Zaltbommel, 18 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Col1 Col2 Oplossingsrichtingen veiligheid fietspaden Aanleiding
Regelmatig krijgt de gemeente de vraag om fietspaden te verlichten. Dit komt voort uit de wens van gebruikers om het fietspad veiliger en comfortabeler te maken.
In het Bestuursakkoord 2018-2022 staat “ _Vanwege de veiligheid willen de verlichting op vrij liggende_ _fietspaden verbeteren zoals bijvoorbeeld bij het fietspad tussen Zaltbommel en Gameren. We komen_ _daarom met een aangepast beleid hiervoor._ ”
Tijdens de behandeling van de begroting 2019 is een motie aangenomen om fietspaden te voorzien van heldere markering. Deze vraag zou een alternatief voor verlichting kunnen betekenen.
het verlichten van fietspaden om het fietscomfort en (gevoel van) veiligheid te verhogen staat op gespannen voet met het beperken van lichtvervuiling / impact op flora en fauna. Een goede balans dient daarom gevonden te worden.
Doelstelling
Dit document moet besluitvorming over dit onderwerp ondersteunen door het geven van oplossingsrichtingen, ondersteund door relevant beleid en voor- en tegenargumenten.
Afbakening
Om tot een enigszins uniforme oplossing te komen wordt de groep fietspaden als volgt afgebakend:
- Alleen vrijliggende fietspaden. Dit komt voort uit de afbakening van het bestuursakkoord.
- Alleen buiten de bebouwde kom. Binnen de bebouwde kom zijn fietspaden meestal verlicht door verlichting naast de hoofdrijbaan
- Uitsluitend de intensief bereden (school)fietsroutes en de verbindende routes tussen kernen.
Alle genoemde kostenramingen zijn prijspeil 2020, exclusief BTW en inclusief voorbereiding, administratie en toezicht en onvoorzien.
Relevant beleid
Energieakkoord Het Energieakkoord voor duurzame groei is een overeenkomst uit 2013 tussen 47 partijen: overheden, werkgevers, vakbeweging, natuur- en milieuorganisaties, andere maatschappelijk organisaties en financiële instellingen. De VNG heeft het document namens de gemeenten ondertekend. In dit akkoord zijn specifieke afspraken gemaakt over de openbare verlichting: “Openbare verlichting en verkeersregelinstallaties zullen ten opzichte van 2013 20% besparing leveren in 2020 en 50% in 2030.”
Klimaatakkoord Het klimaatakkoord uit 2019 benoemt geen specifieke maatregelen verlichting maar stelt in lijn van het Energieakkoord wel dat energ
ten aanzien van openbare gieverbruik en CO2-uitstoot
verlichting maar stelt in lijn van het Energieakkoord wel dat ener verminderd moeten worden.
gieverbruik en CO2-uitstoot
Verder staat er in het Klimaatakkoord “De Rijksoverheid ziet dat de fiets
een aantrekkelijk, duurzaam
en gezond alternatief biedt voor mensen om op korte afstand van A naar Als uitwerking daarvan kijkt het akkoord vooral naar fietsenstallingen b
B te reizen.” ij stations, laadinfrastructuur
voor elektrische fietsen en (fiscale) fietsregelingen voor woon-werkgebrui
.
Provincie Gelderland De provincie Gelderland schrijft: “Provincie Gelderland is zeer kritisch en terughoudend ten aanzien van het plaatsen van openbare verlichting langs haar wegen. Ons beleid is om geen verlichting langs provinciale wegen en fietspaden te plaatsen, tenzij er goede redenen zijn op dit wel te doen. Bijvoorbeeld uit oogpunt van verkeersveiligheid of sociale veiligheid. De achtergrond van dit beleid is
ons streven om het energieverbruik en de CO2 uitstoot te verminderen, de lichthinder / lichtvervuiling terug te dringen en de kernkwaliteiten donkerte, rust en openheid van natuurgebieden en waardevolle landschappen te versterken.”
Voor de provincie Gelderland moeten er minimaal 1500 gebruikers per dag zijn om verlichting van een fietspad te overwegen.
Provincie Noord-Brabant De provincie Noord-Brabant heeft als beleid dat fietspaden niet verlicht worden. Zij hebben in 2016 een onderzoek laten uitvoeren naar een aantal mogelijke maatregelen voor de verhoging van de veiligheid op fietspaden. Men heeft gekeken naar verschillende soorten belijning reflectoren en combinaties daarvan. De conclusie is dat een 10cm brede ononderbroken kantstreep de hoogste score heeft.
