Apeldoorn, 26 februari 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
Initiatiefvoorstel
Voorstel nr 01-2026
Raadsvergadering 26 februari 2026 Datum 13 februari 2026
Onderwerp Verbod fossiele reclame Gemeenteraad – presidium
Aan de gemeenteraad
Voorstel (concept-besluit)
De raad van de gemeente Apeldoorn,
gelezen het initiatiefvoorstel Verbod fossiele reclame,
Besluit:
1. Fossiele reclame in de openbare ruimte van de gemeente Apeldoorn per 1 september 2026 te verbieden
door wijziging van de Algemene plaatselijke verordening 2014 zoals uitgewerkt in bijgaand
wijzigingsbesluit.
2. Het college opdracht te geven het huidige door hen vastgestelde beleid overeenkomstig dit voorstel aan te
passen.
3. Het college opdracht te geven de exploitanten van reclamedragers in de gemeente Apeldoorn te wijzen op
de wijziging in de plaatselijke verordening en het gemeentelijk reclamebeleid, teneinde fossiele reclames
in onder andere ov-stations, haltevoorzieningen bij het openbaar vervoer, vrijstaande reclamevitrines,
billboards en andere toepasselijke plekken te weren. Zo hebben de exploitanten ruim de tijd om zich op
de aanpassing van de regelgeving voor te bereiden.
4. Bij het Rijk erop aan te dringen om tot een landelijk verbod op fossiele reclames te komen. Het landelijke
verbod zou niet alleen in de buitenruimte, maar ook in de (social) media, culturele en educatieve
instellingen en sport dienen te gelden.
1
5. Het college te verzoeken om in het derde kwartaal van 2026 de voortgang van de genoemde acties aan
de raad mee te delen, alsook eventuele andere in te schatten (financiële) gevolgen.
INLEIDING
Reclame beïnvloedt ons gedrag aanzienlijk. Zo roept reclame voor fossiele producten en diensten (hierna:
“fossiele producten”) op tot meer consumptie van dergelijke producten, wat leidt tot meer uitstoot. Een
hogere uitstoot draagt bij aan gevaarlijke klimaatverandering, leidt tot milieuschade en heeft zowel direct als
indirect sterk negatieve gevolgen voor de volksgezondheid, zowel lokaal als daarbuiten. Gelet op het beleid
van de gemeente op het gebied van klimaat, milieu en volksgezondheid wenst de initiatiefnemer de
consumptie van fossiele producten te beperken. Bij die doelstelling past het niet dat de gemeente reclames in
de openbare ruimte blijft accepteren die juist aansporen tot meer consumptie van fossiele producten.
Dit initiatiefvoorstel bevat een verbod op reclame voor fossiele producten in de openbare ruimte van de
gemeente ( het Reclameverbod ). Het Reclameverbod is een passende, noodzakelijke en evenredige maatregel
gelet op de publieke belangen die de gemeente heeft te beschermen. Dit initiatiefvoorstel zet uiteen waarom
het Reclameverbod bijdraagt aan het beperken van de negatieve effecten van fossiele consumptie op
klimaatverandering, milieu en op de volksgezondheid. Ook beschrijft het initiatiefvoorstel op grond waarvan
de gemeente bevoegd is om over te gaan tot het Reclameverbod.
PROBLEEMSTELLING
Aanleiding: beperking consumptie en normalisering
Er bestaat een sterk verband tussen reclame en het consumptiegedrag van mensen. Reclames zijn naar hun
aard gericht op het vergroten van vraag voor producten van de adverteerder. [1] Reclame voor fossiele
producten, zoals grijze elektriciteit, gas, vliegreizen, cruisereizen of voertuigen met een verbrandingsmotor,
spoort aan tot extra consumptie daarvan. De consumptie van fossiele producten gaat gepaard met de uitstoot
van schadelijke stoffen zoals broeikasgassen, stikstof en luchtvervuiling zoals fijnstof. Die uitstoot draagt bij
aan klimaatverandering en een slechtere luchtkwaliteit, en heeft daarmee negatieve effecten op het welzijn en
de gezondheid – waaronder die van inwoners en bezoekers van Apeldoorn. Met het Reclameverbod wil de
initiatiefnemer vermijden dat haar openbare ruimte wordt gebruikt voor het aanjagen van de consumptie van
fossiele producten.
1 Het IPCC 2022 rapport verwijst naar reclame als een oorzaak voor een grotere consumptie van fossiele brandstoffen, zie [ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_FullReport.pdf. Een rapport van Greenpeace Nordic en New Weather Institute](https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_FullReport.pdf) toont aan dat in 2019 tussen de 202 en 606 Mton wereldwijd aan extra emissies zijn veroorzaakt door reclames voor auto’s met een verbrandingsmotor en vliegvakanties. Ter vergelijking: de totale uitstoot van broeikasgassen van Nederland bedroeg in 2023 118 Mton. Zie [greenpeace.org/static/planet4-sweden-stateless/2022/02/6652a35f-carbon-in-ads-report.pdf.](https://www.greenpeace.org/static/planet4-sweden-stateless/2022/02/6652a35f-carbon-in-ads-report.pdf)
2
Daarbij constateert de gemeente dat reclame een normaliserend effect heeft op (de consumptie van) het
betreffende product. [2] Dat werkt ondermijnend op het overheidsbeleid gericht op de beperking van de
consumptie daarvan. Hoe sterker de normalisering van fossiele producten, hoe lastiger het zal zijn om de
consumptie van deze producten in te perken. Dat betekent ook dat het lastiger wordt voor de gemeente om
haar klimaatdoelstellingen te behalen gericht op een lagere uitstoot van broeikasgassen. Apeldoorn heeft als
klimaatdoel energieneutraal en aardgasvrij in 2050. Ook heeft de gemeente zich, via de ondertekening door de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten, gebonden aan het Klimaatakkoord. De Gemeente wenst bij te dragen
aan een wereld waarbij de opwarming van de aarde wordt beperkt tot 1,5 °C. Het is daarom niet passend dat
producten en diensten die dit doel ondermijnen in het straatbeeld worden gepromoot.
