 per maand. 5 Minimascan Stimulansz 2014
8
2.2 Het bereik van het minimabeleid in Deventer is ongeveer 41% Het bereik van het minimabeleid wordt periodiek (middels de minimamonitor en vanaf 2015 via de monitor sociaal domein) aan de gemeenteraad teruggekoppeld. Als voorbereiding op de minimaconferentie die in de zomer van 2015 is georganiseerd en waarin alle bij het minimabeleid betrokken partijen input hebben kunnen geven ten behoeve van deze nota, is een factsheet gemaakt. Uit deze factsheet blijkt, dat in 2014 2.174 huishoudens een beroep hebben gedaan op één of meer verschillende minimaregelingen. Daarmee is het bereik van de minimaregelingen 41%. Een derde van deze groep maakt gebruik van meerdere regelingen.
2.3 Het niet-gebruik van minimaregelingen kan bij individuele gezinnen tot problemen leiden Van de huidige potentiële doelgroep maakt 59% geen gebruik van de mogelijkheden van het minimabeleid. Aan de ene kant is dat positief: blijkbaar lukt het een aanzienlijk deel van de doelgroep om zich te redden, zonder gebruik te maken van de beschikbare voorzieningen. Aan de andere kant zien we ook het aantal huishoudens dat in financiële problemen komt, toenemen. Het verband tussen het niet gebruik van minimaregelingen en het ontstaan van financiële problemen is in Deventer niet onderzocht, maar gelet op het eerder genoemde onderzoek van het Nibud (huishoudens met een bijstandsuitkering komen structureel geld tekort) is het wel zorgelijk dat een deel van de doelgroep niet bereikt wordt. Structureel geldtekort leidt uiteindelijk tot schulden (voor de maatschappelijke kosten daarvan verwijzen we naar de discussienota “Schulden lossen we samen op” [6] ). Maar het beperkt mensen ook in hun ontwikkeling en maakt dat kinderen niet optimaal kunnen meedoen.
2.4 Deventer kent om praktische redenen inkomensgrenzen voor het minimabeleid, maar biedt ruimte voor maatwerk We gaan er in Deventer vanuit, dat het gebruik van minimaregelingen een positief effect heeft op de mogelijkheden die mensen hebben om optimaal mee te kunnen doen aan de samenleving. Om praktische (financiële en beleidsmatige) redenen kiezen we er tot nu toe voor, om de doelgroep voor het minimabeleid te bepalen op basis van (arbitraire) inkomensgrenzen en dan ook nog op basis van wat iemands inkomen is en niet op basis van wat hij werkelijk te besteden heeft. Dat strookt niet met het uitgangspunt dat het minimabeleid een bijdrage moet leveren aan het versterken van de mogelijkheden om mee te doen. Het houdt onvoldoende rekening met de individuele omstandigheden. In de praktijk komt iedere inkomensconsulent en schuldhulpverlener dagelijks gevallen tegen van huishoudens met een hoog salaris die moeilijker rond kunnen komen, dan mensen met een lagere uitkering. En dat heeft lang niet altijd met de levensstijl te maken. Wanneer we optimaal gebruik willen maken van de mogelijkheden die het minimabeleid biedt om de participatie te verhogen, zou het daarom beter zijn om, daar waar nodig, starre inkomensgrenzen los te laten en meer te kijken naar de werkelijke financiële situatie. Door professionals de ruimte te geven om in gevallen waarin de financiële situatie daar om vraagt, buiten de kaders van de inkomensgrenzen te treden, kan het minimabeleid effectiever worden.
2.5 Een groter bereik van het minimabeleid heeft financiële consequenties Voor het minimabeleid wordt op dit moment in de begroting een apart, geoormerkt, budget gereserveerd. Deze nota is gebaseerd op die situatie, met al haar beperkingen. Wanneer het bereik van het minimabeleid wordt vergroot (bijvoorbeeld door een actievere benadering van de potentiële doelgroep), de doelgroep wordt uitgebreid (door aanpassen van de inkomensgrenzen) of meer wordt ingezet op effectiviteit (meer maatwerk, minimaregelingen inzetten op basis van noodzaak, niet op basis van inkomen), dan bestaat het risico dat de kosten oplopen. Dat vertaalt zich waarschijnlijk in het teruglopen van de kosten op andere budgetten (minder zorgkosten, minder schooluitval, etc.). In onze ogen is het de moeite waard om voor de komende periode te onderzoeken in hoeverre de verschillende budgetten flexibeler ingezet kunnen worden. Uitgangspunt daarbij is wel, dat wordt uitgegaan van budgetneutraliteit.
6 Schulden lossen we samen op. Beleidsplan schuldhulpverlening in Deventer 2017 – 2020. Deventer, 2016.
9
2.6 Door actiever op de mogelijkheden te wijzen kan het bereik vergroot worden Het bereik van het minimabeleid kan vergroot worden, door mensen actiever te wijzen op de mogelijkheden. Hiervoor kan worden aangesloten op bestaande initiatieven: meer inzet van Voorzieningenwijzers, uitbreiden van de scholing van vrijwilligers met aspecten van het minimabeleid, meer aandacht voor het minimabeleid binnen de sociale teams. Daarnaast zijn er mogelijkheden om door middel van gerichte communicatie meer gezinnen te bereiken. Het vergroten van het bereik heeft veel raakvlakken met de preventie van financiële problemen. In het hoofdstuk over samenwerking wordt hier nader op ingezoomd.
2.7 Een verruiming van de doelgroep leidt mogelijk tot het ontstaan van een armoedeval Een van de argumenten om voorzichtig om te gaan met het uitbreiden van de doelgroep voor het minimabeleid, is het mogelijk ontstaan van de zogenaamde armoedeval: de situatie waarin het niet aantrekkelijk is om aan het werk te gaan, omdat tegen het hogere inkomen uit arbeid ook het wegvallen van allerlei financiële tegemoetkomingen staat. Ondanks het feit dat het ontstaan van de armoedeval moeilijk in zijn algemeenheid aan te tonen valt (deze is afhankelijk van zeer veel factoren: aantal kinderen, hoogte van de huur, zorgpremie, aantal uren werk, wel of geen partner, wel of geen zorgkosten, enzovoorts), zijn er wel berekeningen in omloop die aantonen dat het bij huishoudens met een laag inkomen niet zozeer de rijksregelingen (huur- en zorgtoeslag) zijn die de armoedeval veroorzaken, maar eerder de gemeentelijke minimaregelingen. Verruimen van de doelgroep zorgt er in theorie voor dat de armoedeval beperkt wordt voor mensen die een baan voor een beperkt aantal uren vinden (zij houden immers recht op minimaregelingen), maar dat het minder loont om meer uren te werken.
