West Betuwe, 17 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
OMGEVINGSVISIE
Versie januari 2022
Colofon
Omgevingsvisie - januari 2022
Alle beelden zijn afkomstig van RUIMTEVOLK of van de gemeente West
Betuwe tenzij anders vermeld.
Deze omgevingsvisie is ontwikkeld in co-creatie met de gemeente West
Betuwe, inwoners, ondernemers, ketenpartners en bureau RUIMTEVOLK.
Hoewel aan de inhoud en samenstelling van deze verkenning de grootst
mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig
is. Aan de inhoud van dit rapport kunnen geen rechten worden ontleend.
INHOUDSOPGAVE
VOORWOORD 5
1. INLEIDING 7 1.1 Visie op de leefomgeving 8 1.2 Omgevingsvisie en de Omgevingswet 8 1.3 Totstandkomingsproces en participatie 10 1.4 Leeswijzer 16
2. ONS WEST BETUWE 19 2.1 Ontstaansgeschiedenis 20 2.2 Kernwaarden 24 2.3 West Betuwe in de regio 28
3. STRATEGISCHE OPGAVEN EN AMBITIES 31 3.1 Gezonde en leefbare leefomgeving 33 3.2 Wonen en voorzieningen 37 3.3 Mobiliteit en bereikbaarheid 41 3.4 Economie en ondernemerschap 46 3.5 Landbouw 51 3.6 Energie en klimaat 55 3.7 Natuur, cultuur en recreatie 59
4. TOEKOMSTVERHAAL WEST BETUWE IN 2040 65
5. GEBIEDSUITWERKING 73 5.1 Kernen 75 5.2 Buitengebied 78 5.3 Werklocaties 82
6. UITVOERING 85 6.1 Samenwerken, sturen en participatie 86 6.2 Beleidscyclus en uitvoering 90 6.3 Monitoring en evaluatie 94 6.4 Financiering 94
OVERZICHT RELEVANTE BELEIDSSTUKKEN 96
VERWIJZINGEN 98
VOORWOORD
Voor u ligt de omgevingsvisie van West Betuwe. Deze visie vertelt het verhaal van de toekomst van
onze gemeente. En geeft antwoord op de vraag: hoe zien we de gemeente in 2040? Bijvoorbeeld als het
gaat over de bereikbaarheid per fiets, parkeren, gezondheid, de inrichting van de openbare ruimte en het
woningaanbod.
Onze wens voor 2040 is een gemeente die we toekomstbestendig doorgeven aan de volgende generaties.
Daarbij staan we voor enkele grote uitdagingen. Denk aan de klimaatopgave en de krapte op de
woningmarkt.
De omgevingsvisie is ons kompas. Het wijst ons als bestuurders, maar ook u als ondernemer, inwoner,
organisatie en gemeenteraad de weg naar onze leefomgeving in 2040. Maar daarmee zijn we nog
niet klaar. Sommige onderwerpen vragen om nadere uitwerking, per kern of gemeentebreed. En
maatschappelijke ontwikkelingen zullen soms vragen om bijsturing van de visie. De komende jaren gaan
we daarmee aan de slag. Stap voor stap, en samen met u.
Uw inbreng was en is ook voor dit toekomstverhaal van groot belang. Tijdens een aantal bijeenkomsten
spraken we met inwoners, organisaties en ondernemers. Iedereen heeft een kijk op de toekomst van onze
gemeente. Dat bleek ook uit de peiling die we hielden met Swipocratie. Via deze online participatietool
lieten inwoners ons weten welke keuzes zij zouden maken. Bijvoorbeeld als het gaat over wonen,
ondernemen of recreëren in West Betuwe in 2040.
Met al deze meningen, gedachten en wensen scherpten we de eerder door ons opgestelde conceptvisie
aan. Dit concept was gebaseerd op het Bidbook en op geharmoniseerd beleid, zoals de Woonvisie
en Erfgoedbeleid. Allemaal opgesteld in samenspraak met u, inwoner, ondernemer of raadslid. En zo
presenteren we nu met trots de eerste versie van de Omgevingsvisie aan u.
Een verhaal van ons allemaal.
Het college van burgemeester en wethouders
INLEIDING
Het jaar 2040 lijkt ver weg. Toch is
het dichterbij dan u misschien denkt.
Want nú bedenken we samen hoe onze
leefomgeving er dán uitziet. Kortom, wat is
het toekomstverhaal van de gemeente West
Betuwe, ofwel de omgevingsvisie? In dit
document leest en ziet u hoe de gemeente
West Betuwe vorm geeft aan de leefomgeving
van de toekomst. Hoe is deze visie tot
stand gekomen? Wat was de aanleiding? En
hoe is er gezamenlijk nagedacht over dit
toekomstverhaal? Dat leest u in dit inleidende
hoofdstuk.
1.1 VISIE OP DE LEEFOMGEVING
Nieuwe (ruimtelijke) ontwikkelingen roepen vragen op,
maar brengen ook kansen met zich mee. We willen deze
kansen benutten. Daarmee geven we zoveel mogelijk zelf
invulling aan onze eigen gewenste leefomgeving. Daarom
hebben we als gemeente samen met onze inwoners,
gemeenteraad, ondernemers en maatschappelijke
(keten)partners deze omgevingsvisie 1.0 opgesteld. In
deze omgevingsvisie hebben we de huidige kwaliteiten
van onze fysieke leefomgeving beschreven. We hebben
verschillende ontwikkelingen met impact op de fysieke
leefomgeving in beeld gebracht en in samenhang bekeken.
Daarnaast hebben we onze gedeelde dromen en visie op
de toekomst opgetekend. Vervolgens hebben we deze
vertaald in een ruimtelijke koers voor de kernen en het
buitengebied van West Betuwe. Zo geven we richting aan
de gewenste ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente
voor de komende jaren. We bieden met de omgevingsvisie
1.0 een inspirerend kader voor (nieuwe) initiatieven en
samenwerkingen in de leefomgeving. Deze omgevingsvisie
1.0 is agenderend, gebaseerd op bestaand beleid en volgt
de huidige structuurvisies van de voormalige gemeenten
Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal op. Nieuwe wensen
of beleidswijzigingen kunnen worden overwogen in de
volgende actualisatie van de omgevingsvisie (zie ook
hoofdstuk 6).
We geven in onze omgevingsvisie aan waar we als
gemeente op inzetten en hoe we daar op hoofdlijnen
uitvoering aan willen geven. Onze omgevingsvisie geeft
richting aan toekomstige ontwikkelingen, initiatieven
en beleid. Zo willen we initiatieven - van onze inwoners,
onze ondernemers of van onze maatschappelijke
partners - inspireren en zo goed mogelijk begeleiden.
Door te inspireren willen we partijen stimuleren om
een bijdrage te leveren aan de verschillende opgaven
waar we voor staan. We willen onderdeel worden van
de nieuwe samenwerkingen die we daarbij zoeken. Ook
kunnen we tegenstellingen of juist belangen die elkaar
versterken, vroegtijdig benoemen. Zoals de relatie tussen
de fysieke leefomgeving en sociaal maatschappelijke
opgaven. Daarnaast zoeken we met onze West Betuwse
omgevingsvisie de verbinding en maken we afwegingen in
het licht van ruimtelijke opgaven in de regio en de provincie.
1.2 OMGEVINGSVISIE EN DE OMGEVINGSWET
De omgevingsvisie is een beleidsinstrument voor de
gemeente, voortkomend uit de Omgevingswet. De
Omgevingswet treedt in 2022 in werking. Dit is een nieuw
stelsel van regelgeving met regels over ruimte, wonen,
infrastructuur, milieu, natuur en water. Dit stelsel bundelt
de huidige 26 wetten en ruim honderd regelingen over de
8 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
fysieke leefomgeving tot één wet. Maar veel belangrijker
nog: de wet biedt lokale overheden meer afwegingsruimte
in regels en beleid en dus meer mogelijkheden om
in overleg te gaan over plannen en initiatieven. De
omgevingsvisie gaat daarmee over veel verschillende
beleidsdomeinen en sectoren. Dit is dus een bredere visie
op de leefomgeving dan de huidige structuurvisies die
ze vervangt. Met de nieuwe Omgevingswet worden vier
belangrijke verbeteringen nagestreefd:
- Inzichtelijk omgevingsrecht: door de bundeling
van wetgeving zijn er minder regels nodig en
kunnen deze duidelijker opgeschreven worden.
Het omgevingsrecht (alle wet- en regelgeving met
betrekking tot de fysieke leefomgeving) is hiermee
inzichtelijk, voorspelbaar en gemakkelijk in gebruik.
- De leefomgeving centraal: de fysieke leefomgeving
staat centraal in de Omgevingswet en wordt
in samenhang bekeken in besluitvorming en
regelgeving.
