Ede, 6 oktober 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Beantwoording raadsvragen 2026/78
Schriftelijke vragen zoals omschreven in artikel 43 van het Reglement van Orde van de gemeenteraad van Ede.
Datum: 9 september 2026
Onderwerp: Aanpak Veluwe
Indiener: Mariëlle van Enckevort - Partij voor de Dieren
Inleiding: Het Rijk, de provincie Gelderland, twee waterschappen en 21 gemeenten rond de Veluwe hebben een samenwerkingsovereenkomst en eerste uitvoeringsplan ondertekend voor de uitvoering van de Aanpak Veluwe. Hiervoor stelt het Rijk 300 miljoen euro beschikbaar. Met de investering werken de betrokken overheden aan herstel van natuur en beekdalen, verbetering van water en bodem en vermindering van de stikstofuitstoot. Daarmee ontstaat stap voor stap ruimte voor vergunningverlening, woningbouw, economie en landbouw. Naar aanleiding hiervan heeft de Partij voor de Dieren de volgende vragen.
Beantwoording door het college van burgemeester en wethouders d.d. 6 oktober 2026
1. Hoe wordt gezorgd en gemonitord dat de emissiereductie van stikstof op de Veluwe daadwerkelijk leidt tot natuurherstel en niet alleen leidt tot technische oplossingen zoals luchtwassers of emissiearme stalsystemen? Welke maatregelen zijn hiervoor concreet gepland? Antwoord: Natuurherstel is één van de drie samenhangende opgaven waar de Aanpak Veluwe om draait, naast verminderen van stikstofuitstoot en herstel van het water- en bodemsysteem. In de eerste tranche van de Aanpak Veluwe is geld beschikbaar voor extensivering en vrijwillige beëindiging, technische maatregelen en managementmaatregelen, gebieds- en systeemmaatregelen gericht op natuurherstel en hydrologie, ondernemersgerichte maatregelen (maatwerk) en monitoring.
2. a. Hoe wordt dierwaardigheid en dierenwelzijn meegewogen in de uitvoering van de Aanpak Veluwe, bijvoorbeeld in relatie tot het convenant dierwaardige veehouderij? Antwoord: Dierwaardigheid is geen afzonderlijke kernopgave binnen de Aanpak Veluwe. De landelijke aanpak voor dierenwelzijn en dierwaardige veehouderij zijn primair een verantwoordelijkheid van het Rijk.
Zijn hierover expliciete doelstellingen, criteria of randvoorwaarden opgenomen in de gebiedsgerichte aanpak? Antwoord: Nee. Dierenwelzijn is wel als indicator opgenomen in de ondernemingsplannen aanpak, zodat agrarisch ondernemers het convenant meewegen in hun toekomstplannen. De verdere uitwerking van de aanpak vindt de komende jaren stap voor stap plaats. Nieuwe landelijke kaders, waaronder die voor dierwaardige veehouderij, worden daarbij betrokken.
b. De Partij voor de Dieren vreest dat agrariërs vooral zullen kiezen voor technische oplossingen met als gevolg opschaling van dieren om de kosten hiervan te kunnen dekken. Hoe gaat u ervoor zorgen dat er niet meer dieren bij komen, maar dat de échte oorzaak wordt aangepakt? Antwoord: Het kabinet kiest in de kamerbrief van 26 juni 2026 voor een aanpak met doelsturing via afrekenbare emissienormen en wil zo sturen op de emissies in de melkveehouderij en de intensieve veehouderij. Daarnaast zet het kabinet in op verminderen van veldemissies. Ook extensivering, vrijwillige beëindiging en afroming van dier- en fosfaatrechten bij overdracht buiten familieverband moeten bijdragen aan het behalen van de doelen. Voor een deel van de agrariërs zullen technische oplossingen logische routes zijn, voor anderen managementmaatregelen. Per bedrijf wordt gezocht naar een passend toekomstperspectief. Daarbij staat voor ons de combinatie centraal van daadwerkelijke emissiereductie, natuurherstel en economisch perspectief. Daarnaast werkt de provincie Gelderland aan de herziene Kadernota agrifood, waarin voorstellen staan om te gaan sturen op de veedichtheid in veedichte gebieden zoals Ede en Barneveld.
c. Hoe worden agrariërs beschermd tegen of gewaarschuwd voor het aangaan van mogelijk hoge financiële risico’s die deze Aanpak met zich meebrengt? Antwoord: Binnen de Aanpak Veluwe is voorzien in begeleiding van ondernemers bij het bepalen van hun
toekomstperspectief. Met ondernemersplannen en zaakbegeleiding kunnen ondernemers eerst inzicht krijgen in de verschillende mogelijkheden voordat zij grote investeringsbeslissingen nemen. Het uitgangspunt is dat ondernemers kunnen investeren in een richting die zowel ecologisch toekomstbestendig als economisch verantwoord is.