Verder streeft Apeldoorn naar een schone en gezonde gemeente, en investeert daarom in schone lucht door
middel van het planten van bomen, en het instellen van een zero-emissiezone in de binnenstad in 2030. Het
weren van fossiele reclame past ook binnen deze ambitie. Het sluit bovendien aan bij het voorzorgsbeginsel
dat stelt dat de overheid maatregelen moet nemen om inwoners te beschermen tegen ernstige of
onomkeerbare schade aan de samenleving of het milieu. Naast klimaatverandering hebben fossiele
brandstoffen ook een negatieve invloed op werkomstandigheden, de natuur, het leefmilieu en mensenrechten
wereldwijd.
Gelet op het voorgaande staat het toestaan van fossiele reclame in de openbare ruimte haaks op de
doelstellingen van de gemeente.
Belang van het beperken van fossiele reclame
Ten behoeve van het klimaat, het milieu en de volksgezondheid is het van belang dat er minder fossiele
consumptie plaatsvindt en dus dat die consumptie niet met reclames wordt aangejaagd. Er is een direct
verband tussen de verbranding van fossiele brandstoffen en de bijdrage aan gevaarlijke klimaatverandering.
Een cruciaal onderdeel van de benodigde emissiereductie moet voortvloeien uit een verandering in
consumentengedrag, zowel ten behoeve van de luchtkwaliteit als het klimaat. Volgens het IPCC [3] hangt maar
liefst 40-70% van de reductiedoelstelling voor het klimaat tot 2050 daarvan af. [4] Volgens de gemeente strookt
de noodzaak van die gedragsverandering niet met het toestaan van reclames die aansporen tot een grotere
consumptie van fossiele producten.
2 Het IPCC 2022 rapport beschrijft onder meer dat reclame het gebruik van luxeproducten zoals “long distance holidays” normaliseert, zie [ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_FullReport.pdf. Ook de commissie van 12 (gedrags)wetenschappers wijst op](https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_FullReport.pdf) [het normaliserende karakter van reclames, zie rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/10/25/een-verbod-op-fossiele-reclame.](https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/10/25/een-verbod-op-fossiele-reclame) 3 _The Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)_, een onderdeel van de Verenigde Naties. 4 “The evidence is clear: the time for action is now. We can halve emissions by 2030.“ _, IPCC_ [, 4 april 2022, ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6-](https://www.ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6-wgiii-pressrelease/) [wgiii-pressrelease/.](https://www.ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6-wgiii-pressrelease/)
3
Reclames die zorgen voor meer fossiele consumptie en daarmee de verbranding van fossiele brandstoffen
leiden ook tot negatieve effecten voor het milieu (bijvoorbeeld door de uitstoot en depositie van stikstof) en
de volksgezondheid (direct door luchtvervuiling en indirect door klimaatverandering).
Ten eerste leidt luchtvervuiling tot een groter risico op diverse vormen van longziekten, zoals astma, COPD en
longkanker. Verder leidt luchtvervuiling ook tot een groter risico op hart- en vaatziekten, dementie en
vroeggeboorten. Bij kinderen schaadt ongezonde lucht de ontwikkeling van de longen en hersenen. Ieder jaar
zijn veel vroegtijdige overlijdensgevallen te wijten aan luchtvervuiling. [5] Door luchtvervuiling overlijden elk jaar
in Nederland jaarlijks ongeveer 12.000 mensen vroegtijdig. [6] Apeldoorn voldoet niet aan de advieswaarden
voor luchtkwaliteit van de WHO.
Ten tweede heeft klimaatverandering negatieve effecten op de volksgezondheid. Uit onderzoek van het RIVM
blijkt dat de effecten van klimaatverandering op de gezondheid nu al optreden. [7] Klimaatverandering leidt
onder andere tot meer hittegolven, droogte en extreme neerslag. Dat leidt tot diverse negatieve
gezondheidseffecten, waaronder meer sterfte en gezondheidsklachten bij hittegolven en hoge temperaturen.
Uit internationaal onderzoek blijkt dat 1/3 van de Nederlandse hittedoden het gevolg is van
klimaatverandering. [8] Hittestress raakt vooral kwetsbare groepen. [9]
De Gemeente concludeert dat fossiele consumptie en de daarmee gepaard gaande uitstoot direct en indirect
een belangrijke bedreiging vormt voor het welzijn van mensen, waaronder de ingezetenen binnen de
gemeente.
