Leiden, 28 september 2026
Bron laatst gecontroleerd op 5 oktober 2026.
Pagina 1 van 4
Schriftelijke vragen van Stefan Haas (SP) aan het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Leiden over de autoluwe binnenstad en de proportionaliteit van cameratoezicht. (ingediend: 25 augustus 2026) Antwoord van Burgemeester en Wethouders (ontvangen 28 september 2026): De gemeente Leiden werkt aan de uitvoering van het programma autoluwe binnenstad. Het cameratoezicht lijkt hier onlosmakelijk mee verbonden. Handhaving moet als doel hebben om de naleving van regels te stimuleren. Cameratoezicht is duur, administratief intensief voor bedrijven en inwoners en heeft het gevolgen voor de privacy 1). Daarom is er een zorgvuldige afweging nodig of de inzet van camera’s een proportionele maatregel is die een significante extra naleving van de regels bevordert. De wijk Pancras-West is in de praktijk al een enorm autoluw gebied. Op grond van artikel 45 van het Reglement van Orde stelt het lid Haas (SP) het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Leiden de volgende vragen: ALGEMEEN: Het proces om te komen tot een autoluwe zone in de wijk Pancras West loopt al langer. Om duidelijkheid te verschaffen is in de bijlage een feitenrelaas weergegeven van alle stappen die de afgelopen jaren zijn doorlopen om tot het huidige verkeersbesluit te komen. [Bijlage: Feitenrelaas autoluwe zone Pancras-West] 1. Welke definitie van ‘autoluw’ hanteert het College in het programma autoluwe binnenstad? a) Wanneer vindt het College een wijk ‘autoluw’ genoeg? b) Ten opzichte van welk meetpunt moet het ‘autoluwer’? Antwoord: De Agenda Autoluwe binnenstad is in 2021 door de gemeenteraad vastgesteld (RV 20.0148, dd 18 februari 2021) en is gericht op het creëren van een groene , vitale en leefbare historische binnenstad. Hierin hebben geparkeerde en rijdende auto’s een minder prominente rol. Een wijk is autoluw genoeg als de doelen van de Agenda Autoluwe binnenstad bereikt worden. Dat zijn de volgende doelen: - Hogere kwaliteit van de openbare ruimte - Meer ruimte en kwaliteit voor voetgangers, fietsers en ov - Versterken economische vitaliteit - Meer ruimte voor voorzieningen - Schone lucht en minder geluidshinder, hittestress en wateroverlast - Inclusieve en toegankelijke stad In Pancras West rijdt nu al betrekkelijk weinig gemotoriseerd verkeer. Zoals in de Agenda Autoluwe binnenstad (pagina 28) al wordt beschreven is het verkeersbesluit niet gericht op het verminderen van een groot verkeersvolume, maar om de resterende, hinderlijke verkeersbewegingen te reguleren en de bestaande verkeersbeperkende maatregelen handhaafbaar te maken. En om een eenduidig, aaneengesloten en voor iedereen herkenbare autoluwe zone in de binnenstad te hebben.
2. Welke mogelijkheden ziet het College om gebieden autoluw te maken zonder cameratoezicht? Antwoord: De basale methode om een wijk autoluw te maken is door het invoeren van een geslotenverklaring voor gemotoriseerd verkeer. Om de woningen en bedrijven bereikbaar te houden wordt een onderbord ‘uitgezonderd bestemmingsverkeer’ toegevoegd. Dit is in Pancras-West in 2022 ingevoerd. In de praktijk is de bedoeling van dit onderbord echter lastig handhaafbaar, aangezien elk opgegeven doel binnen de wijk als bestemming geïnterpreteerd kan worden. Pagina 2 van 4
Een tweede methode is het gebruik van beweegbare paaltjes. Dit kunnen automatisch beweegbare paaltjes zijn, zogenaamde ‘pollers’, of handmatig beweegbare. Bij het gebruik van pollers wordt na een authenticatie met bijvoorbeeld pasjes of met ANPR-camera’s toegang verleend door de paal te laten zakken. Pollers blijken in de praktijk veel onderhoud te vergen en ook bij pollers vindt een identificatie bij toegang plaats. De keuze tussen pollers en camera’s is dus geen keuze tussen wel of geen gegevensverwerking.