2.8 Stapelingseffecten [7] Het is op basis van de op dit moment beschikbare cijfers (zoals de stapelingsmonitor van het CBS [8] ) niet mogelijk om een duidelijk beeld te geven van de financiële gevolgen per bevolkingsgroep van de samenloop van landelijke regelgeving en het gebruik van lokale minimaregelingen. Er is wel een overzicht te maken van het aantal huishoudens dat gebruik maakt van 1 of meer minimaregelingen. Het is echter ondoenlijk om daar een koppeling met huishoudkenmerken (leeftijd, hoogte en aard van het inkomen, samenstelling van het huishouden, leeftijd van kinderen, woonsituatie, vermogen, enzovoorts) mee te maken. Het aantal variabelen maakt het aantal verschillende groepen zo groot, dat daar geen conclusies meer uit getrokken kunnen worden. Het meest in de buurt komen de referentiecijfers van het Nibud [9], maar die geven geen specifiek beeld van Deventer. We hebben overigens geen reden om aan te nemen dat Deventer afwijkt van het landelijk beeld, dus als referentiemateriaal kan dit [wel gebruikt worden. Op de website www.voorzieningencheckdeventer.nl](http://www.voorzieningencheckdeventer.nl/) kan wel per individueel huishouden worden berekend op welke landelijke en lokale financiële voorzieningen mogelijk recht bestaat.
7 Beantwoording motie 8.1 E. van der Mik (CDA), raadsvergadering 12-11-2014. 8 [http://waarstaatjegemeente.nl/Jive/JiveReportcontents.ashx?report=cbs_sm_2012&inp_geo=gemeente_150,](http://waarstaatjegemeente.nl/Jive/JiveReportcontents.ashx?report=cbs_sm_2012&inp_geo=gemeente_150) geraadpleegd op 21-1-2016 9 [http://www.nibud.nl/beroepsmatig/koopkrachtberekeningen-2016-tonen-positief-beeld/](http://www.nibud.nl/beroepsmatig/koopkrachtberekeningen-2016-tonen-positief-beeld/) geraadpleegd op 26-1-2016
10
3.1 Minimabeleid draagt bij aan maatschappelijke participatie van gezinnen met een laag inkomen en de kansen van kinderen Met de vaststelling van de beleidsnota Meedoen (“Samen sterk in mensenwerk. De Deventer visie op meedoen voor de periode 2012-2015”) is afgestapt van het vastleggen van een afzonderlijke visie op armoedebeleid en alle andere beleidsterreinen die zich bezighouden met Meedoen. Daarmee is ook afgestapt van het vastleggen van individuele doelstellingen voor de verschillende beleidsterreinen. In 2015 is een Rekenkameronderzoek naar minimabeleid en schuldhulpverlening uitgevoerd. Belangrijk aandachtspunt daarbij was het ontbreken van concrete doelstellingen en meetbare resultaten. Rond het minimabeleid is in de afgelopen periode als enige meetbare doelstelling geformuleerd dat het aantal potentiële minima dient af te nemen. De vraag is, in hoeverre het minimabeleid zelf daar invloed op heeft.
Gelet op de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek formuleren we voor de komende periode eerst een algemene doelstelling:
_Het gemeentelijk minimabeleid bevordert de maatschappelijke participatie van de inwoners van_ _Deventer die leven van een laag inkomen en draagt er aan bij dat alle kinderen in Deventer_ _gelijke kansen krijgen om hun talenten te ontplooien, ongeacht het inkomen in het gezin._
Het beoogde effect is daarmee, dat iedere inwoner van Deventer meedoet aan de samenleving. Probleem is echter, dat het voor het vergroten van maatschappelijke participatie niet voldoende is om alleen financiële belemmeringen weg te nemen. De individuele bijdrage van het minimabeleid aan de doelstellingen van het Meedoenbeleid is dus nauwelijks meetbaar. We gaan er, op basis van ervaring en wat uit de literatuur blijkt (vergelijk bijvoorbeeld [10] ), echter wel vanuit dat er een verband is tussen beperkte financiële middelen en de mogelijkheid om mee te doen. Een aantal onderdelen van het minimabeleid, zoals de korting op lidmaatschappen van sportclubs of de deelname aan culturele activiteiten is daarom specifiek gericht op meedoen. Dat gedeelte is relatief eenvoudig te meten, door vast te stellen hoeveel mensen daadwerkelijk, met gebruik van de verschillende regelingen, deelnemen aan activiteiten. Wanneer meedoen breder wordt gezien dan alleen de deelname aan deze activiteiten, dan is het lastiger om de effectiviteit van het minimabeleid te meten.
Ook aan de twee doelstellingen uit het geactualiseerde beleidsplan Meedoen 2015 – 2019 kunnen nog specifieke doelstellingen van het minimabeleid worden gekoppeld:
Meedoen mogelijk maken _Door de inzet van instrumenten uit het minimabeleid neemt de zelfredzaamheid van de inwoners_ _van Deventer toe, waardoor ze minder gebruik maken van andere individuele voorzieningen_
Niemand tussen wal en schip _De instrumenten uit het minimabeleid worden zo ingezet, dat ze kunnen fungeren als “vangnet”._ _Zo voorkomen we dat inwoners van Deventer in een situatie komen waarin ze onvoldoende of_ _zelfs geen enkele ondersteuning meer krijgen._
10 Nederland, T., Stavenuiter, M., Swinnen, H., Van inkomensondersteuning tot Wmo, Twintig jaar armoedebeleid in Nederland, Verweij-Jonker Instituut Utrecht, 2011.
11
3.2 We meten wat het minimabeleid bijdraagt aan participatie, zelfredzaamheid en als vangnet De gemeentelijke organisatie stuurt niet op zozeer op resultaat als op effect. In de voorgaande paragraaf is al aangegeven, dat het nog niet zo eenvoudig is om het te bepalen wat het effect van minimabeleid is. We gebruiken daarom een aantal indicatoren (“harde” resultaten) om het effect meetbaar te maken.
