Vlaardingen, 17 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 1 Alle hens aan dek Naar een realistisch fundament voor Museum Vlaardingen
ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 2 Alle hens aan dek Naar een realistisch fundament voor Museum Vlaardingen
INHOUD Aan de lezer
Samenvatting Inleiding Hoofdstuk 1: Voorgeschiedenis Hoofdstuk 2: Het museum sinds de opening Hoofdstuk 3: Vertrouwen in de toekomst Bijlagen: I De veerkracht van Museum Vlaardingen in 2016 – 2017 II Notitie m.b.t. de gedelegeerde taken die door het museum voor gemeente Vlaardingen worden uitgevoerd en de daarmee gemoeide kosten - Vlaardings erfgoed III Nederlandse Musea in het algemeen, Verdienmodel Musea IV De Vlaardingse Cultuursector V.a Museumsubsidie Vlaardingen vergeleken met andere gemeentes V.b De Vlaardingse Cultuursector – Subsidies 2008-2018 24 september 2017 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 3 AAN DE LEZER In het voorliggende rapport kijken we naar het verleden, het heden en de toekomst van Museum Vlaardingen. Wij schetsen hoe wij de rol en de mogelijkheden van Museum Vlaardingen zien en wat ervoor nodig is om die ambities waar te maken. Ook geven we een inkijkje in de cultuursector in het algemeen en in de Vlaardingse situatie. Museum Vlaardingen heeft een gecompliceerde wordingsgeschiedenis. Kijken we naar het heden, dan stellen wij vast dat het museum in de huidige opzet, ondanks inspanningen van velen, niet toekomstbe- stendig is gebleken, en dat dit een zaak is van Museum Vlaardingen en de gemeente samen. Wij zetten bondig en feitelijk uiteen hoe het Museum Vlaardingen als gezamenlijk project van het museum en de gemeente Vlaardingen met relatief kleine ingrepen wél van een realistisch fundement voorzien kan worden. We zien uit naar uw positieve reactie. Staf Museum Vlaardingen Jeanne Hogenboom (Drs.) Interim-directeur Alex Poldervaart (Drs.) Conservator
Jan P. van de Voort (Dr.) Wetenschappelijk medewerker Nel Ruijs Medewerker secretariaat/financiële administratie Jacqueline Blijleven Vrijwilligerscoördinator Leoni van der Burg Coördinator VVV-agentschap Raad van Toezicht Yvonne Batenburg (Mr.) Voorzitter Chris Zachariasse (Drs.) Penningmeester Annelieke Zonne (Drs. MSc.) Secretaris Janine Nauta (Drs.) Lid Ger Poot Lid Henk van Beek Lid Met dank aan en steun van: Stichting Zeillogger Balder - Leo Verhart (voorzitter) Vereniging Vrienden van het Museum Vlaardingen - Siem van der Marel en Niek van der Mark (a.i. voorzitter resp. secretaris) Steunfonds Museum Vlaardingen - drs. Andre Fontijne (secretaris) en drs. Leo Bakker (RA) (lid) Drs. Jeroen ter Brugge - wetenschapsconservator Maritiem Museum Alsmede Sjaak van ‘t Wout, Wim Sely (AA), drs. Fred Meerhof (MA), drs. Peter Kadee en vele anderen.
ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 4 In heel Nederland hebben cultuur-historische musea het zwaar, vooral in steden die weinig toeristen trekken. Het is normaal voor musea dat zij gefinancierd worden door de gemeenschap aangezien zij per definitie weinig mogelijkhe- den hebben om zelf aanzienlijke inkomsten te genereren. Om externe fondsen te kunnen aantrekken moet een museum in haar basis financieel gezond zijn en zelf ook kunnen bijdra- gen. Tot 2011 was Museum Vlaardingen (vooorheen het Visse- rijmuseum) gericht op één onderwerp: de (inter)nationale zeevisserijgeschiedenis. Het aantal bezoekers nam gestaag af en het gebouw voldeed niet meer aan de eisen. In de peri- ode 2011-2016 wordt de opdracht aan het museum door de gemeente uitgebreid naar 3 functies/aandachtsgebieden (Visserij, Archeologie en Stadsgeschiedenis), mede op basis van diverse studies. Op het laatst wordt om pragmatische redenen nog een 4e functie toegevoegd: de VVV. Mede onderbouwd door externe expertise besluit de gemeente tot deze brede inhoudelijke opdracht voor het museum en wordt in 2012 ook besloten tot de (ver)nieuwbouw van het nieuwe, sterk vergrote, museum op de huidige locatie. De financiering voor de bouw komt tot stand op voorwaarde dat het sub- sidieniveau zodanig is dat een eigentijds museum met een professionele organisatie kan worden gerealiseerd. De grote subsidieverstrekker Fonds Schiedam Vlaardingen e.o (FSV e.o.) stelt richting gemeente strenge eisen aan de nood- zakelijke co-financiering en minimale hoogte van de jaarlijkse subsidie. Tijdens de bouw zijn er al diverse ontwikkelingen, waarop het museum geen invloed heeft, die de geplande exploitatiecijfers negatief beïnvloeden. Tegelijkertijd is er een ernstige economische recessie die ook in Vlaardingen door- werkt. De gemeente bezuinigt sterk op de subsidie en het zakelijk sponsorgedrag verandert eveneens. Bij de opening halverwege 2015 staat er een prachtig gebouw zonder schulden met een basisinrichting conform de opdracht, maar moet het museum na een sluiting van 5 jaar wel opnieuw op de kaart worden gezet. De exploitatie is in dat eerste jaar financieel neutraal dankzij eenmalige bijzon- dere baten. In 2016 treedt een bijna geheel nieuwe Raad van Toezicht aan. De medewerker Educatie & PR vertrekt en de belasting van andere medewerkers is erg groot. Het museum draait door allerlei oorzaken niet goed genoeg. Wel wordt het jaarprogramma gerealiseerd, het museum is vanaf juni 6 dagen per week open. SAMENVATTING In de loop van 2016 blijkt dat vrijwel alle begrote cijfers tegenvallen. Er zijn minder bezoekers, minder sponsorin- komsten en veel hogere kosten dan begroot. Dit betreft voornamelijk vaste kosten voor gebouw en personeel. Ook de bezoekersaantallen zijn volstrekt niet in lijn met de prognoses uit de adviezen van enkele jaren daarvoor. In dat jaar wordt de directeur ziek, de Raad van Toezicht stapt noodzakelijkerwijs in en ‘werkt mee’; een interim-directeur wordt aangesteld. Het bestuur licht alle contracten door en kort noodgedwongen en waar mogelijk op de kosten, waar- onder personeel. De reeds zwakke organisatie wordt hiermee verder en tot op het bot uitgekleed tot een feitelijk onver- antwoord niveau. Noodzakelijk uitgaven voor kerntaken als behoud, beheer en documentatie van de collecties worden gedaan, maar uitgaven aan andere taken als de verdere inrichting, tentoonstellingen, educatie en ook uitgaven voor marketing en PR worden tot een absoluut minimum terug- geschroefd. De exploitatie is desondanks toch niet sluitend te krijgen. Door de ontstane druk gaan er dingen mis in de samenwerking en de uitstraling, de druk op alle betrokkenen is hoog. Het museum trekt bij meerdere instanties aan de bel maar krijgt geen gehoor. Halverwege 2017 staat onomstotelijk vast dat de financiële werkelijkheid van het museum simpelweg niet klopt met de papieren plannen: de vaste kosten zijn hoog en van inspan- ningen om extra nieuwe bezoekers te trekken zullen de kosten van promotie voorlopig veel hoger zijn dan de inkom- sten. Het model werkt gewoonweg niet - het museum is een watertrappelende organisatie die niet kan zwemmen. Dat heeft niet in hoofdzaak te maken met prestatieproble- men (die erkend worden en waaraan gewerkt wordt), maar met een structureel te lage subsidie, effectief lager ook dan overeen gekomen met FSV e.o. Een substantiële verhoging van de subsidie is noodzakelijk, evenals de vorming van een weerstandsreserve. Vanaf 2017 ontstaat er nieuw elan onder zowel betaalde als onbetaalde medewerkers, maar dit is niet voldoende om de financiële situatie om te buigen. Interne en externe experts komen tot dezelfde conclusie. Bij de huidige brede missie en in het huidige gebouw is bij ongewijzigd beleid t.a.v. de subsidie het alternatief vrijwel zeker sluiting en ook dat kost geld. ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 5 Het is belangrijk dat onze organisatie voldoende op peil is om onze ambities waar te maken. Nu al gebeurt er heel veel. Binnen onze inmiddels beperk- te mogelijkheden is er verrassend veel te zien en draaien er interessante programma’s. De waardering van bezoekers is steevast positief. Dat is mogelijk dankzij de grote inzet van onze medewerkers en vrijwilligers, maar juist daarin valt nog zoveel te win- nen met extra financiële middelen en menskracht. Niet op incidentele, maar op structurele basis. Het gebouw alleen al is iconisch en oogst veel lof. Lasti- ger blijkt het om liefhebbers van het museum ‘oude stijl’, die nog gehecht zijn aan het oude Visserijmu- seum, daarvan te overtuigen. Maar is men éénmaal binnen dan verdwijnt veelal de scepsis. We laten zien in vaste en wisselende tentoonstel- lingen dat het museum midden in de samenleving staat. Maar we tonen ook dat een museum als het onze een specifieke opdracht heeft om het historisch cultureel erfgoed van Vlaardingen te bewaren en te beheren voor toekomstige generaties en te tonen aan het publiek. Dat is een continue proces, de dingen van vandaag zijn immers morgen geschiedenis. We laten zien dat er hoogwaardig we- tenschappelijk onderzoek plaats vindt waar natio- naal en internationaal een beroep op wordt gedaan en last but not least dat we onze educatieve taken hoog opvatten. Het museum vertelt het verhaal van Vlaardingen met hoofdrollen voor visserij, archeolo- gie en stadsgeschiedenis. Als het gaat om het onderzoek naar en het expo- seren van de Vlaardingse archeologie is er synergie en efficiëncywinst te behalen door het fysiek ver- binden van afdelingen die hier binnen de gemeente mee bezig zijn. Waarom geen detachering van een medewerker in het museum en gezamenlijk depot- gebruik? Het laatste zou de kosten van extern depot voor het museum aanzienlijk verminderen en boven- dien de beschikbare depotruimte van de gemeente beter benutten. Wij betrekken nog meer doelgroepen actief bij aan- trekkelijke en inspirerende activiteiten waarmee wij het verschil kunnen maken. We stralen uit dat we een community museum zijn en dat wensen van het publiek er toe doen. Wat is leuker dan een onderwerp/thema kiezen waarbij we het publiek vragen met ons mee te werken, mee te verzamelen, mee te denken. Het museum moet een huiskamer- gevoel geven, wat ook herhaalbezoek bevordert. Dit vergroot de betrokkenheid van de bevolking en genereert positieve publiciteit. De plannen liggen al te wachten! Wij zien de (school)jeugd als belangrijke en on- misbare doelgroep. Het evenement Culture Candy bewijst keer op keer dat kinderen plezier beleven in het museum. Zij leren er dat een museumbezoek de lesstof over het leven vroeger en nu, leuker en begrijpelijker maakt. Wij willen kinderen en volwassenen verrassen met een Vis & Water Experience. Een virtuele wereld die een interactieve beleving zal zijn waar kinderen van nu kunnen griezelen en genieten. Een impressie van een school haringen en een visssersnet in de Noord- zee kan kan met een druk op de knop zomaar in een veen-moeraslandschap veranderen en dan wanen bezoekers zich in de tijd 5000 jaar terug. Of het landschap verandert in een gebied waar het water stijgt door klimaatverandering. Daarmee geven we wat mensen mogen verwachten van het motto van ons museum: 5000 jaar leven met wa- ter. Wie zijn die mensen die hier wonen en werken, waar komen ze vandaan, toen en nog steeds, en wat betekent dat voor ons leven nu? Zo breng je de geschiedenis tot leven. Het is hét verhaal van de vestiging Flardingha: Vlaardingen. INLEIDING In het rapport ‘Alle Hens aan Dek’ zetten wij in kort bestek uiteen de wordingsgeschiedenis van het huidige Museum Vlaardingen met zijn ups en downs. Ook nemen wij een voorschot op het overleg dat wij met u willen aangaan over de toekomst van het museum. Voorts tonen we aan dat met een gezamenlijke inspan- ning en verantwoordelijkheid van Museum Vlaardingen en de gemeente Vlaardingen ons mooie museum tot verdere wasdom komt en zijn plaats als cultuur-historisch gemeenschapsmuseum in Vlaardingen waar maakt. We willen laten zien dat wij met meer middelen meer kunnen betekenen voor Vlaardingen als stad, voor bezoekers uit Vlaardingen en de regio en waar wij ons aan willen verbinden. Vervolg op pagina 6 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 6 Er liggen mooie kansen om samen met andere cultuurinstellingen zoals Kroepoekfabriek, KADE40 en Stadsgehoorzaal concrete projecten/voorstel- lingen/tentoonstellingen te maken. Daarover zijn al gesprekken gaande tussen de directeuren. De sector beeldende kunst is in Vlaardingen goed vertegenwoordigd, ook daar liggen kansen naast de bestaande tentoonstellingenreeks. We willen nog intensiever samenwerken met Vlaardingse kun- stenaars en er is ruimte voor projecten die passen binnen de missie van het museum. De city marketing in Vlaardingen staat al jaren on- der druk. Op het gebied van musea en uitgaan er- vaart Vlaardingen de zuigkracht van de grote broer Rotterdam en in mindere mate van Schiedam. Daar wordt met gemengde gevoelens gekeken naar het nieuwe Cobra Museum in Amstelveen en zij hebben altijd nog de markante oud-directeur Pierre Janssen, die menigeen zich nog zal herinneren met zijn interessante, onconventionele kunstprogramma op TV, waar menigeen nog goede herinneringen aan bewaart. Bij ons rijst de vraag welke bekende Vlaardingers wij aan ons museum kunnen bin- den. Een kleine inventarisatie laat zien dat er velen zijn, op het gebied van sport, radio/TV, literatuur, theater).Op de diverse ranglijsten (Atlas voor Ge- meenten) presteert Vlaardingen helaas ver onder het gemiddelde, zelfs nog onder Schiedam. In de cultuurindex is Vlaardingen gezakt van plaats 23 in 2013 naar 40 in 2017 (op een lijst van 50). Dat moet en kan beter. Wij zien kansen in het aanbieden van arrangemen- ten door samenwerking met ondernemers en orga- nisaties in de stad. Denk aan bedrijfsuitjes waarbij de bezoekers een ambachtelijke (kleding)workshop doen in het museum, dan een hapje eten in één van de gelegenheden op en rond de Westhavenkade/ het centrum. Of anderen, die van de dynamiek van de rivier willen genieten, gaan wat eten of drinken in het Delta Hotel. Maar ook voor de sportieve be- zoekers zijn er arrangementen: het museum bezoe- ken en al of niet op de fiets naar de Broekpolder en kijken naar de replica van de kano en het Vlaardin- gencultuurhuis, met recht ons binnen- en buiten- museum. Aan de balie krijgt men van de VVV-mede- werkers alle informatie die men nodig heeft om een dagje Vlaardingen onvergetelijk te maken. De nieuwe Hoekse Lijn kan wat het museum betreft niet snel genoeg een feit zijn, zodat we weer extra bezoekers van buiten Vlaardingen mogen ontvan- gen, bijvoorbeeld met de museumpas of Rotterdam- pas. Het museum wil en kan een centrale rol spelen als het gaat om de levendigheid op de Westhaven- kade, de museumdriehoek, en de verbinding met het centrum. Iets waar Vlaardingen aan toe is na jaren van stilte. Maar de kost gaat voor de baat uit. Wat voor stad wil Vlaardingen zijn en wat hebben wij daarvoor over? In de Stadsvisie zegt u dat Vlaardingen aan- trekkelijk moet zijn als stad om in te wonen, werken en recreëren en een stad moet zijn waar bedrijven en instellingen zich willen vestigen. Een hersteld en bloeiend Museum Vlaardingen draagt daar aan bij!
ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 7 Om de huidige situatie te begrijpen, gaan we terug naar de verbouwing van het museum en de aanleiding daarvoor. Ondanks de (inter)nationale bekendheid van het Visserijmu- seum namen, in lijn met bijna alle musea in Nederland, de bezoekersaantallen af. Er was sprake van de landelijke trend dat mensen op andere wijze willen recreëren en minder tijd aan museumbezoek willen besteden. Dit was aanleiding voor de gemeente om extern bureau Andersson Elffers Felix (AEF) Utrecht in te schakelen. In hun rapport “Perspectief Vlaar- dingse Musea, 16 oktober 2000” komt AEF onder meer met het advies om de 3 plaatselijke musea, het Visserijmuseum, het Archeologisch Museum Hoogstad en het Streekmuseum Jan Anderson, onder te brengen in één locatie op de West- havenkade. Dit is deels uitgevoerd: de collectie van Archeo- logisch Museum Hoogstad is daadwerkelijk opgegaan in Museum Vlaardingen. Tussen 2000 - 2010 waren er nog ca. 15.000 bezoekers per jaar, daarna neemt dat af. In opdracht van de gemeente is toen wederom gezocht wat hiervoor oplossingen konden zijn. Met behulp van lijvige externe rapporten van onder meer Hendrik Beerda Brand Consultancy (2008) en Berenschot (Onderzoek Levensvatbaarheid Museum Vlaardingen, 11 april 2011) werden aanbevelingen gedaan voor een nieuwe koers. Het eerdere advies/plan werd opgepakt om in plaats van uitsluitend Visserij de missie van het museum te verbreden naar Archeologie, Stadsgeschiedenis en Visserij. Dit is een combinatie van museum-onderwerpen die elders nog niet ge- maakt is/was en vanuit museale optiek dus zonder meer een uitdaging. Het idee was om meer doelgroepen aan te spre- ken, om Vlaardingens unieke archeologische geschiedenis en vondsten beter uit te nutten en ook om synergie te behalen door het laten fuseren van meerdere instellingen. Vooral ook om het museum meer ‘Vlaardings’ te maken. Om voldoende ruimte te bieden aan de bredere missie werd het tevens nodig om een groter gebouw neer te zetten zodat de nieuwe opdracht fysiek kon worden uitgevoerd. Dit plan was controversieel en kon niet rekenen op unanieme steun in de gemeenteraad. Na ongewoon verhitte debatten tussen voor- en tegenstanders van de bouw, heeft de gemeente niet- temin besloten tot grondige verbouwing/vergroting van het bestaande gebouw. Het gebouw is nu 2735 m2 (voorheen 1080 m2) en is daarmee tweeënhalf keer zo groot als het Vis- serijmuseum en één van de grootste museumgebouwen van deze aard in Nederland. (Zie ook Bijlage V.a) De goedkoopste vorm van bouwen is volledige nieuwbouw en die was gepland voor het Buizengat. Echter, de gemeente heeft uiteindelijk de Westhavenkade als locatie aangewezen in de wetenschap dat dit duurder zou worden, maar vanuit de gedachte dat het museum een pijler voor het hele gebied kon zijn. Bovendien heeft de gemeente in een later stadium opgedragen om de panden van Warmelo & Van der Drift gedeeltelijk te handhaven en te integreren in het gebouw. Dit bleek flinke consequenties te hebben waar wij later op terug komen. Kortom, de verbreding van de missie, de locatie én de vorm van het gebouw zijn alle drie niet op museale of bouwkun- dige gronden gekozen, maar op basis van ambities voor de stad Vlaardingen als geheel. Het museum zelf stond hier ook achter om inhoudelijke redenen en de opdracht om het museum zo vorm te geven is met enthousiasme aanvaard. Zowel de gemeente als het museum zijn destijds naar eer en geweten te werk gegaan en steunden hierbij in belangrijke mate op de professionele expertise die was ingeroepen, inclusief de aannames die in de externe rapporten gedaan waren. 1 VOORGESCHIEDENIS Vervolg op pagina 8 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 8 Om de (ver) bouw te kunnen financieren is op 31 oktober 2013 een overeenkomst gesloten tussen FSV e.o. en de ge- meente Vlaardingen (2 partijen) inzake Museum Vlaardingen. Hierin is bepaald dat Gemeente Vlaardingen een subsidie van € 1.500.000 aan het museum toekent en FSV e.o. onder strikte voorwaarden een donatie doet van maximaal € 4.750.000. In die periode had FSV e.o. ter gelegenheid van hun 25-jarig jubileum grote sommen geld voor stadsvernieu- wing geschonken aan de 3 steden Schiedam, Vlaardingen, Maassluis. Vlaardingen heeft toen de afweging gemaakt om 1,5 mio daarvan te bestemmen als bijdrage aan de bouw van het nieuwe museum. Belangrijke bepaling in de overeenkomst zelf is dat FSV e.o. er vanuit gaat dat de gemeente ‘jaarlijks een budgetsubsidie ter beschikking zal stellen om een (gezonde) exploitatie van het museum mogelijk te maken. Uitgangspunt voor de afspraken in de over- eenkomst is het bedrag van de budgetsubsidie van de gemeente (zijnde de jaarlijkse subsidie voor de exploita- tie van het museum) in 2012 ter hoogte van € 400.000 jaarlijks te verhogen met het gemeentelijke accres’ (artikel 2). Dit bedrag werd dus geïndexeerd. Op het genoemde bedrag van € 400.000 zullen wij uitgebreid terugkomen. 1 De volgende kosten zijn ook nog te verwachten bij eventuele sluiting van het museum naast de afrekening met FSV: afrekening van teveel gevorderde (investering bouw) BTW aan de belastingdienst (10% per jaar); kosten voor de afwikkeling van diverse verplichtingen, onder meer personeel; blijvende kosten voor de uitvoering van taken beheer erfgoed (17.000 objecten). Daaraan voorafgaand (10 september 2012) is een overeen- komst gesloten tussen Fonds Schiedam Vlaardingen e.o., Gemeente Vlaardingen en Museum Vlaardingen (3 partijen) met als titel ‘Randvoorwaarden en zekerheidsstellingen, zoals overeengekomen in het overleg op 10 september 2012’. Artikel 1 regelt de positie van het FSV e.o. en Gemeente Vlaardingen voor wat betreft de respectievelijke donatie en de subsidie. Hierin is bepaald dat: • het museum minimaal 10 jaar achtereen door een professi- onele organisatie geëxploiteerd wordt (1.3) • FSV e.o. de donatie volledig terugvordert als aan deze (en enkele andere) voorwaarden niet voldaan wordt; daartoe vestigt FSV e.o. gedurende 10 jaar een recht van 1e hypo- theek op het totale museumpand (1.5). Hier is dus niet alleen van belang dat FSV e.o. in feite eige- naar is van het pand en niet zal schromen om over te gaan tot verkoop indien noodzakelijk (1), maar ook dat FSV e.o. expliciet met de gemeente is overeengekomen dat een gezonde en professionele exploitatie mogelijk moet worden gemaakt. Artikel 2 regelt verder de voorwaarden van de gemeente Vlaardingen bij de verkoop van het huidige pand en de grond voor de nieuwbouw aan Museum Vlaardingen. Vervolg op pagina 9 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 9 Het museum is in 2010 gesloten en is zo’n 5 jaar dicht geweest. Zoals vaker bij complexe projecten zijn er ten opzichte van het oorspronkelijke plan dat ten grondslag lag aan de overeenkomst tussen FSV e.o. en de gemeente en het museum diverse zaken anders gelopen dan voorzien. In dat kader noemen we hier een aantal belangrijke ontwikkelingen. Tijdens de sluiting is gewoon doorgewerkt, maar wel onder bijzonder lastige omstandigheden. Bovendien, als gevolg van het sterk terugbrengen van de subsidie tijdens de bouwfase (zie Bijlage V), met te weinig financiële armslag. Het personeelsbestand werd met 2 FTE’s gekort, met bijbehoren- de eenmalige kosten. De Historische Vereniging Vlaardingen heeft in die tijd met succes een vurig pleidooi gehouden bij de gemeente voor het behoud van de historische pandjes van Warmelo & van der Drift en aldus werd besloten door B&W. De beslissing tot incorporatie van de pandjes, waaronder het pakhuis, heeft het karakter van het gebouw verhoogd en speciale monumenten zijn nu bewaard, maar het had forse financiële consequenties. Totaal kwam dit neer op ca. € 500.000 extra kosten ten opzichte van het oorspronkelijke plan. (2) In de bouwsom zouden de onderhoudskosten voor de eerste 5 jaar na de opening worden meegenomen (hierdoor stijgen dus de bouwkosten en wordt de begroting na de bouw ontzien). Gezien de extra kosten voor de panden werd dit echter te duur - de enige oplossing was om deze eis te laten vallen waardoor de kosten t.l.v. de exploitatie van het museum zou- den vallen ná de start. Totale kostenverschuiving van bouw naar exploitatie was ca. € 135.000 of € 27.000 per jaar en een tweede gevolg was het interen op het eigen vermogen. Ten tweede, de hoogte van de onroerend zaak belasting (OZB) was ten tijde van de bouw niet goed te voorzien. Dat het zou stijgen was duidelijk, maar met hoeveel was niet duidelijk, ook niet bij de gemeente zelf. De indruk bij het museum was in elk geval dat hiervoor een oplossing zou wor- den gevonden, zoals elders in het land waar ‘vestzak-broek- zak’-transacties ook als onwenselijk gezien worden. De OZB is van € 10.000 naar € 27.000 gegaan, dus een extra post van € 17.000 per jaar t.l.v. de exploitatie. Ten derde, in deze periode besloot de landelijke ANWB, ongetwijfeld mede als gevolg van de recessie die inmiddels woedde, om zijn beleid te wijzigen naar een commerciëler concept in winkelcentra, meestal zonder VVV. In het bouw- plan was een flink deel van het museum ingeruimd voor de ANWB/VVV-winkel en deze beslissing om niet in te trekken bij het museum, genomen buiten de invloedsfeer van het museum, betekende een tegenvaller op de exploitatie van ca. € 60.000 per jaar. Vervolg op pagina 10 2 Voorziening voor de fundering van het pakhuis en deze met die van het nieuwe gebouw te integreren en de bouwkundige voorzieningen om het geheel in de nieuwbouw op te nemen ca. € 350K; grond kon door de restanten van de bebouwing niet bouwrijp worden opgeleverd waardoor overdrachtsbelasting moest worden betaald (ca. € 50K) en sanering bodemverontreiniging noodzakelijk was (ca. € 100K) – exclu- sief de bijdrage van de gemeente aan de bodemsanering. ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 10 Tenslotte was de gemeente als gevolg van de recessie genoodzaakt pijnlijke ingrepen te doen op veel fronten, waaronder in de culturele sector. Na langdurige discussies is uiteindelijk de volgende constructie overeengekomen. Het museum nam de VVV functie over van de gemeente, met in- begrip van 2 baliemedewerkers. Voor deze nieuwe extra taak stelde de gemeente € 60.000 ter beschikking. Dus, terwijl het oorspronkelijke plan nog uitging van een ANWB/VVV-huurop- brengst van € 60.000 en geen kosten, ontving het museum nu € 60.000 voor uitvoering van de VVV-taak, wat uiutslui- tend besteed wordt aan ‘vaste’ kosten voor personeel en de VVV-licentie. Waar voorheen de subsidie werd toegekend voor uitsluitend de museale taken en er dus geen sprake was van VVV-taken, is vanaf dat moment de subsidie met inbegrip van de VVV-taak. Ter vergelijking: In 2010 was de subsidie voor museale taken van het Visserijmuseum € 443.000 (zie ook Bijlage V.b). In 2016/7 is dit voor museale taken € 355.000 (namelijk € 415.000 min € 60.000 VVV) – een subsidiedaling van 20%. Samenvattend: ten opzichte van het oorspronkelijke plan is er dus tijdens de bouw al voor een bedrag van structureel ca. € 100.000 per jaar aan ‘tegenvallers’ op de geplande exploi- tatie ontstaan. Ook is er op de museumbegroting ca. 20% bezuinigd en is het subsidiebedrag daarmee al lager dan het door FSV e.o. geëiste minimum van € 400.000. Bovendien is de vraag gerechtvaardigd of het destijds aangehouden bedrag van € 400.000 überhaupt wel voldoende was om een professionele museumorganisatie met een dergelijke brede missie en in een groot gebouw te realiseren. Met andere woorden, wat is er uitgekomen van de aannames en voor- spellingen in de externe rapporten. ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 11 2 HET MUSEUM SINDS DE OPENING Museum Vlaardingen in brede zin bestaat uit meerdere entiteiten. De Stichting Het Vlaardings Museum (Museum Vlaardingen of het museum) is het museum zelf in enge zin, tevens de organisatie waarmee de gemeente de subsidierela- tie heeft. Het museum in brede zin wordt gestut door meer- dere ‘steungroepen’. De Stichting Zeillogger Balder (SZB – of ‘De Balder’) voert in overleg met het museum het beheer over het grootste collectiestuk, de onlangs gerestaureerde zeillogger die aan de kade voor het museum ligt. Hiervoor is een onafhankelijke stichting opgericht die een bruikleenovereenkomst heeft met het museum. SZB heeft een eigen bestuur. Bestuur en Staf (3) Het museum heeft een bestuursvorm met directeur-bestuurder en een Raad van Toezicht. Het museum heeft de volgende betaalde medewerkers (uur per week) Begin 2016 Begin 2017 2018? (zie ook pagina 18-19) Directeur 36 Interim-directeur 20 Directeur 36 Conservator 27 Conservator 27 Conservator 27 Administratief medew/vrijwilligerscoord. 