Schouwen-Duiveland, 27 oktober 2026
Bron laatst gecontroleerd op 16 november 2026.
Evaluatie proef "Geen statiegeld in de prullenbak"
Inleiding
In 2025 zijn in Zierikzee statiegeldbakken geplaatst op locaties waar veel bezoekers en inwoners komen. Deze voorziening maakt het mogelijk om statiegeldflessen en blikjes afzonderlijk aan te bieden, zodat anderen deze kunnen verzamelen en inleveren. De statiegeldbakken zijn geplaatst met als doel het bevorderen van recycling, het voorkomen dat statiegeldverpakkingen in openbare afvalbakken terechtkomen en het verminderen van zwerfafval doordat er minder gezocht wordt in afvalbakken. De proef vloeit voort uit de motie "Geen statiegeld in de prullenbak".
Bij de plaatsing van de statiegeldbakken is aangegeven dat na verloop van tijd een evaluatie zou plaatsvinden. De voorliggende notitie evalueert de resultaten van de proef aan de hand van een enquête onder inwoners van Schouwen-Duiveland, aangevuld met gesprekken met betrokkenen en een analyse van de open antwoorden uit de enquête. In totaal hebben 218 respondenten deelgenomen aan het onderzoek.
De evaluatie richt zich op drie aspecten:
- bekendheid van de statiegeldbakken;
- gebruik van de statiegeldbakken;
- waardering en mogelijke verbeterpunten.
Doel en achtergrond
Statiegeld vormt een belangrijk instrument binnen het landelijke beleid om zwerfafval te verminderen en grondstoffen beter te benutten. De invoering van statiegeld op kleine plastic flesjes en blikjes heeft geleid tot een aanzienlijke toename van de inzameling van deze verpakkingen.
Tegelijkertijd blijkt dat niet iedereen statiegeldverpakkingen zelf wil of kan inleveren. De statiegeldbakken bieden daarom een alternatieve mogelijkheid om verpakkingen beschikbaar te stellen aan anderen. Daarnaast wordt voorkomen dat bezoekers afvalbakken moeten doorzoeken op zoek naar statiegeldverpakkingen.
De gedachte achter de proef sluit aan bij de bredere ambitie om afvalstoffen zoveel mogelijk als grondstof te behouden en openbare ruimtes schoon en aantrekkelijk te houden.
Uitgevoerde maatregel
In Zierikzee zijn op twintig locaties statiegeldbakken geplaatst. De bakken zijn voornamelijk geplaatst op locaties waar veel passanten komen, zoals parkeerterreinen, winkelgebieden, recreatieve locaties en andere hotspots.
Om inzicht te krijgen in het functioneren van deze voorziening is een enquête uitgezet onder inwoners van Schouwen-Duiveland. De enquête richtte zich op de bekendheid, het gebruik, de locatiekeuze en mogelijke verbeteringen van de statiegeldbakken. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd met gebruikers en betrokken organisaties.
Resultaten
Bekendheid van de statiegeldbakken
Van de 218 respondenten geeft 66% aan de statiegeldbakken weleens te hebben gezien. Ongeveer een derde van de respondenten kent de voorziening niet. Daarnaast geeft 68% aan te weten waarvoor de statiegeldbakken bedoeld zijn, terwijl 32% aangeeft dit slechts gedeeltelijk of niet te weten.
De bekendheid is aanzienlijk groter onder inwoners van Zierikzee dan onder inwoners uit andere kernen. Dit is logisch, omdat de proef uitsluitend in Zierikzee wordt uitgevoerd.
Gebruik van de statiegeldbakken
Het daadwerkelijke gebruik van de statiegeldbakken blijft beperkt. Van alle respondenten geeft 84% aan de bakken nog nooit te hebben gebruikt. Circa 17% heeft de voorziening één of meerdere keren gebruikt. Regelmatig gebruik komt relatief weinig voor.
Respondenten die de statiegeldbak wel hebben gebruikt geven als belangrijkste redenen:
- zij wilden het statiegeld beschikbaar stellen aan anderen;
- zij wilden voorkomen dat het flesje of blikje in de gewone afvalbak terechtkwam;
- de bak stond op een handige locatie.