- Ruimte voor lokaal maatwerk: de Omgevingswet
biedt meer afwegingsruimte om doelen voor
de leefomgeving te bereiken. Met de wet wordt
een versterkte positie van decentrale overheden
nagestreefd. Daarbij geldt dat gemeenten
bevoegd zijn om regels op te stellen, tenzij er een
overkoepelend belang is.
- Snellere en betere besluitvorming: onder de
Omgevingswet gaat besluitvorming beter en sneller.
Dit vraagt om een integrale en samenhangende
besluitvorming van overheden, burgers en bedrijven.
De Omgevingswet daagt ons als gemeente uit goed na
te denken over onze toekomst, de vormgeving van ons
omgevingsbeleid en de manier waarop we willen (samen)
werken met initiatiefnemers, inwoners, (keten)partners,
bestuur, politiek en eigen organisatie. In het verlengde
daarvan denken we na over onze rol als beleidsmaker,
vergunningverlener, toezichthouder en procesbegeleider.
Nu er meer afwegingsruimte komt in regels en beleid,
wordt het steeds belangrijker om de juiste ambities te
formuleren, kaders te stellen en het overleg daarover
goed te organiseren. De belangrijkste verandering die de
Omgevingswet beoogt, is dan ook een andere manier van
werken en de houding die daarbij wordt aangenomen. Deze
visie nodigt daarbij vooral uit, is flexibel en niet in beton
gegoten. Ze werkt meer vanuit uitnodigende doelen dan
vanuit normen en regels.
De Omgevingswet verplicht elke gemeente één
omgevingsvisie op te stellen voor het gehele eigen
grondgebied. Na inwerkingtreding van de wet is dit formeel
een omgevingsvisie. Tot de inwerkingtreding heeft deze
omgevingsvisie echter juridisch gezien de status van
structuurvisie in de zin van artikel 2.1 van de Wet ruimtelijke
ordening (Wro). Deze omgevingsvisie beschrijft de
kernwaarden van de fysieke leefomgeving van West Betuwe
(zie hoofdstuk 2) en legt de nadruk op wat West Betuwe
uniek maakt. De omgevingsvisie beschrijft de hoofdzaken
van het beleid op alle relevante terreinen van de fysieke
leefomgeving. Vervolgens beschrijft de visie hoe we als
gemeente de komende jaren (middellange en lange termijn)
op hoofdlijnen met de fysieke leefomgeving om willen gaan
(zie de hoofdstukken 3 en 4) én hoe we dit als West Betuwe
per gebied willen uitwerken (hoofdstuk 5). Tot slot sluit de
omgevingsvisie af met een hoofdstuk over de uitvoering
(hoofdstuk 6).
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 9
1.3 TOTSTANDKOMINGSPROCES EN PARTICIPATIE
Zoals gezegd is deze omgevingsvisie van ons allemaal.
Juist daarom hebben we in het ontwikkelproces met
inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties,
alle ambtelijke afdelingen en natuurlijk ook de politiek
nagedacht en samengewerkt. Dat deden we in de vorm van
interactieve ateliers, consultatierondes en gesprekken. We
zijn hierbij niet vanaf ‘nul’ begonnen. We zijn we gestart
vanuit alle input die er de afgelopen jaren al verzameld is
via intensieve participatietrajecten, zoals bijvoorbeeld voor
de totstandkoming van het Bidbook West Betuwe en de
harmonisering van ons beleid bij de fusie. De inventarisatie
van ons beleid liet zien dat we beschikken over veel actueel
bestaand beleid. Een goede basis voor de omgevingsvisie
1.0. Via een drietal fasen en tussenproducten hebben
we stap voor stap naar de omgevingsvisie West Betuwe
toegewerkt:
- Actueel bestaand beleid als vertrekpunt. In de eerste
fase hebben we op basis van bestaand actueel beleid
samen met stakeholders en beleidsambtenaren
kansen, dilemma’s en gewenste ontwikkelrichtingen
geïnventariseerd. We hebben daarin gezocht naar
de gemene delers en inspirerende bijdragen, maar
hebben ook gekeken naar mogelijke tegenstellingen.
In deze fase hebben we bestaand beleid geanalyseerd
vanuit de meest relevante trends en ontwikkelingen
die op onze gemeente afkomen.
- Participatie en consultatie. In de tweede fase zijn
we in de ‘Week van de leefomgeving’ het gesprek
met inwoners, ondernemers en de gemeenteraad
1 Voor het totale overzicht van de gebruikte beleidsstukken zie bijlage.
aangegaan. We hebben hen geconsulteerd over
de invulling van de visie en hebben gezamenlijk
(ruimtelijke) keuzes bijgesteld of aangescherpt. We
vroegen aan inwoners of we de input die al eerder
opgehaald was in andere participatietrajecten, goed
hebben vertaald naar een ruimtelijke visie. Ook
hebben we stilgestaan bij de rolverdeling gemeente
en samenleving. Naast de gespreksavonden
hebben we inwoners de mogelijkheid geboden
om via ‘Swipocratie’ digitaal te reageren op het
toekomstverhaal en de ruimtelijke keuzes die hierin
besloten liggen.
- Ontwikkelen omgevingsvisie. In de derde fase
hebben we de omgevingsvisie 1.0 opgesteld. Een
breed gedragen compacte en beeldende visie die
naast een ruimtelijke strategie ook ingaat op de
uitvoering, zowel de participatie, het instrumentarium
en de rol van de gemeente.
Het overzicht op de volgende pagina toont de samenhang
van de belangrijkste stukken [1] en laat zien welk beleid tot
stand kwam door middel van uitgebreide participatie.
10 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
Samenhang en integraliteit lokale en regionale beleidsstukken
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 11
Antwoorden op de vraag: Wat vindt u belangrijk in uw leefomgeving? (Peiling tijdens interactieve werksessie met bewoners).
Impressie opbrengsten van de gesprekken tijdens de 'week van de leefomgeving'.
12 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
Samen nadenken over de leefomgeving van morgen
De omgevingsvisie daagt ons als gemeente, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties uit zelf
initiatief te nemen en samen te werken aan de leefomgeving van morgen. In West Betuwe hebben we daarom
met elkaar gezocht naar een verhaal en perspectief waarin partijen zich herkennen en waaraan ze willen werken.
De gemeente West Betuwe kende na de fusie diverse participatietrajecten die vooraf gingen aan het opstellen
van nieuw beleid. We hebben de resultaten van deze trajecten als basis gebruikt voor het toekomstverhaal.
Stapsgewijs is hieraan verder gebouwd door middel van een interactief traject waarin zowel inwoners, ondernemers,
ketenpartners, ambtenaren en de politiek konden participeren. Belangrijke momenten in het proces waren:
- Interne werksessies: in elke fase van het proces hebben ambtenaren van alle relevante disciplines advies
gegeven en meegeschreven aan de tussenproducten en de uiteindelijke omgevingsvisie.
- Werksessies ketenpartners en maatschappelijke organisaties: de keuzes die we als gemeente maken gaan
niet alleen over West Betuwe, maar hebben ook implicaties voor de regio, provincie en (maatschappelijke)
partners. Om die reden hebben we ook werksessies georganiseerd voor onze ketenpartners en
maatschappelijke organisaties.
- Week van de leefomgeving: in september 2021 organiseerden we een week met interactieve werksessies met
bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Tijdens deze ‘Week van de leefomgeving’ hebben
we betrokkenen bevraagd over de invulling van de visie en zijn de geschetste opgaven en keuzes in twee
bijeenkomsten en een online consultatie bijgesteld of aangescherpt.
- Swipocratie: een onderdeel van de Week van de Leefomgeving was de mogelijkheid voor inwoners om
via ‘swipocratie’ te reageren op het toekomstverhaal en de ruimtelijke keuzes die hierin besloten liggen.
Swipocratie biedt een digitale mogelijkheid om te participeren en is ingezet om een brede groep inwoners, met
name jongeren, te bereiken en mee te laten denken.
- Raads- en college sessies: gedurende het proces is de stuurgroep met daarin bestuurlijke vertegenwoordiging
vanuit het college op regelmatige basis geïnformeerd en betrokken. Ook is de gemeenteraad regelmatig
geïnformeerd en geconsulteerd tijdens een raadsbijeenkomst in oktober 2021.
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 13
De toekomst van Leeftijd deelnemers West Betuwe
| Col1 | Col2 | n van het Er vinden doordat . Het gsloket |
|---|---|---|
| nte West Betuwe een peiling om erachter en hoe inwoners, saties en bedrijven over de leefomgeving van etuwe in 2040. 1 s | 75% Ouder dan 3 30 jaar of j 589 wipers | 75% |
14 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
Opbouw van de omgevingsvisie West Betuwe
1.4 LEESWIJZER
Deze omgevingsvisie bestaat, volgend op dit inleidende
hoofdstuk (hoofdstuk 1), uit vijf inhoudelijke hoofdstukken.