20 Administratief medewerker 24 Administratief medewerker 24 Educatie & PR medewerker 32 Vrijwilligerscoördinator 12 Vrijwilligerscoördinator 24 ------ ----- Marketeer 24 Publiek & Educatie 24 Weteschap/Onderzoek 24 ----- Subtotaal museumwerk 115 Subtotaal museumwerk 83 Subtotaal museumwerk 183 VVV personeel 36 VVV personeel 36 VVV personeel 45 ------ ------ ----- Totaal 151 Totaal 119 228 3 Toen het museum alleen Visserij als thema had, was het gebouw 2½ keer kleiner, was de collectie kleiner en was de staf veel groter: directeur-conservator (full-time); wetenschappelijk medewerker/bibliothecaris (full- time); secretaresse; technisch medewerker (full-time); collectieregistrator; betaald baliepersoneel (minstens 2, in een regeling); enige suppoosten (in een regeling). Verder: voor een stabiele bezetting is het nodig dat part-time medewerkers minstens ca. 24 uur op de rol staan. Vervolg op pagina 12 De Vereniging Vrienden van Museum Vlaardingen (‘De Vrien- den’) is ook een onafhankelijke entiteit die volgens de statu- ten ten doel heeft het Museum Vlaardingen in de breedste zin van het woord te ondersteunen bij aankoop en restaura- ties en het leveren van diensten ter bevordering en bloei van het museum. De Vrienden geven bijvoorbeeld het magazine De Spil uit. Het is een relatief grote vereniging met ca. 700 leden, het lidmaatschap kost ca. € 20,00 per jaar. De Vrien- den heeft ook een eigen bestuur. Tenslotte is er nog de Stichting Fonds Museum Vlaardingen (‘het Steunfonds’). Dit is een kleine club zeer betrokken particulieren die, indien mogelijk, bedragen ter beschikking stelt voor bijzondere projecten of noodgevallen. ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 12 Raad van Toezicht De Raad van Toezicht bestaat uit onbezoldigde vrijwilligers. Begin 2016 heeft een grote wisseling van toezichthouders plaats gevonden waarbij de voormalige Raad van Toezicht, die met extreme inspanning de verbouwing tot een goed einde had gebracht, het stokje overdroeg aan een groten- deels nieuw team van toezichthouders. De huidige Raad van Toezicht bestaat uit 6/7 leden met brede bestuurlijke, maat- schappelijke, zakelijke en ook museale ervaring. Vrijwilligers Het museum steunt in zeer belangrijke mate op vrijwilli- gers. In totaal zijn er ca. 85 vrijwilligers actief in regelmatig overlappende entiteiten (groepen zijn: 55 museum; 25 Balder; 4 kerngroep Vrienden + wisselende teams; 6 Raad van Toezicht). De restauratie van de Balder is naast een zeer omvangrijk uitbesteed werk merendeels als een vrijwilligers- project uitgevoerd. Ook het verdere onderhoud en exploitatie is geheel de verantwoordelijkheid van vrijwilligers. De vele activiteiten die de Vrienden ontplooien (zoals het 3x per jaar uitgeven van het tijdschrift De Spil, het uitreiken van de Hoogendijkprijs of het jaarlijks binnenhalen van de haring) worden van begin tot eind door vrijwilligers uitgevoerd. Museale kerntaken zoals het gastheer- /vrouwschap, het rondleiden, ontvangen en begeleiden van jonge bezoekers (al dan niet in schoolverband), depotwerk, collectiebehoud, het documenteren, digitaliseren en onderzoeken van de collec- tie, verzorgen van de bibliotheek en het baliewerk worden grotendeels door vrijwilligers uitgevoerd. De belangrijkste wetenschappelijk medewerker, die nauw samenwerkt met de conservator, is zelfs een vrijwilliger. Ook zware taken op organisatieniveau worden door vrijwil- ligers vervuld. In het nabije verleden lag het bouwtechnisch toezicht tijdens de verbouwing in handen van een vrijwilliger en in de huidige situatie worden de financiële verslaglegging en de Marketing & PR geheel door vrijwilligers uitgevoerd. Op een aantal van deze terreinen, maar met name voor PR & Marketing en Educatie & Publieksbereik, is meer betaalde expertise vereist. De bijdrage van de vrijwilligers aan het museum is van onmisbare waarde en wij hanteren daarom sinds 2017 de begrippen betaalde en onbetaalde medewerkers. In feite zijn de vrijwilligers het vliegwiel voor het maximaliseren van het effect van de subsidie. Dit kan als volgt inzichtelijk gemaakt worden. Aantal vrijwilligers x aantal uren per week x weken per jaar x € 15 per uur = gecreëerde waarde = ca. € 165.000,- per jaar. Dit is gebaseerd op een realistische schatting van het aantal gemiddeld gemaakte vrijwilligersuren bij 55 actieve vrijwilligers: 55 x 4 u./wk = 220 uur per week. Let wel: deze berekening is gebaseerd op de medewerkers die direct aan het ‘dagelijkse elementaire’ museumwerk verbonden zijn. Dus afgezien van de speciale activiteiten die de Vereniging Vrienden van Museum Vlaardingen en Stichting Zeillogger Balder uitvoeren en die een grote informerende en publiciteitswaarde hebben. Ook de functie van Coördina- tor Vrijwilligers heeft een vliegwieleffect. Zij zorgt er voor dat de vele vrijwilligers optimaal kunnen worden ingezet. Vervolg op pagina 13 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 13 In juni 2015 ging het museum open na grote inspanningen achter de schermen om de inrichting van de nieuwe zalen te realiseren. Financiëel was dit een zeer complex jaar omdat de verbouwing op zich al een financiële uitdaging was, en de ‘normale’ exploitatie van het museum in een aparte begro- ting vanaf juni begon te lopen. Eind 2015 liep het exploi- tatieresultaat op tot ca. minus € 120.000. Een aanzienlijk tekort maar door een eenmalige bijzonder bate (particuliere gift) werd het jaar niettemin afgesloten met een klein posi- tief resultaat. Echter, het weerstandsvermogen was ernstig aangetast. Het museum moest het eerste exploitatiejaar beginnen met een eigen vermogen van slechts € 33.000. Er waren terechte zorgen over de geslonken weerstandsreserve die, zoals beschreven, vooral het gevolg was van onvoorziene kostenverhogende effecten voor de twee op een later mo- ment ingepaste historische panden. 2016 was het eerste ‘normale jaar’ waarin de aannames met betrekking tot kosten en opbrengsten konden worden getoetst. Dit bleek verre van eenvoudig. Gedurende 2016 ontstonden reeds grote verschillen tussen de aannames en de werkelijkheid. Eind 2016 was er een groot verschil tussen de opgestelde begroting en de werkelijkheid. Een belangrijk verschil was dat er minder entreegelden werden ontvangen (€ 33.400) dan begroot (€ 55.000), een tekort van € 21.600. Andere onvoorziene uitgaven, welke voornamelijk te maken hadden met kosten uit voorgaande jaren (onder andere m.b.t. huisvesting, onderhoud en kosten voormalig personeel) konden gelukkig grotendeels worden gecompenseerd met incidentele baten, waaronder de eenmalige uitkering uit de opheffing van de VVV-stichtingsrekening. Toch resulteerde er per saldo een exploitatieverlies van bijna € 36.000,- waar- door het eigen vermogen aan het eind van 2016 € 2.384 negatief was. Op alle mogelijke manieren is gedurende 2017 getracht te bezuinigen op de kosten, dat is redelijk gelukt. Ondanks een begroot negatief exploitatieverlies voor 2017 van ca. € 14.000,- hopen we met een iets minder groot verlies te kunnen eindigen. Maar eigenlijk is dit alleen mogelijk omdat het uitgaveniveau is gezakt tot onder een acceptabel mini- mum. De organisatie komt krakend tot stilstand. Vervolg op pagina 14 INKOMSTEN Realisatie 2016 Begroting 2017 Deelbegroting VVV Expl.subsidie Gem. Vld 415.000 415.085 63.000 Sponsors 61.554 23.000 0 Opbrengsten activiteiten 76.991 50.500 5.000 553.545 489.485 68.000 UITGAVEN Activiteiten 114.257 46.400 0 Personeelskosten 272.684 255.400 44.000 Huisvesting 125.570 168.700 20.000 Bedrijfsvoering 77.028 32.650 5.000 589.539 503.150 69.000 Exploitatiesaldo -35.994 -13.665 -1.000 DE VEERKRACHT VAN HET MUSEUM De focus van dit rapport is financieel. Voor geinteres- seerden in het reilen en zeilen in Museum Vlaardingen in algemene zin is een bijlage opgesteld waarin wordt geschetst wat er naast puur financiële zaken in het museum is gebeurd in 2016 en 2017, zowel in positie- ve als in negatieve zin. Zie Bijlage I., “Veerkracht van Museum Vlaardingen 2016-2017”. ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 14 De tabel laat zien dat aan de uitgavenkant veel zaken onvermijdelijk zijn, dat zijn dus ‘echte’ vaste kosten. Het museum heeft derhalve geen andere keus dan te bezuinigen op kostenposten zoals Tentoonstellingen en Marketing/PR. Hoewel dit normaliter in een museum vaste kosten horen te zijn, worden deze gelden noodgedwongen ingezet als vari- abel budget. Het niet naar behoren kunnen invullen van die voor een museum cruciale taken heeft naast demoraliserende effecten ook negatieve gevolgen voor de zichtbaarheid van het museum. Voor meer informatie over de verdienmodellen van musea in het algemeen is Bijlage III toegevoegd. Kortom, er moest noodgedwongen op kerntaken worden be- zuinigd. Daarmee is een neerwaartse spiraal ingezet en er is geen perspectief als er financieel niets verandert. In 2016 had het museum een kleine 13.000 bezoekers. Met de huidige financiële armslag zullen de bezoekersaantallen niet groeien. De actuele subsidie (inclusief VVV) dekt in feite alleen de vas- te kosten van gebouw en personeel en VVV-licentie. Overige onvermijdbare kosten en het variabel budget worden nu door het museum zelf gedekt. Dat heeft consequenties: middelen voor nieuwe initiatieven, voor noodzakelijke investeringen of een verantwoorde positieve exploitatie zijn er niet. Zonder een verhoging van het subsidieniveau is het voor het museum niet mogelijk de continuïteit en een verantwoorde uitvoering van haar taken te waarborgen. In dit verband wijzen wij ook op de opmerking van onze accountant Ruitenburg in het jaarverslag 2016: CITAAT: Continuïteit Door het in 2016 ontstane exploitatieverlies wordt de continuïteit van het museum bedreigd. Door directie en Raad van Toezicht zijn dusdanige maatre- gelen genomen dat toekomstige exploitatie sluitend zou kunnen verlopen. Een deel van deze maatrege- len zal pas in volgende jaren volledig doorwerken. In de (voorlopige) begroting 2017 is een deel van de consequenties van deze maatregelen weerspiegeld; voor 2018 en volgende jaren zullen deze conse- quenties volledig in de exploitatie tot uitdrukking komen. Dit laat onverlet dat voor een goede uitvoe- ring van haar taken en de continuïteit, een blijvende verhoging van de gemeentelijke subsidie dringend noodzakelijk is. Vlaardingen, mei 2017 EINDE CITAAT Bovenstaande waarschuwing van de accountant laat niets te raden over. Structurele verhoging van de subsidie is noodza- kelijk om de exploitatie dekkend te krijgen. Vervolg op pagina 15 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 15 En dit is niet alleen van belang om ‘de rekeningen te kunnen betalen’. In de cultuursector bestaan vele fondsen waarop een beroep kan worden gedaan voor de financiering van projecten (bijv. specifieke aankopen, inrichting, grote evenementen). Fondsen hanteren ieder eigen criteria waaraan een project getoetst wordt, bij het aanvragen van subsidie moet daarmee rekening worden gehouden. Het doen van aanvragen is derhalve een tijdrovende zaak die kennis van zaken vereist. Het is belangrijk om er op te wijzen dat grotere fondsen, bijvoorbeeld de BankGiro Loterij, alleen aanvragen van grote musea in behandeling nemen. Fondsenverstrekkers die wel aan kleinere musea geven kijken nauwkeurig naar de eigen bijdrage van de aanvrager en zijn financiële situatie in het algemeen. Normaal worden fondsen slechts toegezegd indien 1) de aanvrager zelf meebetaalt (cofinanciering) en 2) wanneer de aanvrager financieel stabiel is - met andere woorden indien de exploitatie sluitend is. Is één van tweeën niet het geval, dan wordt het verzoek normaal gesproken afgewezen. Naarmate er minder projecten gefinancierd kun- nen worden, wordt een museum minder succesvol en verer- gert logischerwijs de financiële situatie verder. GEDELEGEERDE TAKEN EN ERFGOED Naast de directe negatieve effecten van de hoogte van de huidige subsidie op de bedrijfsvoering en het hui- dige exploitatiesaldo, moet ook worden meegewogen het belang van de gedelegeerde taken die door het Museum Vlaardingen voor de gemeente Vlaardingen worden uitgevoerd. Zie hiervoor Bijlage II: “Notitie met betrekking tot de gedelegeerde taken die door het Museum Vlaardin- gen voor de Gemeente Vlaardingen worden uitgevoerd en de daarmee gemoeide kostenberekening”. Ook uit deze andere benadering van de cijfers blijkt dat voor een normale uitvoer van alle museumtaken een hogere subsidie nodig is. Het museum heeft sinds de opening veelvuldig te maken gehad met deze vicieuze cirkel. Er is onvoldoende eigen geld beschikbaar om in zorgvuldige voorbereiding van projecten te steken, tevens is het inmiddels overduidelijk dat de exploi- tatie niet sluitend is – daarom slaagt het museum er onvol- doende in om te profiteren van extern geld dat in principe wel beschikbaar is in Nederland. Met meer werkbudget kan het museum beter profiteren van extern geld. ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 16 3 VERTROUWEN IN DE TOEKOMST In het kader van dit onderzoek zijn in eerste instantie meer- dere scenario’s overwogen. Het meest drastische scenario is ‘Sluiting’. Natuurlijk willen wij dat niet en ook bij het stadsbe- tuur is hiervoor gelukkig geen meerderheid. Vlaardingen wil oprecht een museum, nog afgezien van de negatieve impuls van sluiting voor het imago van Vlaardingen. Bovendien, er is door veel partijen zwaar in geïnvesteerd, sluiting zou een kostbare afrekening betekenen met onder meer FSV e.o. en de Belastingdienst, medewerkers moeten afvloeien en de gemeente blijft wel de verantwoordelijkheid houden voor het beheer van de collectie met aanzienlijke kosten. Een tweede scenario is ‘Doorgaan met de huidige subsi- die’. Echter, dan komt het museum ‘krakend tot stilstand’ – dit proces is zeker al gaande. Uit ons onderzoek blijkt dat handhaving van de huidige subsidie alleen realistisch is als tegelijkertijd de opdracht aan het museum aanzienlijk wordt verkleind/ingeperkt. Dit betekent tevens dat het gebouw dan veel te groot is en hiervoor zal ook een oplossing gevonden moeten worden. (zie voor beide scenario’s ook Bijlage II, pagina 26) Een derde scenario is ‘Fuseren’. Een complex, langdurig en onzeker traject dat daarom alleen een lange termijnoptie kan zijn. Wij zijn niet in een positie om dit af te wachten zonder risico voor de continuïteit op korte termijn. Mocht Vlaardingen uiteindelijk kiezen voor één van deze drie opties, dan is dit overigens een zodanig drastische koers- wijziging, dat ongetwijfeld tal van betrokken personen hun consequenties zullen trekken en de zorg voor toekomst van het museum aan anderen zullen overlaten. Derhalve hebben wij onze energie gericht op het vierde scenario: doorgaan met de huidige opdracht op de huidige locatie, maar onder de voorwaarde van een verhoging van de subsidie tot een realistisch niveau, in overeenstemming met onze eigen bevindingen van de afgelopen 2 jaar plus de aanbevelingen van externe financiële en museale experts (en ook in lijn met subsidiebedragen die genoemd zijn in diverse rapporten uit het verleden). Vervolg op pagina 17 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 17 EEN MUSEUM VOOR ALLE VLAARDINGERS Museum Vlaardingen is een cultuur-historisch museum met een regionale functie. Onze slogan is: 5000 jaar leven met water. Wij willen een toegankelijk en relevant museum zijn, vooral voor Vlaardingers. Wij zoeken samenwerking en verbinding. Bij alles wat we doen, leggen we de sporen uit het verleden bloot en maken we de verbinding naar het heden. Naast Vlaardingers zijn onze doelgroepen: cultureel geïnteresseer- de museumbezoekers, kinderen met begeleiders, school- en studiegroepen en onderzoekers. Wij hebben semi-permanente tentoonstellingen die nog niet af zijn en wisseltentoonstellin- gen. Daarnaast organiseren wij tal van activiteiten met een historische, culturele of wetenschappelijke insteek, of gewoon voor de reuring of om inkomsten te verwerven. Wij moeten vooral voor kinderen meer doen en meer met het prachtige gebouw. Ons museum moet bekender worden - er zijn meer bezoekers nodig en die zijn ook te vinden, zeker in de regio. Waar wij met bezieling en overtuiging aan werken is het Grote Verhaal van Vlaardingen – een begrijpelijk, verbazend, inspirerend en ontroerend verhaal van een plek in Noord-West Europa waar mensen al 5000 jaar met water leven. Wij zijn ervan overtuigd dat er draagvlak is voor een museum in Vlaardingen en brengen in dat verband ook in herinne- ring de handtekeningenactie van enige jaren geleden die ca. 10.000 handtekeningen opleverde. Onder de geschetste omstandigheden zijn wij trots op wat er gepresteerd is sinds de opening. De potentie van het museum is enorm, dat wordt door vrijwel iedereen gezien – zelfs de meeste verstokte cultuurbarbaar kan daar niet omheen. Wij laten het hoofd dus ook niet hangen bij de voortdurende negatieve geluiden, maar wij luisteren wel goed naar de kern van de kritiek. Na een moeizaam verlopen 2016 is er inmiddels nieuw elan ontstaan bij betaalde en onbetaalde medewerkers in en om het museum. De staf doet het maximaal mogelijke in de beschikbare uren, vrijwilligers doen de rest, er is heel veel energie en er zijn ontzettend veel ideeën. Er wordt consistent door staf en een grote groep vrijwilligers gewerkt aan de vormgeving - letterlijk en figuurlijk - van een museum dat zijn opdracht op alle fronten kan waarmaken. Wij vormen één front dat eendrachtig toe werkt naar dezelfde stip op de horizon. Dit is wat wij willen: Echter, wij vragen wel begrip voor het volgende. Het proces van omvormen en uitbouwen (de precieze invulling van de ‘stip’) gaat logischerwijs langzamer dan gewenst, immers de ziekte en uiteindelijk het uitvallen van de vorige full-time directeur is niet zonder gevolgen gebleken. Maar dankzij de inzet van de (uit kostenaspect part-time) interim directeur kon al veel worden bijgebogen en gerepareerd. De full-time directeur die nu geworven moet worden zal op basis van rele- vante kennis, ervaring, en ook enthousiasme en energie zijn/ haar stempel moeten drukken. De huidige situatie met een part-time interimdirecteur en meewerkende Raad van Toe- zicht kan slechts tijdelijk zijn. Het roer moet zo snel mogelijk worden overgenomen. Veel pijlers onder het beleid zijn duidelijk en recent opnieuw bevestigd door teams van staf en vrijwilligers (zie kader). Wat nu nodig is, zijn voldoende menskracht en budgetten om de gestelde doelen te bereiken. Dit wordt ondubbelzinnig aange- toond in dit rapport waaraan naast ervaren museum profes- sionals ook succesvolle ondernemers en financiele experts hebben meegewerkt. De verhoging van de subsidie waar wij om verzoeken zal dan ook worden ingezet voor 3 doelen. 1. Werkkapitaal/ cofinanciering programmering en inrichting 2. Een adequaat budget voor PR en Marketing 3. Herstellen van de interne organisatie Wij benadrukken dat dit volstrekt gebruikelijke bestedings- doelen zijn in musea. Wij zullen ze kort toelichten. Vervolg op pagina 18 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 18 1. Werkkapitaal (of startbudget/ voorinvestering) Zoals uitgelegd is het voor het museum op dit moment nauwelijks mogelijk om externe financiering van fondsen te verwerven omdat onze exploitatie niet sluit en wij zelf geen middelen kunnen inleggen. De eigen uitgaven voor inrichting en tentoonstellingen zijn tot onder een aanvaardbaar mini- mum gedaald omdat de vaste kosten eerst gedekt moeten worden. Er zijn fondsen beschikbaar maar met een groter werkbudget halen we verhoudingsgewijs meer binnen. Met meer budget zullen wij realiseren: programmering op korte termijn van belevingsgerichte tentoonstellingen voor ge- zinnen met kinderen, thematentoonstellingen voor diverse doelgroepen zoals toeristen, ouderen, nieuwe Nederlanders en bezoekers uit de brede regio. Inspelen op wat Vlaardingen heeft dat andere steden niet hebben zoals: vroege geschie- denis/archeologie; Volksbos; Palestijnse gemeenschap en meer voorbeelden van recente wordingsgeschiedenis van het moderne Vlaardingen; visserij, Vlaardingen 1018, exposities samenstellen met bij voorkeur een landelijk en/of plaatselijk bekende gastconservator. 2. PR en Marketing Een adequate aanpak van de PR en Marketing is dringend noodzakelijk. Met een groter marketingbudget halen we (veel) meer bezoekers binnen. We zien tevens mogelijkheden voor meer inkomsten door verhuur van museumruimten, maar ook verhuurmogelijkheden moeten gemarket worden. Meer bezoekers en meer verhuur zijn ook zeker te realiseren, want het museum is nu nog te weinig bekend in de regio en zelfs in Vlaardingen. Vanaf het begin is er volstrekt onvoldoende budget geweest voor het op de kaart zetten van het muse- um. Ondanks de inzet van een flink team van gekwalificeerde vrijwilligers in de afgelopen twee jaar, is het ons onmogelijk gebleken om dit goed van de grond te tillen zonder een ervaren bezoldigde marketing professional (intern of extern). Ook het persbeleid behoeft professionele input. De marketeer zal een adequaat budget moeten krijgen voor onder meer website, folders, posters, beperkt adverteren, etc. Vervolg op pagina 19 3. Herstellen van de interne organisatie 3a. Publiek, evenementen en educatie In een modern museum is het niet voldoende om een mooie of interessante tentoonstelling te maken en vervolgens be- zoekers ‘aan hun lot over te laten’. Bezoekers, of zij nu jong of oud zijn, mogen van een museum toelichting op het getoonde verwachten. Die toelichting kan vele vormen hebben: door de vormgeving wordt men geholpen de juiste volgorde te zien; teksten, films of audio, geven toelichting op thema’s of op objecten; voor volwassenen worden an- dere vormen gekozen dan voor kinderen; speciale kinder- programma’s of tentoonstellingen zorgen voor weer andere vormen van overdracht; grotere programma’s voor langdu- rige tentoonstellingen worden afgewisseld met een kleiner, kortlopend, aanbod. En als dan zowel inhoud als vorm en doelgroepen op elkaar zijn afgestemd, moet het publiek ook nog actief benaderd worden. Via communicatiekanalen van het museum of via een netwerk van scholen, collega-instel- lingen, verenigingen, buurtgroepen en andere organisaties, worden aanbod en vraag afgestemd. Voor dit soort museum- taken komen begrippen als publieksbereik, educatie, eve- nementen, activiteiten bij elkaar. Binnen de museale wereld worden hiervoor mensen opgeleid bij de Reinwardt Academie (Hogeschool Amsterdam). Museum Vlaardingen heeft geen geschoolde medewerkers meer, die zorgen voor een program- ma dat maximale aansluiting vindt bij ons publiek. Dit is juist nodig voor een netwerkmuseum dat diep verankerd wil zijn in de samenleving.
ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 19 3b. Onderzoek en wetenschap Het museum staat internationaal bekend vanwege de belangrijke documentatie op gebied van visserijgeschiedenis (bibliotheek, centraal visserijregister, fotodocumentatie). De zichtbaarheid hiervan is tijdens de bouw op de achtergrond geraakt, hoewel deze basistaak ook tijdens de sluiting van het museum door liep. De wetenschappelijk onderzoeker die hier al vele jaren in het museum aan werkt, en landelijke bekendheid geniet, werkt sinds zijn pensionering als vrijwil- liger. Het museum wil zijn opvolger(s) gaan opleiden, zowel voor het specifieke onderzoeksgebied als de manier van documenteren waar het museum professioneel mee werkt. Documentatie moet verder worden ontsloten zodat bezoekers dit onder toezicht van een vrijwilliger kunnen raadplegen. Overigens is het op dit punt belangrijk dat de gemeente Vlaardingen ook in haar nieuwe Erfgoednota groot belang hecht aan documentatie van het erfgoed. 3c. Vrijwilligers Het museum draait voor een groot deel op vrijwillige inzet van veel mensen. Via de vrijwilligers wordt de initiële investe- ring van de Vlaardingse gemeenschap vele malen vermenig- vuldigd. Een goed vrijwilligersbeleid is dus essentieel en past ook bij een modern museum. Omdat vrijwiligers altijd part-time medewerkers zijn, met veelal specifieke wensen voor inzet en beschikbaarheid, is het van belang dat deze inzet goed geregisseerd wordt. Ook is het voor vrijwilligers van belang dat zij zich gehoord weten, hun ideeën of zorgen op een vaste plek in de organisatie kwijt kunnen. Vrijwilligers hebben recht op goede voorzieningen, materieel en immate- rieel. De coördinator draagt er zorg voor dat vrijwilligers ieder op hun eigen aandachtsgebied proactief worden betrokken bij nieuwe ontwikkelingen/activiteiten. Voor bijvoorbeeld rondleiders/gidsen is permanente educatie van belang, immers nieuwe tentoonstellingen/activiteiten betekenen een nieuw verhaal, nieuwe andere kennis, soms ook andere doelgroepen. Het vrijwilligersbestand moet op orde gehou- den worden. De in- en uitstroom begeleiden vergt aandacht en tijd. Met grote regelmaat worden nieuwe medewerkers aangezocht en in het weefsel van het museum op een goede plek ingepast. De inzet van een vrijwilligerscoördinator ver- dient zich in een veelvoud terug.
ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 20 VOORSTELLEN De vraag is nu wat wij allen, als Vlaardingse gemeenschap, met de ontstane situatie doen. Het klinkt vreemd uit de mond van een museum, maar terugkijken is niet meer relevant, het gaat om het perspectief voor de toekomst. Zaken zijn helaas Voorstellen: 1 Voor het lopende jaar 2017 wordt door de gemeente een incidentele financiële oplossing gevonden waardoor het museum tot 2018 uit de gevarenzone blijft. 2 De subsidie wordt met ingang van 2018 structureel verhoogd van € 415.000 tot €550.000. 3 Het museum ontvangt daarnaast jaarlijks € 60.000,- tegemoetkoming voor verrichte diensten t.b.v. de VVV-functie, te weten de personele bezetting van de VVV-balie en het uitoefenen van de VVV-taak (waaronder voorlichting aan bezoekers van de stad en het bijhouden van de stedelijke agenda), en de jaarlijkse kosten van de VVV-licentie. Maar deze vergoeding maakt geen onderdeel uit van de subsidie. 4 Daarnaast ontvangt het museum éénmalig € 120.000,- voor het vormen van een weerstandreserve zodat het museum meer zelfstandig kan opereren, ook in tijden van tegenwind. 5 Tevens zou het museum - net als de andere culturele instellingen in de stad en het bedrijfsleven - zeer gebaat zijn bij effectieve citymarketing vanuit de gemeente Vlaardingen. Wij roepen de gemeente op hier meer middelen beschikbaar voor te maken. anders gelopen dan gepland, maar wat doen we er aan? Het gaat om herstel en bloei van het museum. Dat is mogelijk, er is volledige inzet, er zijn plannen en ideeën, de basis is goed - nu nog de realistische middelen. Verdere acties: • De werving van een nieuwe directeur is reeds begonnen. In 2018 wordt verder onder leiding van deze man of vrouw een meerjarenplan opgesteld • Waar dit toegevoegde waarde heeft zal met de nieuwe directeur de benodigde samenwerking met andere instellingen in en om Vlaardingen maar ook met andere musea worden gezocht • De door de Raad van Toezicht ingezette lijn wordt voortge- zet: nauw toezicht op de kosten; focus op PR en Marketing; focus op goede samenwerking tussen alle betrokkenen (= maximaal kanaliseren van alle inzet en enthousiasme); en - vooral - een aansprekend programma dat bezoekers trekt • Wanneer het museum weer op volle toeren kan draaien is het in staat om een grotere rol te spelen als kartrekker binnen de Vlaardingse gemeenschap op cultuur-histori- sche onderwerpen. Het museum heeft enorme potentie. Met de voorgestel- de gemotiveerde verhoging van de subsidie kunnen we het museum na alle investeringen van de afgelopen jaren voorzien van een realistisch fundament en maken wij de ambities waar. Uiteraard zullen wij transparant zijn over de behaalde doelen en levert het museum als vanouds een goede goede en positieve bijdrage aan de promotie en het leefklimaat van Vlaardingen. ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 21 BIJLAGE I De veerkracht van Museum Vlaardingen in 2016 en 2017 Begin 2016 trad de oude Raad van Toezicht in meerderheid af. De nieuwe raadsleden begonnen onbevangen en enthou- siast aan hun taak. Directie en staf stonden voor de opgave om het museum draaiende te krijgen als ‘nieuwe organisatie’ na een sluiting van 5 jaar. Een deel van het Vlaardingse pu- bliek, de liefhebbers van het museum ‘oude stijl’, was tijdens de verbouwing niet (voldoende) meegenomen in de beoogde transformatie van Visserijmuseum naar Museum Vlaardingen ‘nieuwe stijl’ en toonde zich na de opening teleurgesteld. Al snel werd duidelijk dat er zowel in als buiten het muse- um zeer hoge verwachtingen waren waaraan volstrekt niet voldaan kon worden, met als gevolg negatieve publiciteit. Ombuiging van een museum is complex en vereist een actieve ‘marketing machine’, maar mensen en middelen daar- voor ontbraken. Dat wreekt zich tot op de dag van vandaag. Inkomsten door het aantrekken van sponsorgelden blijven achter bij de prognose. Dit is overigens in lijn met de alge- mene trend van een sterke afname van zakelijke sponsoring ondanks de aantrekkende economie. In tegenstelling tot de voorspelling nam het aantal bezoekers in 2016 af ten opzich- te van 2015. De betreurenswaardige gang van zaken met betrekking tot de door Museum Vlaardingen geïnitieerde tentoonstelling over ‘Bassie & Adriaan’ leidde tot veel commotie in de pers en ook de politiek bemoeide zich ermee. Dit vroeg oneven- redig veel aandacht van Raad van Toezicht en museumstaf. Desondanks betreurt het museum het zeker dat partijen elkaar destijds niet hebben kunnen vinden. Bij het presenteren van de halfjaarcijfers werd volstrekt helder dat de begroting niet gehaald zou worden en is de Raad van Toezicht onmiddellijk begonnen met daadwerkelijk ingrijpen. Er zijn verscheidene indringende gesprekken en vergaderingen geweest met de directeur, met het bestuur van De Vrienden, met de voorzitter van De Vrienden afzonderlijk, met vrijwilligers, met het bestuur van de Balder en andere zeer betrokken belanghebbenden bij een goed functionerend museum. Met de gemeente is gesproken over extra fondsen en de situatie in het algemeen. Bij het Fonds Schiedam Vlaar- dingen e.o. is eveneens aangeklopt. Na de zomervakantie namen de zorgen verder toe. Na enkele opeenvolgende periodes van vakantie en ziekte bleek de di- recteur in november (spijtig genoeg voor alle partijen) perma- nent ziek. Gezien de kleine staf en het tekort op de begroting besloot de Raad van Toezicht voorlopig in de schoenen van de directeur te stappen en het museum draaiende te houden met de staf en vrijwilligers. Al snel werd besloten om mw. Jeanne Hogenboom, een RvT’er met een brede museale erva- ring, te ‘parachuteren’. Zij stapte dus uit de RvT (4). Tegelijk begon een ingrijpend traject van doorlichten van contracten, kostenbeheersing en een scala van pogingen tot bezuinigen om de financiële situatie positief om te buigen. Vervolg op pagina 22 4 Gezien de financiele situatie (dreigend tekort, geen reserve, arbeidsonge- schikheidsverzekering met plafond, kosten verwacht mediationtraject) kon deze interimoplossing zelfs bij een lagere bezoldiging van de waarnemend directeur slechts voor de helft van het aantal uren van de zieke directeur, dus 20 uur per week. De overige uren werden opgevuld door andere RvT’ers, onbezoldigd en ongepland, naast hun normale banen/werkzaamheden. Deze situatie was uiteraard onwenselijk maar gezien het totale gebrek aan middelen was dit de enige weg – elke andere oplossing kostte meer geld.
ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 22 Al doende bleek echter dat de langdurige aanloop tot het uiteindelijke ziekteverlof van de directeur had geleid tot onduidelijk status van dossiers en projecten en een moei- zame relatie met enkele leden uit de Raad van Toezicht en de steungroepen. Dit bleef helaas niet onopgemerkt door de pers. De pers ging wederom actief op zoek naar (slecht) nieuws, getuige de diverse negatieve artikelen in vooral het Algemeen Dagblad, Groot Vlaardingen en een digitale Vlaardingse krant. Zolang het onderhandelingstraject met de directeur liep kon hier slechts zeer summier op gereageerd worden van de zijde van het museum en Raad van Toezicht. De ingrepen sinds eind 2016 zijn onder meer: • Ondanks de overbelasting van de staf toch voor zover mo- gelijk bezuinigen op personeel (alle medewerkers hebben vaste contracten, behalve één) • Alle contracten met leveranciers analyseren, waar mogelijk openbreken en heronderhandelingen starten (bijvoorbeeld accountant, IT, verzekeringen, website – vaak combinatie betaling/sponsoring) • De aanpak van de ogenschijnlijk hoge gebouw- en on- derhoudskosten: dit blijkt een buitengewoon weerbarstig dossier met vele onderaannemers en langjarige afspraken • Het drastische besluit om de Joon te verhuren aan een commerciele partij. Dit had al in 2017 financieel resultaat moeten opleveren, maar is helaas vertraagd vanwege onduidelijkheden m.b.t. de parkeersituatie/ gemeentelijke regels • Een mediationtraject starten met de arbeidsongeschikte directeur • Een proces ontwerpen met als doel soepeler samenwer- king intern en het genereren van ideeën en acties bij alle groepen in en om het museum (zogenaamde denk teams) – dit heeft tot verbeterde samenwerking geleid en tot het afscheid van enkelen. Ter toelichting op het laatste punt: al die onrust komt be- grip en samenwerking tussen de betrokken partijen niet ten goede. De Raad van Toezicht heeft daarom het initiatief genomen om onder leiding van een deskundige gesprekslei- der de partijen met elkaar in gesprek te brengen met als doel helderheid te krijgen in wederzijdse rollen en verantwoor- delijkheden en de verwachtigen daaromtrent. De verhoudin- gen tussen het museum en De Vrienden en met alle andere steungroepen zijn inmiddels zodanig verbeterd dat men elkaar weer weet te vinden en waardeert. Na de succesvolle afronding van deze fase is nu een persstrategie in ontwikke- ling, ondersteund door een marketingplan. Hangende het mediationtraject met de directeur en zonder uitzicht op lagere kosten, bleef de rolverdeling vanaf begin 2017: interim-directeur doet museale zaken en voert het jaarprogramma uit (voor ca. 20 uur), samen met vooral de conservator en de vrijwilligerscoördinator die sturing ge- ven aan de vrijwilligers. De administratief medewerkster en vrijwilligers inclusief de Raad van Toezicht doen operationele taken, mede op basis van de door de interim-directeur aange- dragen dossiers. Ondertussen zijn de medewerkers en vrijwilligers gewoon professioneel doorgegaan met de belangrijkste taken van het museum en is het museum 6 dagen in de week open voor bezoekers. Ook heeft het museum de erkenning gekregen van ‘Geregistreerd Museum’. Vrijwel het gehele geplande jaarpro- gramma is uitgevoerd en dit alles kan zeker ook op het conto van de directeur geschreven worden. Activiteiten behelsden onder meer: Vervolg op pagina 23 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 23 2016 - Vlaardingen en het mysterie van het Pestparfum (doe-ten- toonstelling voor oud en jong); - Fishy Fashion: Vlaardingse visserskleding; - Tentoonstellingen Pronkstuk-- herinnering aan lief en leed; - Jan Prins: stadsgezichten in de Delta; - ’t Is al Zilver wat er Blinkt (samenwerking met museum Jan Anderson); - wisselende tentoonstellingen onder meer in het kader van de Geuzenmaand - en de zogenaamde “aanwinstententoonstellingen”; - concertreeks met muziekuitvoeringen op historische instrumenten in de stijlkamer “Koepelzaal; - in samenwerking met de archeologische dienst/Federatie Broekpolder een serie archeologische lezingen - en Archeologisch Spreekuren; - de eerste Agnetha-lezing vond plaats op internationale vrouwendag 8 maart 2016; - er was een lunch ter gelegenheid van de Dag van de Dialoog; - de stadsarchivaris hield een historische lezing in het museum; - er waren bezoeken van collega musea als Fries Scheepvaart- museum, Museum Maassluis, Museum Duinhuisjes Rockanje; - gedurende het hele jaar rondleidingen die worden uitge- voerd door vrijwilligers die door de wetenschappelijke staf zijn opgeleid; - verder nam Museum Vlaardingen actief deel aan cultureel/ historische activiteiten als Museumnacht, Loggerfestival, Nationale Archeologiedagen en Culture Candy; - educatie voor de jeugd is een doorlopende activiteit - 25% van de bezoekers aan het museum is 14 jaar of jonger. - En natuurlijk komen er ook “gewoon” bezoekers! 2017 Het mediationtraject is afgerond en wij zijn op zoek naar een nieuwe directeur; het jaarprogramma 2017 wordt onder aanvoering van de interim-directeur uitgevoerd en meer dan dat. Dit behelst onder meer (naast de semi-permanente opstellingen): Tentoonstelling De Vrienden Kiezen, kinder-doe-ten- toonstelling Schatgraven, voorbereidingen voor expositie Volksbos/ Groeiend verzet, Breiproject Visserstruien voor De Balder, buurtbijeenkomsten, expositie Dirk Brouwer, Agnethalezing, Hoogen- dijkprijs, 2e helft archeologische lezingen, kamer- concerten, Geuzenmaand en Vluchtelingkunst (samenwerking met KADE40 o.a.), het ontwikkelen van een grote Vis & Water Experience (aquarium nieuwe stijl), een filmruimte gekoppeld aan het Getuigenissenproject, diverse kinderactiviteiten (vaak i.s.m. gemeentelijk bredere intiatieven of bijvoorbeeld Minters); collegiale samenwerking Streekmuseum Jan Anderson; voorbereidingen voor grotere deelname aan de 1018-viering, met als kern de tentoonstelling Noordzeecultuur 800-1200, het beter “vullen” van het museum, symposium over Krijgsgevangenen (i.s.m. militair historici), het achter de schermen verlagen van de depotkosten, ontwikkelen van vaste mogelijkheid bezoek Balder; deelname en samenwerking diverse activiteiten van Vrienden Vereniging en Balder; mogelijke verhuur Joon; onderzoek cultuurmanifestatie in samenwer- king met Kroepoekfabriek/Stadsgehoorzaal/Kade40; intensiveren samenwerking Archeologisch Erf en gelieerde organsaties; regelmatige ontvangst klei- nere cultuurhistorische organisaties in Vlaardingen die geen eigen cultuurhuis hebben (genaeologische vereniging; Service Team). Verder staan onder meer gepland: lanceren van een nieuwe website, het duidelijker markeren van het gebouw buiten en binnen, het aantrekken van meer (onbezoldigde) Expert Vrijwilligers waaronder hopelijk conciërge(s) en een fondsenwerver. Veerkracht en Voortgang binnen het museum
ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 24 Bij de uitvoering van taken is het museum gebonden aan de taakstelling die de Gemeente in de subisidiebeschikking geeft. Deze spreekt in algemene termen over het behoud en beheer van de collectie, de ontsluiting van deze, het presente- ren van deze aan het publiek en het uitvoeren van educatieve taken. Redelijkerwijze kunnen als te subsidiëren taken, die voortvloeien uit deze gemeentelijke betrokkenheid of verant- woordelijkheid, genoemd worden: • beheer en behoud van de bruiklenen/eigendommen van de Gemeente • beheer en behoud van de overige collectie die verwor- ven en beheerd is met subsidiegelden van de Gemeente Vlaardingen (voortvloeiend uit de toevertrouwde verwer- vingstaakstelling) • het presenteren van het materiële erfgoed door middel van tentoonstellingen, lezingen, documentaires/e-producties en social media, publicaties • het duiden van de collectie door middel van het registre- ren/beschrijven en interpreteren en in een ruimere context plaatsen van de objecten, waartoe onderzoek nodig is. De ICOM- (International Council of Museums) definitie van musea als volgt: A museum is a non-profit, permanent institution in the service of society and its development, open to the public, which acquires, conserves, researches, communicates and exhibits the tangible and intan- gible heritage of humanity and its environment for the purposes of education, study and enjoyment. This definition is a reference in the international community. Ieder serieus museum is aangesloten bij de ICOM. De Museum Definition wordt ook gehanteerd door de Neder- landse Museumvereniging en is uitgangspunt bij opname in het Museumregister. Opname is noodzakelijk om van andere musea bruiklenen te ontvangen, sponsoren te trekken en vooral ook om de kwaliteit van werken te borgen. Iedere zichzelf respecterende gemeente/stad werkt en leeft naar deze richtlijnen Erfgoed laat zich verder naar de methode van verwerving of aard van het materiaal/object opdelen in een aantal soorten, waar hier van belang zijn archiefstukken, archeologica en museale objecten. Alle drie dragen deze unieke en belangrijke informatie- en presentatiewaarde voor het ‘collectieve ge- heugen’ van onze maatschappij. Voor de archieven geldt de Archiefwet 1995, voor de archeologie zijn er strikte bepalin- gen in de Erfgoedwet (2015), gericht op behoud, beheer, ont- sluiting en presentatie. Voor het materiele erfgoed anders dan archivalia en archeologica bestaan geen algemene wettelijke verplichtingen, wel handelen verantwoordelijke overheden in de geest als ware dit het geval. BIJLAGE II Notitie met betrekking tot de gedelegeerde taken die door het Museum Vlaardingen voor de Gemeente Vlaardingen worden uitgevoerd en de daarmee gemoeide kosten - Vlaardings erfgoed Algemeen Vervolg op pagina 25 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 25 Welke taken voert Museum Vlaardingen uit ten behoeve van de Gemeente Vlaardingen/ de Vlaardingse gemeenschap? De toerekening van kerntaken die gedefinieerd kunnen wor- den als zijnde taken die voor de Gemeente Vlaardingen wor- den uitgevoerd (en bij het niet-bestaan van het museum door de Gemeente zelf uitgevoerd zouden moeten worden) is tot op zekere hoogte arbitrair. Formeel genomen is de Gemeente slechts verantwoordelijk voor de objecten die eigendom van de Gemeente zijn, momenteel in bruikleen aan het museum. Het behoud en beheer van dit bruikleen kan bij benadering gekapitaliseerd worden (zie hieronder). In vervolg op hetgeen hierboven is beschreven is het museum tevens verantwoordelijk voor het behoud en beheer van het geheel van het materiële erfgoed, dat sinds de jaren 1960 is verworven en/of is behouden en beheerd met subsidiegelden van de Gemeente Vlaardingen. Formeel is dit (nog) geen eigendom van de gemeente maar functioneel, ideologisch en inhoudelijk wel. Hieruit zou voortvloeien dat de gemeente subsidie verleent voor het behoud en beheer van de gehele collectie in bezit van het museum Theoretisch zou volstaan kunnen worden met het behoud en beheer, maar dit sluit de uitoefening van taken zoals verwoord in de ICOM-definitie, Nederlandse Museum Vereni- ging en Museumregister uit. De Gemeente Vlaardingen zou, zich in beleidsstukken juist beroemend op het rijke verleden, zich hiermee ernstig blameren. Bij toepassing van de al- gemeen geaccepteerde museumdefinities zouden dus ook het presenteren, ontsluiten en onderzoeken van de collectie tot de gedelegeerde taken van Gemeente aan het museum behoren. Discussie kan bestaan over de mate waarin en waarop dit gedaan wordt. Daarbij is de omvang en betekenis van de col- lectie, het gebouw en het (potentiële) gebruik/publiekbelang maatgevend. Als advies dient een inhoudelijke waardestelling van de collectie verdeeld over de diverse deelcollecties en binnen een locale, regionale, nationale en internationale con- text. De zogenaamde Deltaplan-kwalificaties zouden hiertoe gebruikt kunnen worden. Voor het museum geldt dat ca. 8% direct bruikleen is van de Gemeente Vlaardingen, met name de collectie van de vroege- re Oudheidkamer en Visserijmuseum. Er is jaren gewerkt om deze collectie te registreren en verder te ontsluiten en uiter- aard in goede staat te houden. Zeker ca. 85% van de collec- tie is wat Vlaardingers hebben geschonken aan het museum om het namens hen als erfgoed voor toekomstige generaties te bewaren, in goede staat te houden en te tonen. Museum Vlaardingen is nu eenmaal een erfgoedinstelling. Ook al komt er niemand, dan moeten die collecties toch beheerd worden. Men kan ze niet op de vuilnisbelt gooien. Vervolg op pagina 26 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 26 Welke bedragen/kosten zijn op jaarbasis gemoeid met de diverse hierboven genoemde gedelegeerde taken (ijkpunt 2016)? Wanneer alleen gekeken wordt naar het behoud en beheer van het gemeentelijk bruikleen (dus geen overige museum- taken!) dan zijn de volgende kosten realistisch, er vanuit gaande dat deze ca. 1/10 van het totaal aantal objecten betreft en waarbij niet gekeken is naar de kwaliteit van deze objecten (die voor het bruikleen relatief hoog ligt) en waarbij het oppervlakte van het museum dat hiertoe benut wordt: depot (2k), veiligheid (0,25k), -GEWB (2,5k), OZB (2,6k), -apparatuur (met name klimatologie, 15k), -conservator (35k), diversen (7,5 k), totaal: 64,85k. Wanneer hierbij ook presentatie, ontsluiting, onderzoek, pro- motie, educatie van de gemeentelijke bruikleen (conform de museumdefinities) betrokken worden, dan worden de kosten geraamd op150,5k, waarbij zij opgemerkt dat het huidige gebouw dan veel te groot en kostbaar is en omgezien moet worden naar een kleine locatie of externe financiering voor de overige kosten. Wanneer behoud en beheer van de gehele collectie (dus geen overige museumtaken!) gekapitaliseerd wordt: -depot (19k), -veiligheid (2,5k), -GEWB (12k), OZB (6,5k), -apparatuur (met name klimatologie, 25k), -conservator (70k), - diversen (30 k), totaal: 165k. Wanneer hierbij ook presentatie, ontsluiting, onderzoek, promotie, educatie (conform de museumdefinities) betrokken worden dan worden de kosten geraamd op 542k. Beheer en Behoud Alle werkzaamheden en voorzieningen die gericht zijn op het duurzaam veiligstellen van museale objecten in goede con- ditie ten behoeve van presentatie, onderzoek en overdracht aan toekomstige generaties). Hieronder wordt verstaan het houden van een geoutilleerd depot met deugdelijke berg- plaatsen, klimaatcondities en beveiliging, registratie van en onderzoek naar objecten ten dienste van overdrachtswaarde en waardestelling, ontsluiting van de collectie ten behoeve van eigen en extern gebruik en het beschikken over ter zake deskundige medewerkers, bekend met bewaarcondities, conservering en restauratie, die (in ieder geval voor een deel) daartoe zijn opgeleid. Bezit en eigendom Een partij bezit iets als het eigendom erover heeft en/of het in bruikleen houdt of in beheer heeft. Een partij heeft een object in eigendom als het erover ook rechten (waarde, beheer, behoud, gebruik) als het dit niet in eigen beheer heeft, door anderen laat gebruiken, of anderszins gebruikt wordt. Vervolg op pagina 27 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 27 Vlaardings Erfgoed Museum Vlaardingen is bewaker van een belangrijk deel van het Vlaardings erfgoed. In de nieuwste beleidsnota, Vlaardings Erfgoed nota 2017, wordt de rol van het museum breed onderkend en worden de taken die het museum uit- voert ook als verantwoordelijkheid van de gemeente gezien. Van belang is daarbij dat van het collectieve erfgoed wordt uitgegaan, dus van meerdere instellingen of organisaties ge- zamenlijk. Wij geven hier een klein aantal fragmenten uit de nota weer om te illustreren hoezeer Museum Vlaardingen in de erfgoedambities van de gemeente verweven is (en verwij- zen verder naar de eigenlijke nota). Het erfgoed wordt gedefinieerd: ‘’Vlaardings erfgoed beschrij- ven we als de sporen uit het verleden van menselijk handelen en gedragingen die 1) betrekking hebben op Vlaardingen en 2) wij, hogere overheden of anderen het behouden waard vinden’’(9). Even belangrijk is dat de nota stelt dat de eigen- domsstatus van erfgoed niet doorslaggevend is voor de ver- antwoordelijkheid van de gemeente: ‘’Niet al het Vlaardings erfgoed is van de gemeente, toch voelen wij ons wel degelijk verantwoordelijk voor items die de gemeente niet bezit.’’(10). De beleidsnota stelt dat de gemeente zich de komende ca. 5 jaar zal richten op een aantal erfgoed taken, in nauwe sa- menwerking met erfgoedpartners waarvan Museum Vlaardin- gen één van de (kopgroep) stakeholders is: a. inventariseren wat er wel/juist niet in de gemeentelijke collecties aanwezig is; b. op basis daarvan afgewogen en afgestemde keuzes ma- ken over wat wel niet bewaard blijft; c. toegankelijkheid van de collecties organiseren voor een breed publiek, om zo bij te dragen aan verbondenheid met de stad en de uitstraling van uniek Vlaardingen. Ook het economische belang daarvan wordt niet over het hoofd gezien: ‘’Gemeentelijk erfgoed proberen we uit te dragen als beeldmerk, als pronkstuk, als unicum of als iets typisch Vlaardings. Maar vooral als iets om trots op te zijn en anderen te overtuigen van de meerwaarde en cultuurhistorische en economische zin. We tonen het ter inspiratie (…) we schrijven er over (…) stellen tentoon in de stad en daarbuiten, dragen bij aan publicaties van anderen, we geven les, ontvangen gasten in onze depots en hebben een erfgoedwebsite. We stimuleren dat andere erfgoedbezit- ters hetzelfde doen.’’ (24). Een Museum Vlaardingen met een gezonde bezettingsgraad is als geen ander in staat dit soort taken uit te voeren (zie o.a. de museumdefinitie elders in dit rapport) en heeft misschien wel de mooiste plek in de stad om het publiek te bereiken. Laten we het eens omdraaien: hoe denkt de gemeente Vlaar- dingen deze erfgoedambities in de toekomst waar te maken zonder ons museum?
ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 28 BIJLAGE III NEDERLANDSE MUSEA IN HET ALGEMEEN en in relatie tot Museum Vlaardingen Wat is een museum eigenlijk en waarom moeten we daar ons geld aan besteden? Volgens de internationaal geaccepteerde definitie is een museum een culturele instelling zonder winstoogmerk. Zij beheert en verzamelt erfgoed, zij voert onderzoek uit en informeert. Een museum helpt om het col- lectieve geheugen van een gemeenschap te vormen en heeft daarmee een sterk verbindende werking. Tegelijk kan erfgoed onderscheidend zijn, en juist daarmee wordt het interessant voor bezoekers van buiten. De gemeente erkent dit ook: ‘Erfgoed herinnert ons aan ons verleden. Het ver- sterkt onze identiteit, verbindt ons met de gemeen- schap en laat ons thuis voelen in onze omgeving. Daarom vinden we erfgoed belangrijk. En daarom willen we die kwaliteiten van erfgoed inzetten in onze stad. Maar erfgoed is niet altijd functioneel. Dat maakt erfgoed kwetsbaar, want dan staat het maar te verstoffen, het verpaupert of de eigenaar wil het kwijt. Om te profiteren van erfgoed moeten we er goed voor zorgen. Daar gaat deze nota over, over het behouden en benutten van erfgoed.’ (Bron: Concept Erfgoednota 2016 - Gemeente Vlaardingen) De wortel van het bestaan van een museum is gelegen in het beheren van collecties. Zonder collecties geen museum zou je kunnen zeggen. Dan is er sprake van een tentoonstellingen- centrum, zoals de Kunsthal in Rotterdam. Maar ons bestaans- recht ontlenen we aan wat we namens en ten behoeve van de samenleving met de collecties doen. Daarnaast is het in stand houden van een museum ook een vorm van bescha- ving, een vorm van hulde brengen aan onze voorouders van wie velen moeilijke tijden hebben doorgemaakt. Voor de meesten gold als leidraad bij al hun handelen de eeuwigdu- rende wens van de mens: zo goed mogelijk zorgen voor het nageslacht. Dat nageslacht zijn wij. Wij hebben de plicht om zorgvuldig om te gaan met hun erfenis, niet alleen wettelijk maar ook moreel – en dat is ook gewoon leuk! In tegenstelling tot de neerwaartse trend in de jaren ’90 stijgt het aantal museumbezoeken inmiddels jaarlijks (bijna 30 miljoen bezoeken in 2015). Nadere analyse laat echter zien dat lang niet alle musea daarvan profiteren. De groei komt vooral van buitenlandse bezoekers die zelden alleen op een museum afkomen, maar een museumbezoek combineren met andere attracties in dezelfde stad. Een museum als Museum Vlaardingen kan helaas niet profiteren van dergelijke trends omdat er eenvoudig weg nog te weinig te doen is in Vlaar- dingen voor toeristen. Ruim 60% van de musea heeft verder als hoofdthema geschiedenis, terwijl slechts een kwart gewijd is aan kunst. Niettemin gaat ruim 43% van alle museumbe- zoekers naar kunstmusea terwijl slechts 38% naar historische musea gaat. Historische musea trekken dus veel minder bezoekers en vooral de kleinere musea hebben het in het hele land moeilijk. Er zijn in de afgelopen jaren nogal wat van die musea gesloten.
Bij heel veel musea worden dus pogingen gedaan om meer bezoekers te trekken. Oplossingen die als trends worden ge- schetst door de Museumvereniging (ruim 400 leden, waaron- der Museum Vlaardingen) zijn bijvoorbeeld: het ontwikkelen van branche-overschrijdende activiteiten. Dit wordt zeker niet altijd gewaardeerd door commerciële partijen in die betref- fende branche. Denk aan de organisatie van muziekevene- menten, samenwerking met andere instellingen, cultureel ondernemerschap, ‘tentoonstellingenkoorts’ (verhogen van het aantal tentoonstellingen per jaar), grootschalige nieuw- bouw en ook koerswijzigingen. Het financieel gezond maken van musea is weerbarstig - in het hele land worstelen ge- meenten met beslissingen rondom museale subsidies en het ombuigen van een museum is een zaak van lange adem. Vervolg op pagina 29 ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 29 Gemeenten om ons heen zijn hier inmiddels van door- drongen. Hoewel er vele verschillen zijn tussen Museum Vlaardingen en deze musea zijn dit niettemin opmerkelijke beslissingen: In Rotterdam is besloten het noodlijdende We- reldmuseum op de rails te houden met een injectie van € 20 mio uitgesmeerd over 4 jaar. Daarnaast komt er steun van het Rijk om het Wereldmuseum beter te laten samenwerken met 3 rijksmusea op het gebied van wereldculturen. In Schiedam is besloten het zwaar geplaagde Stedelijk Museum (subsidie 2,2 mio) een transitiebudget te geven van een extra 1,2 mio en om het eigen vermogen te versterken (inmiddels 217.00). Voor een inzicht in de subsidies per gemeente is een analyse gemaakt van de bijdrage per inwoner van een aantal regi- onale musea waarvoor gegevens beschikbaar zijn. Hieruit blijkt dat Vlaardingen een ‘middenmoter’ is. (Zie Bijlage V.a en V.b). De vergelijking gaat niet helemaal op omdat Museum Vlaardingen een inhaalslag maakt na 5 jaar sluiting en dan ook nog de VVV-functie in de subsidie begrepen is, waarvoor het museum die VVV-taak vervult. In de Atlas voor Nederlandse Gemeenten, ranglijst cultuurindex (het cultureel aanbod in totaal in vergelijking met andere gemeenten) doet Vlaardingen het helaas al jaren niet goed. In 2013 stond Vlaardingen nog op plaats 23 (van 50), inmiddels staan wij op plaats 40. Een museum heeft een ongebruikelijk verdienmodel en is bedrijfsmatig ook anders dan andere culturele instellingen, bijv. instellingen die zich richten op de podiumkunsten. Een museum vervult ten eerste belangrijke erfgoedtaken voor de gemeente. Het museum heeft de zorg voor het behoud van het Collectief Geheugen. Naar analogie met de Archiefwet (verplichtend karakter voor de gemeente inzake bewaarplicht en openstellling) beheert het museum voor de gemeenschap het materiële verleden. Dat kost geld en tijd en is een verant- woordelijkheid die continue is. Je kan daar immers maar één keer mee stoppen! Vlaardingen is door de provincie aange- wezen als depothouder voor de archeologische collectie en dat brengt verplichtingen met zich mee. (Zie ook Bijlage II) Zoals ook blijkt uit het financiële geworstel van musea in Nederland (en ook in het buitenland) is het “verdienmodel” voor musea moeilijk, wellicht zelfs moeilijker dan voor de podiumkunsten. Een museum moet bij voorkeur bijna iedere dag open zijn, niet alleen tijdens een voorstelling of evene- ment. In Vlaardingen is het museum 40 uur in de week open, inclusief zaterdag en zondag(middag). Dit is zonder meer een uitdaging in een organisatie die voornamelijk op vrijwilligers moet draaien. Een museum heeft ook hoge ‘gebouwkosten’. Gezien de kwetsbaarheid en kostbaarheid van de inhoud zijn in een museum bijzondere maatregelen nodig op het gebied van verzekeren, beveiligen, schoonmaak en klimaatbeheersing. De gebouwkosten zijn in een groot gebouw uiteraard hoger dan in een klein gebouw. Uit een steekproef van 55 musea blijkt dat Museum Vlaardingen qua oppervlak een zeer groot museum is in verhouding tot de relatief kleine omvang van de gemeente Vlaardingen. Geen wonder dat het dan bij een beperkte begroting ‘leeg’ is, zoals sommige critici zeggen. Daarbij wordt vaak over het hoofd gezien dat het minima- listische ruimtelijke ontwerp van het gebouw dat ook met zich meebrengt. Een eigenschap die door anderen weer zeer geroemd wordt. Overigens komen de gebouwkosten geheel ten laste van de begroting van het museum. Een museum heeft bovendien lage(re) inkomsten. Mensen betalen nu eenmaal minder voor een museumbezoek en in een laagdrempelig museum wordt terecht een groot aantal gratis of gereduceerde evenmenten aangeboden. De gemid- delde opbrengst in Museum Vlaardingen in 2016 was € 4,00 per bezoeker. Uiteraard is het belangrijk dat een museum zoveel mogelijk bezoekers trekt. Dit past bij de rol in de gemeenschap. Maar zelfs als het aantal bezoekers met tien- Vervolg op pagina 30 Het verdienmodel van musea ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 30 tallen procenten zou stijgen, heeft dit bedrijfsmatig gezien nauwelijks effect op de financiële situatie. Voorbeeld: als je 3000 extra bezoekers trekt levert dat € 12.000 inkomsten op. De inspanningen om dat aantal extra bezoekers te halen kost een veelvoud van dit bedrag. Normaal gesproken kunnen musea op de volgende manieren inkomsten verwerven: • Subsidie • Fondsen (maar NOOIT voor exploitatie) • Bezoekers/ rondleidingen • Giften (particulier) • Sponsoring (zakelijk) • Winkel & Horeca • Verhuur & Catering
Dit wordt uitgegeven aan de volgende posten: • Behoud & Beheer Collectie (kerntaak o.a. depots, restauratie, verwerven, bruiklenen, afstoten – alles volgens strenge regels) • Educatie & Informatieverstrekking • Tentoonstellingen & Evenementen • Arrangementen en catering • Activiteiten in samenwerking met andere culturele- en erfgoedinstellingen in Vlaardingen. Om nevenstaande taken te kunnen uitvoeren worden de volgende kosten gemaakt (exploitatie): • Personeel • Gebouw/depots (OZB, onderhoud, verwarming, schoon- maak, beveiliging, etc.) • Tentoonstellingen (ontwerp, materialen, uitvoering, trans- porten, verzekering, publicatie, drukwerk, eventueel inhuur onderzoek, etc.) • Kantoorkosten (IT, telefonie, drukwerk, etc.) • PR, Promotie en Marketing, waaronder participatie in de museumvereniging e.d. • Inkoopkosten winkel, horeca Samenvattend: een museum heeft zowel specifieke museale taken als een belangrijke rol in de gemeenschap, cultuur-historische musea hebben het overal moeilijk, het verdienmodel van musea is per definitie lastig omdat extra bezoekers slechts een gering positief financieel effect hebben. Als een stad een museum wil, dan moeten de kosten dus in belangrijke mate wor- den opgebracht door die gemeenschap. Dat betekent volgens deskundigen dat de exploitatie geheel, of bijna geheel, moet worden gedekt door de subsidie omdat de mogelijkheden tot het verwerven van substantiële andere inkomsten zeer beperkt zijn. ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 31 BIJLAGE IV De Vlaardingse Cultuursector Voor een museum zijn de natuurlijke samenwerkingspartners in eerste instantie organisaties die zich ook met erfgoed be- zig houden. In Vlaardingen heeft het museum een bijzondere relatie met het Stadsarchief en werkt daarnaast ook samen met Streekmuseum Jan Anderson dat regelmatig tentoonstel- lingen in het museum heeft. Daarnaast wordt samengewerkt met de Federatie Broekpolder/het Educatief Archeologisch Erf, archeologische werkgroep Helinium, de gemeentelijke projectgroep 1018-2018 en de Historische Vereniging Vlaar- dingen. Met stadsarcheologen wordt naar meer structurele samenwerking gezocht - deze dienst heeft een depot, maar is geen museum. Museum Vlaardingen heeft objecten in bruikleen en fungeert als hun etalage in de stad. Uiteraard moeten deze vormen van samenwerking enige tijd krijgen om zich een vaste plek te verwerven. Het belang daarvan is nauw verweven met de brede missie van het museum. Uiteraard bestaan daarnaast ook goede contacten met de andere 3 grote cultuurinstellingen in Vlaardingen - Stadsge- hoorzaal, Kroepoekfabriek en met name KADE40, met wie in de Geuzenmaand bijvoorbeeld gezamenlijke tentoonstellin- gen worden georganiseerd. Wij merken overigens op dat het museum weliswaar als grote speler wordt gezien, maar dat wij, inclusief de VVV, slechts 7% van het gemeentelijke budget culturele voorzieningen innemen (en dit was vóór de recente besluiten in juli over subsidieverhoging aan de andere instellingen). Museum Vlaardingen staat altijd open voor en initieert samenwerking met anderen. Het jaarpro- gramma toont dat ook telkens aan. Een actueel voorbeeld is de samenwerking met Stichting Groeiend Verzet voor de tentoonstelling over 25 jaar Volksbos. Op die manier kan een organisatie die zelf geen mogelijkheden heeft, het museum gebruiken als podium om hun cultuur-historische verhaal te vertellen. In de toekomst zullen wij als netwerkmuseum in toenemende mate als cultuurhuis voor derden fungeren. Er is een directeurenoverleg waarin bijvoorbeeld wordt gezocht naar mogelijkheden voor gezamenlijke evenementen. Daarnaast is er afstemming over (kinder)programmering. Re- gelmatig komt ter sprake of het samenvoegen van diensten in bijv. de back-office relevant en praktisch uitvoerbaar zijn. Dit zijn echter complexe en tijdrovende processen en alle betrok- ken organisaties kampen met beperkte menskracht en/of zijn financieel niet stabiel. Andere zaken krijgen op dit moment prioriteit (bij alle vier de instellingen) maar het museum staat zeker open voor elke oplossing of combinatie van oplossin- gen, die de efficiëncy en de continuïteit zullen waarborgen. Voor een vergelijking van de subsidies en weerstandreserves van de vier instellingen verwijzen wij naar Bijlage V.b ‘Vlaardingse Cultuursector Subsidie’. In 2018, februari gaat de lightrail rijden, er komt een nieuw station Vlaardingen Centrum.Dat is de plek bij uitstek waar de gemeente met aantrekkelijke verwijzingen de reiziger attent kan maken op alles wat Vlaardingen te bieden heeft op het gebied van cultuur en historie: Museum Vlaardingen. ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 32 BIJLAGE V-a Museumsubsidie Vlaardingen vergeleken met andere gemeentes Is onze subsidie hoog gezien de omvang van de gemeente Vlaardingen? (eerste globale benchmark stadsmusea) (Let op: de meeste musea hebben geen VVV functie, zeker niet één die binnen de exploitatie valt) 6 Afgeleid van website Museum Schiedam en CBS statistieken; sinds 2017 verhoogd met €292.000. Inwoners Subsidie Per inwoner Oppervlakte Haarlem 150.000 114.000 € 0,75 206 m2 Veere 22.000 38.000 € 1,75 417 m2 Zoetermeer 120.000 233.000 € 1,95 119 m2 Ronde Venen 42.000 83.000 € 2,00 300 m2 Bevelande 92.000 253.000 € 2,75 705 m2 Haags Historisch 495.000 1.650.000 € 3,30 755 m2 Eindhoven 225.000 761.00 € 3,40 - Vlaardingen 72.000 415.000 € 5,76 2735 m2 IJsselstein 34.000 216.000 € 6,35 362 m2 Maastricht 120.000 817.000 € 6,80 870 m2 Drachten 45.000 624.000 € 13,85 300 m2 Gouda 71.000 1.300.000 € 18,30 1730 m2 Schiedam (6) 78.000 2.208.000 € 28,31 - Alkmaar 107.000 2.800.000 € 26,20 2000 m2 Dordrecht 118.000 5.370.000 € 45,50 1900 m2 Musea van vergelijkbare omvang (binnenruimte) als Museum Vlaardingen zijn bijvoorbeeld: - Museum Slot Loevestein (2875m2) - Fries Scheepvaartmuseum (2665m2) - Zaans Museum (2250m2). ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 33 BIJLAGE V-b De Vlaardingse Cultuursector - Subsidies 2008 -2018 Museum Kroepoekfabr KADE40 Stadsgehoorzaal St Stadspodium (7)
2008 € 425.000 € 18.412 € 2.235.000 2009 € 440.000 € 188.447 € 2.309.426 2009 € 440.000 € 88.888 2010 € 443.000 € 282.731 € 2.323.283 2011 € 443.000 € 281.947 € 2.323.283 2012 € 400.000 € 282.731 € 2.123.283 2013 € 250.000 € 254.731 € 749.724 € 2.123.283 2014 € 313.000 € 206.778 € 694.656 € 1.765.766 2015 € 411.000 € 158.036 € 700.750 € 1.051.950 € 345.605 2016 € 415.000 € 120.000 € 612.765 € 470.000 2017 € 415.000 € 120.000 € 612.765 € 280.000 2018 € --------? € 120.000 € 612.765 € 320.000 € 250.000 + € 70.000 + 2019 € --------? € 640.000 7 Tevens komt voor St. Stadspodium ten laste van de Gemeente: om niet gebruik pand, alle huisvestingslasten gas, water, techniek en 2 FTE beheer. ALLE HENS AAN DEK Museum Vlaardingen pagina 34 Contact en adresgegevens Bezoekadres: Museum Vlaardingen Westhavenkade 54 3131 AG Vlaardingen Postadres: Postbus 4002 3130 KA Vlaardingen Algemeen telefoonnummer: 010 -434 8722 Algemeen informatie: info@museumlaardingen.nl www.museumvlaardingen.nl Colofon Tekst en productie: Museum Vlaardingen Museum Vlaardingen heeft er naar gestreefd de rechten van de illustraties volgens wettelijke bepalingen te regelen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot ons wenden. Fotografie: Museum Vlaardingen 1
Aan de Gemeenteraad van Vlaardingen en het College van B&W 16 oktober 2017
Trossen Los – Volle Kracht Vooruit
Aanzet tot Beleidsplan Museum Vlaardingen 2018- 2021
Wooww heb je dat gezien in het museum? Daar moet je echt heen!
