Zeist, 10 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Technische vragen (na Ronde Tafel) over raadsvoorstel RV26.059 Participatie (Visie- en ambitieformulering, vernieuwd Handvat Participatie, Participatieverordening)
Vragen van Annet Ploeg (14 oktober 2026) 1. In Zeist hebben we participatie hoog in het vaandel staan. We willen graag groeien en vooruitstrevend zijn. Wat zijn de concrete verbeteringen ten opzichte van het huidige beleid (Handvat Participatie)?
_Antwoord:_ _De concrete verbeteringen zijn als volgt:_
- _Het betrekken van het ‘stille midden’ en het bereiken van meerstemmigheid wordt van een mooie_ _bonus op een participatietraject een uitgangspunt bij de start van elk op te zetten traject._
- _Waar we binnen de huidige situatie openstaan voor initiatieven vanuit de samenleving is de ambitie_ _van het nieuwe beleid inwoners actief uit te nodigen met initiatieven te komen._
- _Waar medewerkers eerder werden gewaardeerd om de verbinding die ze zochten met de_ _samenleving, gaan we medewerkers nu actiever uitnodigen en coachen in het nabij en zichtbaar_ _zijn. De afgelopen jaren is hier zoals bekend al mee geëxperimenteerd. We kijken hoe we deze_ _experimenten een breder onderdeel van onze dagelijkse praktijk kunnen maken._
- _We gaan zorgen voor meer transparantie door eenduidiger te communiceren over de start, het_ _verloop en de conclusie van participatietrajecten. De kwaliteitscontrole versterkt en we komen met_ _een online portal waar terugkoppelingen en updates over trajecten makkelijk terug te vinden zijn._
- _We stellen een kernteam Participatie aan binnen de organisatie. Zij gaan toezien op een bewuste_ _afweging of een participatietraject passend is bij het voorliggend vraagstuk. Als er een_ _participatietraject komt, ziet het kernteam toe op de vorm en kwaliteit van het traject._
2. In het raadsvoorstel onder planning en uitvoering kunnen we lezen dat er een beleidsplan uitgewerkt gaat worden na het vaststellen van de voorliggende stukken. Kan worden aangegeven wat in grote lijnen de inhoud zal worden van dit beleidsplan?
_Antwoord:_ _In het raadsvoorstel hebben we inderdaad aangegeven te komen met een beleidsplan. Maar op dit_ _moment hebben we er vertrouwen in dat de combinatie van visie, kompas en verordening voldoende_ _richting geeft aan de organisatie om de ambities te realiseren. Daarom stellen we voor om de verdere_ _uitwerking in een beleidsplan voorlopig te schrappen (zie ook de memo die hierover is verstuurd). In een_ _evaluatie met de raad, bijv. over twee jaar, kan worden besloten of verdere aanscherping of aanvulling_ _nodig is._
_De organisatie stelt een kernteam samen dat aan de slag gaat met de implementatie van de visie, het_ _kompas en de verordening. Dit team gaat de komende tijd actief inzetten op onze drie uitgangspunten:_
- _Stille midden en meerstemmigheid (bij ieder proces willen we zoveel mogelijk verschillende_ _perspectieven verzamelen);_
- _Samen plannen maken (actief ruimte maken voor en ondersteuning bieden aan initiatieven_ _vanuit de samenleving);_
- _Ertussen staan: Nabij en zichtbaar (we bewegen ons naar buiten toe, aanwezigheid in buurten_ _en wijken)._
_Naast deze drie uitgangspunten zal ook sterker worden ingezet op het maken van een bewuste keuze_ _voor (de vorm van) een participatietraject, evenals op het zorgdragen voor transparante communicatie_ _over de keuzes binnen en uitkomsten van elk traject._
_Mocht tijdens de implementatie blijken dat hiervoor meer gericht beleid nodig is (zoals dat nodig is bij_ _jeugdparticipatie wat als onderdeel van het eerstgenoemde uitgangspunt gezien kan worden) dan zal_ _daar een beleidsplan voor worden opgezet._
Pagina 1 van 6
Vragen van Lia Polano (14 oktober 2026) 1. Tijdens de Ronde Tafel werd door het college gesteld dat een belangrijke reden waarom gekozen is voor uitwerking van de lichtere variant van de verordening is, dat de uitgebreide variant het college zou beperken in de toepassing waarop men participatie wil uitvoeren.