3. Welke ecologische, juridische en beleidsmatige overwegingen liggen ten grondslag aan de keuze om in de Aanpak Veluwe uit te gaan van een zone van 500 meter rondom de Veluwe in plaats van 1.000 meter? Antwoord: De Aanpak Veluwe is breder dan deze 500-meterzone, het gaat om het gehele grondgebied van de 21 gemeenten. Ook buiten de zone van 500 meter wordt gewerkt aan circa 65 procent structurele emissiereductie, natuurherstel en herstel van het bodem- en watersysteem. Sinds 2019 is overigens al bijna 20 procent van benodigde reductie gerealiseerd. Dit betekent overigens niet dat bedrijven op de Veluwe meer moeten reduceren dan elders in het land, maar wel dat we via aanvullende regelingen kijken of we meer reductie kunnen bereiken. Ook wordt voor het gehele gebied van de Aanpak Veluwe gekeken naar hydrologische en natuurherstelmaatregelen. De gekozen zonering moet bijdragen aan een gerichte en juridisch houdbare aanpak, waarbij maatregelen daar worden ingezet waar ze aantoonbaar bijdragen aan de natuurdoelen.
De Provincie Gelderland heeft daarbij het strokenbeleid vastgesteld, waar voor de 500 meter strengere regels gelden, zoals een verbod op nieuwvesting, verbod op kunstmest, eisen voor stallen en stalmodernisering, extensivering.
4. Kan het college aangeven welke onderzoeken, adviezen of wetenschappelijke inzichten hierbij zijn gebruikt? Antwoord: Bij de onderbouwing van de Aanpak Veluwe.zijn onder meer natuurdoelanalyses, habitatgegevens, onderzoeken naar stikstofemissies en het provinciale milieueffectonderzoek betrokken [1]. Ook eerdere wetenschappelijke onderzoeken en adviezen van de landsadvocaat zijn betrokken bij de uitwerking. Daarnaast is een expertgroep van wetenschappers betrokken geweest bij de ontwikkeling van de Aanpak [2].
5. Wat zijn de gevolgen voor natuurherstel, bodem- en waterkwaliteit in de gemeente Ede nu er een kleinere zonering komt? Antwoord: Zie antwoord vraag 3: de 500-meterzone van de provincie Gelderland betekent niet dat de inzet op natuur, bodem en water buiten deze zone stopt. De Aanpak Veluwe kijkt juist naar het functioneren van het gehele gebied en de samenhang tussen natuur, landbouw, water en bodem.
6. Hoeveel veehouders zitten in de 500m-zone en hoeveel daarvan zijn piekbelasters? Antwoord: In 2025 waren zo’n 35 actieve bedrijven in de 500 meter zone. Op basis van Aerius depositieberekeningen is berekend dat al deze bedrijven piekbelaster zijn, volgens de definitie van piekbelaster onder de piekbelastersaanpak. Dit gold overigens voor vrijwel ieder agrarisch bedrijf in Ede.
7. Hoeveel veehouders zitten in de 500 tot 1000m-zone en hoeveel daarvan zijn piekbelasters? Antwoord: In 2025 waren er 123 bedrijven vergund in de 500 tot 1000 meter zone, waarvan we inschatten dat er rond de 90 actieve bedrijven zijn. Zie ook het antwoord onder 6.
8. In hoeverre zijn natuur- en milieuorganisaties betrokken bij het schrijven van de Aanpak Veluwe? Welke organisaties zijn dit? Antwoord: De Aanpak Veluwe is nadrukkelijk een gezamenlijke gebiedsaanpak. Naast overheden zijn onder meer terreinbeherende organisaties, landbouworganisaties en natuur- en milieuorganisaties betrokken. Onder andere Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Geldersch Landschap & Kasteelen en Natuur en Milieu Gelderland zijn betrokken, zij worden via 1-op-1 gesprekken en gezamenlijke bijeenkomst steeds bevraagd om mee te denken. Ook in de komende fase blijft participatie belangrijk. De aanpak is immers alleen succesvol wanneer maatregelen ecologisch effectief én in de praktijk uitvoerbaar zijn.
9. a. Wie is verantwoordelijk voor de monitoring, rapportage en bijsturing van de Aanpak Veluwe? Antwoord: De Aanpak Veluwe is een interbestuurlijke aanpak van Rijk, provincie, 21 gemeenten en 2 waterschappen. De monitoring en bijsturing wordt georganiseerd onder verantwoordelijkheid van het
1 Onder meer: Natuurdoelanalyse Veluwe, CBS Landbouwtelling,2025, Wageningen Universiteit: Emissieregistratieberekeningen Edo Goes, 2025 gegevens uit Gecombineerde Opgave, Aerius Monitor en De Klimaat- en Energieverkenning 2024 van het PBL.
