Oude IJsselstreek, 18 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Memo verder uit te werken is een aantal aandachtspunten van belang: Een fietsstraat brengt een bredere ontwerpopgave met Bij het gebruiken van een deel van de toeg
Col2
Aan
Gemeenteraad
Van
College B&W
Datum
2 september 2026
Kenmerk
1384483
Onderwerp
Motie Leegstandsbeheer
Motie
Op 3 november 2025 heeft de gemeenteraad in de motie Leegstandsbeheer het college opgeroepen om:
1. te onderzoeken of leegstaande panden in de gemeente geschikt zijn voor tijdelijk gebruik als woonruimte via leegstandsbeheer;
2. te onderzoeken of een leegstandsverordening kan bijdragen aan het creëren van extra woonruimtes;
3. de raad uiterlijk in het derde kwartaal van 2026 hierover te informeren.
Tijdens de behandeling van de motie is afgesproken om eerst het tweede punt van de motie te onderzoeken en daar de raad over te informeren. Dat doen we in deze memo. Als eerste gaan we daarom in op wat een leegstandsverordening is en welk toepassingsbereik deze heeft. Daarnaast kijken we naar de mogelijke voor- en nadelen van invoering van een dergelijke verordening.
Toepassingsbereik leegstandsverordening
Een leegstandsverordening is een gemeentelijke verordening. De wettelijke basis voor zo’n verordening ligt in de Leegstandwet. Het geeft de gemeente de mogelijkheid om leegstand van woningen (en ook van niet-woningen zoals bijvoorbeeld winkels, kantoren, bedrijfspanden en boerderijen) in kaart te brengen en op te treden bij langdurige leegstand (meestal wordt hier leegstand langer dan zes maanden mee bedoeld). Op dit moment heeft een klein deel van de gemeenten (36 van de 342) een leegstandsverordening ingevoerd.
Met een leegstandsverordening kan de gemeente eigenaren van een leegstaand pand verplichten dit te melden bij de gemeente. De gemeente kan eigenaren daarnaast verplichten om actief op zoek te gaan naar (tijdelijke) huurders. Als de eigenaar na een bepaalde periode geen huurder heeft gevonden, kan de gemeente in het uiterste geval zelf een (tijdelijke) huurder toewijzen.
Aanvullend op leegstandsverordening, kunnen gemeenten sinds 21 maart 2026 via een leegstandsheffing een belasting opleggen aan eigenaren van woningen die langer dan een jaar leeg staan[1] [1]. Deze financiële prikkel kan eigenaren aansporen om tot actie over te gaan. Gemeenten bepalen zelf de hoogte van de belasting. Dit kan een vast tarief zijn of een percentage van de WOZ-waarde van de woning. Invoering van een van een leegstandsheffing vraagt om een separaat besluit van de gemeenteraad met vaststelling van een heffingsmaatstaf. Dit instrument is alleen van toepassing op woningen. Het kabinet werkt momenteel aan wijziging van de Leegstandwet. Het wetsvoorstel ligt voor advies bij de Raad van State. Met de beoogde wijziging van de Leegstandwet krijgen gemeenten effectievere bevoegdheden om leegstand aan te pakken. De gemeente kan straks bijvoorbeeld het elektriciteitsverbruik opvragen om te controleren of het pand leeg staat.
[1] Ministerieel besluit 20-03-2026 staatsblad 2026 nr. 58
1
In Oude IJsselstreek staan een kleine 18.000 woningen en ongeveer 1600 niet-woningen. De gemeente registreert leegstand en de mogelijke reden daarvoor nu niet. In feite weten we niet hoeveel panden leegstaan, hoe lang deze al leegstaan en wat de reden daarvoor is.