In hoofdstuk 2 beschrijven we de ontstaansgeschiedenis
en de kwaliteiten en kernwaarden van West Betuwe. In
hoofdstuk 3 beschrijven we per thema de strategische
opgaven waar onze gemeente voor staat tot 2040 en
welke ambitie we hierin nastreven. Deze strategische
opgaven en ambities vertalen we in hoofdstuk 4 naar
het ‘Toekomstverhaal West Betuwe’: een wenkend
perspectief voor onze gemeente in 2040. Dit hoofdstuk
sluiten we af met de kaart van de omgevingsvisie. In
hoofdstuk 5 volgt een eerste gebiedsgerichte uitwerking
van het toekomstverhaal naar kernen, werklocaties en
buitengebied. In hoofdstuk 6 beschrijven we hoe we
gaan werken aan de uitvoering van deze omgevingsvisie.
Hierbij gaan we in op onze rol als gemeente, onze visie op
samenwerking, participatie, het instrumentarium van de
Omgevingswet, monitoring en evaluatie en financiering.
Omdat het in de praktijk prettig is dat de hoofdstukken
zelfstandig leesbaar zijn, zult u als lezer op sommige
plekken mogelijk dubbelingen aantreffen, bijvoorbeeld
ambities die zowel thematisch als gebiedsgericht terug
komen.
16 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 17
ONS WEST BETUWE
Welke ruimtelijke dragers en kwaliteiten zijn
kenmerkend voor de fysieke leefomgeving
van onze gemeente? In welke mate zijn
deze bepalend en sturend voor ruimtelijke
ontwikkelingen van nu en later? Wat willen
we daarvan behouden en wellicht zelfs
versterken? Het zogenoemde ruimtelijke DNA
van West Betuwe beschrijft onze ruimtelijke
structuren en kwaliteiten en is hiermee een
belangrijke onderlegger voor de visie op de
toekomst. Dit hoofdstuk gaat over de historie
van West Betuwe, de identiteit, de inwoners
en de ligging van het gebied van 26 kernen
midden in het rivierenland.
2.1 ONTSTAANSGESCHIEDENIS
Als West Betuwe zijn we onderdeel van een rivierengebied
met een lange geschiedenis. Na de laatste ijstijd was
dit rivierengebied een delta waar vele rivieren hun weg
van oost naar west richting de Noordzee zochten.
Het watersysteem bestaande uit de Linge en de Waal
is bepalend geweest voor het historische en huidige
West Betuwse landschap. Langs de rivieren vormden
zich oeverwallen door de afzetting van zand na een
overstroming. Op deze hoger gelegen en vruchtbare
oeverwallen verrezen circa 3000 v.Chr. de eerste
nederzettingen, waar akkerbouw, veeteelt en jacht
voorzagen in de voedselvoorziening. [1] Tussen de
verschillende rivieren en de bijbehorende oeverwallen
was het land nat en drassig. Hier kwamen de kleinere
kleideeltjes terecht en ontstond een zwaar kleipakket.
Deze lager gelegen _komkleigebieden_ werden benut voor
hooilanden, eendenkooien, rietlanden en grienden (natte
akkers, zeer geschikt voor het verbouwen van wilgen). Met
name in de Tielerwaard (het gebied tussen de Linge en de
Waal) kwamen veel grienden voor. Van de wilgentenen,
die in deze grienden werden geoogst, werden manden
gemaakt. Deze manden waren uitstekend geschikt om
de oogst van de fruitbomen in te verzamelen. De naam
voor deze manden, ‘hoenderik’, vind je nu ook nog veel
terug in de Betuwe. Vanaf de middeleeuwen kregen
inwoners van het gebied de rivieren onder controle
door de aanleg van kribben en dijken. Tussen de dijken
ontstonden de uiterwaarden. Met de komst van de dijken
en drainagesystemen, halverwege de 20ste eeuw, werd
het mogelijk om het grondwaterpeil in de komkleigebieden
beter te reguleren. Hierdoor werd landbouw in het gebied
mogelijk. Toch zijn er nog steeds natte natuurgebieden
en oude eendenkooien terug te vinden in het landschap,
bijvoorbeeld de Steendert bij Est, het Broek bij Waardenburg
of het Lingebos bij Vuren.
De verschillen tussen de komkleigronden en oeverwallen
zijn in West Betuwe nog steeds zichtbaar in het landschap.
Ook zijn deze verschillen bepalend voor de economische
activiteit in onze gemeente. De komkleigronden bestaan
voornamelijk uit weidegebied. De landbouw in dit gebied
zorgt voor de instandhouding van de karakteristieke
openheid van het landschap. [2] De oeverwallen langs de
rivieren zijn meer bebouwd en herbergen de kenmerkende
fruitteelt. _Fruitgemeente_ of _bloesemgemeente_ zijn
veelgehoorde namen van West Betuwe. Nog steeds komt
een derde van al het Nederlandse fruit hier vandaan. De
fruitteelt is bepalend voor het landschap, de economie en
de identiteit van West Betuwe. [3]
Niet alleen is het bodemgebruik een resultaat van de
aanwezigheid van rivieren. De Linge en de Waal hebben
ook direct een invloed op het landschap en de dagelijkse
20 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
praktijk in onze gemeente. De meanderende Linge
heeft een sterke aantrekkingskracht op recreanten. De
Waal is robuuster van aard, met veel scheepvaart en
watergebonden bedrijvigheid. [4] De rivieren verbinden onze
verschillende kernen, via dijkwegen, transportroutes op
de oeverwallen en via het water. Desondanks worden
de Linge en de Waal soms als een barrière ervaren. De
Linge diende vroeger als een belangrijke verkeersader
voor de scheepvaart. Toen vormde de rivier slechts een
beperkte barrière voor de verbinding tussen de kernen op
de noord- en zuidoever van de rivier. Vrijwel elke kern had
een veer naar de overkant, sommigen zelfs meer dan één. [5]
Nog steeds zijn er enkele (toeristische) veerdiensten in de
gemeente.
We kenmerken ons als gemeente West Betuwe door de 26
diverse op zichzelf staande kernen. Ieder met hun eigen
kenmerken en karakter. Dit zijn: Acquoy, Asperen, Beesd,
Buurmalsen, Deil, Enspijk, Est, Geldermalsen, Gellicum,
Haaften, Heesselt, Hellouw, Herwijnen, Heukelum, Meteren,
Neerijnen, Ophemert, Opijnen, Rhenoy, Rumpt, Spijk,
Tricht, Tuil, Varik, Vuren en Waardenburg. De geschiedenis
van veel van deze kernen gaat terug tot in de vroege
middeleeuwen. In het cultuurhistorische landschap van
West Betuwe kun je oude bebouwing, landgoederen, sporen
van kastelen en oude terpen vinden. Asperen en Heukelum
verwierven in de middeleeuwen zelfs stadsrechten. Ook
de forten van Asperen en Vuren en het GeoFort zijn nog
duidelijk terug te vinden in het westen van West Betuwe,
dat deel uitmaakte van de historische Nieuwe Hollandse
Waterlinie. [6] De Nieuwe Hollandse Waterlinie vormde
een belangrijke verdedigingswal voor West-Nederland.
Over de gehele lengte van de linie - welke in een grote
boog om de huidige Randstad heen liep - waren enorme
oppervlakten aangewezen als inundatiegebieden. Deze
inundatiegebieden konden opzettelijk onder water
gezet worden, zodat vijandige troepen deze niet zouden
kunnen doorkruisen. Het landschap kent niet niet alleen
forten ter verdediging van de linie, maar ook sluizen
en schuilplaatsen. Deze cultuurhistorie is een extra
aantrekkingskracht voor de regio.
De bestuurlijke inrichting van het gebied waarin West
Betuwe ligt is in de loop van de tijd meerdere malen
gewijzigd door fusies. De kleinste bestuurlijke eenheden
waren de dorpspolders van de late middeleeuwen. Elke
kern had in feite zijn eigen polder en eigen bestuur en kende
daarmee al een hoge mate van autonomie. Na verloop van
tijd werden verschillende kernen zogeheten heerlijkheden,
waar een leen- of landsheer bestuurlijke rechten uitoefende.