2 De expertgroep bestaat uit experts van Wageningen University & Research, Universiteit Utrecht en Nyenrode Business Universiteit/ CHE.
Interbestuurlijk Overleg. Ede is als deelnemende gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van de onderdelen waarvoor de gemeente aan zet is.
b. Welke tussendoelen, prestatie indicatoren en evaluatiemomenten zijn vastgesteld om te beoordelen of de doelen van de Aanpak Veluwe worden gerealiseerd? Antwoord: De Aanpak Veluwe werkt met jaarlijkse monitoring, voortgangsrapportages en een tussentijdse evaluatie. De aanpak wordt daarbij adaptief uitgevoerd: op basis van nieuwe inzichten, monitoring en landelijke besluitvorming wordt de aanpak verder aangescherpt. De aanpak en het uitvoeringsplan worden op dit moment geconcretiseerd, onder andere op basis van het landelijke maatregelenpakket.
c. Kunnen er gevolgen afgesproken voor betrokken partijen (zoals bestuurders, agrariërs, ontvangers van subsidies, etc.) als blijkt dat door onvoldoende inspanning de doelen niet behaald worden? En zo ja, worden deze gevolgen afgesproken en welke gevolgen zijn dat dan voor de diverse betrokken partijen? Antwoord: De Aanpak Veluwe kent geen algemeen sanctieregime voor de deelnemende overheden of individuele agrariërs. Wel is voorzien in monitoring en bijsturing wanneer blijkt dat de uitvoering of resultaten achterblijven. Het interbestuurlijk overleg van de Aanpak Veluwe besluit vervolgens over de bijsturing. Daarnaast geldt in algemene zin dat als iemand een subsidie ontvangt, maar de activiteiten waarvoor die verleend is niet uitvoert, dit kan leiden tot terugvordering van de subsidie. In de samenwerkingsovereenkomst is afgesproken dat het gebiedsplafond van 65% emissiereductie een resultaatsverplichting is voor de overheden.
10. Welke concrete maatregelen, projecten en financiële bijdragen levert de gemeente Ede om de Aanpak Veluwe lokaal uit te voeren? Antwoord: Op dit moment heeft Ede geen verplichting financiële bijdragen te leveren aan de Aanpak Veluwe. Gezien de grote opgaven van Ede is de Aanpak Veluwe een route om financiering beschikbaar te krijgen voor projecten en maatregelen die bijdragen aan de Aanpak Veluwe. De precieze inzet en financiële bijdrage worden mede bepaald door de verdere uitwerking van de eerste en volgende tranches.
11. Welke mogelijkheden ziet het college binnen de Aanpak Veluwe om extensieve, natuurinclusieve of meer plantaardige bedrijfsmodellen te ondersteunen? Antwoord: De Aanpak Veluwe biedt ruimte voor verschillende toekomstperspectieven voor agrarische ondernemers, waaronder extensivering en omschakeling. Daarmee is er ruimte voor natuurinclusieve bedrijfsmodellen en andere vormen van landbouw die passen bij de gebiedsopgaven. Het uitgangspunt is niet dat voor alle bedrijven hetzelfde model geldt. Per gebied en per ondernemer wordt gezocht naar een perspectief dat past bij de ecologische opgave én de economische mogelijkheden. Waarbij voor een deel van het gebied een meer extensief en/of natuurinclusief bedrijfsmodel passender is.
12. Welke subsidieregelingen, kennisprogramma’s of andere ondersteuningsinstrumenten zijn hiervoor beschikbaar? Antwoord: Er zijn verschillende landelijke en provinciale instrumenten voor onder meer extensivering, agrarisch natuurbeheer, innovatie, omschakeling, verplaatsing en vrijwillige beëindiging. Daarnaast voorziet de Aanpak Veluwe in ondernemersbegeleiding en gebiedsgerichte ondersteuning. Welke instrumenten precies beschikbaar zijn en onder welke voorwaarden, is deels afhankelijk van het landelijke stikstofpakket. Dit wordt binnen de Aanpak Veluwe komende tijd verder uitgewerkt.
13. Op welke momenten en via welke instrumenten (zoals raadsinformatiebrieven, voortgangsrapportages en evaluaties) wordt de raad geïnformeerd over de uitvoering, monitoring en resultaten van de Aanpak Veluwe binnen de gemeente Ede? Antwoord: De raad wordt in het vierde kwartaal met een memo geïnformeerd over de huidige stand van zaken. Daarnaast vindt op 15 oktober een informatieve bijeenkomst plaats. Het college blijft u ook in de toekomst actief informeren. De wijze van rapporteren wordt momenteel uitgewerkt.