3.2.1 Bevorderen van maatschappelijke participatie _Wat willen we bereiken_ Om gebruik te kunnen maken van de mogelijkheden die het minimabeleid biedt om optimaal mee te kunnen doen, willen we dat de doelgroep goed op de hoogte is van die mogelijkheden. _Wat gaan we meten_ We meten welk percentage van de huishoudens in de doelgroep op de hoogte is van de mogelijkheden van het minimabeleid _Hoe gaan we dat meten_ We meten dit jaarlijks aan de hand van een enquête onder de doelgroep en rapporteren daar jaarlijks over _Welke prestatie gaan we leveren_ In 2017 is tenminste 80% van de huishoudens in Deventer die behoren tot de doelgroep van het minimabeleid op de hoogte van de mogelijkheden van het minimabeleid. Dit is in 2019 gestegen naar 95%.
_Wat willen we bereiken_ We willen dat er optimaal gebruik wordt gemaakt van de instrumenten van het minimabeleid. Daarom willen we dat zoveel mogelijk mensen uit de doelgroep, waarvoor de inzet van een van de instrumenten noodzakelijk is, een beroep doen op die regeling. _Wat gaan we meten_ We meten welk percentage van de huishoudens in de doelgroep gebruik maakt van tenminste één van de instrumenten van het minimabeleid _Hoe gaan we dat meten_ We meten dit op basis van het daadwerkelijk gebruik van de verschillende regelingen en rapporteren hierover in de monitor sociaal domein _Welke prestaties gaan we leveren_
- In 2017 maakt tenminste 42% van de van de huishoudens in Deventer die behoren tot de doelgroep van het minimabeleid gebruik van één of meer minimaregelingen. Dit percentage stijgt jaarlijks met tenminste 1%-punt.
- In 2017 maakt tenminste 70% van de van kinderen uit de huishoudens in Deventer die behoren tot de doelgroep van het minimabeleid gebruik van het kindpakket van Stichting Leergeld. Dit percentage stijgt jaarlijks met tenminste 1%-punt.
_Wat willen we bereiken_ We willen weten of de instrumenten van het minimabeleid effectief worden ingezet: ze moeten daadwerkelijk bijdragen aan de maatschappelijke participatie. _Wat gaan we meten_ We meten in welk percentage van de toegekende bijdragen uit het minimabeleid er een verband kan worden gelegd met het vergroten van de maatschappelijke participatie. _Hoe gaan we dat meten_ De wijze van meten is afhankelijk van het soort regeling. Sommige regelingen hebben een 1 op 1 relatie met participatie (zoals het geven van korting op het lidmaatschap van een sportclub), bij andere regelingen meten we aan de hand van rapportages. _Welke prestatie gaan we leveren_ In 2017 is in tenminste 80% van de ondersteuningsplannen die in overleg met de sociale wijkteams worden opgesteld, opgenomen of en hoe het minimabeleid een bijdrage kan leveren aan de maatschappelijke participatie. Dit percentage is in 2019 gestegen naar 95.
12
_Wat willen we bereiken_ We willen dat een groter deel van de doelgroep gaat deelnemen aan sportieve, culturele of educatieve activiteiten _Wat gaan we meten_ We meten het percentage mensen uit de doelgroep, dat deelneemt aan sportieve, culturele of educatieve activiteiten _Hoe gaan we dat meten_ We bevragen de organisaties die sportieve, culturele of educatieve activiteiten aanbieden aan de doelgroep over de deelname _Welke prestatie gaan we leveren_ In 2017 is het aantal huishoudens waarvan 1 of meer leden met behulp van een van de regelingen uit het minimabeleid deelneemt aan sportieve, educatieve of culturele activiteiten minimaal 70% van de potentiële doelgroep. In 2019 is dit gestegen naar 85%.
3.2.2 bevorderen van zelfredzaamheid _Wat willen we bereiken_ We willen dat de zelfredzaamheid van de inwoners van Deventer die behoren tot de doelgroep van het minimabeleid toeneemt. _Wat gaan we meten_ We gaan er vanuit dat grotere zelfredzaamheid tot uitdrukking komt in een teruglopend beroep op individuele voorzieningen. Daarom meten we het totaalgebruik van individuele voorzieningen door inwoners van Deventer die behoren tot de doelgroep van het minimabeleid. _Hoe gaan we dat meten_ We meten dit op basis van het daadwerkelijk gebruik van de verschillende regelingen en rapporteren hierover in de monitor sociaal domein _Welke prestatie gaan we leveren_ In 2014 is het aantal huishoudens waarvan 1 of meer leden gebruik maakt van een individuele voorziening (bijzondere bijstand) 42% van de potentiële doelgroep. In 2019 is dit gedaald naar 40%.
3.2.3 minimabeleid als vangnet: niemand tussen wal en schip _Wat willen we bereiken_ We willen de instrumenten van het minimabeleid zo inzetten, dat ze ook fungeren als vangnet voor mensen die anders niet de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. _Wat gaan we meten_ We meten het aantal gevallen waarin bij de beoordeling van een aanvraag voor 1 van de regelingen van het minimabeleid niet alleen de rechtmatigheid, maar ook de noodzakelijkheid in de afweging is meegenomen. _Hoe gaan we dat meten_ We meten dit aan de hand van rapportages. _Welke prestatie gaan we leveren_ In 2017 wordt in tenminste 50% van alle aanvragen die op basis van harde criteria niet in aanmerking komen voor een bijdrage uit het minimabeleid niet alleen meer beoordeeld op basis van het criterium “waar is recht op”, maar ook op basis van het criterium “wat is hier nodig”. In 2019 is dit percentage gestegen naar 75.
13
3.3 We informeren de gemeenteraad periodiek over de resultaten in de monitor sociaal domein De raad wordt periodiek op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen binnen het minimabeleid middels de monitor sociaal domein. Over de stand van zaken rond het minimabeleid wordt uiteraard ook in de algemene periodieke rapportages (begroting, voorjaars- en najaarsnota en jaarrekening gecommuniceerd.
