Leiden, 26 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
1
Bijlage 3: wijzigingen in de geactualiseerde participatie- en inspraakverordening gemeente Leiden 2026 ten opzichte van de huidige participatie- en inspraakverordening 2019 De participatie- en inspraakverordening gemeente Leiden 2026 is een beleidsarme update en actualisatie van de huidige participatie- en inspraakverordening uit 2019. Hieronder staan de inhoudelijke veranderingen in de aangepaste verordening zoals weergegeven in de was-wordt lijst, nader toegelicht. Leeswijzer: De artikelnummering uit de voorgestelde nieuwe verordening is gebruikt. Redactionele, en juridisch-technische wijzigingen zonder inhoudelijke gevolgen, worden in dit memo niet nader toegelicht. De belangrijkste veranderingen tussen de huidige en geactualiseerde verordening zijn: -Artikel 1 begripsomschrijving, lid a, b, d en f: de begripsomschrijving van participatie en inwonersparticipatie, overheidsparticipatie en right to challenge (hierna te noemen: uitdaagrecht) zijn geactualiseerd onder andere op basis van de modelverordening VNG (de VNG heeft een model gemaakt voor een participatie- en inspraakverordening die alle gemeenten als basis kunnen gebruiken). De begrippen zijn aangepast aan de nieuwe wet versterking participatie op decentraal niveau. De Handreiking samenwerken in de stad zorgt ervoor dat we al voldoen aan deze nieuwe wet. Volgens de Handreiking samenwerken in de stad en de beleidsregels participatie en ook volgens de huidige verordening vindt al participatie plaats bij de voorbereiding en uitvoering van beleid. Nieuw aan deze wet is dat participatie ook moet plaatsvinden over evaluatie van beleid. Dat gebeurt al bijvoorbeeld via de Stadsenquête en Leiden Panel maar kan nog wel structureler. Met Team data en Aanpak Leids Beleid is besproken om dit consequent onder de aandacht te blijven brengen. -Artikel 2 lid 2: in dit artikel 2 is de omgevingswet en zijn de omgevingswetinstrumenten opgenomen (omgevingsplan, omgevingsvisie en omgevingsinstrumenten). Bij wijziging van deze instrumenten is participatie aan de orde conform de beleidsregels participatie. -Artikel 2 lid 2 (huidige verordening): Hierin staat dat participatie en inspraak alleen open staat voor inwoners, belanghebbenden en bedrijven met een lokaal belang. Dit is verwijderd want is niet conform de door de raad vastgestelde Handreiking samenwerken in de stad. -Artikel 3 lid 1b: hier is toegevoegd dat, indien mogelijk, zoveel mogelijk wordt gewerkt met scenario’s waarbij verschillende varianten van oplossingen worden voorgedragen aan participanten. Hierbij wordt uitvoering gegeven aan motie M.21.0098.04 die hierom vraagt. -Artikel 3 lid 1d: In de huidige verordening wordt de ‘schaal van het participatieproces’ genoemd. Dat is vervangen door het maken van een omgevingsanalyse waarbij alle belanghebbenden en belangstellenden van een project of onderwerp in kaart worden gebracht. Indien dat vooraf duidelijk is (artikel 3 lid 1 e). Artikel 3 lid 1 e: In de huidige verordening staat dat de begroting van de kosten participatieproces in het participatieplan en in het eindverslag moeten staan. Deze kosten zijn niet relevant voor de lezers van een participatieplan en participatierapportage. Bovendien zijn deze kosten ook vaak beperkt tot bijvoorbeeld het schenken van koffie tijdens een participatiebijeenkomst. -Artikel 3 lid 3: In lid 4 staat dat het participatieplan ter kennis aan de raad wordt gestuurd. Hierbij wordt uitvoering gegeven aan de motie M 24.0064.01, informeer de raad eerder. -Artikel 4 lid 1: De term eindverslag is aangepast naar de term participatierapportage conform de door de raad vastgestelde Handreiking samenwerken in de stad. De participatierapportage geeft een terugkoppeling aan de deelnemers van het participatietraject wat er met hun input is gedaan. 2
- Artikel 5 lid f (huidige verordening): Hierin staat dat in de participatierapportage de evaluatie van het participatietraject aan de orde moet komen. Evalueren is belangrijk maar het doel van de participatierapportage is de terugkoppeling aan deelnemers van een participatietraject. Dit artikel is daarom niet overgenomen in de voorgestelde nieuwe verordening. -Artikel 6 lid 5 a (huidige verordening): Volgens de huidige verordening is geen formele inspraak meer nodig als al een participatietraject heeft plaatsgevonden. Dat is niet conform ons participatiebeleid uit de Handreiking samenwerken in de stad en is verwijderd uit de huidige verordening. -Artikel 10 lid 2 (huidige verordening); de termen loslaten, stimuleren, faciliteren, regisseren en reguleren komen niet terug in de nieuwe verordening omdat we deze termen tegenwoordig niet meer hanteren. - Artikel 10 lid 8 (huidige verordening): In de huidige verordening staat dat als burgemeester en wethouders op grond van lid 5 van dit artikel medewerking aan een burgerinitiatief weigeren, zenden zij dit besluit voor kennisgeving aan de gemeenteraad. Dit lid is verwijderd omdat de raad dan steeds voor ieder burgerinitiatief afzonderlijk een kennisgeving ontvangt. - Artikel 10 lid 8: In de huidige verordening staat dat het college een openbaar register moet bijhouden met voortgang en status van alle burgerinitiatieven. In de toelichting is toegevoegd dat het openbaar register op het