Graag ontvangen wij hier een nadere toelichting op. En welke artikelen of bepalingen van de uitgebreide variant (van de VNG modelverordening) geven beperkingen en op welke manier?
_Antwoord:_ _Het model is gedetailleerd opgezet en dwingt de raad, het college in een strak participatiestramien. Zo_ _kan uit de formulering van de VNG modelverordening (variant 1) worden afgeleid dat de raad of het_ _college bij de ontwikkeling van beleid altijd moet besluiten of participatie wordt toegepast. Dat is_ _onwerkbaar. Vaak gaat het immers om een beperkte beleidswijziging of betreft het een onderwerp dat_ _zich in het geheel niet voor participatie leent._
_Een ander voorbeeld is dat de verordening aan de raad of college gedetailleerde voorschriften oplegt_ _voor een op te stellen participatieplan en – nadat participatie heeft plaatsgevonden – voor een op te_ _stellen eindverslag (artikelen 3 en 5 in de VNG modelverordening, variant 1). De uitgebreide variant van_ _het VNG model stelt bijvoorbeeld nog veel meer eisen aan het participatieplan (artikel 7). Het college_ _acht het niet opportuun om dergelijk gedetailleerde voorschriften voor raad en college op te nemen._ _Participatie kan immers alle mogelijke vormen aannemen: van een informeel overleg met enkele_ _bewoners in de straat tot een gemeente brede consultatie over het vuurwerkbeleid. Maatwerk is daarom_ _belangrijk._
_Een gedetailleerde procedurele vastlegging van het door de raad of het college te volgen_ _participatieproces heeft bovendien het risico van juridisering van het participatieproces. Is een van de_ _voorgeschreven stappen niet (goed) gevolgd, dan kan dat betekenen dat het proces (gedeeltelijk) over_ _moet, waardoor besluitvorming niet verder kan._
2. De uitgebreide variant kent een facultatief artikel (in het VNG model art 6) waarin juist expliciet ruimte wordt gegeven voor experimenteren. In onze beleving passend bij onze gemeente, onze vooruitstrevende houding als het gaat om participatie en de inhoud en ambities van het document “Visie op Zeister inwonersparticipatie”.
Wat is de reden dat dit facultatieve experimenteerartikel niet is opgenomen in het voorstel?
_De gemeente Zeist heeft bewezen voorop te willen lopen bij de inzet van innovatieve vormen van_ _participatie. Denk bijvoorbeeld aan de bezuinigingsdialoog in het burgerberaad, de maaltijd van Zeist of_ _het Vollenhove Advies Team._
_Onze participatievisie is ambitieus en wij willen dat participatie steeds meer in de haarvaten van de raad,_ _het college en de organisatie gaat zitten. Een ambtelijk kernteam zal daarbij zorgen voor het versterken_ _van de ambtelijke basis waarbij ze zullen aansturen op diverse experimenten in vorm die ons kunnen_ _helpen bij de verwezenlijking van de diverse ambities._
_Wij mogen het nodige van elkaar verwachten als het gaat om participatie en het college zal periodiek_ _(bijvoorbeeld elke twee jaar) met de raad evalueren hoe wij participatie hebben toegepast, welke_ _innovatieve vormen van participatie zijn gebruikt en welke leerpunten we daaruit kunnen trekken. Ook is_ _het mogelijk om jaarlijks in de P&C cyclus terug te koppelen op welke manieren er geëxperimenteerd is_ _met participatie in het voorafgaande jaar._
_Het opnemen in de verordening van een verplicht tweejaarlijks experimenteerprogramma schiet naar het_ _oordeel van het college z’n doel voorbij. In de visie beschrijven we de doorontwikkeling van participatie_ _vooral als een organisch proces. Kansen voor innovatie en creatieve ideeën om daar handen en voeten_
Pagina 2 van 6
_aan te geven, zijn niet af te dwingen in een vooraf opgelegd document. Daarbij moeten we ervoor waken_ _dat het middel een doel op zich wordt._
3. In het RV wordt gesteld: “de gemeente Zeist organiseert participatie vanuit de overtuiging dat deze manier van samenwerken noodzakelijk is om gedragen besluiten te nemen over het leven, wonen en werken in Zeist. Daarnaast is deze samenwerking onmisbaar bij het opbouwen en onderhouden van relaties tussen gemeente en haar inwoners. Tot slot biedt het iedereen in de gemeente Zeist de kans om actief bij te dragen aan een goed leven in Zeist”
Is het niet noemen van kwaliteitsverbetering van besluiten als uitgangspunt een bewuste keuze? Zo ja, wat is daarvan de reden?