Rapporten en organisaties die een fossiel reclameverbod ondersteunen
Diverse organisaties, adviesorganen en wetenschappelijke publicaties wijzen op het belang en de effectiviteit
van een verbod op fossiele reclame. De initiatiefnemers verwijzen naar publicaties van onder meer TNO, [10] de
Wetenschappelijke Klimaatraad, [11] het Planbureau voor de Leefomgeving, [12] de Wetenschappelijke Raad voor
5 Voor de effecten van luchtvervuiling op de gezondheid, zie ook Jos Lelieveld et al, ‘Cardiovascular disease burden from ambient air pollution in Europe reassessed 65 using novel hazard ratio functions’ (2019) 40 European Heart Journal 1590; European Environment Agency, ‘Healthy environment, healthy lives: how the environment influences health and well-being in Europe’ (EEA Report No 21/2019) p. 81 e.v. Zie ook Karn Vohra e.a., “Global mortality from outdoor fine particle pollution generated by fossil fuel combustion: Results from GEOS-Chem”, [Environmental Research, Volume 195, 2021, doi.org/10.1016/j.envres.2021.110754.](https://doi.org/10.1016/j.envres.2021.110754) 6 Zie o.a. “ Longfonds luidt noodklok voor gezonde lucht”, _Longfonds_, 12 december 2022, [longfonds.nl/nieuws/longfonds-luidt-noodklok-](https://www.longfonds.nl/nieuws/longfonds-luidt-noodklok-voor-gezonde-lucht#:~:text=Luchtvervuiling%20is%20een%20van%20de,ziekenhuis%20als%20gevolg%20van%20luchtvervuiling) [voor-gezonde-lucht#:~:text=Luchtvervuiling%20is%20een%20van%20de,ziekenhuis%20als%20gevolg%20van%20luchtvervuiling.](https://www.longfonds.nl/nieuws/longfonds-luidt-noodklok-voor-gezonde-lucht#:~:text=Luchtvervuiling%20is%20een%20van%20de,ziekenhuis%20als%20gevolg%20van%20luchtvervuiling) 7 Memo “RIVM inbreng voor rondetafelgesprek Tweede Kamer (26 maart 2025) over de kosten en impact van klimaatverandering in Nederland”, 17 maart 2025, _Tweede Kamer - Commissie Klimaat en Groene Groei,_ [tweedekamer.nl/downloads/document?id=2025D12398.](https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=2025D12398) 8 Vicedo-Cabrera, A.M., Scovronick, N., Sera, F. _et al._, “The burden of heat-related mortality attributable to recent human-induced climate change”, _Nature Climate Change,_ 2021 _,_ 11, pp. 492–500, [doi.org/10.1038/s41558-021-01058-x](https://doi.org/10.1038/s41558-021-01058-x). 9 Zie o.a. het kennisportaal Klimaatadaptatie, dossier ‘Effecten van toenemende hitte en droogte’. 10 Paradies, G, & R. van den Brink, “Anders Consumere om klimaatdoelen te halen - een verkenning van manieren om het systeem te veranderen en hoe iedereen daaraan bij kan dragen”, februari 2023, _TNO_, [open.overheid.nl/documenten/9b2b13e2-0b47-49bd-8f1e-](https://open.overheid.nl/documenten/9b2b13e2-0b47-49bd-8f1e-ecd078ae5ea3/file) [ecd078ae5ea3/file.](https://open.overheid.nl/documenten/9b2b13e2-0b47-49bd-8f1e-ecd078ae5ea3/file) 11 Advies van de Wetenschappelijke Klimaatraad, “Met iedereen de transities in - Richtinggevende keuzes voor een klimaatneutraal en klimaatbestendig Nederland”, advies ten behoeve van het Klimaatplan 2025-2035, 15 december 2023, _WKR_, p. 42, beschikbaar via [wkr.nl/documenten/rapporten/2023/12/15/adviesrapport-met-iedereen-de-transities-in.](https://www.wkr.nl/documenten/rapporten/2023/12/15/adviesrapport-met-iedereen-de-transities-in) 12 Rapportage van Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), “Integrale Circulaire Economie Rapportage 2023”, _PBL_, 2023, [pbl.nl/publicaties/integrale-circulaire-economie-rapportage-2023.](https://www.pbl.nl/publicaties/integrale-circulaire-economie-rapportage-2023)
4
het Regeringsbeleid, [13] de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur [14] en CE Delft. [15] Een commissie van 12
(gedrags-)wetenschappers noemt een verbod op fossiele reclame zelfs een essentiële maatregel, [16] waarbij zij
opmerken dat er (uiteraard) ook andere maatregelen nodig zijn. Deze adviezen zijn mede relevant voor de
lokale overheid, omdat reclames in de openbare ruimte van de gemeente oproepen tot meer consumptie. De
rapporten van de Wetenschappelijke Klimaatraad en de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur verwijzen
expliciet naar het weren van reclames in de lokale openbare ruimte, wat primair de bevoegdheid is van de
gemeente.
Ook diverse andere organisaties wijzen op het belang van het beperken van fossiele reclames als beleidsoptie,
waaronder de IPCC en het UN Environment Programme. [17] De Secretaris-Generaal van de VN, [18] de Hoge
Commissaris van de Mensenrechten van de VN [19] en de Special Rapporteur on Climate Change van de VN [20]
hebben allemaal opgeroepen tot een verbod op fossiele reclame.