Dit waren bijvoorbeeld Ophemert, Waardenburg (Hiern),
Neerijnen, Buren, Deil, Rumpt, Meteren, Est, Asperen,
Mariënwaerdt, Spijk, Vuren en Dalem. Buurmalsen en Tricht
hoorden onder een graafschap, Acquoy was een baronie,
en Beesd en Rhenoy behoorden tot een Ambt. Begin
negentiende eeuw werden de ambten en heerlijkheden
afgeschaft en werden de eerste gemeenten gevormd, welke
in de loop van de eeuw, enkele malen van samenstelling
wisselden. Sinds 2019 vormen de drie gemeenten,
Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal samen de gemeente
West Betuwe. [7]
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 21
| Col1 | Col2 | Col3 | Col4 | Col5 | Col6 | Col7 | Col8 | Col9 | Col10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | |||||
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | ||||||||
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | ||||||||
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | ernemend | |||||||
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | ernemend | |||||||
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | Betuwe | Betuwe | kent veel bedr | kent veel bedr | en logistiek e staat | en logistiek e staat | en logistiek e staat | |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | Betuwe | Betuwe | ||||||
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | meente eruit de zijn hiervan s bekend om d | ervan s | ervan s | ervan s | ervan s | ervan s | ervan s | ervan s |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | meente eruit de zijn hiervan s bekend om d | ervan s | ervan s | e fruitteelt, maar kent ook veel bed uwsector en de veeteelt op de ko | e fruitteelt, maar kent ook veel bed uwsector en de veeteelt op de ko | rijven in mgronden. | rijven in mgronden. | |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | meente eruit de zijn hiervan s bekend om d | ervan s | ervan s | uwsector en d | uwsector en d | uwsector en d | uwsector en d | uwsector en d |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | meente eruit de zijn hiervan s bekend om d | ervan s | w s, | vormt de economische basis van waaronder ook de bedrijvigheid o | vormt de economische basis van waaronder ook de bedrijvigheid o | de p het gebied | de p het gebied | de p het gebied |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | meente eruit de zijn hiervan s bekend om d | ervan s | w s, | |||||
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | erkenbare van verwerki West Betuwe | erkenbare van verwerki West Betuwe | erkenbare van verwerki West Betuwe | g, handel, toelevering en logistiek danken we onze werkgelegenhei | g, handel, toelevering en logistiek danken we onze werkgelegenhei | valt. Als in de | valt. Als in de | valt. Als in de |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | erkenbare van verwerki West Betuwe | erkenbare van verwerki West Betuwe | erkenbare van verwerki West Betuwe | een strategische positie langs bel rd-zuid-richting de A2 en de spoor rtogenbosch. In de oost-west richt 15 en parallel daaraan de belangr | een strategische positie langs bel rd-zuid-richting de A2 en de spoor rtogenbosch. In de oost-west richt 15 en parallel daaraan de belangr | angrijke lijn ing jkste | angrijke lijn ing jkste | |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | met ruim emeente veruit de huis van oners. De renlandschap, herkenbare Agrarisc West Betuwe zijn hiervan s bekend om d de glastuinbo De landbouw agribusiness, van verwerki West Betuwe logistiek aan | erkenbare van verwerki West Betuwe | erkenbare van verwerki West Betuwe | erkenbare van verwerki West Betuwe | een strategische positie langs bel rd-zuid-richting de A2 en de spoor rtogenbosch. In de oost-west richt 15 en parallel daaraan de belangr | een strategische positie langs bel rd-zuid-richting de A2 en de spoor rtogenbosch. In de oost-west richt 15 en parallel daaraan de belangr | angrijke lijn ing jkste | ijke | ijke |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | assen. In noo Utrecht-‘s-He | assen. In noo Utrecht-‘s-He | assen. In noo Utrecht-‘s-He | assen. In noo Utrecht-‘s-He | assen. In noo Utrecht-‘s-He | assen. In noo Utrecht-‘s-He | assen. In noo Utrecht-‘s-He | assen. In noo Utrecht-‘s-He | assen. In noo Utrecht-‘s-He |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | 15 en parallel daaraan de bel | 15 en parallel daaraan de bel | 15 en parallel daaraan de bel | 15 en parallel daaraan de bel | 15 en parallel daaraan de bel |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | o | orlijn van Nederland, de Betuwero | orlijn van Nederland, de Betuwero | ute. Door | ute. Door | ute. Door |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | o | ositie bevindt W | ositie bevindt W | an de rland naar erschillende | an de rland naar erschillende | an de rland naar erschillende |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | t gevoel van ruggengraat 11 | t gevoel van ruggengraat 11 | t gevoel van ruggengraat 11 | t gevoel van ruggengraat 11 | t gevoel van ruggengraat 11 | t gevoel van ruggengraat 11 | t gevoel van ruggengraat 11 | t gevoel van ruggengraat 11 |
| KERNWAARDEN we is een middelgrote gemeente woners. Van de 26 kernen in de g malsen met ruim 10.000 inwoners de andere 25 kernen vormen het t nderden tot enkele duizenden inw tieke kernen, het herkenbare rivie igheid en de mensen zorgen voor n en kernwaarden. ief en dorps en de Waal en in mindere mate oo t een groot deel van West Betuwe . Dit uit zich ook in de kenmerken oemde ‘eilandmentaliteit’: een gro gheid, ondernemerschap en zelfre | k de Lek, zorgen eigenlijk op een de nuchterheid ot gevoel van dzaamheid de Waal, de A goederenspo deze goede p ruggengraat Duitsland.11 D | t gevoel van ruggengraat 11 | t gevoel van ruggengraat 11 | t gevoel van ruggengraat 11 | aarnaast zijn er i | aarnaast zijn er i | aarnaast zijn er i | aarnaast zijn er i | aarnaast zijn er i |
vriendelijk en rustig. Er hangt een gemoedelijke sfeer
in de kernen. Er schuilt veel kracht in de 26 kernen.
Vrijwilligers zetten zich vol passie en overtuiging in voor
hun kern en er wordt veel georganiseerd. Mensen vinden
elkaar rondom initiatieven en zetten zich er samen voor
in. [9] Vanuit de dorps- en buurthuizen worden allerlei
activiteiten georganiseerd. Voorzieningen, zoals scholen,
bibliotheken en winkels zijn dan wel niet altijd in het eigen
kern te vinden maar vaak wel in plaatsen in de buurt. [10]
De aanwezige voorzieningen worden gekoesterd. Hoewel
het voortbestaan daarvan soms buiten de macht van
inwoners of de gemeente ligt. De gemeenschapszin in
de kernen is een kwaliteit. Toch bestaat er soms ook een
afstand tussen verenigingen onderling, binnen kernen zelf
en kernen onderling, waardoor samenwerking tussen hen
minder vanzelfsprekend is. Ook bewoners merken soms
een afstand tussen verschillende groepen, zoals tussen
oorspronkelijke en nieuwe bewoners.
machinebouw en verwerking van agribusiness en bedrijven
in bouw & interieur). West Betuwe is een ondernemende
gemeente. Het aandeel van private sectoren in de
economie is groot. (Semi-)publieke sectoren zoals zorg,
onderwijs en overheid zijn ondervertegenwoordigd in de
gemeente. De karakteristieke natuur en cultuur(historie)
in onze gemeente zorgen voor werkgelegenheid in de
toerisme- en recreatiesector. Daarbij kent West Betuwe veel
familiebedrijven. Het aandeel banen bij familiebedrijven
is met 49% fors hoger dan dat van Gelderland (33%) en
Nederland (29%). [12] De 29 bedrijventerreinen in de gemeente
hebben door de hoeveelheid bedrijvigheid nog maar beperkt
kavels beschikbaar. West Betuwe is op het gebied van
economische structuurversterking actief in verschillende
samenwerkingsverbanden. Voornamelijk regionaal onder
FruitDelta (Regio Rivierenland), maar ook via Greenport
Gelderland en Logistics Valley. [13]
24 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
Landschappelijk en beleefbaar
Zoals gezegd gaat de ontstaansgeschiedenis van West
Betuwe ver terug in de tijd. Dit geeft onze gemeente
een pittoreske uitstraling met een rijke landschappelijke
en cultuurhistorische waarde, waardoor velen West
Betuwe komen bezoeken. Verschillende elementen in het
landschap zoals de eendenkooien, open velden, forten, de
pittoreske kernen en het authentieke rivierenlandschap
maken de gemeente aantrekkelijk als woongemeente. In
onze gemeente hebben we een aantal (rijks)monumenten
zoals de kerk in Spijk en de walmuur in Asperen. Ook zijn
de kernen Waardenburg, Neerijnen, Beesd en Acquoy
aangewezen als beschermd dorpsgezicht. [14] Met de vele
fruittelers is West Betuwe daarnaast dé bloesemgemeente
van Nederland. In de drukte van de Randstad is West
Betuwe een zeldzame plek waar rust en ruimte te vinden
zijn. Recreatiemogelijkheden zijn er volop: de Rode Kruis
Bloesemtocht, minicampings, het Lingebos, ijsbanen,
een golfbaan, recreatieplas de Zandput, het Landgoed
Mariënwaerdt, het GeoFort en het Unesco werelderfgoed
van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. [15] Daarnaast maken
het uitgebreide fietsknooppuntennetwerk en de vele
wandelpaden het mogelijk om het gebied te ontdekken. Om
de natuur te beschermen en te verbinden met ecologische
structuren in de regio zijn delen van het landschap
onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (Gelders
natuurnetwerk). Dit geldt onder andere voor de Linge, de
open komgronden aan de noordzijde van de gemeente en
de oeverwallen rond de Waal.