_Nee, dat is geen bewuste keuze. Kwaliteitsverbetering van besluiten is juist een belangrijk effect van_ _participatie. Hoewel dit niet expliciet in deze passage wordt benoemd, ligt dit besloten in de gedachte dat_ _inwoners, ondernemers, organisaties en andere betrokkenen hun kennis, ervaringen en perspectieven_ _inbrengen. Hierdoor ontstaat een vollediger beeld van wat er speelt en kunnen belangen, kansen en_ _aandachtspunten beter worden meegewogen in de besluitvorming._ _Dit komt ook tot uitdrukking in de zin: ‘Tot slot biedt het iedereen in de gemeente Zeist de kans om actief_ _bij te dragen aan een goed leven in Zeist.’ Actief bijdragen betekent immers ook dat de kwaliteit van_ _plannen, beleid en besluiten kan toenemen door de inzichten die participatie oplevert. Draagvlak en_ _relatieopbouw zijn belangrijke doelen van participatie, maar kwaliteitsverbetering van besluiten is daar_ _nadrukkelijk ook onderdeel van._
4. In de huidige concept verordening is geen doelstelling opgenomen, een doelstelling kan echter veel verduidelijken en context geven aan een verordening. Bijvoorbeeld als volgt (uit VNG model): Het doel van deze verordening is: a. duidelijkheid te geven over het proces van participatie en de voorwaarden waaronder toepassing van het uitdaagrecht mogelijk is; b. de samenwerking tussen een bestuursorgaan enerzijds en inwoners en maatschappelijke partijen anderzijds te versterken; c. de kwaliteit van lokale democratische processen te vergroten; d. de samenleving binnen de gemeente te versterken;
Waarom is in de verordening geen doelstelling opgenomen?
_De doelstellingen van inwonersparticipatie zijn onderbouwd en uitgebreider dan in het VNG model_ _geformuleerd in de visie op inwonersparticipatie._
5. Art 3 g: Er is geen participatie mogelijk als het om de begroting of de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening en belastingen gaat.
In welke mate is participatie rond de begroting uitgesloten? Is dit absoluut, of zijn er uitzonderingen mogelijk?
_De begroting betreft het totaal aan inkomsten en uitgaven van de gemeente. Het gaat om een complex_ _en met elkaar samenhangend geheel; een wijziging in de ene begrotingspost heeft direct consequenties_ _voor andere begrotingsposten. De begroting leent zich in zijn omvang en complexiteit dan ook niet voor_ _participatie. Wel kunnen specifieke vragen over de begroting aan inwoners worden voorgelegd. In de_ _bezuinigingsdialoog werd bijvoorbeeld aan inwoners gevraagd om voorstellen te doen voor_ _bezuinigingen op de gemeentelijke uitgaven._ _Ook in het VNG model is de begroting uitgesloten van participatie._
Moet de uitzondering zo worden geformuleerd dat burgerbegrotingen niet worden uitgesloten?
Pagina 3 van 6
_Burgerbegrotingen zijn niet uitgesloten binnen de huidige formulering._
6. Art 4 Artikel 4. Toepassen van uitdaagrecht 1. Het college van burgemeester en wethouders kan besluiten dat voor bepaalde gemeentelijke taken het uitdaagrecht kan worden toegepast.
Is dit correct? Is het niet aan de gemeenteraad om hiervoor kaders vast te stellen? _Nee dat is aan het college, zie ook het VNG model._
7. Kompas / proces / rol van de raad Niet elk participatietraject komt bij de raad. Hoe krijgt de raad toch inzicht in deze trajecten?