Verder bevestigen medische professionals [21] en experts in publieke gezondheid [22] het belang van een verbod op
fossiele reclame. Ook de Global Climate and Health Alliance, een wereldwijd netwerk van meer dan 200
gezondheidsorganisaties, waaronder de WHO, is helder over het belang van een reclameverbod. De
organisatie roept op tot _“proven public health measures to be applied to fossil fuels as for other health harming_
_commodities such as tobacco”_, waarbij een van de aanbevolen maatregelen is: _“Ban fossil fuel advertising”_. [23]
13 Rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, “Goede zaken. Naar een grotere maatschappelijke bijdrage van ondernemingen”, _WRR_ [, 2023, p. 13, beschikbaar via wrr.nl/publicaties/rapporten/2023/09/14/goede-zaken.](https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2023/09/14/goede-zaken) 14 Advies van de Raad voor leefomgeving en infrastructuur, “Weg van de Wegwerpmaatschappij”, _Rli_, november 2023, p. 41, beschikbaar via [rli.nl/weg-van-de-wegwerpmaatschappij.](https://rli.nl/weg-van-de-wegwerpmaatschappij) 15 Rapport van CE Delft, De Vries, J., P. Bouwman, et al., “True Pricing van consumptiegoederen, van verborgen kosten naar zichtbare prijzen”, _CE Delft,_ [december 2024, tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2025D07784&did=2025D07784.](https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2025D07784&did=2025D07784) 16 Wetenschappelijk advies in reactie op debat in de Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 36200, XIII, nr. 122, Bouman, Bolderdijk, et al., “Een verbod op fossiele reclame: essentieel, maar niet voldoende”, 25 oktober 2023 [rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/10/25/een-verbod-op-fossiele-reclame.](https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/10/25/een-verbod-op-fossiele-reclame) 17 Zie bijv. IPCC 2022 (6th assessment working group 3), dat verwijst naar reclames die leiden tot meer gebruik van fossiel en dat ook normaliseren. “Climate Change 2022 - Mitigation of Climate Change”, Working Group III contribution to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, _IPCC_ [, Hoofdstuk 2 ‘Emission Trends and Drivers’, p. 264, beschikbaar via](https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_FullReport.pdf) [ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_FullReport.pdf; Het UNEP Emission Gap Report (2020) noemt reguleren een](https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_FullReport.pdf) mechanisme voor leefstijlverandering, en verwijst daarbij expliciet naar een verbod op vliegreizen en CO2-intensieve auto’s. “UNEP Emission Gap Report 2020”, _UN Environment Programm_, p. 66, beschikbaar via [unep.org/emissions-gap-report-2020; Ook het Potsdam](https://www.unep.org/emissions-gap-report-2020) Institute for Climate Impact Research (2020) noemt een verbod op fossiele reclame als maatregel die bijdraagt aan het social tipping point voor de benodigde snelle decarbonisatie. Ook overige publicaties wijzen op het belang van het indammen van fossiele consumptie. Otto, I. M., J.F. Donges, et al., “Social tipping dynamics for stabilizing Earth’s climate by 2050”, _Proceedings Of The National Academy Of Sciences_, [2020, 117(5), pp. 2354–2365, pnas.org/doi/epdf/10.1073/pnas.1900577117.](https://www.pnas.org/doi/epdf/10.1073/pnas.1900577117) 18 Secretary-General’s special address on climate action, _“_ A Moment of Truth _”, United Nations Secretary-General_, 5 juni 2024, [un.org/sg/en/content/secretary-general/speeches/2024-06-05/discurso-especial-sobre-la-acci%C3%B3n-clim%C3%A1tica-%E2%80%9Cla-](https://www.un.org/sg/en/content/secretary-general/speeches/2024-06-05/discurso-especial-sobre-la-acci%C3%B3n-clim%C3%A1tica-) [hora-de-la-verdad%E2%80%9D.](https://www.un.org/sg/en/content/secretary-general/speeches/2024-06-05/discurso-especial-sobre-la-acci%C3%B3n-clim%C3%A1tica-) 19 Türk, V., “Open Letter from the United Nations High Commissioner for Human Rights, Volker Türk, on priorities for human rights-based climate action at the 29th Conference of the Parties to the United Nations Framework Convention on Climate Change”, _United Nations_, 6 november 2024, [ohchr.org/sites/default/files/documents/issues/climatechange/24-11-06-HC-letter.pdf.](https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/issues/climatechange/24-11-06-HC-letter.pdf) 20 United Nations Special Rapporteurs Elisa Morgera & Astrid Puentes Riaño, “Fossil Fuel Ad Bans Protect our rights to life, health a healthy environment and information in the context of climate change”, _United Nations_, 10 april 2025, [ohchr.org/en/specialprocedures/sr-climate-](https://www.ohchr.org/en/specialprocedures/sr-climate-change/activities) [change/activities.](https://www.ohchr.org/en/specialprocedures/sr-climate-change/activities) 21 Zie bijvoorbeeld: Van Wie Is De Lucht _, “_ Fossiele reclames verzieken ons bestaan” (z.d.), [vanwieisdelucht.nl/.](http://vanwieisdelucht.nl/) 22 Mahmood, T.S.J., & J. Miller, “Weer fossiele reclame van ál onze straten”, _NRC_ [, 23 april 2025, nrc.nl/nieuws/2025/04/23/weer-fossiele-](https://www.nrc.nl/nieuws/2025/04/23/weer-fossiele-reclame-van-al-onze-straten-a4890942?t=1745483706) [reclame-van-al-onze-straten-a4890942?t=1745483706.](https://www.nrc.nl/nieuws/2025/04/23/weer-fossiele-reclame-van-al-onze-straten-a4890942?t=1745483706) 23 Beagley, J., “Cradle to grave: The health harms of fossil fuel dependence and the case for a just phase-out”, 2022, _Global Climate and_ _Health Alliance,_ p. 12 _,_ beschikbaar via [climateandhealthalliance.org/wp-content/uploads/2022/07/Cradle-To-Grave-Fossil-Fuels-Brief.pdf.](https://climateandhealthalliance.org/wp-content/uploads/2022/07/Cradle-To-Grave-Fossil-Fuels-Brief.pdf)
5
Andere studies wijzen naast het belang van een verbod op fossiele reclame ook op het draagvlak daarvan,
waaronder een analyse van Climate Action Against Disinformation [24] en een studie gepubliceerd in Nature
Climate Change. [25] De laatste studie spreekt van een verbod op fossiele reclame als “laaghangend fruit”,
aangezien het een relatief eenvoudige maatregel met een groot draagvlak is, gericht op het beperken van de
consumptie. Uit een recente wetenschappelijke studie blijkt bovendien dat een reclameverbod de duurzame
transitie kan versnellen, omdat het productinnovatie stimuleert: bedrijven gaan duurzame alternatieven
ontwikkelen en promoten. [26]
Op grond van het voorgaande heeft de gemeente goede redenen om over te gaan tot een verbod op fossiele
reclame.