Handmatig beweegbare paaltjes, zoals op de Vismarkt, sluiten een gebied volledig af in de periode dat de paaltjes omhoog staan. Dit heeft consequenties voor de bereikbaarheid van woningen en ondernemingen. Bovenstaand overziend heeft toegangscontrole met ANPR-camera’s de voorkeur boven deze alternatieven. 3. Welke andere manieren en handhavingsinstrumenten (anders dan camera’s) overweegt het college om gedrag te beïnvloeden die de naleving van de doelstellingen van het programma autoluwe binnenstad stimuleert? Kan dit per wijk of gebied verschillen? Antwoord: De gemeenteraad heeft in de Agenda Autoluwe Binnenstad (pagina 28) opgenomen een waterdichte regie over de toegang van autoverkeer in het gebied te willen. De belangrijkste andere manier van handhaven is de inzet van BOA’s. Deze inzet is echter niet toereikend om het gedrag te beïnvloeden. Een handhavingscampagne kan tijdelijk voor verbetering zorgen, maar zolang de pakkans zeer laag is, zullen naar verwachting diverse verkeersdeelnemers (zoals bijvoorbeeld bestelbusjes met een bestemming in de Haarlemmerstraat) in de praktijk kiezen voor hun eigen voordeel boven het algemene belang.
4. Hoe oordeelt het College of cameratoezicht een proportioneel instrument is om de venstertijden te handhaven? Antwoord: Het College neemt aan dat de autoluwe zone bedoeld wordt in plaats van venstertijden. Tijdens de venstertijden staan de camera’s uit en mag iedereen de wijk in. Camerahandhaving levert een (vrijwel) 100% handhaving van de toegangsrechten tot de wijk. Het is dus sluitend en gelijkmatig hetgeen in geen van de andere handhavingswijzen mogelijk is. De gemeente heeft een DPIA (Data Protection Impact Assessment) opgesteld. De opnamen van de camera’s worden door middel van vervagen bewerkt, zodat de privacy van omstanders en inzittenden gewaarborgd is. De beelden mogen enkel gebruikt worden voor toegangshandhaving en foto’s van rechtmatige bezoekers worden binnen 72 uur vernietigd. De kosten van € 26,10 per ontheffing voor twee kentekens per twee jaar, (omgerekend €1,09 per maand) worden gebruikt om het systeem kostendekkend te laten functioneren. In combinatie met de mogelijkheid om kentekens onbeperkt online te wijzigen, biedt de ontheffing bewoners en ondernemers een laagdrempelige en flexibele oplossing die bijdraagt aan een veiligere en leefbaardere wijk. Het College is van mening dat camerahandhaving het enige geschikte en ook een proportioneel instrument is. 5. Hoe weegt het College de kosten voor de gemeente en de administratieve en privacy impact ervan op bewoners af tegen het extra naleven van de venstertijden? Pagina 3 van 4
Antwoord: Zie voorgaand antwoord. 6. Waarom heeft het College voor een deel van de Middelweg en de Nieuwstraat een uitzondering gemaakt? Antwoord: 1. Toegankelijkheid openbare parkeerplaatsen Het doel van dit autoluwe gebied is om te borgen dat het gemotoriseerd verkeerd in het kerngebied van Pancras-West beperkt blijft tot zuiver bestemmingsverkeer met een werkelijke bestemming in het gebied. Op dat deel van de Nieuwstraat en Middelweg zijn openbare parkeerplaatsen aanwezig. Deze openbare parkeerplaatsen passen niet goed in dit doel. Iedereen die gebruik zou willen maken van de openbare parkeerplaats, zou dan een ontheffing moeten hebben voor het gebied. Dit is niet mogelijk voor willekeurige bezoekers op zoek naar een parkeerplaats . Het College wil deze parkeerplaatsen bereikbaar houden. Daarnaast wil het College het doel van het autoluwe gebied niet belemmeren. Daarom is dit meegenomen in de overweging om in deze straat geen autoluw gebied in te voeren. 