Zaltbommel, 26 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
ADVIESRAAD SOCIAAL DOMEIN ZALTBOMMEL
Advies Armoedebeleid Zaltbommel
Samen sterk, samen tegen armoede
Aan: College van burgemeester en wethouders van de gemeente Zaltbommel
Van: Adviesraad Sociaal Domein Gemeente Zaltbommel
Datum: Oktober 2026
Geacht college,
Dank voor uw heldere adviesaanvraag over het Armoedebeleid dat merkbaar met toewijding is opgesteld. De Adviesraad waardeert de goede leesbaarheid en de beeldvormende data die in het beleidsstuk zijn opgenomen. Daarnaast onderschrijven wij de aanpak om het bereik en de maatschappelijke effecten van de ingezette middelen te gaan monitoren. Wij adviseren hier een tijdlijn en (globaal) kostenplaatje aan toe te voegen. Dit maakt de investering in ‘samen tegen armoede’ zichtbaar voor alle inwoners.
De Adviesraad zal allereerst per hoofdstuk van uw beleidsstuk enkele gerichte opmerkingen plaatsen. Daaropvolgend vindt de beantwoording van de twee specifieke vragen plaats.
Gerichte opmerkingen per hoofdstuk
1. Armoede: het vertrekpunt
Wij vinden het een belangrijke keuze dat in het nieuwe beleid nadrukkelijker wordt gestuurd op kwantitatief (bij voorkeur gecombineerd met kwalitatief) onderzoek naar de effectiviteit van de ingezette middelen om armoede tegen te gaan. Van belang hierbij is concreet meetbare indicatoren vast te stellen voor zowel het bereik van de ondersteuning als de resultaten voor inwoners. Het aantal gezinnen dat gebruikmaakt van bijvoorbeeld Stichting Leergeld of de Voedselbank geeft inzicht in het gebruik van voorzieningen. Onderzoek daarnaast of deze ondersteuning bijdraagt aan minder financiële zorgen en betere mogelijkheden om mee te doen.
Onder het kopje ´Kinderen in armoede´ is van meerwaarde het begrip _intergenerationele armoede_ en de maatschappelijke (financiële) gevolgen op te nemen. Kinderen die langdurig in armoede opgroeien, hebben een verhoogd risico ook als volwassene in armoede te leven.
2. Armoede in beeld
Vanuit de constatering dat armoede niet in alle wijken en kernen in de gemeente Zaltbommel in dezelfde mate voorkomt, adviseren wij om risicogroepen in kaart te brengen, bijvoorbeeld huishoudens die huurtoeslag ontvangen. Aan de hand hiervan kan outreachend en gericht preventie of ondersteuning worden ingezet.
Oktober 2026 | 1
ADVIESRAAD SOCIAAL DOMEIN ZALTBOMMEL
De plattegronden die in het stuk zijn opgenomen, bieden enig inzicht in de verdeling van huishoudens met een laag inkomen in de gemeente Zaltbommel. Tegelijkertijd vragen wij ons af hoe de ontbrekende informatie op de kaarten kan worden geduid en of aanvullend onderzoek in de toekomst nodig is.
In het beleidsstuk lezen wij weinig middelen terug die inspelen op de groep inwoners die net boven de inkomensgrens van 130% leeft. Andere risicogroepen worden eveneens buiten beschouwing gelaten, zoals 18 – 23 jarigen evenals studerende, alleenstaande ouders van 18 – 27 jaar die geen recht hebben op minimaregelingen omdat DUO voorliggend is.
In de beantwoording van uw vragen komen wij op bovenstaand uitgebreider terug.
Onder het kopje ‘Werk en inkomen’ lezen wij dat wordt samengewerkt met Werkzaak Rivierenland, gevestigd te Geldermalsen. Wij vragen ons af in hoeverre de reisafstand een belemmering vormt. Wij vragen ons ook af of de beschikbare capaciteit van één gemeentelijke participatiecoach voldoende aansluit bij de ondersteuningsbehoefte van onze inwoners.