14
Recent Amerikaans onderzoek [11] geeft een verhelderende kijk op de wijze waarop ernstige financiële problemen invloed hebben op het dagelijks functioneren van mensen. Het onderzoek toont aan, dat het hebben van te weinig geld er onontkoombaar toe leidt dat mensen verkeerde beslissingen nemen, waardoor ze uiteindelijk op lange termijn nog meer in de problemen raken. In hun conclusies geven de auteurs ook aanbevelingen over de wijze waarop armoedebestrijding effectiever kan zijn. Zowel het inzicht in de gevolgen van gebrek aan geld als de bijbehorende aanbevelingen zijn dermate belangrijke elementen voor de inrichting van het minimabeleid, dat ze niet mogen ontbreken in deze nota. Voor een wat uitgebreidere samenvatting verwijzen we hier naar de discussienota “Schulden lossen we samen op”, hier beperken we ons tot de hoofdlijnen, werken we de invloed van financiële problemen op de mogelijkheid om “mee te doen” uit en geven we aan welke bijdrage het minimabeleid kan geven aan het voorkomen van de gevolgen van schaarste.
4.1 Schaarste heeft invloed op het gedrag van mensen Het onderzoek van Mullainathan en Shafir onderscheidt vier belangrijke gevolgen van schaarste (gebrek aan geld en tijd). Vertaald naar financiële schaarste gaat het dan om de volgende zaken:
- Gebrek aan geld veroorzaakt tunnelvisie. Dat zorgt er voor, dat mensen zich niet kunnen focussen op zaken buiten de tunnel (alles wat niet direct met dagelijks rondkomen te maken heeft). Daardoor nemen mensen onontkoombaar beslissingen die voor een buitenstaander onverstandig lijken en die uiteindelijk leiden tot grotere problemen.
- Gebrek aan geld neemt zoveel ruimte op de “mentale bandbreedte” in, dat het ten koste gaat van het prospectieve geheugen (het geheugen voor intenties, dingen die je in de toekomst moet doen). Daardoor lukt het mensen met financiële problemen slechts moeizaam om afspraken na te komen.
- Gebrek aan geld gaat ten koste van de “speelruimte”: de mogelijkheid om met je geld fouten te maken zonder dat het direct desastreuze gevolgen heeft. Keuzes wegen daardoor veel zwaarder en dat verergert de eerste twee gevolgen.
- Door gebrek aan geld gaan mensen lenen, waardoor de problemen in de toekomst verergeren. Dat wordt veroorzaakt door de focus op het op korte termijn overleven. Gevolgen in de toekomst raken daardoor buiten zicht.
4.2 Goed minimabeleid helpt om de gevolgen van schaarste te beperken Het gevolg van een gebrek aan geld is, dat mensen minder zelfredzaam worden. Het is moeilijk om afspraken na te komen en de juiste keuzes te maken. Goed minimabeleid kan een belangrijke bijdrage leveren aan het voorkomen van de gevolgen van een gebrek aan geld. In de ultieme vorm, door te zorgen dat niemand gebrek aan geld heeft. Maar dat is, binnen de huidige financiële kaders, een illusie. Maar het kan ook kleinschaliger, door het minimabeleid in te zetten voor het geven van financiële prikkels die mensen de ruimte geven om aan hun problemen te werken. Schuldhulpverlening is een instrument dat daarvoor kan worden ingezet, maar schuldhulpverlening zorgt niet direct voor meer bestedingsruimte. Het minimabeleid kan dat wel, door minimamiddelen in te zetten voor het oplossen van dringende problemen die mensen belemmeren om over de lange termijn na te denken. Dat vraagt, zoals gezegd, om maatwerk en vertrouwen in de professionals die dagelijks met klanten werken.
Om professionals de ruimte te geven om interventies te plegen die noodzakelijk zijn, stellen we voor de komende periode een deel van het minimabudget beschikbaar in de vorm van een maatwerkbudget. Medewerkers uit de sociale teams en in de schuldhulpverlening kunnen dit
11 Mullainathan, S en Shafir, E: Schaarste, Hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen, 2014
15
budget inzetten om kleine problemen op te lossen, waarvoor via de reguliere wegen geen, of pas na een te lange procedure, middelen beschikbaar zijn.
4.3 Maatwerk vergroot het effect van minimabeleid Het begrip “maatwerk” is al enkele keren voorbijgekomen. We gebruiken het begrip hier, op de wijze zoals het ook gebruikt wordt in de maatwerkbenadering binnen de sociale teams en die is beschreven in het boek “De Rotonde van Hamed” [12]. Voor de duidelijkheid: ook maatwerk gaat uit van het gelijkheidsbeginsel. Maar dan wel in de volledige betekenis daarvan: gelijke gevallen gelijk behandelen en ongelijke gevallen ongelijk naar de mate van ongelijkheid. Dat laatste deel wordt vaak vergeten en is, zeker in hulp- en dienstverlening, essentieel. Het gaat daar immers vrijwel uitsluitend om ongelijke gevallen. Het afwegingskader rond maatwerk staat daar ook beschreven: je kunt maatwerk leveren op grond van de afweging tussen legitimiteit (wat zeggen de vastgelegde protocollen en regels), betrokkenheid (wat doet de burger er zelf voor) en efficiency (is het, alles afgewogen, goedkoper dan een andere oplossing).
12 Kruiter, AJ, Jong, J. de, Niel, J. van, Huizen, C., De rotonde van Hamed – Maatwerk voor mensen met meerdere problemen. Nicis Institute Utrecht, 2008.
16
5.1 De rol van de gemeente in het minimabeleid verandert De gemeente staat niet alleen in het ondersteunen van inwoners van Deventer die een laag inkomen hebben. Er zijn veel, professionele en vrijwillige, initiatieven in de stad die zich richten op het verbeteren van de positie van inwoners die vanwege een laag inkomen in een kwetsbare positie verkeren. Minimabeleid is een onderwerp dat breed leeft in Deventer. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de grote opkomst bij de minimaconferentie die in de zomer van 2015 door de gemeenteraad is georganiseerd.
Het brede draagvlak en de grote betrokkenheid sluit goed aan bij de uitgangspunten van de gemeentelijke organisatie. De rol van de gemeentelijke organisatie bij het minimabeleid zal de komende jaren verschuiven: steeds minder op de voorgrond als bedenker, schrijver, belangenbehartiger én uitvoerder van het minimabeleid, maar meer op de achtergrond en in een faciliterende rol als aanjager van maatschappelijk initiatief. De ontwikkeling van het minimabeleid en de uitvoering van delen van de ondersteuning komt daardoor steeds meer bij partijen in de stad te liggen.