AANPAK EN JURIDISCHE ANALYSE
Beoogd effect
Dit voorstel beoogt fossiele reclame te weren uit het straatbeeld van Apeldoorn. Met het Reclameverbod
beoogt de gemeente niet langer toe te staan dat reclames in de openbare ruimte oproepen tot meer fossiele
consumptie en bijdragen aan normalisering van die consumptie. Het doel is om schadelijke uitstoot te
beperken, wat positieve effecten heeft op het klimaat, het milieu en de volksgezondheid. Het voorstel beoogt
bij te dragen aan het voorkomen van steeds ergere effecten van klimaatverandering en aan het beschermen
van de gezondheid en de leefbaarheid van de stad.
Definitie van fossiele reclame
Het Reclameverbod richt zich op de fossiele reclames zoals nader gedefinieerd in dit initiatiefvoorstel. Het gaat
daarbij om een aantal fossiele producten waarvan de consumptie gepaard gaat met sterk negatieve effecten
op het klimaat, het milieu en de volksgezondheid.
Het verbod ziet op het volgende:
_“Fossiele reclame is handelsreclame waarmee kennelijk wordt beoogd de volgende producten en/of_
_diensten aan te prijzen: fossiele brandstoffen, vliegvakanties, vliegtickets, gascontracten, grijze_
_stroomcontracten, cruisereizen en/of voertuigen met een brandstofmotor.”_
24 Climate Action Against Disinformation (CAAD), “Surveying the Netherlands: Public Views on Climate Information Integrity and the Fossil [Fuel Ad Ban”, 2025, caad.info/wp-content/uploads/2025/04/Surveying-the-Netherlands-Public-Views-on-Climate-Information-Integrity-](https://caad.info/wp-content/uploads/2025/04/Surveying-the-Netherlands-Public-Views-on-Climate-Information-Integrity-and-the-Fossil-Fuel-Ad-Ban.pdf) [and-the-Fossil-Fuel-Ad-Ban.pdf.](https://caad.info/wp-content/uploads/2025/04/Surveying-the-Netherlands-Public-Views-on-Climate-Information-Integrity-and-the-Fossil-Fuel-Ad-Ban.pdf) 25 Bouman, T., Bolderdijk, J.W. & Smith, E.K., “Local fossil fuel ad ban as a catalyst for global change”, _Nature Climate Change,_ 15, 2025, pp. 348–350, [doi.org/10.1038/s41558-025-02267-4.](https://doi.org/10.1038/s41558-025-02267-4) 26 McDowall, W. & A. Underthun, “Advertising restrictions and sustainability transitions: does banning advertising of harmful products induce innovation in benign alternatives?”, _Environmental_ _Innovation_ _and_ _Societal_ _Transitions,_ Volume 56, 2025, [doi.org/10.1016/j.eist.2025.101000.](https://doi.org/10.1016/j.eist.2025.101000)
6
Fossiele reclame is handelsreclame (zoals gedefinieerd in de APV) voor de onderstaande producten en/of
diensten:
- reizen waarbij sprake is van vervoer met een vliegtuig of cruiseschip (inclusief reizen naar
bestemmingen die redelijkerwijs alleen te bereiken zijn met een vlieg- of cruisereis);
- voertuigen met een brandstofmotor;
- gascontracten en grijze stroom;
- fossiele brandstoffen voor wegverkeer (benzine, diesel etc.).
Hieronder geeft de initiatiefnemer enkele voorbeelden van wat er onder het Reclameverbod zou vallen:
- Een reclame van een luchtvaartmaatschappij voor een vliegreis of een bestemming die door de
luchtvaartmaatschappij (als vliegreis) wordt aangeboden;
- Een reclame van een reisorganisatie voor een bestemming die redelijkerwijs enkel met het vliegtuig of
cruiseschip te bereiken is of bereikt wordt en waarvoor de betrokken organisatie vlieg- en/of
cruisereizen aanbiedt;
- Een reclame voor een voertuig (zoals een auto, motor of motorboot) met een brandstofmotor.
