Leiden, 3 december 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
Pagina 1 van 5 RAADSVOORSTEL Rv. nr.: RV. 26.0061 B en W-besluit d.d.: 13-10-2026 B en W-besluit nr.: WJT-1764-2026 Naam Programma: 06. Stedelijke Ontwikkeling Onderwerp: Verordening tot wijziging van de Leegstandsverordening Leiden 2025 Aanleiding: De Leegstandsverordening Leiden 2025 treedt op grond van het huidige besluit per 1 januari 2027 in werking. Voorgesteld wordt om deze inwerkingtreding uit te stellen. Aanleiding hiervoor is de voorgenomen wijziging van de Leegstandwet. Deze wetswijziging heeft gevolgen voor de wijze waarop gemeenten leegstand kunnen aanpakken en kan ertoe leiden dat de huidige lokale verordening niet langer aansluit op het gewijzigde wettelijke kader. Daarnaast hebben de voorbereidingen op de implementatie van de leegstandsverordening nieuwe inzichten opgeleverd over de uitvoerbaarheid en de toepassing van het instrument in de praktijk. Het uitstel biedt de mogelijkheid om de gevolgen van de landelijke wetswijziging af te wachten en de lokale leegstandsverordening opnieuw te beoordelen. Daarbij wordt ook onderzocht hoe de leegstandsverordening zich kan verhouden tot andere instrumenten, zoals een mogelijke leegstandsheffing. Hiermee kan worden toegewerkt naar een samenhangend, uitvoerbaar en toekomstbestendig instrumentarium dat effectief bijdraagt aan het terugdringen van langdurige leegstand en het beschikbaar houden van woningen voor de Leidse woningvoorraad. Doel: Het uitstellen van de inwerkingtreding van de leegstandsverordening, zodat deze kan worden aangepast tot een uitvoerbare en toekomstbestendige regeling die effectief bijdraagt aan het terugdringen van langdurige leegstand. Kader: Leegstandswet Leegstandsverordening, Leiden 2025 Gemeentewet Algemene wet bestuursrecht Huisvestingswet 2014 Woningwet Besluitvorming raad: • Wethoudersbrief Verkenning mogelijkheden leegstandsverordening (d.d. 11 maart 2024, 212413650698) • M.23.0049.77’Leegstand tegengaan’ (SVL)
Pagina 2 van 5 • M19.0112124’Winkelleegstand in de etalage’ (GL) • M13011414’pas nieuwbouw bij< 8% leegstand’(GL) • M130114/3 ’Overkoepelend leegstandsbeleid’ (GL/CDA/CU/SLOA/VD/SP/PvdA/D66 Overwegingen: Er is een wijziging van de landelijke Leegstandswet aanstaande. De aanpassing van de Leegstandwet is inmiddels voor advies voorgelegd aan de Raad van State. De Afdeling advisering heeft op 22 juli 2026 advies uitgebracht over het wetsvoorstel tot wijziging van de Leegstandwet naar aanleiding van de evaluatie. Daarbij heeft de Raad van State onder meer opmerkingen gemaakt over de samenhang tussen de verschillende instrumenten voor de aanpak van leegstand, de rechtszekerheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. De Raad adviseert het wetsvoorstel en de toelichting op verschillende punten aan te passen voordat het bij de Tweede Kamer wordt ingediend. Dit advies en de voorgestelde wetswijziging zijn betrokken bij de beoordeling van de huidige lokale leegstandsverordening. De conceptwet is naast de huidige verordening gelegd en inhoudelijk doorgenomen. Uit deze analyse komt naar voren dat de voorgenomen wijzigingen gevolgen gaan hebben voor onze lokale leegstandsverordening. Omdat de wet volledig nieuwe hoofdstukken introduceert zal onze verordening aanpassing behoeven. De wetswijziging betreft geen beperkte technische bijstelling maar ook wijzigingen die ingrijpen in de opzet van het instrument en daarmee een heroverweging noodzakelijk maken. De voorgenomen wetswijziging brengt een aantal veranderingen met zich mee: • De reikwijdte wordt uitgebreid naar onzelfstandige woonruimte. • De verplichting voor het college om een gebruiker voor te dragen vervalt; in plaats daarvan kan de eigenaar worden verplicht de woning binnen een redelijke termijn (minimaal één maand) weer in gebruik te nemen. • T oezichthouders krijgen – met machtiging van de burgemeester – de bevoegdheid om zonder toestemming