5.2. De gemeente faciliteert de samenwerking tussen partijen Deze ontwikkeling vraagt om meer onderlinge verbinding tussen de maatschappelijke initiatieven. Samenwerking tussen verschillende partijen, waarbij niet het eigen belang, maar het belang van kwetsbare burgers met een laag inkomen centraal staat, wordt steeds belangrijker. Om die samenwerking te versterken, neemt de gemeente het initiatief om minimaal een maal per jaar een minimaconferentie te organiseren, waarbij alle partijen die betrokken zijn bij het minimabeleid bij elkaar komen om te spreken over de ontwikkelingen, om ideeën uit te wisselen, maar vooral om elkaar te ontmoeten en op die manier samenwerking meer vanzelfsprekend te maken. Vanwege het belang dat wordt gehecht aan het voorkomen van armoede onder kinderen, wordt dat onderwerp nadrukkelijk op de agenda van deze conferenties gezet. Specifiek voor dit onderwerp overwegen we ook een raad van advies in het leven te roepen, die regelmatig advies geeft over de wijze waarop de ondersteuning van kinderen uit gezinnen met een laag inkomen nog beter vorm kan worden gegeven.
Conform de aanbevelingen van de Kinderombudsman, starten we met een Kinderraad of Jongerenadviesraad. Via deze raad zorgen we er voor dat kinderen een belangrijke stem krijgen in de wijze waarop het minimabeleid wordt vormgegeven. Het gaat immers om hun ervaringen en belang. Daarnaast bekijken we of we de adviesfunctie van de Cliëntenraad zoals we die vanuit de Participatiewet kennen, bij zaken die het minimabeleid betreffen, kunnen uitbreiden met vertegenwoordigers van organisaties die actief zijn in het minimabeleid, maar ook met ouders, vertegenwoordigers van scholen, sportverenigingen, centrum voor jeugd en gezin en andere instanties waar veel contact met kinderen is.
Naast het organiseren van deze bijeenkomsten, kan de gemeente ook op andere vlakken ondersteuning bieden. Dat gebeurt nu bijvoorbeeld door de huisvesting van de speelgoed- en kledingbank te faciliteren. Daarnaast stellen we uit het minimabudget een bedrag beschikbaar om nieuwe initiatieven te kunnen ondersteunen.
5.3 Samenwerking is niet vrijblijvend Samenwerken is niet vrijblijvend. We willen als gemeente graag, dat er een integraal en op elkaar afgestemd pakket aan ondersteuning wordt geboden aan gezinnen met een laag inkomen. Dat kan alleen als alle partijen in de stad vanuit een houding die gericht is op samenwerking opereren. We erkennen dat alle organisaties in de stad hun eigen gezicht hebben, maar zijn wel van mening dat de toegang tot het minimabeleid voor iedereen herkenbaar en eenduidig moet
17
zijn. Daarom streven we er naar om partijen meer te laten samenwerken als het gaat om de verstrekking van coupons die toegang geven tot bepaalde voorzieningen. Waar mogelijk moet de uitgifte worden samengevoegd. We benadrukken de noodzaak tot samenwerken ook, door daar in subsidiebeschikkingen uitdrukkelijk aandacht voor te vragen.
5.4 Scholing van vrijwilligers wordt uitgebreid Een deel van de ondersteuning van gezinnen met een laag inkomen, wordt verzorgd door vrijwilligers. Vaak voeren deze vrijwilligers niet alleen praktische werkzaamheden uit, maar hebben ze ook een rol in de voorlichting en advisering aan deze gezinnen. Dat vraagt om een goede monitoring van de kwaliteit. De raad heeft op dit punt meerdere malen haar zorgen uitgesproken. Daarom bieden we als gemeente aan om, analoog aan wat met de vrijwilligers in de schuldhulpverlening gebeurt, ook andere vrijwilligers te scholen op hun inhoudelijke kennis. In die scholing nemen we dan ook de regelingen vanuit het minimabeleid mee, zodat zij huishoudens die zich bij (bijvoorbeeld) de sportclub of muziekvereniging melden actief kunnen informeren over de regelingen vanuit het minimabeleid. Aandachtspunt hierbij is wel, dat dit mogelijk leidt tot een groter gebruik van de verschillende regelingen en dat heeft consequenties voor het budget (zie ook de paragrafen over het bereik van het minimabeleid).
5.5 Preventie is belangrijk onderdeel van het minimabeleid We willen graag voorkomen dat een daling van het inkomen er voor zorgt dat mensen in financiële problemen komen. Vanuit dat perspectief beperkt het minimabeleid zich niet tot de groep gezinnen die al een laag inkomen heeft. Ook mensen die in die positie dreigen te komen, horen wat ons betreft tot de doelgroep. Misschien niet omdat ze al gebruik kunnen maken van verschillende regeling, maar wel omdat minimabeleid ook preventieve aspecten in zich heeft. Naast vrijwilligersorganisaties die al in aanraking komen met deze doelgroep, besteden we de komende jaren daarom ook meer aandacht aan de rol van andere initiatieven die gericht zijn op het geven van voorlichting over mogelijkheden om gebruik te maken van (met name financiële) voorzieningen en in het koppelen van vrijwilligers aan gezinnen die niet in staat zijn om die voorzieningen zelf aan te vragen. Zo zullen de Voorzieningenwijzers, die nu nog met name voor de klanten van het BAD werken, straks ook meer ingezet worden voor nieuwe aanmeldingen bij DWT en (indien mogelijk) het UWV.
18
6.1 Betaald werk is een belangrijke factor bij het verbeteren van de inkomenspositie van minima In deze nota geven we aan, hoe minimabeleid er aan kan bijdragen dat mensen naar vermogen kunnen meedoen in de samenleving. Daarbij is het uitgangspunt dat we mensen met een laag inkomen optimaal en op maat willen ondersteunen. Maar de allerbeste manier om het probleem van een laag inkomen op te lossen is natuurlijk: zorgen voor een hoger inkomen. En betaald werk is voor veel mensen de beste weg naar een hoger inkomen. We willen dan ook benadrukken dat de belangrijkste voorwaarde voor een succesvol minimabeleid bij de burger zelf ligt. Iedere burger dient zich naar vermogen in te zetten om mee te doen aan de samenleving en om zijn eigen positie te verbeteren. Deze nota gaat daar niet over, maar we verwachten van iedereen die een beroep doet op het minimabeleid een maximale inzet op het zoeken naar passend (betaald) werk.