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 25
3 WEST BETUWE IN DE REGIO gemeente West Betuwe ligt centraal in Nederland op kruispunt van infrastructuren. De steden Utrecht en ertogenbosch zijn goed bereikbaar door hun nabije
ondernemende burgers. Deze samenwerking is gebase op drie regionale economische speerpunten: Agribusin Economie en Logistiek en Recreatie en Toerisme.18 Met de gebiedsagenda die in 2022 wordt vastgesteld, werk de regio FruitDelta Rivierenland gericht samen aan het
ing, maar West Betuwe zelf is ook een uitstekende alsbasis om de rest van het land te bereizen. Via nelwegen A15 en de A2 - die beiden de gemeente rkruisen en een knooppunt vormen bij Deil - zijn ook sterdam, Rotterdam, Den Haag, Eindhoven, Nijmegen rnhem binnen een uur reistijd te bereiken. De centrale ing, de rust en ruimte in het prachtige landschap en feer in de kleine kernen maken West Betuwe een
ontwikkelen van brede welvaart in de regio.19
aantrekkelijke plek om te wonen. Het betekent ook dat
de gemeente goed bereikbaar is voor bezoekers. Mensen
vanuit het hele land weten West Betuwe te vinden om
te gaan wandelen, fietsen of varen. [16] Bij Geldermalsen
komen de spoorlijnen Utrecht–‘s-Hertogenbosch en
Dordrecht–Arnhem/Nijmegen samen. Parallel aan de A15
loopt de belangrijkste goederenspoorlijn van Nederland, de
Betuweroute. Daarmee ligt West Betuwe ook een van de
belangrijkste transportaders van het goederenvervoer van
Nederland naar Duitsland.
Voor sommige zaken zijn onze inwoners aangewezen
op voorzieningen in de wijdere regio. Het aanbod
aan voorzieningen in de 26 kernen in West Betuwe
wordt aangevuld met stedelijke voorzieningen. Deze
voorzieningen, zoals voortgezet onderwijs en ziekenhuizen,
bevinden zich vlak over de gemeentegrenzen in Gorinchem,
Leerdam, Zaltbommel en Tiel. Op verschillende vlakken
wordt er samengewerkt met de omliggende gemeenten. Via
Greenport Gelderland en Logistics Valley wordt regionaal
samengewerkt op het gebied van tuinbouw en logistiek. [17]
In de FruitDelta Rivierenland werkt de gemeente West
Betuwe samen met zeven andere Gelderse gemeenten,
ondernemers, onderwijs- en onderzoeksinstellingen en
28 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
Mobiliteit en bereikbaarheid van West Betuwe in de regio
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 29
STRATEGISCHE OPGAVEN EN AMBITIES
Welke opgaven zijn bepalend voor onze visie
op de toekomst? Hoe staat West Betuwe er
momenteel voor? Wat zien we gebeuren in de
toekomst en welke opgaven brengt dit met
zich mee? Waar liggen koppelkansen met
andere thema’s en wat willen we uiteindelijk
op de korte en lange termijn bereiken?
In dit hoofdstuk gaan we in willekeurige
volgorde in op de zeven strategische
opgaven en ambities voor de fysieke
leefomgeving van West Betuwe. Per thema
gaan we in op de huidige situatie, ofwel ons
vertrekpunt. We benoemen de relevante
trends, ontwikkelingen en opgaven voor de
gemeente West Betuwe. Ook formuleren we
per thema welke ambities dit voortbrengt.
Zoals gezegd, dit hoofdstuk geeft per thema
inhoudelijk richting aan de omgevingsvisie.
De ruimtelijke strategische keuzes die we
maken gelden voor het hele grondgebied
van de gemeente. Deze worden doorvertaald
in een integrale ruimtelijke visie voor West
Betuwe in 2040 (zie hoofdstuk 4). Vervolgens
werken we deze strategische keuzes
gebiedsgericht uit in hoofdstuk 5. In deze
uitwerking wordt bepaald wat de ambities en
keuzes betekenen voor elk gebied en waar
gebiedsgerichte prioriteiten liggen.
32 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
3.1 GEZONDE EN LEEFBARE LEEFOMGEVING
AMBITIES:
- West Betuwe ontwikkelt zich als een gemeente waarin de leefomgeving op een positieve manier bijdraagt aan de gezondheid van onze inwoners en bezoekers.
- De fysieke leefomgeving nodigt uit tot bewegen en ontmoeting in de directe woonomgeving. Bijvoorbeeld door meer en veilige(re) routes voor langzaam verkeer (wandelen, fietsen), voldoende rustplekken, ruimte voor goed toegankelijke openbare ruimte, koele verblijfplaatsen en een centrale speelplek te bieden in de kernen. Dit vraagt op sommige plekken een kwaliteitsslag in de openbare ruimte en voorrang voor de fietser, voetganger en openbaar vervoer.
- Ontmoeting is belangrijk voor onze gezondheid en daarom kiezen we voor het behoud van een ontmoetingsplek in iedere kern.
- We koesteren onze gezonde leefomgeving: groen maakt mensen gezond en gelukkig. Meer biodiversof klimaatadaptief groen en ecologische verbindingen tussen de natuurgebieden zorgen hiervoor. Hiermee versterken we de biodiversiteit, de kwaliteit van de bodem en kunnen we ook de effecten van klimaatverandering beperken.
- In West Betuwe gaan we uit van een inclusieve samenleving: iedereen kan en mag meedoen in onze maatschappij. Onze ambitie is te zorgen voor toegankelijke openbare ruimten, een goede en veilige infrastructuur, waaronder OV- en fietsverbindingen (zie ook paragraaf 3.3), en toegankelijke en gezonde (openbare) gebouwen.
- Voor ouderen zetten we in op ‘vitaal ouder worden’. Bewegen draagt bij aan het fitter en gezonder voelen. We kijken daarom naar mogelijkheden voor het innoveren van sportaccommodaties in de woonomgeving.
- Omwille van de gezondheid gaan we zorgvuldig om met het afwijken van streefwaarden voor milieubelasting op woningen en andere gevoelige locaties, dat kan er bijvoorbeeld toe leiden dat in bepaalde gebieden het realiseren van woningbouw niet mogelijk is of duurder wordt.
- De gemeente West Betuwe wil een veilige fysieke leefomgeving bieden aan haar inwoners en bezoekers. In samenwerking met de veiligheidsregio, omgevingsdienst en overige partners draagt zij zorg voor een ruimtelijke ordeningsproces waarin externe veiligheidsrisico’s vroegtijdig, vanaf de eerste initiatieven, worden onderkend en worden meegewogen bij de inrichting en het gebruik van de ruimte.
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 33
West Betuwe nu
In West Betuwe is het prettig leven. In de kleine kernen
en hun omgeving is het genieten van het buitenleven in
een mooie karakteristieke omgeving. Ondanks de ligging
dichtbij grote steden kent West Betuwe geen ‘stads’
gevoel. De inwoners zijn sterk met elkaar verbonden,
mede door de aanwezigheid van de vele verenigingen. Ze
staan voor elkaar klaar wanneer nodig. Dit uit zich ook in
de kenmerkende en zogenoemde ‘eilandmentaliteit’: een
groot gevoel van saamhorigheid, ondernemerschap en
zelfredzaamheid binnen de kernen.
De inwoners van West Betuwe zijn over het algemeen
gezond. Wel zien we bij de ouderen het aandeel met een
fysieke beperking toenemen. Het gezondheidsniveau onder
ouderen in de regio ligt lager dan gemiddeld in Nederland.
Een gemiddeld lager opleidingsniveau van de inwoners,
een groter aandeel fysieke arbeid, de laaggeletterdheid en
het groot gevoel van zelfredzaamheid dragen hier mogelijk
aan bij. Het gevoel van ‘we lossen het zelf wel op’ komt dan
sterk naar voren.