[Het onderzoek van de provincie Noord-Brabant is hier te vinden.](https://www.brabant.nl/-/media/da6b536c2a7a4d04b16a854aefd61d49.pdf)
De vraag om meer veiligheid is vrij lastig om nader te definiëren. Mensen ervaren een gevoel van onveiligheid, zonder dat die onveiligheid er daadwerkelijk hoeft te zijn, het is immers een gevoel. Er zijn bij de gemeente geen incidenten (misdrijven of ongevallen) bekend op fietspaden waardoor er geen directe analyse van de mate en bron van (on)veiligheid mogelijk is.
Het is een misverstand dat verlichting de sociale veiligheid verbetert. Sociale veiligheid heeft betrekking op gezien worden door anderen die kunnen helpen. Als er (bijna) niemand is, is er ook geen sociale veiligheid.
Verkeersveiligheid wordt door 2 zaken bepaald:
1) gezien worden door medeweggebruikers 2) zien van het alignement van de weg dat je niet van de weg raakt. Deze beide aspecten zijn vooral afhankelijk van de voertuigverlichting en eventueel snelheid.
Op basis van de woonplaatsen van de leerlingen van het Cambium en Gomarus is een inschatting gemaakt van het aantal gebruikers per wegvak per etmaal. Dat is een theoretische berekening die kan afwijken van de werkelijkheid, het geeft echter wel een grove inschatting van de mate van gebruik.
De vrijliggende fietspaden Rossum-Zaltbommel en Gameren-Zaltbommel zien 400-500 leerlingen. De fietspaden Nieuwaal-Gameren en Bruchem-Zaltbommel zien beide zo’n 100-150 leerlingen per etmaal.
Verlichting De meest bekende oplossing is aanleg van verlichting. Mensen voelen zich sociaal veilig door de verlichting. Ook voor de verkeersveiligheid levert verlichting een gevoel van veiligheid op. Mensen kunnen verder van zich af kijken. Met moderne fietsverlichting is het zicht echter ook voldoende om zich veilig over een fietspad te bewegen zonder openbare verlichting.
_Voordelen_ + Geeft een veilig gevoel, zowel sociaal als verkeerstechnisch. Dit leidt mogelijk tot meer gebruik van de fiets en minder gebruik van de auto.
Nadelen
- Is duur in aanleg en onderhoud
- Is niet duurzaam en milieubewust, past niet binnen het Energieakkoord (jaarlijks verbruik 1391kWh per km, dat staat gelijk aan 75 kg CO2)
- Sluit niet aan op het beleid voor de provinciale wegen
- Is slechts enkele uren per dag nodig, in de nachtelijke uren is het aantal gebruikers zeer gering.
- Stoort flora en fauna
_Kosten_ De aanleg van verlichting kost gemiddeld € 75.000 per kilometer inclusief kosten van de netbeheerder voor bekabeling, bemetering en aansluiting.
Het onderhoud en energieverbruik kost ongeveer € 1.000 per kilometer per jaar (€ 800 onderhoud en € 200 elektriciteit). Afschrijving kost ongeveer € 1.800 per km per jaar (levensduur mast 40 jaar, armatuur 20 jaar). De totale kosten per jaar bedragen daarmee € 2.800 per km per jaar
Verlichting met actieve schakeling De hierboven genoemde verlichting kan ook uitgevoerd worden met een detectiesysteem voor passerende gebruikers. Hierbij wordt elk armatuur vanaf de fabriek uitgevoerd met een sensor. De armaturen communiceren onderling. Dit systeem bespaart weinig energie omdat de sensoren en communicatie ook energie gebruiken. De lampen kunnen niet volledig uitgeschakeld worden maar worden slechts gedimd.
_Voordelen_ + Geeft een veilig gevoel, zowel sociaal als verkeerstechnisch. Dit leidt mogelijk tot meer gebruik van de fiets en minder gebruik van de auto. + Geeft fietsers het gevoel dat er aan hun gedacht is + Flora en fauna ondervinden minder hinder, al is het niet bekend wat het effect is als verlichting af en toe aan en uitgaat
Nadelen
- Is duur in aanleg en onderhoud, is storingsgevoeliger
- Is niet duurzaam en milieubewust, past echter wel beter binnen landelijk beleid
- Sluit niet aan op het beleid voor de provinciale wegen
- Omwonenden kunnen het aan- en uitgaan van de verlichting als hinderlijk ervaren.
_Kosten_ De aanleg van verlichting met actieve schakeling kost gemiddeld € 80.000 per kilometer inclusief kosten van de netbeheerder voor bekabeling, bemetering en aansluiting.