een woning binnen te treden als uiterste middel. • T oezichthouders krijgen de bevoegdheid om energieverbruiksgegevens op te vragen (en mogelijk ook waterverbruik), over een periode van zes maanden, ter onderbouwing van leegstand. Deze wijzigingen versterken de positie van gemeenten aanzienlijk, met name op het punt van bewijsvoering en handhaafbaarheid. Daarmee verandert ook de manier waarop naar het gemeentelijk instrumentarium moet worden gekeken. De Wijzigingswet is in april 2026 naar de Raad van State gestuurd voor advies. Op dit moment is de planning nog onduidelijk wanneer de wetswijziging naar de Tweede Kamer wordt gestuurd. Andere weging van instrumenten De leegstandsverordening is een vergaand en punitief instrument. Het grijpt direct in op het eigendomsrecht en vraagt om intensieve handhaving en een stevige bewijsvoering. Dat maakt het geschikt voor situaties waarin langdurige leegstand echt onacceptabel wordt geacht, maar minder geschikt als eerste interventie. Sinds 21 maart 2026 is de Gemeentewet aangepast waardoor gemeenten een belasting kunnen heffen op woningen die langer dan 12 maanden leegstaan. De heffingsmaatstaf is vrij door de gemeente te bepalen. De VNG werkt aan een modelverordening, maar gemeenten kunnen hier desgewenst al zelf mee aan de
Pagina 3 van 5 slag. De leegstandsheffing biedt een alternatief dat op meerdere punten aantrekkelijker is. Deze maatregel: • vormt een financiële prikkel om leegstand te beëindigen; • is minder ingrijpend voor het eigendomsrecht; • genereert inkomsten voor de gemeente; en • is aanzienlijk minder arbeidsintensief in de uitvoering. Dat verschil is relevant. Waar de leegstandsverordening voor juridische handhaving vereist dat feitelijk wordt vastgesteld dat een woning daadwerkelijk leegstaat én hoe lang die situatie heeft geduurd, kan een leegstandsheffing in beginsel worden gebaseerd op meer objectieve en administratief beschikbare gegevens. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het ontbreken van inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP) in combinatie met andere aanwijzingen van niet-gebruik. Huidige verordening: beperkt uitvoerbaar Los van de voorgenomen wetswijziging geldt dat de huidige leegstandsverordening in de praktijk lastig uitvoerbaar is. De kern van het probleem ligt in de bewijspositie van de gemeente. Voor handhaving moet worden aangetoond dat een woning gedurende een aaneengesloten periode van 12 maanden daadwerkelijk leegstaat. Dat vereist een hoge mate van feitelijke onderbouwing over zowel het bestaan als de duur van de leegstand. In de praktijk zijn er wel signalen die kunnen wijzen op leegstand, zoals het ontbreken van inschrijving in de BRP, langdurige leegstand bij verkoop of verhuur, een ontoegankelijke woning, verklaringen van omwonenden, het ontbreken van meubilair, onafgewerkte bouw of een verwaarloosde staat van de woning of tuin. Deze signalen zijn echter indicatief van aard en vormen op zichzelf geen sluitend bewijs, met name niet voor de duur van de leegstand. Daardoor blijft de handhaving arbeidsintensief en juridisch kwetsbaar. Zonder structurele en objectieve gegevens is het lastig om leegstand met terugwerkende kracht vast te stellen. Dit onderstreept dat de huidige verordening zowel juridisch als praktisch onder druk staat. In het licht van de voorgenomen wetswijziging, die naar verwachting meer en betere handhavings- en informatiebevoegdheden introduceert, ligt het bovendien in de rede om de huidige termijn van 12 maanden te heroverwegen en te bezien of een kortere termijn (bijvoorbeeld 6 maanden) beter aansluit bij een effectief en uitvoerbaar instrumentarium. Gelet op het voorgaande is het niet wenselijk om de Leegstandsverordening Leiden 2025 per 1 januari 2027 in werking te laten treden. De gewijzigde Leegstandwet is inmiddels voor advies voorgelegd aan de Raad van State. Indien deze wetswijziging wordt aangenomen, sluit de huidige lokale