_Er komt een online platform waar alle participatietrajecten inzichtelijk worden gemaakt. Deze website is_ _altijd te raadplegen, zowel door inwoners als de gemeenteraad. Elke participatietraject is hier te volgen,_ _inclusief de geschiedenis van het traject, verslagen die zijn gemaakt en toekomstige_ _participatiemomenten die op de agenda staan._
Vragen van Elsbeth Westerman (14 oktober 2026) 1. Langdurige kennis van inwoners benutten In de visie en het Kompas ligt veel nadruk op individuele inwoners en het bereiken van het stille midden. Tegelijkertijd zijn er in Zeist veel bewonersgroepen, dorpsplatforms, verenigingen en maatschappelijke organisaties die langdurig kennis hebben opgebouwd over hun buurt of onderwerp.
Welke rol hebben deze organisaties binnen toekomstige participatieprocessen? Waar in de stukken is hun rol beschreven?
_Antwoord:_ _In de inleiding van de visie wordt de definitie van inwoners omschreven als: ‘Met inwoners bedoelen we alle_ _personen, organisaties en gemeenschappen die willen samenwerken met ons in participatieprocessen, of_ _zelf participatie organiseren. Denk aan: bewoners, jongeren, ondernemers, stichtingen en verenigingen,_ _partnerorganisaties en ook toekomstige inwoners of ondernemers.’_ _Waar het over inwoners gaat in de stukken, worden dus ook de organisaties bedoeld die zijn beschreven in_ _deze vraag. Per participatietraject wordt gekeken welke doelgroepen er zijn en worden specifieke_ _organisaties aangeschreven wanneer dat relevant is voor het traject._
2. Vroegtijdige betrokkenheid van inwoners Op pagina 19 van de visie staat als doelstelling dat inwoners zo vroeg mogelijk worden betrokken bij vraagstukken waarvoor ruimte bestaat om invloed uit te oefenen. Tegelijkertijd laat het Kompas vooral zien hoe wordt gehandeld wanneer de beleidsruimte al beperkt is of wanneer besluiten feitelijk al zijn genomen.
Op welke wijze borgt het Kompas dat inwoners zo vroeg mogelijk worden betrokken, zoals de visie op pagina 19 als doel stelt? En waar staat dit in het Kompas?
_Antwoord:_ _De vraag stelt dat het Kompas laat zien hoe wordt gehandeld wanneer beleidsruimte beperkt is of wanneer_ _besluiten feitelijk al zijn genomen. Dat is niet correct. Het Kompas beschrijft de stappen en afwegingen die_ _van belang zijn voor ieder participatieproces. Hier hoort ook bij dat aan het begin een goede afweging wordt_ _gemaakt of participatie van toegevoegde waarde is voor een besluit. Het Kompas beschrijft hiertoe vier_ _wegwijzers: ruimte, schaal & impact, complexiteit en de verbindingskracht. Hier hoort ook bij dat wordt_ _gekeken vanaf welk moment inwoners betrokken kunnen worden bij een proces. Wanneer besluiten al zijn_ _genomen of de beleidsruimte dusdanig beperkt is, zal geen participatietraject worden opgestart. Op die_ _manier voorkomen we schijnparticipatie._
Pagina 4 van 6
_In de toekomst zullen participatietrajecten tijdig online op het participatieplatform worden gecommuniceerd._ _Zo kunnen inwoners vooraf zien wanneer een participatietraject gaat starten en op welke manier zij kunnen_ _bijdragen._
3. Vervolgvraag over rol gemeente bij participatieprocessen van inwoners Het college geeft aan dat participatieprocessen die door inwoners worden georganiseerd als inwonersinitiatieven moeten worden beschouwd.
a. Betekent dit dat de gemeente daarin geen eigen rol heeft of uitsluitend een passieve en afwachtende rol vervult?
_Antwoord:_ _Nee. Dat een participatieproces door inwoners wordt georganiseerd, betekent niet dat de gemeente_ _geen rol heeft. De gemeente kan afhankelijk van de situatie deelnemen, meedenken, ondersteunen,_ _begeleiden of als aanspreekpunt fungeren. De rol is minder sturend dan bij gemeentelijke_ _participatieprocessen, maar niet per definitie passief._ _Tevens is de ambitie om inwoners actief te stimuleren met initiatieven te komen. Juist inwoners met_ _wensen en of ideeën die de gemeente vanuit zichzelf minder makkelijk weten te vinden willen we_ _actiever benaderen. Dit kan zowel in de dag tot dag contacten of gericht doormiddel van projecten als_ _het buurtbudget._
b. Zo ja, hoe verhoudt zich dat tot de visie, waarin deze vormen van participatie expliciet worden benoemd als onderdeel van inwonersparticipatie?