participatieplatform Doe mee komt te staan. Ook staat nu duidelijker in de verordening dat de grotere burgerinitiatieven waaraan het college meewerkt een plek op het Doe mee platform krijgen. Uitzonderingen hierop zijn de groeninitiatieven die op de website groene stad 071 staan en de initiatieven binnen het project Samen aan de slag. -Artikel 11: over hoe bestuursorgaan meewerkt aan een burgerinitiatief. Artikel 11 is afkomstig uit de modelverordening VNG. In artikel 11 staat beschreven hoe om te gaan met een verzoek tot uitdaagrecht. Hiermee is ook voldaan aan de motie right to challenge/uitdaagrecht die vraagt om een uitwerking van het uitdaagrecht. Ook volgt op de gemeentelijk website meer informatie over dat inwoners gebruik kunnen maken van het uitdaagrecht. Indien de gemeente meewerkt aan een burgerinitiatief dan maakt de indiener met de gemeente afspraken over: het proces, het resultaat, de rolverdeling en de looptijd van de uitvoering van de taak. Over het budget en de financieringswijze en over het contact en ondersteuning van de gemeente. Over de stappen bij het niet nakomen van de gemaakte afspraken en het tussentijds beë indigen van de uitvoering van de taak. En over de evaluatie van de uitvoering van de taak. Bovengenoemd is ook hoe er in het project Samen aan de slag wordt samengewerkt met inwoners die het initiatief nemen om zelf hun buurt te vergroenen. Een ander voorbeeld zijn de warmte- initiatieven en warmtecollectieven. Op diverse plekken in de stad nemen inwoners zelf het initiatief om te onderzoeken hoe ze met elkaar gebruik kunnen maken van duurzame warmtebronnen. En ook in de vijf startwijken zoals bijvoorbeeld in de Merenwijk en het Waardeiland onderzoeken inwoners en gemeente gezamenlijk wat voor hun wijk een duurzame warmtebron is. Hoe specifiek deze samenwerking wordt vormgegeven is nader beschreven in een startnotitie wijkuitvoeringsplan energietransitie per wijk en in het Leids Samenwerkingskompas. -De toelichting op de verordening is uitgebreid. Ook met een algemeen deel met een toelichting over de wet versterking participatie op decentraal niveau. En er is een passage toegevoegd over aansprakelijkheidsrecht bij het uitdaagrecht. Voor de verhouding tussen het uitdaagrecht en het aansprakelijkheidsrecht is van belang dat de gemeente in bepaalde gevallen een risicoaansprakelijkheid heeft en dat die aansprakelijkheid niet kan worden overgedragen. Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn als het uitdaagrecht gaat over het inrichten of onderhouden van de openbare ruimte of het gebruik van gebouwen van de gemeente. Als de gemeente een risicoaansprakelijkheid heeft, dan is het ook aan de gemeente om de risico’s zoveel mogelijk te 3
beperken. Dit vereist dat de gemeente hier in het kader van het uitdaagrecht met de inwoners of maatschappelijke partijen hierover per geval afspraken over maken. -Artikel 14 lid 4: Hieraan is toegevoegd dat als de raad oordeelt dat het wenselijk is om medewerking te verlenen aan het burgerinitiatief, dan draagt de raad het college op om nadere afspraken over de uitvoering te maken met het burgerinitiatief. Uit de huidige verordening is overgenomen In de aangepaste participatie- en inspraakverordening 2026 zijn ook een aantal artikelen uit de huidige verordening 2019 overgenomen. Dit zijn: -Hoofdstuk 4 over inspraak is overgenomen uit de huidige verordening. Dit hoofdstuk is wel ingekort en verduidelijkt. Er verandert in de nieuwe verordening niets aan de regels voor de formele inspraak. -Hoofdstuk 5 over overheidsparticipatie is overgenomen uit de huidige verordening. -Hoofdstuk 6 is ook overgenomen uit huidige verordening alleen wel aangescherpt en verduidelijkt, inhoudelijk is het niet veranderd. Dit hoofdstuk gaat over de raadsbehandeling van burgerinitiatieven. Tijdens de raadsbehandeling in 2019 van de huidige verordening zijn drie amendementen aangenomen die in de huidige verordening zijn verwerkt en ook in de update van de verordening zijn overgenomen. Deze amendementen zijn: 1. Register publieksinitiatieven Strekking hiervan is: dat er een openbaar register moet zijn waarop alle burgerinitiatieven staan. Dit amendement is verwerkt in de huidige verordening en overgenomen. In de toelichting op de verordening is toegevoegd dat grotere ingediende burgerinitiatieven die onder de bevoegdheid van college vallen en waaraan het college medewerking verleent op het online participatieplatform Doe mee staan. Uitzonderingen hierop zijn de groeninitiatieven die op de website groene stad 071 staan en de initiatieven binnen het project Samen aan de slag. 2. Term burgeriniatieven blijven hanteren Strekking hiervan is: om de term burgerinitiatief te blijven hanteren. Deze term is ook in de aangepaste verordening opgenomen. 3. Geen weigering publieksinitiatieven op subjectieve gronden Strekking hiervan is: De raad heeft bepaald dat elke weigering van medewerking aan een burgerinitiatief doorgestuurd wordt met advies van het college voor behandeling door de raad, tenzij 1 van de objectieve weigeringsgronden zich voordoet uit artikel 10 lid 6. Het advies van het college omvat een inhoudelijk advies. De raad kan dan besluiten om buiten haar eigen kaders te treden en het college opdracht te geven om wél te participeren en medewerking te verlenen aan het burgerinitiatief.