leegstandsverordening niet langer aan op het gewijzigde wettelijke kader. Hierdoor kunnen verwijzingen in de verordening onjuist worden en kan de juridische houdbaarheid van de verordening in het geding komen. Het is daarom wenselijk de inwerkingtreding uit te stellen tot na de wijziging van de landelijke wetgeving. Deze periode kan bovendien worden benut om het gemeentelijk instrumentarium voor het terugdringen van leegstand in samenhang opnieuw vorm te geven. Daarbij kan worden onderzocht hoe verschillende instrumenten elkaar kunnen versterken. Een combinatie van een leegstandsverordening en een leegstandsheffing ligt hierbij voor de hand, waarbij beide instrumenten ieder een eigen functie hebben en elkaar aanvullen in plaats van overlappen. Op deze manier kan worden toegewerkt naar een uitvoerbaar, juridisch houdbaar en toekomstbestendig instrumentarium dat effectief bijdraagt aan het terugdringen van langdurige leegstand. Denkbaar is een systematiek waarin de verschillende instrumenten elkaar in de tijd opvolgen. Zo kan ervoor worden gekozen om:
Pagina 4 van 5 • na 12 maanden leegstand een leegstandsheffing in te zetten als financiële prikkel om de eigenaar te stimuleren de woning weer in gebruik te geven; en • bij voortduring van de leegstand, bijvoorbeeld vanaf 18 maanden, de leegstandsverordening in te zetten, waarbij het college de eigenaar kan verplichten de woning weer in gebruik te geven. Op deze manier ontstaat een logisch en proportioneel stelsel, waarbij eerst wordt ingezet op een financiële prikkel en vervolgens, als leegstand ondanks die prikkel voortduurt, op een meer dwingend instrument. Een andere optie is om uitsluitend de lokale leegstandsverordening in stand te houden. Het primaire doel blijft dan het voorkomen en zo snel mogelijk beëindigen van leegstand door eigenaren actief te verplichten een leegstaande woning weer in gebruik te geven. In dat geval ligt het voor de hand om de termijn waarna de leegstandsverordening kan worden ingezet te verkorten, bijvoorbeeld van 12 naar 6 maanden. Hiermee kan eerder worden opgetreden tegen leegstand en wordt voorkomen dat woningen onnodig lang ongebruikt blijven. Financiën Voor de uitvoering van de Leegstandsverordening zijn budgetten gereserveerd. Omdat de inwerkingtreding van de verordening wordt uitgesteld, wordt aan de raad voorgesteld om de budgetten die beschikbaar zijn gesteld in 2026, 2027 en 2028 van in totaal € 248.913 in de slotwijziging over te hevelen naar 2027,2028 en 2029. De middelen blijven daarmee beschikbaar voor de uitvoering van het leegstandsbeleid zodra hierover een nieuw moment van inwerkingtreding is bepaald. Inspraak/Participatie: De wijzigingsverordening van de Leegstandsverordening, Leiden 2025 betreft een technische wijzigingen met een uitstel van de inwerkingtreding van de verordening. Het betreft geen inhoudelijke wijziging van vigerend beleid. Evaluatie: n.v.t. Bijgevoegde informatie: 1. Verordening tot wijziging van de Leegstandsverordening Leiden 2025
Pagina 5 van 5 RAADSBESLUIT: De raad van de gemeente Leiden: Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders (Raadsvoorstel RV 26.0061 van 13 oktober 2026), mede gezien het advies van de commissie Stedelijke Ontwikkeling, BESLUIT 1. Vast te stellen de Verordening tot wijziging van de Leegstandsverordening Leiden 2025, luidende aldus: Verordening tot wijziging van de Leegstandsverordening Leiden 2025 ARTIKEL I De Leegstandsverordening Leiden 2025 wordt als volgt gewijzigd: A Artikel 10, eerste lid, wordt als volgt gewijzigd 1. Deze verordening treedt in werking op een bij besluit van de gemeenteraad te bepalen tijdstip. Artikel II Deze verordening treedt in werking met ingang van de dag na de datum van bekendmaking. Gedaan in de openbare raadsvergadering van.........-2026, de griffier, {{esl:Signer1:Capture:size(200,50)}} dhr. G.F.C. van Leiden de voorzitter, {{esl:Signer2:Capture:size(200,50)}} dhr. P.J. Heijkoop