Opgaven
De vergrijzing van de bevolking zal naar verwachting
de komende jaren verder toenemen. Dit heeft gevolgen
voor de zorgvraag in West Betuwe. Zo zijn er voldoende
mantelzorgers en levensloopbestendige of aangepaste
woningen nodig om ouderen zo lang mogelijk zelfstandig
te laten wonen. Daarnaast hebben ruim 1,7 miljoen
kinderen en volwassenen in Nederland een matige
of ernstige beperking en is een grote groep mensen
(ongeveer 3,6 miljoen) in mindere mate beperkt. In West
Betuwe gaat dit over grofweg 5.000 inwoners met een
beperking. [20] Het is een uitdaging om belemmeringen voor
deze groep mensen op te heffen of zoveel mogelijk te
beperken. Voor deze inwonersgroepen liggen kansen voor
kleinschalige woonzorgvoorzieningen op lokaal niveau
en voor een gezonde en veilige woonomgeving. Denk aan
nieuwe woonvormen, zoals kleine wooneenheden met
gemeenschappelijke voorzieningen. De nabijheid van zorg
is hier wenselijk.
Het zorgen voor toegankelijke en bereikbare voorzieningen
is een belangrijke opgave. Dit geldt niet alleen voor
zorgvoorzieningen, maar ook voor bijvoorbeeld scholen,
ontmoetingsplekken en sportlocaties. Door middel van
veilige wegen en paden kunnen ouderen gemakkelijk
hun zorgvoorziening bereiken en kunnen jongeren veilig
met de fiets naar school. Hierdoor kunnen we gevaarlijke
situaties op drukke plekken en rondom scholen voorkomen.
Toegankelijk openbaar- of vraaggestuurd vervoer kan
hieraan bijdragen. Op deze manier kunnen we ook
vervoersarmoede in kernen en onder bepaalde doelgroepen
tegengaan.
We zien dat in onze kernen het voorzieningenniveau
afneemt. De dorpshuizen spelen daarom nu en in de
toekomst een belangrijke rol in het faciliteren van
ontmoeting en samenkomen. Het onderhouden en het
financieel gezond houden van deze dorpshuizen of andere
ontmoetingsplekken is een zorg bij onze inwoners en is
daarom een belangrijke opgave in West Betuwe. Speciaal
kijken we ook naar de behoefte van jongeren in de
gemeente. We zien dat jongeren na hun studie niet altijd
meer terugkeren naar onze gemeente. Ze hebben moeite
met het vinden van een passende en betaalbare woning.
Het voorzieningenniveau en de mogelijkheden om elkaar
te ontmoeten passen ook niet altijd bij de behoefte van
jongeren. We zien het in West Betuwe als een opgave om
jongeren naar de gemeente te trekken en ook te behouden.
Overal in Nederland recreëren mensen steeds vaker dichtbij
huis. Dit vraagt om goede en veilige fiets- en wandelpaden
die zowel verbindingen leggen binnen als tussen de kernen.
34 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
Rivierenland is een krachtige landbouwregio en wil da agrarisch gebied is groot, de stikstofproblematiek relat krachtige landbouwregio te blijven, zetten we in op ver • Leefbare steden en dorpen Het behouden of verbeteren van de leefbaarheid in ste - LANDBOUW EN DIENSTVERLENING T.B.V. DE L 012, 013 Akkerbouw en fruitteelt (bedrijfsgebouwen) 012, 013, 016 0 Tuinbouw: 012, 013 1 - bedrijfsgebouwen 5 - bijen 6 - overige dieren 0 Dienstverlening t.b.v. de landbouw
t blijven. De ruimtelijke druk op het ief beperkt. Om in de toekomst een sterking van de regionale samenwerking. den en dorpen in de regio is een belangrijk ANDBOUW 2 2 2 2
ze manier ontstaat een beweegvriendelijk inrichting e openbare ruimte. Hierbij horen voldoende plekken t te rusten. Zo kunnen met name ouderen en minder
stof, geur of luchtvervuiling) en het bevorderen van de zelfredzaamheid. Hierin gaat speciale aandacht uit naar wijken met een lagere sociaal economische status (SES
mobiele inwoners genieten van hun eigen woonomgeving
of even een frisse neus halen.
In de toekomst zal naar verwachting extreem weer vaker
en heviger voorkomen. Dit kan zorgen voor verhoogde
gezondheidsrisico’s zoals bijvoorbeeld hittestress. Het
opvangen van extreem weer zien we als een opgave om
mee te nemen bij de inrichting van de openbare ruimte.
Denk bijvoorbeeld aan voldoende hoge bomen voor extra
schaduw en verkoeling in een dorpskern en het bevorderen
van voldoende groen in de tuinen van inwoners.
Gezondheid gaat niet alleen over de mens. Ook gezondheid
voor dier en bodem draagt bij aan een gezondere fysieke
leefomgeving. Het behoud van biodiversiteit is daarmee
een belangrijke opgave. Om de kwaliteit van de bodem
en de biodiversiteit te kunnen waarborgen is een andere
manier van grondgebruik nodig. Hiernaast is een goede
luchtkwaliteit belangrijk voor onze gezondheid. Als mensen
luchtverontreinigende stoffen en gassen inademen,
waaronder fijn stof en stikstofdioxide, heeft dat negatieve
gezondheidseffecten. Daarnaast draagt de uitstoot van
broeikasgassen in de atmosfeer bij aan klimaatverandering.
Op veel plekken in Nederland staan we voor een
enorme uitdaging om de uitstoot van broeikasgassen te
verminderen en de luchtkwaliteit te verbeteren. [21]
Ambities
Als gemeente gaan we uit van het model van positieve
gezondheid. Dit gaat naast lichaamsfuncties ook om
mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven,
meedoen en dagelijks functioneren. We zetten daarom
niet alleen in op het faciliteren van beweging, maar ook
op het tegengaan van overlast van verkeer (geluid, trilling,
Inclusie is ons uitgangspunt: iedereen kan en mag meedoen
in onze maatschappij. Onze ambitie is om inclusie
een aandachtspunt te maken bij elk beleidsonderwerp
alle ontwikkelingen en om bewustwording hierover te
bevorderen. Dit gaat over een breed scala aan thema’s
zoals verkeer, werk, toegankelijkheid van gebouwen en
locaties, sport, armoede en communicatie.
De groene leefomgeving van West Betuwe leent zich in de
toekomst goed voor sport en bewegen in de buitenlucht.
Een beweegvriendelijke leefomgeving draagt bij aan
gezonder leven, waarin mensen elkaar in de buitenlucht
kunnen ontmoeten om te sporten of te ontspannen. Dit
bereiken we door het creëren van ontmoetingsplekken in
elke kern. Ook zorgen we voor toegankelijke wandel- en
fietspaden en groene corridors met voldoende rustplekken,
koele verblijfplaatsen en bijvoorbeeld beweegtuinen.
Tevens realiseren we in iedere kern een centrale speelplek
met een gevarieerd aanbod, zodat er voldoende speel- en
ontmoetingsmogelijkheden zijn voor kinderen, jeugd en
jongeren, maar ook voor volwassenen jong en oud. [22] We
voeren hier zelf de regie over. Rondom deze plekken zorgen
we voor voldoende klimaatadaptief groen. Dit draagt niet
alleen bij aan gezondheid, het kan ook de effecten van
klimaatverandering beperken. Bomen zorgen bijvoorbeeld
voor schaduw op warme dagen.
Om ook jongeren aan onze gemeente te binden zetten we
ons in voor bredere opleidingsmogelijkheden, passende
voorzieningen en aantrekkelijke woningen. We merken dat
vooral de 12-plussers in onze gemeente behoefte hebben
aan activiteiten en voorzieningen. Voor hen zetten we in op
sport, spel en ‘hang’ faciliteiten. [23] Voor ouderen zetten we in
op ‘vitaal ouder worden’. Bewegen draagt bij aan het fitter
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 35
gezonder voelen. We kijken daarom naar mogelijkheden r het innoveren van sportaccommodaties en het orderen van sport onder ouderen, zoals ‘walking tball’ en zwemmen.
toekomstige regelgeving omtrent omgevingsveiligheid beschouwd, afgewogen en meegenomen in het ruimtel ontwerp. Voor zover mogelijk worden risicobronnen en –ontvangers zo veel mogelijk van elkaar gescheiden
koesteren onze gezonde leefomgeving: groen maakt nsen gezond en gelukkig. Een ecologische verbinding en de natuurgebieden zorgt hiervoor en versterkt
Bijzondere aandacht heeft de mate van zelfredzaamhe van mensen en de mogelijkheden om die te vergroten. In aanvulling op de relevante beoordelingskaders in de regelgeving kiest de gemeente voor enkele ambities te
iversiteit, de kwaliteit van de bodem en kan ook de cten van klimaatverandering beperken. Omwille van de ondheid gaan we zorgvuldig om met het afwijken van
behoeve van het bereiken en in stand houden van een veilige fysieke leefomgeving. De belangrijkste ambities gericht op het al dan niet (onder voorwaarden) toelaten
gevoelige locaties, dat kan er bijvoorbeeld toe leiden dat
in bepaalde gebieden het realiseren van woningbouw niet
mogelijk is of duurder wordt. De locatie van ontwikkelingen
en het huidige gebruik is, en blijft, geschikt voor de functie
die zij heeft of krijgt. Hiernaast volgt de gemeente een
milieuvriendelijk grondstromenbeleid om vrijkomende
verontreinigde grond verantwoord te hergebruiken. [24] Met
betrekking tot geluidsbelasting voeren we gebiedsgericht
geluidsbeleid voor industrie en verkeer met de
grenswaarden zoals vastgelegd in de nota Geluidbeleid
gemeente West Betuwe 2021.