6.2 Gebruik van voorzieningen uit het minimabeleid is niet vrijblijvend Door middel van een goed minimabeleid probeert de gemeente, samen met partners in de stad, de participatie van burgers te vergroten. Dat doen we op verschillende manieren. We nemen een aantal financiële zorgen weg, waardoor huishoudens met een laag inkomen kunnen werken aan het oplossen van problemen die hun deelname aan de maatschappij belemmeren. We bieden kinderen de mogelijkheid om zich optimaal te ontwikkelen, ongeacht de hoogte van het inkomen van hun ouders. We ondersteunen financieel, wanneer mensen voor bijzondere kosten komen te staan en ze geen geld hebben om die te betalen.
Het past in principe niet binnen het concept van het minimabeleid om er een tegenprestatie voor te vragen. Toch zijn daar uitzonderingen op. Wanneer de inzet van middelen uit de bijzondere bijstand of een ander flexibel in te zetten budget onderdeel uitmaakt van een ondersteuningsplan, is die inzet niet vrijblijvend. Door afspraken vast te leggen gaat de individuele inwoner of het gezin wel een verplichting aan, en op het nakomen daarvan kan iemand worden aangesproken.
6.3 We onderzoeken de kansen die de deeleconomie biedt om de doelstellingen van het minimabeleid te bereiken Wanneer we minimabeleid willen inzetten om mensen in beweging te krijgen, dan betekent dat ook, dat we af moeten van de vanzelfsprekendheid waarmee mensen een beroep doen op voorzieningen. Voor bepaalde kosten of problemen, waarvoor nu gelden uit het minimabeleid worden ingezet, zijn ook andere alternatieven voorhanden. Daarom sturen we in ons minimabeleid meer op het opzoeken van dat soort alternatieven.
Een van deze alternatieven is het gebruik maken van de mogelijkheden van de zogenaamde “deeleconomie”: het onderling uitwisselen van goederen en diensten tussen individuen. De deeleconomie biedt in meerdere opzichten kansen. De persoon die een dienst of product nodig heeft, kan hier met gebruikmaking van een deelplatform eenvoudig en goedkoop aan komen. Dat betekent dat bij een vraag naar een voorziening of product vanuit het minimabeleid kritisch kan worden gekeken naar mogelijke voorliggende voorzieningen. Degene die goederen of diensten aanbiedt, krijgt de mogelijkheid om zich in te zetten voor een ander of zijn “overschot” te delen. Deze optie kan ook in het kader van activerings- of ondersteuningsplannen worden aangeboden. Voor de (buurt)samenleving bieden deelplatforms daarmee ook de mogelijkheid om mensen op een eenvoudige manier met elkaar in verbinding te brengen en in beweging te krijgen. De komende periode willen we onderzoeken in hoeverre de mogelijkheden van de deeleconomie bij kunnen dragen aan de doelstellingen van het minimabeleid.
19
De gemeente Deventer kent verschillende regelingen voor mensen met een laag inkomen. Daarbij maken we onderscheid tussen inkomensondersteunende regelingen en participatie bevorderende regelingen. Een uitgebreid overzicht vindt u in bijlage 1, hier beperken we ons tot de hoofdlijnen. Per regeling geven we aan wat de mogelijkheden zijn om keuzes te maken en wat daarvan de gevolgen zijn. De keuze om (door aanpassing van de inkomensgrenzen) de doelgroep te verbreden staat hier niet meer genoemd, deze staan in het hoofdstuk over de doelgroepen van het minimabeleid beschreven. Voor de zogenaamde “armoedeval” als consequentie van het verruimen of versoberen van het beleid verwijzen we naar paragraaf 2.7.
7.1 Inkomensondersteunende regelingen
7.1.1 Individuele inkomenstoeslag _Wat is het_ De individuele inkomenstoeslag is een regeling die wettelijk door de gemeente uitgevoerd moet worden. De individuele inkomenstoeslag (voorheen langdurigheidstoeslag) is in het leven geroepen om personen die langdurig van een laag inkomen moeten rondkomen wat extra geld te geven om bijvoorbeeld openstaande rekeningen van te betalen of nieuwe spullen aan te schaffen. Inwoners van Deventer die al 5 jaar of langer aaneengesloten op een inkomen van maximaal 100% van het bijstandsniveau leven kunnen in aanmerking komen voor deze toeslag.
7.1.2 Individuele Bijzondere bijstand _Wat is het_ Mensen kunnen bijzondere bijstand aanvragen voor bijzondere noodzakelijke kosten. Dat zijn kosten die zij door bijzondere persoonlijke omstandigheden moeten maken en die niet van het normale inkomen betaald kunnen worden. Vaak zijn het kosten die worden gemaakt door medische of sociale omstandigheden en die men niet ergens anders (volledig) vergoed kan krijgen of waarvoor geen lening afgesloten kan worden. Bij de beoordeling van het recht op bijzondere bijstand gaat het in de kern om de volgende vragen:
- Zijn de kosten gemaakt?
- Zijn de kosten noodzakelijk?
- Zijn er bijzondere omstandigheden?
- Zijn de kosten te betalen uit eigen middelen?
- Zijn er andere (“voorliggende”) voorzieningen waaruit de kosten kunnen worden voldaan of voorkomen De vergoeding van de kosten van beschermingsbewind legt een groot (en steeds groter wordend) beslag op de bijzondere bijstand. In dat kader is bij de Programmabegroting 2017 het besluit genomen om vanuit het Budget Adviesbureau Deventer “gratis” beschermingsbewind aan te bieden. De uitvoeringskosten van dit bewind zijn lager dan de vergoedingen die aan externe bewindvoerders moeten worden betaald, waardoor een aanzienlijke besparing kan worden gerealiseerd [13]. Los van dit beleidsplan wordt hiervoor een plan van aanpak gemaakt. Daarin (en
13 Programmabegroting 2017: _Zoals in veel gemeenten ziet Deventer de uitgaven bijzondere bijstand fors_ _toenemen voor het vergoeden van kosten beschermingsbewind. Om de kosten voor bewindvoering te_ _verlagen wordt voorgesteld om bewindvoering door het Budgetadvies bureau Deventer (BAD) als gratis_ _voorziening aan te bieden. Daarmee hebben bewoners die door de rechter onder bewind zijn geplaatst_ _nog steeds vrije keuze met betrekking tot de bewindvoerder, maar is het niet langer mogelijk voor_ _bewindvoerders om kosten bij de gemeente Deventer te declareren in het kader van bijzondere_ _bijstand/minimabeleid. Verwachte besparing is €40.000 in 2017 tot oplopend €150.000 vanaf 2018._ _Door het insourcen dalen de kosten per dossier._
20
in de eerder gemaakte businesscase) worden de verdere uitvoering en de daaraan verbonden prestatieafspraken worden uitgewerkt.