De motie geeft aan dat ongeveer 390 woningen, 20 winkels en 10 kantoren leeg staan in Oude IJsselstreek. In de motie wordt geen bron vermeld, maar vermoedelijk zijn deze cijfers gebaseerd op een publicatie van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het CBS publiceert de zgn. ‘administratieve’ leegstand. Meest voorkomende voorbeeld is een woning waar op het meetmoment geen bewoner op staat ingeschreven. Er kunnen diverse redenen zijn voor deze ‘administratieve’ leegstand. Bijvoorbeeld;
- overgangsperiode tussen een vertrekkende huurder/koper en de nieuwe huurder/koper;
- leegstand omdat de woning verbouwd wordt;
- de leegstaande woning is een tweede woning waarbij de eigenaar elders zijn hoofdverblijf heeft en daar staat ingeschreven;
- de woning is onderdeel van een juridisch geschil, veelal als onderdeel van een erfenis. Helaas ontstaat hierover in sommige gevallen een conflict tussen de erfgenamen.
De ‘administratieve leegstand’ bedraagt met 390 woningen op een totaal van bijna 18.000 woningen, iets meer dan 2%. Dit is relatief laag te noemen, een klein beetje leegstand (ook wel frictieleegstand genoemd) is niet erg, deze kan als ‘smeermiddel’ dienen voor de woningmarkt. Een percentage van 2 tot 3% van de woningvoorraad wordt over het algemeen als ‘gezond’ gezien. We zien de leegstand in Oude IJsselstreek daarom niet als problematisch, met uitzondering van enkele langdurig leegstaande panden.
Eigenaren van een leegstaande woning die te koop staat, kunnen in de huidige situatie al een vergunning aanvragen voor tijdelijke verhuur. De huurder heeft dan geen huurbescherming. Van deze regeling wordt de afgelopen jaren sporadisch gebruik gemaakt. Vanwege de druk op de woningmarkt worden de meeste woningen, die te koop worden aangeboden, ook snel verkocht en staan zij niet langdurig leeg.
De invoering van een leegstandsverordening maakt het voor de gemeente mogelijk om leegstand actiever te monitoren en aan te pakken. Bij het invoeren van een verordening zijn eigenaren van leegstaande woningen en nietwoningen verplicht om dit te melden bij de gemeente. Niet alle eigenaren zullen aan deze meldingsplicht voldoen. Actieve opsporing van leegstand door periodiek locatiebezoek blijft nodig. Op deze manier krijgt de gemeente zicht op de daadwerkelijke leegstand en de reden daarvoor.
Nadat door een melding en/of periodiek locatiebezoek geconstateerd is dat er sprake is van (langdurige) leegstand, kan de gemeente de eigenaar manen tot actie over te gaan door op zoek te gaan naar een huurder en hierover te rapporteren. Bij niet-woningen ligt dat iets anders. Deze zijn namelijk niet direct geschikt om te bewonen. Eigenaar en gemeente kunnen bekijken of het mogelijk is om het pand te verbouwen naar woonruimte. De eigenaar hiertoe dwingen kan de gemeente niet.
Als er dan na de melding en maning tot het zoeken van een huurder geen actie door de eigenaar wordt ondernomen, kan de gemeente een huurder voordragen. De gemeente bepaalt dan ook de hoogte van de huur. Voor deze laatste stap is het nodig dat de gemeente een register van potentiële huurders maakt en bijhoudt, een rol die de gemeente op dit moment niet heeft.
2
Het door de gemeente ingrijpen bij leegstand, treedt in het eigendomsrecht van eigenaren. Dit wordt in de meeste gevallen als negatief ervaren. Verwacht mag dan worden dat een deel van de eigenaren bezwaar zal maken en een juridische procedure start. Het aantonen van ‘langdurige’ of leegstand is lastig en vraagt om herhaaldelijke fysieke controles door handhaving. Gelet op bovenstaande adviseren wij om geen leegstandsverordening in te voeren. Het ‘middel’ past niet bij het ‘probleem en doel’. 2% leegstand is relatief laag en gezond te noemen.
Anticiperend op de vraagstelling in uw motie bevelen we aan om de in de organisatie beschikbare capaciteit zoveel als mogelijk in te zetten op de realisatie van onze ambitie door het begeleiden van de woningbouwplannen. Dat zien we als meest effectief om de voorraad uit te breiden en de druk op de woningmarkt te verminderen.
3