Daaronder vallen ook reclames voor hybride voertuigen, omdat zij een brandstofmotor hebben.
- Een reclame voor de levering van aardgas of grijze stroom.
- Een reclame voor benzine of diesel of andere brandstoffen met benzine of diesel.
Initiatiefnemers stellen voor de definitie toe te voegen aan de APV en verzoekt het college deze definitie op te
nemen in het reclamebeleid voor de openbare ruimte. Hieronder gaat de initiatiefnemer nader in op de
juridische analyse en verwijst daarbij naar eerdere analyses. [27] Ook verwijst de initiatiefnemer naar het vonnis
van de rechtbank Den Haag op 25 april 2025. [28]
Als de plaatselijke verordening geen definitie van ‘handelsreclame’ bevat, zou daarvoor de volgende definitie
kunnen worden opgenomen: _‘handelsreclame zoals bedoeld in artikel 7 lid 4 Grondwet_ ’.
Bevoegdheid Gemeente
Op basis van artikel 149 Gemeentewet is de gemeenteraad bevoegd verordeningen te maken of aan te passen
die de raad nodig acht in het belang van de gemeente. Uit het voorgaande blijkt dat een verbod op fossiele
reclame in de openbare ruimte het publieke belang van de gemeente dient. De Gemeente heeft dan ook de
27 Zie o.a. advies Eiffel, “Het weren van fossiele reclame uit de openbare ruimte in Utrecht”, 2021, beschikbaar via [utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/231e8bf0-acd9-44f2-bc54-b3b48a470c3c?documentId=8f90267a-3014-40cf-bfd7-](https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/231e8bf0-acd9-44f2-bc54-b3b48a470c3c?documentId=8f90267a-3014-40cf-bfd7-c45f39217a31&agendaItemId=5b0b1861-b4db-4445-92e8-c0e283cab812) [c45f39217a31&agendaItemId=5b0b1861-b4db-4445-92e8-c0e283cab812; het rapport “Reguleren ongewenste reclames”, beschikbaar via](https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/231e8bf0-acd9-44f2-bc54-b3b48a470c3c?documentId=8f90267a-3014-40cf-bfd7-c45f39217a31&agendaItemId=5b0b1861-b4db-4445-92e8-c0e283cab812) [circulaw.nl/nieuws/reguleren-ongewenste-reclames; het artikel van I.](https://www.circulaw.nl/nieuws/reguleren-ongewenste-reclames) Venzke en L. Ankersmit, “The Legality of Banning Fossil Advertising”, _European Law Blog_, januari 2024, [p.4 en p. 7, doi.org/10.21428/9885764c.5d6f472b; het artikel van B. Brouwer en B. van Werven, “Een](https://doi.org/10.21428/9885764c.5d6f472b) verbod op fossiele reclame: bittere noodzaak of ongeoorloofde overheidsbemoeienis?”, _Mediaforum,_ september 2023, 4, beschikbaar via [waldengrene.law/2023/09/08/artikel-in-mediaforum-over-beperking-van-fossiele-reclame-versus-de-uitingsvrijheid/;](https://waldengrene.law/2023/09/08/artikel-in-mediaforum-over-beperking-van-fossiele-reclame-versus-de-uitingsvrijheid/) 28 [Rechtbank Den Haag, 25 april 2025, C/09/681480, ECLI:NL:RBDHA:2025:6874.](https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBDHA:2025:6874)
7
bevoegdheid om reclame-uitingen in het openbare domein te verbieden voor zover daarmee een openbaar
belang is gemoeid. Het betreffende belang voor de gemeente hangt samen met de invulling van haar
zorgplicht wat betreft het milieu, het klimaat en de lokale volksgezondheid. Gelet op dit openbare en lokale
belang voldoet het Reclameverbod dus aan de “ondergrens” voor het stellen van regels. Ook voldoet het
Reclameverbod aan de “bovengrens” voor het stellen van regels. Er is namelijk geen regelgeving op Europees,
nationaal of provinciaal niveau die deze kwestie al uitputtend regelt. Er is dus geen sprake van hogere
regelgeving die in de weg staat van het Reclameverbod.
Keuze voor plaatselijke verordening
De keuze voor een aanpassing in de APV in plaats van in de lopende contracten over buitenreclame heeft twee
redenen. Ten eerste zijn de geschetste problemen die gepaard gaan met fossiele consumptie zodanig urgent
dat de initiatiefnemer onvoldoende reden ziet om te wachten tot de huidige contracten van de gemeente zijn
afgelopen en pas daarna nieuwe, aangepaste contracten aan te gaan. In de gemeente Apeldoorn loopt het
contract rond de concessie van abri's en reclamezuilen nog tot 1-11-2033, en die voor A0-reclame tot 1-4
2032. Het instrument van een plaatselijke verordening heeft dus sneller effect. Ten tweede heeft een
reclameverbod in de APV een breder bereik, omdat het gaat om alle reclame-uitingen in de openbare ruimte
en niet enkel de reclame-uitingen die worden getoond op basis van een contract met de gemeente.