7.1.3 Collectieve zorgverzekering voor minima _Wat is het_ Het staat gemeenten (overigens net als veel andere organisaties) vrij om voor bepaalde doelgroepen collectieve afspraken te maken voor een aangepast verzekeringspakket bij een zorgverzekeraar. De gemeente Deventer heeft een collectieve zorgverzekering bij Salland Verzekeringen afgesloten, de zogenaamde Gemeentepolis. De verzekering is speciaal voor mensen met een inkomen tot maximaal 110% van de toepasselijke bijstandsnorm. Deelname aan de collectieve verzekering zorgt voor een ruimer pakket aan vergoedingen en korting op de premie. Voor de komende periode wordt deze voorziening op de huidige wijze gehandhaafd. We gaan nog wel in gesprek met de zorgverzekeraar om te bezien of er mogelijkheden zijn om het pakket (binnen de huidige budgettaire kaders) uit te breiden met (bijvoorbeeld) de afkoop van of een korting op het eigen risico. We zien op dit moment geen meerwaarde in het vergroten van de keuzevrijheid door bij meerdere zorgverzekeraars arrangementen af te sluiten.
7.1.4 tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten _Wat is het_ Chronisch zieken en gehandicapten die van het minimuminkomen moeten rondkomen krijgen vanuit het minimabeleid een tegemoetkoming in hun zorgkosten van 200 euro per jaar.
7.1.5 Individuele studietoeslag blijft buiten deze nota De individuele studietoeslag is een financiële steun die inwoners met een arbeidshandicap kunnen ontvangen als zij door deze handicap niet in staat zijn om een bijbaan met hun studie te combineren. De doelgroep van deze regeling is zo beperkt, dat we deze buiten de scope van deze nota houden.
7.1.6 Duurzame gebruiksgoederenregeling is afgeschaft Tot slot: in het verleden kende de gemeente een Duurzame Gebruiksgoederenregeling (DZGG) voor mensen van 65 jaar en ouder. Deze is met de invoering van de Participatiewet per 1 januari 2015 komen te vervallen.
7.2 participatiebevorderende regelingen
7.2.1 Rechtop! financiële regeling _Wat is het_ De financiële regeling die door RechtOp! (Stichting 2Gether) wordt uitgevoerd, zorgt er voor dat mensen met een inkomen tot 110% van de bijstandsnorm korting krijgen op (en in sommige gevallen zelfs gratis kunnen deelnemen aan) sportieve, culturele of educatieve activiteiten. Vanuit de financiële regeling worden coupons verstrekt die korting geven op bijvoorbeeld het lidmaatschap van sportverenigingen, het abonnement van de bibliotheek, een seizoenkaart voor Go Ahead of een abonnement op de Stentor.
7.2.2 RechtOp! beweging _Wat is het_ De RechtOp! beweging geeft inwoners van Deventer de mogelijkheid om zelf actief mee te doen in de samenleving. Vanuit RechtOp! organiseren Deventenaren allerlei activiteiten, zijn er bijeenkomsten en worden mensen ingezet als ambassadeur en vrijwilliger. Vanuit de beweging hebben mensen op die manier de mogelijkheid om zich te ontwikkelen en zich in te zetten voor de stad.
7.2.3 Kindpakket stichting Leergeld. _Wat is het_ Stichting Leergeld maakt het mogelijk dat kinderen tot 18 jaar, ondanks het feit dat hun ouders een laag inkomen hebben (tot maximaal 110% van de bijstandsnorm), toch volwaardig kunnen
21
meedoen aan activiteiten. Vanuit Stichting Leergeld wordt een bijdrage gegeven in de kosten van bijvoorbeeld sport, cultuur, muziek en dans. Ook is het mogelijk om een gratis internetabonnement aan te vragen en worden tweedehands computers verstrekt.
7.3 Kwijtschelding De kwijtschelding van gemeentelijke belastingen maakt in formele zin geen onderdeel uit van het minimabeleid. Het is echter wel een instrument dat kan worden ingezet om de lasten voor mensen met een laag inkomen te verminderen. Deventer kent een sociaal kwijtscheldingsregime: voor huishoudens die aan bepaalde voorwaarden op het gebied van vermogen en de afbetaling van schulden voldoen, geldt een kwijtscheldingsgrens van 100% van het wettelijk sociaal minimum. Daarmee zit Deventer aan de bovenkant van de mogelijkheden, die bij 90% beginnen. Vanuit het minimabeleid is het wenselijk om dit percentage te handhaven. Verlagen van de grens levert voor een kwetsbare doelgroep extra lasten op, terwijl de kwijtscheldingsregels weinig ruimte bieden voor het leveren van maatwerk. Waar een strenger kader bij andere minimaregelingen juist extra ruimte biedt voor maatwerk, is dat bij kwijtschelding niet het geval.
7.3.1 Kwijtschelding kleine zelfstandigen Betaald werk is een belangrijk instrument om mensen financieel zelfredzaam te maken. De focus bij uitstroom naar werk komt daarbij steeds meer te liggen op zelfstandig ondernemerschap. Om mensen daarmee te laten starten is het belangrijk dat in de opstartfase financiële ruimte wordt geboden. Daarnaast komt onder kleine zelfstandigen en zzp-ers die al langer een eigen bedrijf hebben, veel armoede voor. Het lijkt daarom logisch om die groep ook gebruik te laten maken van minimaregelingen. Op basis van maatwerk kan dat bij individuele gevallen ook zeker. Kwijtschelding van gemeentelijke belastingen voor kleine ondernemers zien we niet als een reële optie. Beoordeling van het recht op kwijtschelding bij ondernemers vraagt specifieke expertise (uitspraak ombudsman [14] zegt dat kwijtschelding voor alleen personen met een BBZ-beschikking niet toegestaan is) en brengt hoge uitvoeringskosten met zich mee. Daarmee is een dergelijke regeling binnen de huidige budgettaire mogelijkheden niet uitvoerbaar.