Het onderhoud en energieverbruik kost ongeveer € 1.250 per kilometer per jaar (€ 800 onderhoud, € 250 onderhoud en controle systeem en € 200 elektriciteit). Afschrijving kost ongeveer € 2.300 per km per jaar. (levensduur mast 40 jaar, armatuur 20 jaar, schakeling 10 jaar)
De totale kosten per jaar bedragen daarmee € 3.550 per km per jaar.
Belijning Door fietspaden te voorzien van belijning krijgen gebruikers een beter beeld van het verloop van het pad. Reflecterende belijning is met de fietsverlichting goed te zien over langere afstand. Er zijn geen noemenswaardige tegenargumenten, anders dan dat bij een kantstreep vegen en onkruidbestrijding de nodige aandacht behoeft.
In het onderzoek van de provincie Noord-Brabant scoorde deze optie het beste, en dan specifiek in een ononderbroken lijn van 10cm breed.
Bij een levensduur van 7 jaar kost (tweezijdige) thermoplastische belijning € 280 per km per jaar
Lichtgevende belijning Zogenaamde fotoluminiserende belijning (glow in the dark) heeft een aantal nadelen waardoor deze optie niet zinvol is om verder te verkennen:
- Overdag minder zichtbaar door de gelige kleur
- Geeft niet lang genoeg licht af om in de vroege ochtend nog zichtbaar te zijn
- Geeft slechts weinig licht af.
- Sterk afhankelijk van een schoon wegdek (geen bladeren), dus vaker vegen nodig Binnen het onderzoek van de provincie Noord-Brabant scoorde deze optie slecht
Reflectoren Het is mogelijk om reflectoren in het wegdek te plaatsen, maar dat levert geen voordeel op ten opzichte van reflecterende belijning. Deze oplossingsrichting wordt daarom niet verder uitgewerkt.
Solar verlichting Het is mogelijk om kleine LED-lampjes op zonne-energie in het asfalt aan te brengen Uit het onderzoek van de provincie Noord-Brabant volgt dat solar-leds goed scoren in combinatie met belijning.
Aandachtspunt bij dit soort objecten in de rijbaan is de kans op uitglijden en mogelijke beschadiging door sneeuwschuiven.
Bij een levensduur van 10 jaar kosten deze leds 1x per 25m in combinatie met belijning (levensduur 7 jaar) € 940 per km/jaar.
Fietsverlichting Een onderwerp waar de gemeente als wegbeheerder geen directe invloed op heeft is de fietsverlichting. Fietsverlichting is de meest effectieve maatregel tegen een donker fietspad en een gevoel van onveiligheid. Door goede ‘voorlichting over verlichting’ is het misschien mogelijk om het algehele veiligheidsgevoel te verhogen. Daarbij gaat het ook om fietspaden en wegen die buiten de scope van deze beschouwing vallen.
Vrijliggende fietspaden in 2 richtingen bereden Burgemeester Posweg (Poederoijen-Brakel) Maas-Waalweg (Aalst-Zuilichem) Middelkampseweg (Zuilichem-Gameren) Ouwelsestraat (Gameren-Zaltbommel)
Vrijliggende fietspaden in 1 richting bereden Van Heemstraweg-Oost (Rossum- Zaltbommel)
Initiële investering
| Col1 | Col2 | Col3 | Col4 | Col5 | Col6 |
|---|---|---|---|---|---|
| Burgemeester Posweg (Poederoijen- brakel) | 2,9 | € 217.500 | € 232.000 | € 4.060 | € 5.162 |
| Maas-Waalweg (Aalst-Zuilichem) | 2,2 | € 165.000 | € 176.000 | € 3.080 | € 3.916 |
| Middelkampseweg (Zuilichem- | 4,2 | € 315.000 | € 336.000 | € 5.880 | € 7.476 |
| Col1 | Col2 | Col3 | Col4 | Col5 | Col6 |
|---|---|---|---|---|---|
| Ouwelsestraat (Gameren- Zaltbommel) | 1,1 | € 82.500 | € 88.000 | € 1.540 | € 1.958 |
| Van Heemstraweg- Oost (Rossum- Zaltbommel)* | 3,6 | € 270.000 | € 288.000 | € 5.040 | € 6.408 |
| Totaal | 14 | € 1.050.000 | € 1.120.000 | € 19.600 | € 24.920 |
Kosten omgerekend naar jaarlijkse kosten
| Voorzitter Portefeuilleh Griffier Woordvoerde D66 | ouder rs fracti F. Hoede | : M. Baylan : D. Straat : E. Klut es maeker | ROS | A R. | Pauw |
|---|---|---|---|---|---|
| Burgemeester Posweg (Poederoijen- brakel) | 2,9 | € 8.120 | € 10.295 | € 812 | € 2.726 |