2. Bereikbaarheid uitzonderlijke ondernemers Tijdens het participatietraject zijn zorgen geuit over de bedrijfsvoering van een aantal ondernemers in het gebied bij het invoeren van het verkeersbesluit. De gemeente is daarom in gesprek gegaan met deze ondernemers. Uit gesprek met de ondernemers in het hart van Pancras -West bleek dat met klein maatwerk, zoals de mogelijkheid tot één extra ontheffing, er geen zorgen meer zijn op de bedrijfsvoering. Klein maatwerk is overigens mogelijk voor zowel ondernemers als bewoners. Echter, in gesprek met ondernemers in de Nieuwstraat en Middelweg zoals Raas Bikes, het voormalige Veilinghuis, het Kunsthuis en de Hooglandse Kerk bleken er uitdagingen waar geen kleine maatwerk oplossing voor is. Met het invoeren van een geslotenverklaring zouden er in deze specifieke straat nadelige gevolgen zijn voor de bedrijfsvoering van ondernemers.
Dit past niet binnen het doel van het verkeersbesluit om de leefbaarheid juist te verbeteren voor de ondernemers en bewoners van Pancras-West. Daarom is dit meegenomen in de overweging om in deze straat geen autoluw gebied in te voeren.
7. Waarom heeft het College besloten om bewoners in een betrokken gebied niet als belanghebbenden op te nemen, zodat hen feitelijk een juridische gang wordt ontnomen? Is dit in lijn met de nieuw vastgestelde regels rondom participatie en oordeelt het college dat dit een gepaste manier is om met bewoners om te gaan? Antwoord: Dat is geen besluit van het College. Het College heeft wel in haar verweerschrift het standpunt ingenomen dat het belang van de verzoekers zich onvoldoende onderscheidt van andere bewoners en bedrijven in Pancras-West. Pagina 4 van 4
De voorzieningenrechter heeft de plicht om voorafgaand aan inhoudelijke behandeling na te gaan of de eiser ontvankelijk is in de zin van de wet en jurisprudentie. In het geval van het verzoek tot voorlopige voorziening is de voorzieningenrechter tot de conclusie gekomen dat de eisers hun belanghebbendheid onvoldoende onderbouwd hebben. Daarbij heeft de voorzieningenrechter getoetst of deze eisers een objectief, persoonlijk, eigen, rechtstreeks en actueel belang hebben, dat zich bovendien in voldoende mate onderscheidt van (willekeurige) anderen. Dat is volgens de rechter niet het geval en daarmee neemt zij het standpunt van de gemeente over. Van het ontnemen van een juridische gang is dan ook geen sprake. De voorzieningenrechter laat voor de verzoekers de mogelijkheid open om nader te onderbouwen dat ze belanghebbend zijn. Die procedure loopt dus gewoon door. Aan het verkeersbesluit is een uitgebreid participatietraject voorafgegaan, met twee bijeenkomsten voor alle bewoners en bedrijven en een klankbordgroep met vertegenwoordigers uit alle straten. De variant die de klankbordgroep heeft voorgesteld is de variant die de gemeente nu uitvoert. De Regionale Commissie Bezwaarschriften heeft geoordeeld dat voldoende is gebleken dat de gemeente de betrokkenen zo goed mogelijk heeft geïnformeerd en laten participeren (zie het bijgevoegde feitenrelaas).
1) Bronvermelding: https://www.leidschdagblad.nl/regio/leiden/bewonersgroep -hooglandse-kerkgracht- is-helemaal-klaar-met-de-gemeente-leiden.-onze-bereikbaarheid-wordt-ernstig- aangetast/159441825.html