7.4 Maatwerk als extra instrument Om professionals de ruimte te geven om interventies te plegen die noodzakelijk zijn, stellen we voor de komende periode een deel van het minimabudget beschikbaar in de vorm van een maatwerkbudget. Medewerkers uit de sociale teams, de schuldhulpverlening en binnen het team Inkomensondersteuning kunnen dit budget inzetten om kleine problemen op te lossen, waarvoor via de reguliere wegen geen, of pas na een te lange procedure, middelen beschikbaar zijn. Dit sluit ook aan bij keuzes die zijn gemaakt bij de invoering van sociale teams en de formulering van hun opdracht. De komende periode experimenteren we verder met een beperkt maatwerkbudget binnen de bijzondere bijstand. Het aan de sociale teams toegekende budget blijft gehandhaafd. Daarnaast onderzoeken we of het mogelijk is om ruimte te creëren binnen de bijzondere bijstand om ook aan de medewerkers van het BAD en de medewerkers Inkomensondersteuning een beperkt maatwerkbudget beschikbaar te stellen dat kan worden ingezet om maatwerkoplossingen te bieden en procedures te versnellen. Op basis van de ervaringen bekijken we daarna in hoeverre dit maatwerk verder kan worden uitgebreid.
14 https://www.nationaleombudsman.nl/rapporten/2013/129
22
Kinderen in armoede in Nederland - KOM004/2013
Dit specifieke beleid zal op een directe manier effectief moeten zijn voor kinderen in armoede, waardoor beschikbare hulp rechtstreeks beschikbaar komt aan kinderen die nu nog geen levensstandaard hebben die toereikend is voor een goede lichamelijke, geestelijke, intellectuele, zedelijke en sociale ontwikkeling. Slechts enkele gemeenten voeren een armoedebeleid specifiek gericht op kinderen. Alle gemeenten dienen een integraal jeugdbeleid te voeren, op basis van een visie ten aanzien van kinderen in armoede. Gemeenten ondersteunen nu met name de sociale participatie van deze kinderen met specifieke voorzieningen voor sportieve en culturele participatie. Daarom wordt gemeenten aanbevolen zich ook actief te richten op het voorzien in andere basisbehoeften van deze groep. a) Ontwikkel een visie met een integrale aanpak van armoede onder kinderen. Binnen gemeenten zijn verschillende beleidsafdelingen betrokken bij kinderen in armoede. Breng de verschillende leefgebieden waarop kinderen ondersteuning nodig hebben met elkaar in verband. Dit houdt de combinatie in van zowel financiële ondersteuning en schuldpreventie, als participatiebevordering, onderwijsmogelijkheden en gezondheid. Schenk specifiek aandacht aan kinderen die al langer dan twee jaar onder de armoedegrens leven. Het huidige armoedebeleid richt zich nog vaak op uitkeringsgerechtigden en niet op nieuwe groepen, bijvoorbeeld ZZP’ers. Ook kinderen van deze groepen verdienen te worden opgenomen in het armoedebeleid. b) Verbeter de toegankelijkheid van voorzieningen en maak een aanvraag indienen eenvoudig. Veel ouders en kinderen weten de weg naar voorzieningen niet te vinden. Een aanvraag moet eenvoudig gedaan kunnen worden. Maak voorzieningen beschikbaar voor alle kinderen, zonder daarbij een maximum per gemeenten of per voorziening te stellen. Gemeenten wordt aanbevolen zelf in samenwerking met de relevante private organisaties en scholen kinderen die te maken hebben met armoede te bereiken. Gemeenten dienen hierin duidelijk te communiceren over de voorzieningen. c) Betrek kinderen vroegtijdig bij het beschikbaar maken van voorzieningen. Organiseer inspraak van kinderen en jongeren over de voorzieningen die voor hen worden opgezet, om beter zicht te krijgen op waar zij zelf behoefte aan hebben en of het bestaande aanbod hierop aansluit. Veel gemeenten willen aan de slag met inspraak van kinderen en jongeren maar weinig gemeenten bren- gen deze beleidsparticipatie concreet in praktijk. Maak gebruik van goede voorbeelden, van beproefde methodieken en tools voor beleidsparticipatie van jeugd. Kinderen in armoede in Nederland - KOM004/2013
23
Gemeenten dienen tenminste de onderstaande kindpakket-elementen aan elk kind rechtstreeks beschik- baar te maken. Het gaat hierbij om een zogenaamd kindpakket, waarin wordt uitgegaan van het niet-veel- maar-toereikend criterium (zie SCP in Kinderrechtenmonitor 2012). Het pakket bestaat tenminste uit de absoluut noodzakelijke behoeften, aangevuld met zaken om mee te kunnen doen in de samenleving. Het kindpakket bevat tenminste vouchers voor basisbenodigdheden zoals een stel winterkleren en zomerkleren en bijvoorbeeld lessen voor een basiszwemdiploma, een bibliotheekpasje tot 18 jaar, toegang tot lokaal openbaar vervoer en deelname aan een wekelijkse activiteit ter ontspanning of sportieve / culturele ontwikkeling. Het gaat bij het kindpakket om kinderen die in een huishouden leven met een besteedbaar inkomen van minder dan 120% van het voor het huishouden geldende sociale minimum.
Organiseer binnen de gemeente een gezamenlijke aanpak gericht op het verbeteren van de leefsituatie van kinderen in armoede, waarvoor het politieke, ambtelijke en maatschappelijke draagvlak is gegarandeerd. Betrek hierin diverse partijen, waaronder lokale aanbieders van hulp aan kinderen in armoede, op zowel beleids- als uitvoerend niveau. Maak het aanbod compleet en passend door intensieve samenwerking.
Breng jaarlijks in beeld hoe de toereikende levensstandaard voor kinderen in landelijk en lokaal beleid wordt vormgegeven. Monitor wat het bereik en de effecten hiervan zijn voor de levensstandaard van kinderen.
Nederland heeft het Kinderrechtenverdrag ondertekend. Daaruit vloeit de verplichting voort om ook op de implementatie van het kinderrecht op een toereikende levensstandaard in Nederland toe te zien. Vanuit deze verantwoordelijkheid dient het Rijk, die haar armoedebeleid grotendeels heeft gedecentraliseerd, gemeenten gericht aan te spreken op hun taak om kinderen lokaal te voorzien van een toereikende levensstandaard.
24
1
2