_Antwoord:_ _De visie beschouwt participatie nadrukkelijk als iets van de samenleving én de gemeente. Inwoners,_ _verenigingen, ondernemers en organisaties kunnen zelf participatieprocessen organiseren. De_ _gemeente kan daarbij initiatiefnemer zijn, maar ook deelnemer of ondersteuner._
c. Zo nee, welke rol heeft de gemeente bij door inwoners georganiseerde participatieprocessen en waar is dat vastgelegd?
_Antwoord:_ _De gemeente kan bij door inwoners georganiseerde participatieprocessen verschillende rollen vervullen,_ _zoals begeleiding bieden, meedenken, deelnemen aan het proces of fungeren als aanspreekpunt._ _Daarbij sluit de gemeente zoveel mogelijk aan bij het tempo en de dynamiek van het initiatief. Deze_ _werkwijze is vastgelegd in de Visie op inwonersparticipatie._
d. Is voor inwoners vooraf vastgelegd welke rol en ondersteuning zij van de gemeente kunnen verwachten als zij zelf een participatieproces organiseren? Zo ja, waar? Zo nee, wordt dat nog wel ergens vastgelegd?
_Antwoord:_ _Nee, dit is niet vooraf vastgelegd. De gemeente kiest bewust voor maatwerk, omdat de aard, omvang en_ _ondersteuningsbehoefte van inwonersinitiatieven sterk kunnen verschillen. Per initiatief wordt bekeken_ _welke rol en ondersteuning passend en mogelijk zijn. Op dit moment wordt dit niet nader vastgelegd._
4. Ondersteuning van inwonersinitiatieven Artikel 3 van de verordening beschrijft vooral de situaties waarin participatie niet wordt toegepast. Tegelijkertijd blijkt uit zowel de visie als het participatieverslag dat inwoners en raadsleden veel waarde hechten aan duidelijkheid over wanneer participatie wél plaatsvindt.
Op basis van welke criteria wordt besloten om participatie wel of niet toe te passen, en waar inwoners die criteria vooraf kunnen vinden?
Pagina 5 van 6
_Antwoord:_ _De gemeente kiest er bewust voor om niet vooraf voor alle situaties vast te leggen wanneer participatie wel_ _of niet plaatsvindt. Zoals in het Kompas beschreven wordt deze afweging gemaakt op basis van 4_ _wegwijzers: ruimte, schaal & impact, complexiteit en de verbindingskracht. De participatieverordening geeft_ _de uitzonderingen waarop participatie niet passend is; de visie en het kompas bieden de kaders voor de_ _afweging wanneer participatie wel wordt ingezet en in welke vorm. Daarbij staat maatwerk centraal._
5. Wanneer geen uitdaagrecht? Artikel 4 lid 2 bepaalt dat het uitdaagrecht niet geldt als de aard van een taak zich daartegen verzet. Kan worden toegelicht in welke situaties daarvan sprake is?
_Antwoord:_ _Met deze bepaling wordt bedoeld dat niet iedere gemeentelijke taak geschikt is om door inwoners,_ _organisaties of ondernemers overgenomen of uitgevoerd te worden. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn_ _wanneer sprake is van wettelijke taken en bevoegdheden die exclusief bij de gemeente zijn belegd, wanneer_ _specialistische expertise of certificering vereist is, of wanneer eisen rond veiligheid, privacy, handhaving of_ _rechtsgelijkheid zich daartegen verzetten._
_Het is niet mogelijk om vooraf alle situaties uitputtend te benoemen. Daarom wordt per verzoek beoordeeld_ _of de betreffende taak zich leent voor het uitdaagrecht. Daarbij wordt gekeken of de taak door inwoners kan_ _worden uitgevoerd zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit, continuïteit, veiligheid en wettelijke_ _verantwoordelijkheden van de gemeente. Hierbij is maatwerk het uitgangspunt._
Pagina 6 van 6