De gemeente West Betuwe wil een veilige fysieke
leefomgeving bieden aan haar inwoners en bezoekers. In
samenwerking met de veiligheidsregio, omgevingsdienst
en overige partners draagt zij zorg voor een ruimtelijke
ordeningsproces waarin externe veiligheidsrisico’s
vroegtijdig, vanaf de eerste initiatieven, worden onderkend
en worden meegewogen bij de inrichting en het gebruik
van de ruimte. Hierbij worden de risicovolle situaties
op grond van de huidige én nieuwe inzichten volgens
de huidige Externe Veiligheid (EV)-regelgeving én
objecten” binnen bepaalde gebieden bij het vaststellen van
gemeentelijke omgevingsbesluiten. Daarnaast spant de
gemeente zich in om een veilige omgeving te waarborgen
bij het vaststellen van besluiten door provincie of rijk,
waarbij risicovolle activiteiten worden toegelaten op het
grondgebied van de gemeente. Dit geldt onder andere
voor de besluitvorming rond het toelaten van meer vervoer
van gevaarlijke stoffen over het spoortraject Meteren-Den
Bosch in het kader van het Programma Hoogfrequent Spoor
(PHS). [25]
36 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
3.2 WONEN EN VOORZIENINGEN
AMBITIES
- We vergroten de woonvoorraad met ten minste 2.200 woningen tot 2030. Als gemeente West Betuwe zorgen we ervoor dat de woningbouwontwikkelingen van De Plantage in Meteren en Beesd Noord bijdragen aan versnelling van de woningbouwproductie.
- Hiernaast biedt de gemeente West Betuwe ruimte voor bouwen naar de woonbehoefte van de inwoners, onder de voorwaarde dat deze het dorpse karakter en open landschap in West Betuwe beschermen. We willen evenwichtige ontwikkeling in alle kernen, passend bij de aard en schaal van de kern. De gemeente blijft altijd in gesprek met de kernen over een passend woningbouwprogramma.
- Nieuwe plannen dragen bij aan de diversiteit van de woningvoorraad. De gemeente telt nu relatief veel grotere, grondgebonden gezinswoningen. In de toekomst zullen er meer kleine huishoudens bijkomen. Dit betekent dat er meer kleinere (gestapelde) woningen bijgebouwd zullen worden, mits deze passen in het dorpse karakter. We zetten in alle kernen in op een mix van duur, middelduur en goedkoop zijn om zo voor alle doelgroepen woningen te realiseren.
- We zetten in op tijdelijke flexibele woonvormen en collectieve wooninitiatieven door onder andere ruimte te bieden aan Tinyhouses, collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO) en huisvesting voor arbeidsmigranten.
- We stimuleren dat senioren zo lang en gezond mogelijk thuis kunnen wonen. Daarom kiezen we voor de realisatie van seniorenhuisvesting nabij dagelijkse voorzieningen, zorg en vervoer.
- De gemeente West Betuwe stimuleert en faciliteert energiebesparing, het isoleren van huizen en het leggen van zonnepanelen op bestaande huizen om het energieverbruik terug te dringen en woningen zoveel mogelijk “aardgasvrij-gereed” te maken. Ook zetten we in op het verbeteren en klimaatadaptief maken van de woonomgeving. De gemeente bezit geen woningen, dus dit vraagt ook om een forse inzet van de particulier.
- We zetten in op het versterken van leefbare kernen waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Hiervoor behouden we een ontmoetingsplek (dorpshuis of MFC) in elke kern.
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 37
| Col1 | Col2 |
|---|---|
| st Betuwe nu zijn als West Betuwe een groeiende gemeente als het | cultuurhistorie en leefbaarheid voorop staan. Onze 26 kernen kennen een actief verenigingsleven en de onde |
gaat om het inwonersaantal. Het aantal inwoners is de
afgelopen jaren met ongeveer 1% per jaar gegroeid. Als we
kijken naar de samenstelling van onze inwoners zien we
dat West Betuwe momenteel bovengemiddeld te maken
heeft met vergrijzing. Het aantal huishoudens ouder dan 75
bedraagt in West Betuwe 29,9%, tegen 27,6% in Nederland
als geheel. Het aantal huishoudens onder de 35 is juist veel
lager (13%, tegen 19,7% voor Nederland). Hiernaast kennen
we een groot aandeel aan kleine huishoudens, onder
andere als gevolg van de vergrijzing. Van de ca. 20.000
huishoudens is ruim een kwart alleenstaand. Ruim 40% is
een huishouden met kinderen, en de resterende krappe 35%
betreft paren zonder (thuiswonende) kinderen.
De West Betuwse woningmarkt telt in 2021 circa 21.000
woningen. In de periode 2012-2019 zijn er circa 1.500
woningen bijgekomen, waarvan 400 in De Plantage in
teren. De totale woningmarkt bestaat grotendeels ndgebonden eengezinswoningen. Ook bestaat de
Opgaven Volgens de bevolkingsprognoses zal West Betuwe naa
ndgebonden eengezinswoningen. Ook bestaat de eente voor een aanzienlijk deel uit woningen die in iculier eigendom zijn. Hoewel dit per kern verschilt en de woningprijzen relatief hoog (13% duurder nationale gemiddelde). Woningen in Asperen en kelum zijn gemiddeld wat minder duur; hier bevindt
Volgens de bevolkingsprognoses zal West Betuwe naa verwachting tot 2040 groeien: van ruim 51.000 inwone naar ca. 58.000 tot 60.000 inwoners.26 Deze groei best deels uit autonome groei, alsmede groei door vestiger van buiten de gemeentegrenzen. De afgelopen jaren zi we een toenemende migratie en vraag naar woningen
momenteel ook gemiddeld het grootste aandeel iale huur. Een aanzienlijk deel de woningen heeft energielabel A of B. Dit is hoger dan gemiddeld in erland (42% in West Betuwe tegenover 36% landelijk). het klimaatakkoord volgt dat in 2050 vrijwel alle
van huishoudens uit de Randstad, met name uit Utrech Naar verwachting zal hierdoor de vraag naar woningen in de gemeente verder toenemen: ten minste 2.200 ext woningen tot 2030.27
woningen CO2-neutraal moeten zijn. Dit betekent dat
nog een forse stap nodig is bij het isoleren, besparen en
opwekken van energie in woningen.
We beschikken in West Betuwe over een aantrekkelijk
woon- en leefklimaat, waar rust, ruimte, groen,
verbondenheid is groot. Dagelijkse voorzieningen zoals
een supermarkt of scholen zijn vooral in de wat grotere
kernen aanwezig. Bewoners maken ook gebruik van de
voorzieningen in de grotere kernen net buiten de gemeente
zoals Culemborg, Leerdam, Gorinchem, Zaltbommel en Tiel.
De centrale ligging van onze gemeente in Nederland maakt
stedelijke voorzieningen en werklocaties in de Randstad
goed bereikbaar. In West Betuwe is het goed wonen, zowel
voor Betuwenaren, die hier al generaties wonen, als voor
nieuwkomers, uit – vooral – de omgeving van Utrecht.
In West Betuwe is de onderwijsinstelling Yuverta MBO
(land- en tuinbouw) gevestigd in Geldermalsen. Een Fruit
Tech Campus in Geldermalsen is in ontwikkeling. Voor HBO
en WO instellingen liggen er buiten de regio mogelijkheden,
zoals hogescholen in Utrecht, Nijmegen, Arnhem en Den
Bosch of de universiteiten in Utrecht of Nijmegen.
Ook verandert de kwalitatieve woningbehoefte van West
Betuwenaren of in West Betuwe de komende jaren. Deze
verandering is onder andere het gevolg van demografische
ontwikkelingen. In heel Nederland zal tot 2050 de bevolking
vergrijzen, zoals gezegd geldt dit ook voor West Betuwe.