Ter aanvulling op Schuldhulpverlening en in het kader van primaire preventie zouden wij iedere inwoner van de gemeente Zaltbommel, en zeker achttienplussers, een budgetcursus ter bevordering van financiële gezondheidsvaardigheden gunnen.
Wij onderschrijven het belang van het landelijke programma ‘Kansrijke Start’ voor onze gemeente. Wij adviseren naast Buurtzorg Jong, scholen en andere jeugdprofessionals ook huisartsen actief te betrekken bij het vroegtijdig signaleren van financiële zorgen en het verwijzen naar passende ondersteuning.
Het is een goede ontwikkeling dat Klesteo te Tiel aan het rijtje maatschappelijke partners is toegevoegd. Wij hebben echter twijfels over de bereikbaarheid voor onze inwoners in de gemeente Zaltbommel. Dit zien wij graag gedocumenteerd in een beleidsdocument om uit te kunnen gaan van een betrouwbaar effect voor betrokkenen.
Terecht dat religieuze organisaties in het bijzonder worden genoemd, aangezien zij voor een aanzienlijk gedeelte van de populatie in de gemeente Zaltbommel een belangrijke ondersteuningsbron zijn.
Zoals in een eerder advies door de Adviesraad is benoemd, worden de individuele inkomenstoeslag alsmede de bijzondere bijstand onder voorwaarden toegekend bij een inkomen tot 110%. In de gemeenten West-Betuwe, Culemborg en Buren ligt dit percentage op 120%. In de Bommelerwaard zou dit wat ons betreft gelijk moeten worden gesteld aan het percentage van 130% dat m.b.t. andere regelingen al is vastgelegd. De inwoner in armoede is tenslotte het meest gebaat bij eenduidigheid en ruimhartigheid.
Ook het gegeven dat de individuele inkomenstoeslag pas wordt uitgekeerd aan inwoners als zij drie jaar of langer van een laag inkomen leven, vindt de Adviesraad een tekortkoming in het beleid. Het niet tijdig
Oktober 2026 | 2
ADVIESRAAD SOCIAAL DOMEIN ZALTBOMMEL
ondervangen van financiële tekorten vergroot de kans op hogere maatschappelijke kosten op de (middel)langetermijn. Onze visie is dat het beleid zich dient te vormen rondom de burger en niet andersom.
Van belang t.a.v. EnergieVitaal is explicieter te benoemen dat dit een gratis dienst is. Het Armoedefonds geeft aan dat naast energiearmoede ook vervoersarmoede een rol speelt in het bereiken van voorzieningen. Citaat: “Wanneer voorzieningen ver weg liggen of het OV te duur is, leggen mensen minder afstanden af. Hierdoor maken zij minder gebruik van voorzieningen die belangrijk zijn voor hun welzijn”.
Alhoewel vanuit de centrumregeling verantwoordelijkheden m.b.t. het Armoedebeleid met de gemeente Maasdriel worden gedeeld, is voor inwoners in de gemeente Zaltbommel het reizen naar deze buurgemeente niet echt dichtbij te noemen. Deze keuze betekent bijvoorbeeld voor een inwoner vanuit de dorpskern Aalst dat negentien kilometer enkele reis dient te worden afgelegd om het gemeentekantoor in Maasdriel te bereiken. Wij adviseren de gemeente kritisch te blijven kijken naar de impact van organisatorische beleidskeuzes op onze inwoners.
De ‘Formulierenbrigade’ wordt onder dit kopje voor het eerst genoemd, terwijl dit een onmisbare dienst vanuit Kompas is voor inwoners die moeite hebben met de taal en digitale aanvragen. De Adviesraad is nagegaan wanneer en hoe de Formulierenbrigade beschikbaar is. Dit blijkt in Zaltbommel op dinsdagmiddag en enkel op afspraak te zijn. Naar onze mening voldoet dit aanbod onvoldoende aan ‘laagdrempeligheid’. In het kader van brede toegankelijkheid zouden in de toekomst meerdere dagdelen –ook met een open inloop– zeer wenselijk zijn.