Het Reclameverbod is passend, noodzakelijk en evenredig
Het Reclameverbod is gericht op het beschermen van publieke belangen gerelateerd aan klimaat, milieu en de
volksgezondheid. De Gemeente ziet het Reclameverbod als een belangrijke maatregel voor het beperken van
de consumptie van fossiele producten, mede in het licht van het normaliserende en beleidsondermijnende
karakter van fossiele reclames. De Gemeente ziet dus gegronde redenen voor de maatregel.
Uit de bovenstaande uitleg en genoemde publicaties blijkt bovendien dat het Reclameverbod een passende,
noodzakelijke en evenredige maatregel is. Het Reclameverbod is een evenredige maatregel gelet op het
aanzienlijke belang dat de doelstellingen op het gebied van klimaat, milieu en volksgezondheid worden
behaald en eveneens gelet op de noodzaak om binnen het beschikbare instrumentarium maatregelen te
nemen in reactie op overmatige consumptie van fossiele producten.
De Gemeente mag de betrokken publieke belangen laten prevaleren boven de (financiële) private belangen
van aanbieders die fossiele producten verkopen. Maatregelen die gericht zijn op het beperken van de
consumptie van fossiele producten, kunnen naar hun aard een effect hebben op bedrijven die uitsluitend of
vooral dergelijke producten (blijven) aanbieden. Het Reclameverbod maakt het daarbij makkelijker voor
bedrijven om duurzamere keuzes onder de aandacht te brengen, zoals duurzamere vakanties of groene
stroomcontracten. Dat kan een extra impuls geven voor aanbieders om sneller over te stappen naar een
duurzamer businessmodel.
8
Voor de proportionaliteit is verder relevant dat het Reclameverbod enkel gaat over reclames voor de
hierboven genoemde fossiele producten. Het bevat geen verbod op de fossiele producten zelf. Verder gaat het
Reclameverbod uitsluitend over de reclames in de openbare ruimte, omdat die binnen de invloedssfeer van de
gemeente vallen. Hieronder vallen ook OV-stations. Het Reclameverbod heeft geen betrekking op fossiele
reclame die bijvoorbeeld via print, radio, tv of digitaal in de gemeente Apeldoorn wordt verspreid. Wel wordt
in het voorstel het college opgeroepen het Rijk hierop aan te spreken. Ook voorziet het initiatiefvoorstel een
clausule waardoor bedrijfsnamen, logo’s en reclames aan of in de directe nabijheid van winkelpanden
bijvoorbeeld nog steeds mogelijk zijn. De bedrijfsvoering van deze bedrijven die een vestiging hebben in de
gemeente wordt dus maar beperkt begrensd, namelijk alleen als zij reclame maken in de openbare ruimte die
onder het verbod valt. Tegelijkertijd wordt zo wel een stap gezet om de klimaatcrisis aan te pakken.
Vrijheid van meningsuiting
Het Reclameverbod is in lijn met de bescherming van de vrijheid van meningsuiting. Het Reclameverbod is van
toepassing op handelsreclame, waardoor de Grondwettelijke bescherming niet van toepassing is (artikel 7 lid 4
Grondwet).
Verder is het Reclameverbod in lijn met de vrijheid van meningsuiting zoals beschermd door artikel 10 EVRM.
Het Reclameverbod levert weliswaar een “inmenging” op van de vrijheid van meningsuiting (artikel 10 lid 1
EVRM), maar die inmenging is gerechtvaardigd (artikel 10 lid 2 EVRM). De inmenging is bij wet voorzien
( _prescribed by law_ ), namelijk via een plaatselijke verordening. Verder dient de inmenging een legitiem doel. De
Gemeente wenst dat de openbare ruimte niet langer wordt ingezet voor de stimulering van de consumptie van
fossiele producten. Daarmee draagt het onder meer bij aan beleid ter bescherming van het milieu, de publieke
gezondheid en de rechten van anderen. Bovendien is er sprake van een _pressing social need_ voor de
inmenging; onder meer uit de genoemde rapporten blijkt de noodzaak van een verbod in een democratische
samenleving. Voor artikel 10 EVRM is ook het evenredigheidsvereiste relevant. De Gemeente verwijst
daarvoor naar het voorgaande.
Ook is van belang dat de gemeente een zorgplicht heeft om ingezetenen te beschermen. Die zorgplicht strekt
zich uit tot het zoveel mogelijk tegengaan van gevaarlijke klimaatverandering, evenals de bescherming van het
milieu en de volksgezondheid voortkomend uit de luchtvervuiling door fossiele producten. De Gemeente
overweegt daarbij dat zij een bredere beoordelingsruimte heeft aangezien het gaat om de beperking van
commerciële uitingen en geen politieke uitingen. Gelet op het voorgaande is er sprake van een _fair balance_
tussen de verschillende belangen.
EU-recht
Het Reclameverbod is niet in strijd met de interne marktregels van de EU. Voor zover er al een relevante
beperking zou zijn van de vrij verkeersregels, is die beperking gerechtvaardigd. Het Reclameverbod dient
9
namelijk een legitiem doel en voldoet aan het proportionaliteitsvereiste. [29]
Het Reclameverbod draagt bij aan de bescherming van het milieu (waaronder het zoveel mogelijk tegengaan
van gevaarlijke klimaatverandering), alsook de bescherming van de volksgezondheid. [30] Het Reclameverbod is
geschikt voor het genoemde doel en ook noodzakelijk gelet op het belang van het beperken van de
consumptie van fossiele producten. [31] De maatregel gaat niet verder dan nodig voor dat doel. Integendeel: er
zijn ook aanvullende maatregelen nodig ter bescherming van de betrokken belangen. Het Reclameverbod is
onmisbaar, maar op zichzelf nog niet voldoende. Er is geen reden om aan te nemen dat het Reclameverbod
een discriminerende werking zou hebben of enige belemmering zou vormen voor toegang tot de markt.