Citaat van zo maar een “gewone normale” Vlaardinger in 2018
2
Waar gaat deze notitie over
Museum Vlaardingen wil na jaren van verbouwing voortvarend doorpakken. Daar zijn evenwel de middelen niet voor. Wij willen –vooruitlopend op een te maken gedegen beleidsplan- een schets geven van wat we kunnen doen met extra financiële armslag. Wij maken deze notitie ten behoeve van de begrotingsbehandeling in de Vlaardingse gemeenteraad van november 2017, in de hoop daar die extra armslag te verkrijgen.
Huidige stand van zaken
Met de huidige financiële stand van zaken kunnen we onvoldoende presteren voor Vlaardingen. Dit is uitgebreid uitgelegd in ons rapport ‘Alle Hens Aan Dek – naar een Realistisch Fundament voor het Museum’. Samenvattend en enigszins versimpeld is die situatie: - Er is een jaarlijkse subsidie van € 415.000; dat is al minder dan voorheen - Onderdeel (en gewaardeerd!) deel van onze organisatie is de VVV, waarvan echter de kosten van € 60.000 euro nu uit het genoemde budget moeten komen. Dus de subsidie voor het museum is eigenlijk (415 – 60) = € 355.000 - Met dit budget moeten we een museum dat bijna 3 maal zo groot is als in het verleden vullen en onderhouden, dus de huisvestingskosten zijn zeer sterk gestegen - Daarmee zijn de middelen voor personeel, verversing van de vaste tentoonstellingen, onderhoud van de collectie, nieuwe tentoonstellingen, educatie & publieksbereik en naar buiten treden/marketing globaal gehalveerd - Dit terwijl de verwachtingen voor ons mooie museum alleen maar gestegen zijn! Wij kunnen ook meer realiseren en staan te trappelen om dit te doen!
Wij vragen daarom aan de gemeenteraad gaarne een jaarlijkse subsidieverhoging van € 200.000 in ieder geval voor de komende 3 jaar. Gedurende deze 3 jaar zullen wij de raad graag en regelmatig informeren over de voortgang en daarna willen wij in een evaluatie het vervolg bezien.
Wat kunnen we meer met 2 ton extra1
Onze inzet Wat wij willen doen vloeit voort uit onze visie op ons museum. Wij willen een community museum zijn dat midden in de gemeenschap van Vlaardingen en Ommelande staat. Met enthousiaste betaalde en onbetaalde medewerkers en met rijke samenwerkingsverbanden in die gemeenschap. Wij willen onze zorg voor het erfgoed dat wij beheren en onze opdracht om de historie van Vlaardingen te laten zien verbinden met een naar buiten gerichte en open houding waarbinnen van alles kan waar enthousiasme voor is.
Versterken organisatie Om dit waar te kunnen maken hebben wij bovenal een daartoe geëquipeerde kernorganisatie nodig. Als eerste gaat het dan om de aanvulling van onze staf tot een voor ons museum werkbaar niveau, dat is uiteindelijk randvoorwaardelijk voor ons functioneren. Wij hebben het dan over de volgende extra taken die naar een basisniveau moeten worden hersteld: - Directeur - meer uren (extra budget nodig). - Coordinatie vrijwilligers - meer uren/ herstel contract (extra budget) - Fondsenwerving en marketing (nieuw, maar vanaf het begin reeds gewenst) - Verhuur en evenementen (nieuw) - Educatie en publiekbereik (weggevallen, herstellen via extra budget)
1 Zoals gezegd is dit een aanzet tot een beleidsplan. Vervolg en verdieping zal gegeven moeten worden onder leiding van de directeur die wij nu aantrekken. Zie ook profielschets op pagina 8.
3
Alle functies voorzien wij als part-time en mogelijk te combineren. Deze kernstaf staat niet op zich zelf, maar biedt de facilitaire ondersteuning en begeleiding van de vele vrijwilligers en steungroepen die wij gelukkig hebben en die we alleen maar willen uitbreiden. Onze vrijwilligers zien we als ons grootste immateriële kapitaal en zij zijn absoluut cruciaal in het bereiken van onze doelen. Niet voor niets praten wij over betaalde en onbetaalde medewerkers.
Wat gaat u hiervan merken in 2018 en verder
Museum Vlaardingen heeft veel plannen en ideeën die gerealiseerd kunnen worden als we de geraagde ruimere slagkracht hebben. We geven hier graag een overzicht, wat wij splitsen in een vast en een wisselend onderdeel van ons programma. En in reeds geplande activiteiten en voorbeelden van ideeën/ wensen die realiseerbaar zijn met meer slagkracht.
Vast onderdeel programma
1. Het museum doet volop mee in Vlaardingen en daarbuiten De conservator, verhuur coördinator en vrijwilligerscoördinator vormen een klein kernteam gevormd dat samenwerkt met de vele vrijwilligers en steungroepen van het museum. Deze zijn cruciaal voor het functioneren, denk aan conciërgetaken, documentalist/onderzoeker, rondleiders en gastheren en – vrouwen. In deze opzet kan de conservator meer energie steken in de zorg voor de collectie, het voorbereiden van het tentoonstellingsprogramma en aansturen van de ingehuurde vormgevers/ontwerpers. Aan de vrijwilligers die hieraan meewerken wordt nog een aantal mensen toegevoegd die speciale cursussen hebben gevolgd bij erfgoedinstellingen. Dat vertaalt zich in het in korte periode kunnen inspelen op acties en tegelijkertijd langere termijn planningen kunnen uitrollen rond tentoonstellingen en evenementen.
Voorts kan de samenwerking met andere organisaties in erfgoed- of entertainmentsector (de beide benen waarop MVL staat) gestructureerd van de grond komen, een lang gekoesterde wens. Daar hoort zeker onze eigen Balder bij. Het trotse schip aan de kade wordt komend jaar toch echt goed toegankelijk voor museumbezoekers. We rollen dan op twee vaste dagen per week de loopplank uit, de expo aan boord is dan af en er is een vast team van rondleiders. Dit wordt allemaal geheel door vrijwilligers geregeld. Iets speciaals!
Het museum heeft nu al waar mogelijk bijzondere activiteiten tijdens de schoolvakanties. Zodra er meer slagkracht is, kan het museum beter aanhaken bij evenementen waarvoor reeds extern publiciteit wordt gegenereerd. Denk aan Monumentenweek, Museumweek, Maand van de Geschiedenis, Kinderboekenweek, Dag van de Architectuur, Dag van Ouderen, Internationale Vrouwendag, Internationale dag van de Scheepvaart, etc. Daarnaast kan gedacht worden aan “Zondag in het Museum” – elke eerste zondag van de maand een lezing, optreden, debat, quiz, demonstratie. Ook zou het museum graag meer workshops organiseren, bijvoorbeeld nettenboeten en andere oude ambachten (dit kan ook op de kade en in samenwerking met scholen).
2. Steeds wat nieuws in het museum Wij hebben een bredere collectie dan wij nu kunnen laten zien en er is ook ruimte in het museum voor deze extra te bezichtigen en te beleven overblijfselen uit ons verleden. Wij willen de bezoekers verleiden/uitnodigen tot herhaalbezoek. Daarom zal ieder kwartaal ten minste een deel van de collectie van het depot naar het museum overgaan en omgekeerd. Zo kunnen we ook materiaal lenen van andere musea of onze eigen archeologische dienst. Dit wordt vaste prik, altijd wat nieuws in het museum!
4
3. Vlaardingen en Ommelande in het museum, het museum in Vlaardingen en Ommelande. Wij willen bedrijven, instellingen, verenigingen en personen die ieder op hun manier een deel vormen van (de geschiedenis van) Vlaardingen uitdrukkelijk uitnodigen om hun jubilea e.d. op een mooie manier te vieren in het museum. Deels zal dit ook een commercieel karakter hebben.
Voorts willen we het museum naar de mensen brengen – het museum komt naar u toe. Denk daarbij aan minitentoonstellingen in leegstaande etalages in de binnenstad of op locaties met veel publiek, zoals gezondheidscentra, bibliotheek, de hal van het gemeentehuis of middelbare scholen. Mogelijk kunnen we sponsoring genereren voor de aanschaf van degelijke “mobiele” vitrines of een digitale vorm. Meer in het bijzonder willen we ook kijken of we daarbij kunnen samenwerken met buurgemeenten, zoals Midden- Delfland waar de historische landschappen gewoon roepen om aandacht van een breder publiek. Mogelijk zijn hier ook buiten Vlaardingen middelen voor te verwerven.
4. De Joon wordt (ook) Muz-ze lunchroom De Joon wordt beter aangewend ten behoeve van het museum, zowel inhoudelijk als financieel. Er komt een leuke Muz-ze lunchroom, geëxploiteerd door een lokale ondernemer, die de positie van zowel museum als Balder versterkt. De locatie vormt niet alleen een bijzonder punt voor startroutes die VVV of stadsgidsen gebruiken, maar ook voor wandelaars die straks van het heropende metrostation VL Centraal nu langs onze mooie plek naar het centrum lopen. Dit loopt gelijk op met het openstellen van De Balder voor het publiek.
5. Meer voor de Jeugd Volgend jaar wordt een Kinderraad opgericht (ca. 6 kinderen groep 7/8) die op gezette tijden het museum zal “adviseren” over de programmering en inrichting. Wat vinden ze bijvoorbeeld van een spreekwoordenspeurtocht die in ontwikkeling is? Afgezien van de inhoudelijke inbreng van de kinderen vormen het opzetten van zo’n raad en de adviesmomenten goede aanknopingspunten om de publiciteit mee te zoeken. En we stimuleren de belangstelling voor geschiedenis bij de jonge generatie.
In het verleden had het museum een aquarium, waar velen mooie herinneringen aan hebben. We willen daar een modern vervolg aan geven. De invulling is door gebrek aan capaciteit achtergebleven, maar met extra armslag kunnen we echt aan de slag, want iedereen in en om het museum wil dit graag! En we kunnen grote sprongen vooruit maken want de ideeën zijn er al over deze interactieve tentoonstelling die nu nog als werktitel “Vis & Water Experience” draagt. Dit wordt iets spectaculairs, waar bezoekers van allerlei leeftijdsgroepen veel kunnen ‘’doen’’ en leren. Geen kermis, wel een bezoekerstrekker.
6. Meer doelgroepen Met meer slagkracht wil het museum heel graag verder met het ontwikkelen van programma’s voor doelgroepen. Bijvoorbeeld voor: ‘nieuwe Vlaardingers’ die daarmee een beeld krijgen van onze lange geschiedenis; licht dementerende ouderen die herinneringen ophalen (reminiscentie – hiervoor zijn fondsen beschikbaar); Vissersboten Op Schaal – dag van de modelbouw(ers); culinair festival met regionale horeca die de beste (vis?)gerechten laten proeven.
Wisselende onderdelen van het programma, reeds in voorbereiding
1. 1018-2018 tentoonstelling In de eerste plaats zijn we volop bezig om een mooie 1018-2018 tentoonstelling te ontwikkelen. Een speciaal vormgegeven, echte familietentoonstelling waarin men enerzijds meer te weten komt over de handelsbetrekkingen van Vlaardingen 1000 jaar geleden, maar ook leert – vooral de kinderen – hoe het dagelijks leven 1000 jaar geleden in Vlaardingen was. We gaan een boeiende randprogrammering uitrollen, met veel aandacht voor historische kostuums, want de Vlaardingers houden van verkleden. Met kinderactiviteiten, lezingen, bedrijfsrondleidingen die nu tijdig gecommuniceerd kunnen worden. Er komt een Escape Room naast het museum hetgeen leidt tot speciale ‘’korte bezoeken’’. Tijdens de re-enactment