Stichting Klinkende Munt beschouwen wij als een prijzenswaardig lokaal inwonersinitiatief. Wij vragen ons wel af waarom het een aparte paragraaf in het beleidsstuk is geworden en niet als gelijkwaardige samenwerkingspartner is opgenomen in het rijtje ‘andere lokale aanvullende initiatieven’. Daarnaast missen wij de beschikbaar gestelde financiële middelen in de begrotingstabel op pagina 13.
Wij steunen van harte dat ieder kind de kans verdient zich te ontwikkelen en mee te doen. In het huidige beleidsstuk is echter de versnippering van en de criteria voor de verschillende armoedebestrijdingsmiddelen pijnlijk zichtbaar. Voor een adequate en duurzame ondersteuning is een gezin in armoede juist gebaat bij integrale ondersteuning met één aanspreekpunt en één plan van aanpak. Wij kijken er naar uit deze werkwijze terug te zien in het uitvoeringsplan.
“Waar _mogelijk_ bieden we ondersteuning bij het aanvragen van regelingen” vindt de Adviesraad te afwachtend geformuleerd en dient vervangen te worden door “waar _nodig_ ”.
Het vermogen van mensen in armoede om in actie te komen, plannen te maken, doelen te stellen en dat vol te houden, komt als gevolg van chronische stress sterk onder druk te staan. Uit onderzoek blijkt dat mensen die over een beperkt ‘doen-vermogen’ beschikken (de meest kwetsbare burgers van de gemeente Zaltbommel) in de grootste afhankelijkheidsrelatie naar (overheid)instanties en instellingen verkeren. Daarom dienen inwoners te allen tijde transparant te worden geïnformeerd over hun (rechts)positie. Zij hebben recht op een _onafhankelijke_ klachten-, bezwaar- en beroepsprocedure. Ook dienen zij kosteloos gebruik te kunnen maken van een juridisch loket, vertrouwenspersoon en/of onafhankelijke cliëntondersteuner. Wij adviseren deze diensten duidelijk te maken in de nota.
Oktober 2026 | 3
ADVIESRAAD SOCIAAL DOMEIN ZALTBOMMEL
De Adviesraad vraagt expliciet aandacht voor schaamte en stigma rond financiële problemen. Deze kunnen voor inwoners een belangrijke drempel vormen om ondersteuning te vragen of te aanvaarden. Wij adviseren daarom een respectvolle, gelijkwaardige en niet-veroordelende bejegening als uitgangspunt in het beleid en de uitvoering vast te leggen. Zorg dat medewerkers en betrokken vrijwilligers zich bewust zijn van de invloed van stigma’s, taalgebruik en eigen aannames, en bied hun hiervoor gerichte training en ruimte voor reflectie. Betrek inwoners met ervaringskennis bij deze aanpak en vraag bij de evaluatie nadrukkelijk of zij zich gehoord, serieus genomen en respectvol behandeld voelen.
De Adviesraad staat achter de doelstelling van de gemeente om jaarlijks lokale minimaregelingen in zorgvuldige afstemming met maatschappelijke partners te evalueren en waar nodig bij te stellen. Waar wij meer focus op zouden willen zien, is de input vanuit inwoners die rond de armoedegrens leven. Daarom stellen wij een inwonersonderzoek voor waarin gevraagd wordt wat de aangeboden ondersteuning concreet heeft opgeleverd. Ook zijn wij benieuwd wat inwoners zelf zeggen nodig te hebben en/of te missen. Een vragenlijstonderzoek, eventueel tegen een kleine vergoeding, zou belangrijke nieuwe inzichten en aanscherpingen kunnen opleveren. Hierbij kan ook in kaart worden gebracht welke drempels inwoners ervaren om hulp te vragen en hoe inwoners die buiten beeld blijven op een laagdrempelige manier kunnen worden bereikt.
Het beeld van armoede en financiële kwetsbaarheid is in het beleidsstuk zorgvuldig uiteengezet. Wij waarderen de uitvoerige aandacht voor bestaanszekerheid in samenhang met positieve gezondheid, het verkleinen van kansenongelijkheid van het opgroeiende kind en de aandacht voor armoedebestrijding in al haar facetten.