De komende jaren zal het aandeel inwoners dat ouder is
38 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING
dan 75 jaar stijgen, van 8% in 2021 naar 17% in 2050. [28]
Langer gezond zelfstandig wonen vraagt voor onze oudere
inwoners om woningen, leefomgeving, voorzieningen en
mobiliteit die daarvoor geschikt zijn. [29] De vergrijzing zorgt
daarnaast niet alleen voor een woonopgave, maar zal ook
de zorgvraag in de kernen doen stijgen.
Hiernaast zien we - mede als gevolg van de vergrijzing
- dat het aantal eenpersoonshuishoudens de komende
jaren toeneemt. Het West Betuwse woningaanbod
bestaat uit een relatief eenzijdige voorraad met veel
eengezinswoningen in de koopsector. Als gevolg hiervan
zijn er weinig passende woningen voor de groeiende groep
kleine huishoudens. Niet alleen betreft dit senioren, maar
ook jonge mensen. Veel jongeren trekken naar de stad voor
studie en werk, maar keren niet terug naar de kernen of het
landelijk gebied. Om een evenwichtige bevolkingsopbouw
in onze kernen te houden, is het van belang dat we
voldoende en betaalbare woningen kunnen bieden. Met
name voor de kleinere huishoudens. Zo kunnen jongeren
in onze gemeente goed en betaalbaar wonen en bieden we
senioren de mogelijkheid om door te stromen.
De demografische ontwikkelingen in West Betuwe leiden
tot een afnemende beroepsbevolking, mede als gevolg van
wegtrekkende jonge mensen en de vergrijzende bevolking.
Arbeidsmigranten vullen daarom de West Betuwse
beroepsbevolking aan. Deze groep zoekt ook een passende
woning in West Betuwe, waar eventuele hereniging met hun
gezin mogelijk is en waar ze kunnen integreren in de buurt.
Naast het nieuw bouwen en toevoegen van woningen
liggen er in West Betuwe ook opgaven in de bestaande
woningvoorraad. In navolging van het Klimaatakkoord
moeten vrijwel alle woningen in 2050 CO2-neutraal zijn.
Dat betekent een verduurzamingsopgave voor een groot
deel van de woningen in West Betuwe. Gezien het aantal
koopwoningen, betekent dit dat er vanuit particuliere
woningeigenaren een grote inspanning nodig is voor het
isoleren, het besparen en het opwekken van energie. Ook
ligt er een vernieuwings- en transformatieopgave in de
sociale huursector ten aanzien van verduurzaming. Naast
het aanpassen van de woningen is het van belang te kijken
naar het verbeteren en klimaatadaptief maken van de
woonomgeving.
Goed wonen gaat niet alleen over woningen, maar ook
over de kwaliteit en leefbaarheid van de woonomgeving
en de voorzieningen. Met name in de kleinere kernen
staan commerciële en maatschappelijke voorzieningen
zoals winkels, onderwijs en eerstelijnszorg (zoals
huisartsen) onder druk. Door schaalvergroting, toegenomen
mobiliteit, ICT diensten, thuisbezorging en veranderende
consumentenvoorkeuren zijn veel voorzieningen
verdwenen. [30] In een aantal kernen is al voor langere tijd
geen winkel of andere voorziening meer aanwezig. Zo
hebben Tricht, Opijnen en Varik sinds enkele jaren geen
‘eigen’ supermarkt meer. Recentelijk is ook de Troefmarkt
in Ophemert gesloten. [31] De voorzieningen die er nog
wel zijn, worden dan ook gekoesterd door de bewoners.
Landelijk zien we dat maatschappelijke voorzieningen in
kleinere kernen steeds vaker geclusterd worden, zoals in
multifunctionele accommodaties of in een ‘Kulturhus’.
Ambities
We streven ernaar om in alle kernen het woonaanbod
te kunnen bieden wat past bij de lokale behoefte nu en
in de toekomst. Hiervoor geldt dat we werken aan een
evenwichtige woningbouwontwikkeling in alle kernen
en dat we in elke kern ruimte bieden aan kleinschalige
ontwikkelingen. Nieuwbouw moet passen bij het dorpse
karakter, het open landschap en de maat en schaal van
de kern. Bij transformatie of inbreidingslocaties is het
mogelijk om (iets) te verdichten, dat wil zeggen: het aantal
OMGEVINGSVISIE WEST BETUWE | 39
woningen in een gebied te vergroten. Daarbij stellen we wel
als voorwaarde dat het plan als geheel voldoende ruimte en
groen behoud, en daarmee een dorps karakter. We plannen
geen inbreidingslocaties waar dit de dorpse
ruimtelijkheid en sfeer aantast. Om deze reden
sluiten we uitbreidingslocaties niet op voorhand
uit. Uitbreidingslocaties zijn altijd maatwerk. Zowel
binnen dorpskernen, waar we kenmerkende open
ruimtes beschermen, als in het buitengebied, waar we
zoekgebieden aanwijzen waar op korte termijn of in de
toekomst woningbouw mogelijk is. [32] In de kerngerichte
uitwerkingen kijken we naar de passende mogelijkheden
per kern.
We vinden het belangrijk dat nieuwbouwplannen een
goede mix van duur, middelduur en goedkoop zijn om zo
voor alle doelgroepen te kunnen bouwen. Hiermee willen
we ruimte bieden voor de vraag vanuit de eigen bevolking.
Met nieuwbouw, herstructurering en transformatie willen
we tevens de doorstroming van ouderen maximaal
bevorderen. Voor bestaande plannen zoeken we
gezamenlijk met ontwikkelaars, corporaties en provincie
naar mogelijkheden om voldoende sociale huurwoningen
toe te voegen. [33] We faciliteren starters bij het kopen
van een betaalbare woningen. Op een aantal locaties
versnellen we de woningbouwproductie de komende jaren.
De Plantage wordt niet in 2036, maar in 2030 al volledig
gerealiseerd. Ook krijgt het ontwikkelen van 150 woningen
in Beesd prioriteit. [34] Hiernaast stimuleren we collectieve
wooninitiatieven en tijdelijke flexibele woonvormen. Ook
bouwen we klimaatadaptief en duurzaam met oog voor
natuur.
Nieuwbouw zien we slechts als een deel van de oplossing
voor de woonopgave van de toekomst. Voor de komende
10 jaar staan ten minste 2.200 te bouwen woningen,
waarvan het grote deel is vastgelegd in plannen en
afspraken. Nieuwbouw alleen zal dus niet voldoende zijn.
Kwaliteitsverbetering en het aanpassen van bestaande
woningen is ook hard nodig om te kunnen voorzien in de
woonbehoefte nu en in de toekomst. [35] Hiernaast is het
vanuit de energietransitie en klimaatopgave van belang
om energiebesparende en klimaatadaptieve maatregelen
te treffen. We stimuleren we energiebesparing, het
aanbrengen isolatie en zonnepanelen op huizen om het
energieverbruik terug te dringen en woningen zoveel
mogelijk “aardgasvrij-gereed” te maken. We stimuleren
bewonersinitiatieven en pilots om woningverduurzaming te
versnellen. [36] Voor sociale huurwoningen is het onze ambitie
om in 2030 een CO2-neutrale voorraad te hebben. Nieuwe
sociale huurwoningen zijn bij oplevering aardgasvrij en
hebben tenminste energielabel A. [37]
Als gemeente willen we dat bewoners elkaar in West
Betuwe kunnen ontmoeten. Om de leefbaarheid en
vitaliteit van de kernen te bevorderen zetten we in op een
ontmoetingsplek in elk van de 26 kernen. Als gemeente
willen we initiatieven en activiteiten die ontmoeting
bevorderen maximaal faciliteren. In sommige kernen liggen
er mogelijkheden om de functie ontmoeting te combineren
met sport, primair onderwijs en/of zorg. We weten echter
dat woningbouw in de kleinere kernen (<2.000 inwoners)
niet bijdraagt aan het behoud van deze voorzieningen.
We zetten daarom als West Betuwe vooral in op een
goede bereikbaarheid van voorzieningen door slimme
mobiliteitsoplossingen voor alle inwoners. Denk hierbij
aan een buurtbus en belbus. Of aan meer innovatieve
concepten als de dorpsbus, de West Betuwe-expres
(elektrisch vervoer, en altijd oproepbaar) of de watertaxi.
Ouderen hebben behoefte aan voorzieningen dichtbij.
Woningbouw voor (toekomstige) senioren vindt bij voorkeur
plaats nabij voorzieningen als winkels, zorg en openbaar
vervoer. Hiernaast stimuleren we ook meer “zorg nabij”.
40 | ONS WEST BETUWE OPGAVEN EN AMBITIES TOEKOMSTVERHAAL GEBIEDSUITWERKING UITVOERING