| Maas-Waalweg (Aalst-Zuilichem) | 2,2 | € 6.160 | € 7.810 | € 616 | € 2.068 |
| Middelkampsewe g (Zuilichem- Gameren) | 4,2 | € 11.760 | € 14.910 | € 1.176 | € 3.948 |
| Ouwelsestraat (Gameren- Zaltbommel) | 1,1 | € 3.080 | € 3.905 | € 308 | € 1.034 |
| Van Heemstraweg- Oost (Rossum- Zaltbommel)* | 3,6 | € 10.080 | € 12.780 | € 1.008 | € 3.384 |
| Totaal | 14 | € 39.200 | € 49.700 | € 3.920 | € 13.160 |
_*: De Van Heemstraweg-Oost is geteld als twee enkelzijdige fietspaden vanaf het station Zaltbommel_ _tot aan de N322._
In het Bestuursakkoord staat aangegeven de veiligheid op vrijliggende fietspaden te willen verbeteren door het aanbrengen van verlichting. Fietsen in het donker wordt als niet prettig of zelfs als onveilig ervaren. Daarbij zijn 3 “soorten van onveiligheid” te onderscheiden: 1) Men wordt niet gezien, wat voor sociale onveiligheid zorgt. 2) men kan onvoldoende anticiperen op het overige verkeer als dit niet gezien wordt. 3) door het verloop van de weg niet goed te kunnen waarnemen kan men van de weg raken.
Ad 1) Gezien worden. Gezien worden betekent dat er anderen moeten zijn die deze sociale controle kunnen uitvoeren. Dit kan door nabij een intensief bereden weg te blijven of in de gebouwde omgeving. Blinde vlekken als struiken dienen voorkomen te worden. Verlichting kan hier een positieve invloed op hebben. Neemt het aantal mensen in de omgeving niet toe, dan is deze veiligheid niet / nauwelijks te verbeteren.
Ad 2) Kunnen anticiperen op het overige verkeer. Om te kunnen anticiperen moet men de andere weggebruiker kunnen zien. Dit wordt voornamelijk bewerkstelligd door voertuigverlichting (zowel op
| het voertuig, fiets als voetganger). De bi Ad 3) Het verloop van de weg kunn Omschrijving | jdrage van openb en waarnemen. Saldo 1-1-2021 | are verlichtin Dat kan op Toevoeging | g is zeer beperk drie manieren: Onttrekkingen | t. zelf aanlichten, Saldo 31-12- 2021 |
|---|---|---|---|---|
| reflecterende belijning of aanlichten. | Bij ondergesch | ikte wegen | is zelf aanlich | ten voldoende. |
| Reflecterende belijning is voldoende bi de situatie onoverzichtelijk of complex i | j een voorspelba . | r alignemen | . Aanlichten is | oodzakelijk als |
Naar het verbeteren van de veiligheid op fietspaden middels verlichting zijn meerdere onderzoeken gedaan en is veel ervaring. Het plaatsen van verlichting, zoals te doen gebruikelijk, heeft niet altijd het beste of gewenste effect. Daarbij dient ook gekeken te worden naar kosten, duurzaamheid (energieverbruik) en natuurverstoring (lichtvervuiling). De onderzoeken laten zien dat, kijkend vanuit de doelstelling veiligheid, veel winst is te behalen door het verbeteren van de voertuigverlichting zodat verkeersdeelnemers beter kunnen anticiperen op elkaar en het zicht op het verloop van de weg zodat men niet van de weg raakt. Het effect van verlichting op de sociale veiligheid is zeer beperkt omdat het aantal mensen dat zicht heeft op de betreffende fietser, niet toeneemt met het plaatsen van verlichting.
Op basis van onderzoek én de beleidsdoelstellingen vanuit duurzaamheid (terugdringen energieverbruik) en natuur (voorkomen van lichtvervuiling), is het beleid vanuit de provincies om in te
| zetten op markering om het verloop van de weg aan te geven. Bij compl complexe en/of drukke) kruispunten wordt wel verlichting toegepast. Omschrijving | exe verkeerssituaties (zijnde 31-12-2021 31-12-2020 | Col3 |
|---|---|---|
| Voorgesteld wordt om de provinciale beleidslijnen over te nemen. M veiligheid verbeterd, rekening gehouden met de aanverwante bele | t deze beleid idsdoelstelling | slijn wordt de n en het is |
kosteneffectief. Concreet wordt voorgesteld om op wegvakken markering (themoplast) aan te brengen en in
| Bank Nederlandse Gemeenten | 31-12-2020 | Aflossingen 2021 | 31-12-2021 |
|---|