Ten aanzien van de stad Zaltbommel herkennen wij het beeld dat het inkomen, de leefomstandigheden en middelen per wijk sterk kunnen verschillen. De huidige gegevens bieden echter onvoldoende inzicht in de verschillen in armoede en financiële kwetsbaarheid tussen de dorpskernen. Wij adviseren dit inzicht te verbeteren, zodat de ondersteuning aansluit bij de lokale behoeften. Wij zijn van mening dat de dorpen, met ieder hun lokale krachten en samenhang, niet mogen worden achtergesteld op de stad Zaltbommel.
De Adviesraad heeft in het verleden regelmatig de vindbaarheid van voorzieningen en een routekaart voor inwoners gemist. Hiervoor vragen wij extra aandacht in het toekomstige uitvoeringsplan.
Verder is ons niet helder geworden hoe bestaande regelingen worden beïnvloed om het uitgangspunt in de nota waar te maken dat “niet enkel naar inkomen, maar ook naar de individuele situatie van de inwoner/het gezin” wordt gekeken. Zonder invulling van het ‘hoe’ is het uitgangspunt niet te realiseren.
Oktober 2026 | 4
ADVIESRAAD SOCIAAL DOMEIN ZALTBOMMEL
In vergelijking tot lokale ondersteuningsmiddelen in het verleden kiest de gemeente Zaltbommel terecht voor een ruimhartiger beleid voor de aankomende jaren. Het huidige ondersteuningsaanbod draagt bij aan het vergroten van de draagkracht van inwoners rond de armoedegrens.
Gerichtere ondersteuning is nodig en bevordert _inclusie_ van de volgende risicogroepen:
- Inwoners die net boven de armoedegrens leven Dit is een niet buiten beschouwing te laten omvangrijke groep inwoners die buiten (bijna) alle regelingen valt. Gevoelens van schuld, schaamte en (zelf)stigma komen bij deze groep veelvuldig voor met chronische stress tot gevolg. Ter preventie van het ontstaan van schulden is het belangrijk om aan deze groep inwoners concreet maatwerk te bieden, opdat zij hun hoofd boven water kunnen blijven houden.
- Jonge mantelzorgers Zorgwekkend vinden wij dat deze groep –één op de vier jongeren groeit op in een gezin waar zorg nodig is– buiten de boot dreigt te vallen. Alhoewel Stichting Leergeld tot de leeftijd van 18 jaar van grote betekenis is, zijn de algemene gemeentelijke ondersteuningsmiddelen weinig toegespitst op jongeren in armoede vanaf 18 jaar. Jonge mantelzorgers zijn bovendien minder vaak in de gelegenheid (naast een studie/opleiding) een bijbaan te realiseren vanwege structurele zorgtaken thuis. Hierdoor komt de financiële draagkracht extra onder druk te staan.
- Inwoners met een lichte verstandelijke beperking of andere ontwikkelingsvariant Financiële vaardigheden, het begrijpen van beschikbare financiële middelen en toegang hebben tot deze middelen zijn voor hen een nog grotere uitdaging. Zorg dat de informatie en ondersteuning ook aansluiten bij de individuele mogelijkheden en behoeften van deze groep inwoners.
- Ouderen (met een migratieachtergrond) Door de combinatie van een beperkt inkomen en oplopende kosten van zorg, wonen en energie zijn de armoedecijfers in deze groep afgelopen jaren landelijk gelijk gebleven. Extra aandacht is nodig om deze groep te bereiken en bedienen.
Aanvullend vragen wij in overweging te nemen:
- Kwijtschelding voor gemeentelijke belastingen: deze belastingen zijn een forse, stijgende kostenpost voor inwoners in armoede, zeker voor de hiervoor genoemde risicogroepen.
- Meerkosten chronisch zieken en gehandicapten: deze inwoners hebben vaak te maken met extra noodzakelijke uitgaven voor bijvoorbeeld zorg, vervoer, energie, hulpmiddelen en ondersteuning. Hierdoor kan ook bij een inkomen boven de inkomensgrenzen van minimaregelingen beperkte financiële ruimte overblijven. Wij adviseren te onderzoeken of de bestaande ondersteuning deze kosten voldoende opvangt en waar aanvullende ondersteuning nodig is.
Oktober 2026 | 5