Omgang met bestaande contracten
De gemeente heeft afspraken gemaakt met verschillende partijen over reclame op openbare plekken, zoals bij
abri’s en reclamezuilen, A0-reclame, en lichtmastreclame. Deze contracten nemen niet de mogelijkheid weg
van de gemeente om de APV te wijzigen. De gemeenteraad is namelijk publiekrechtelijk bevoegd tot het
wijzigen van een plaatselijke verordening. Exploitanten (en ieder andere persoon of organisatie) moeten zich
houden aan de toepasselijke regelgeving, waaronder een – aangepaste – plaatselijke verordening. Er is dus
geen sprake van een contractbreuk of enige andere reden waarom de gemeente schadeplichtig zou zijn.
Financiën
Het weren van fossiele reclame uit de openbare ruimte hoeft niet voor inkomstenderving te zorgen bij de
gemeente en bij exploitanten, aangezien deze vorm van reclame kan worden vervangen door andere reclame
uitingen. Hiermee hoeft het initiatiefvoorstel geen financiële consequenties te hebben. Het is aan de
exploitanten om aan te tonen dat er eventueel sprake is van ingrijpend gewijzigde financiële of commerciële
voorwaarden naar aanleiding van de gewijzigde regelgeving. Dit is niet vanzelfsprekend, omdat er een zeer
ruim scala aan mogelijke (niet-fossiele) advertenties overblijft en er niet minder plekken komen om reclame te
maken. Daarnaast is het een onderdeel van ondernemersrisico dat regels kunnen fluctueren, hetgeen ook
blijkt uit het feit dat de contracten uitgaan van de op dat moment geldende regelgeving. Wisselende wet- of
regelgeving leidt niet automatisch en direct tot de noodzaak van aanpassing van lopende contracten. Een
voorbeeld is de Wet Kansspelen op Afstand die online gokken (en reclames daarvoor) legaliseerde. Het is niet
zo dat de overeenkomsten die al gesloten waren voordat bekend was dat deze wet zou ingaan, toen zijn
opengebroken om een hogere afdracht af te dwingen. Hetzelfde gold toen gokreclames weer aan banden
29 Bij deze toets kan ook in ogenschouw worden genomen dat de EU zelf een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid en het milieu nastreeft. Zie o.a. artikel 114(3) VWEU (gezondheid, milieu en consumentenbescherming); artikel 9 en 168(1) VWEU en artikel 35 Handvest Grondrechten EU (gezondheid); artikel 191 lid 2 VWEU en artikel 37 Handvest Grondrechten EU (milieubescherming).
[30 Artikel 36 VWEU. Zie ook o.a. HvJEU 20 september 1988, zaak 302/86, ECLI:EU:C:1988:421 (](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:61986CJ0302) _Commissie/Denemarken)._ 31 Zie o.a. HvJEU 25 juli 1991, gevoegde zaken C-1/90 en C-176/90, [ECLI:EU:C:1991:327 (](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A61990CJ0001&qid=1747151655952) _Aragonesa de Publicidad Exterior)_; HvJEU 9 juli 1997, gevoegde zaken C-34/95, C-35/95 and C-36/95, [ECLI:EU:C:1997:344](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A61995CJ0034&qid=1747151697055) ( _De Agostini)_. In zaak C-429/02 oordeelde het Hof van Justitie dat lidstaten een vrij ruime beoordelingsmarge hebben bij het vaststellen van Reclameverbod; HvJEU 13 juli 2004, zaak C-429/02, [ECLI:EU:C:2004:432](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62002CJ0429&qid=1747151756906) ( _Bacardi France/ TF1)._
10
werden gelegd. [32] De initiatiefnemer ziet geen reden om uit te gaan van financiële consequenties die
betrekking hebben op de huidige begroting.
Planning en communicatie
Als de voorgestelde wijziging van de APV van de gemeente Apeldoorn wordt vastgesteld, dan dienen
exploitanten hieraan te voldoen. De Gemeente zal waar passend contact op moeten nemen met exploitanten
van buitenreclame om hen te wijzen op de wijzigingen in de plaatselijke verordening en in het gemeentelijk
reclamebeleid. Het college dringt er bij het Rijk op aan om te komen tot een landelijk verbod op fossiele
reclame en sponsoring.
Tot slot wordt gevraagd uiterlijk in het derde kwartaal van 2026 te rapporteren over deze in gang gezette
acties.
Partij voor de Dieren
Arjan Groters
32 “Antwoord van het college op de vragen van het raadslid de heer Barker, luidend: ‘Gokken met reclame’”, 6 september 2022, _Gemeente_ _Den_ _Haag_, OCW/10368599-RIS312894, [denhaag.notubiz.nl/document/11799403/1?connection_type=17&connection_id=8611339.](https://denhaag.notubiz.nl/document/11799403/1?connection_type=17&connection_id=8611339)
11