De resultaten laten zien dat de statiegeldbakken vooral worden gebruikt vanuit maatschappelijke betrokkenheid en de wens om materialen een nuttige bestemming te geven.
Redenen voor niet-gebruik
De meeste respondenten die de statiegeldbakken niet gebruiken geven aan hun statiegeldverpakkingen liever zelf in te leveren. Dit geldt voor ongeveer 55% van deze groep. Daarnaast geeft ongeveer een kwart aan de bakken nog niet eerder te hebben gezien.
Uit de open antwoorden blijkt daarnaast dat veel inwoners hun statiegeldverpakkingen thuis verzamelen of rechtstreeks bij de supermarkt inleveren. Ook wordt genoemd dat veel respondenten buiten Zierikzee wonen en daardoor weinig in aanraking komen met de bestaande locaties.
Locaties en verbeterpunten
De open antwoorden laten een gemengd beeld zien. Een groot deel van de respondenten heeft geen concrete suggesties, maar locaties die regelmatig worden genoemd zijn:
- scholen en schoolroutes;
- winkelgebieden en supermarkten;
- parkeerterreinen;
- recreatiegebieden en wandelroutes;
- bushaltes en ov-knooppunten;
- locaties waar jongeren regelmatig samenkomen.
Daarnaast wordt regelmatig aangegeven dat de bakken zichtbaarder mogen worden gemaakt en dat de functie ervan beter kan worden uitgelegd. Ook worden alternatieven genoemd, zoals statiegeldautomaten, bulkinleverpunten of voorzieningen die direct aan bestaande afvalbakken worden gekoppeld.
Analyse
De resultaten laten zien dat de statiegeldbakken bekend zijn bij een meerderheid van de respondenten, maar dat het daadwerkelijke gebruik beperkt blijft. Dit hangt voornamelijk samen met het feit dat veel inwoners hun statiegeldverpakkingen al via bestaande inleverpunten aanbieden.
De enquête geeft geen aanwijzingen dat de statiegeldbakken op grote schaal worden gebruikt. Tegelijkertijd blijkt dat de gebruikers de voorziening inzetten zoals oorspronkelijk bedoeld: het beschikbaar stellen van statiegeldverpakkingen aan anderen en het voorkomen dat deze in openbare afvalbakken verdwijnen.
Uit de analyse van de open antwoorden blijkt daarnaast dat verschillende respondenten twijfelen aan het gebruik van de bakken omdat deze regelmatig leeg lijken. Een lege bak betekent echter niet automatisch dat deze niet wordt gebruikt. In enkele reacties wordt juist aangegeven dat verpakkingen vaak snel worden meegenomen nadat ze zijn achtergelaten. Ook uit aanvullende gesprekken blijkt dat meerdere inwoners regelmatig langs de bakken gaan om statiegeldverpakkingen te verzamelen.
Uit gesprekken met Jaco Vleeshouwer van de Clean-Up Monday groep komt naar voren dat vrijwilligers tijdens opruimacties regelmatig statiegeldverpakkingen inzamelen. Daarbij wordt aangegeven dat mogelijk sprake is van een afname van zwerfafval, maar dat niet kan worden vastgesteld of dit rechtstreeks het gevolg is van de statiegeldbakken. Wel wordt de voorziening als een positief initiatief beschouwd.
De locatiekeuze blijft een belangrijk aandachtspunt. Veel respondenten geven aan dat statiegeldbakken vooral effectief zijn op plekken waar daadwerkelijk lege drankverpakkingen worden afgedankt, zoals winkelgebieden, scholen, recreatieve hotspots en evenemententerreinen. Uit de reacties ontstaat daarnaast het beeld dat sommige bestaande locaties beperkt worden gebruikt, terwijl voor andere locaties meer potentie wordt gezien. Hierdoor lijkt het aannemelijk dat verplaatsing van een deel van de bakken de effectiviteit kan vergroten.
Tegelijkertijd blijkt uit de enquête dat inwoners alternatieven voor de huidige bakken zien. Daarbij worden met name kleine statiegeldautomaten, bulk inleverpunten en voorzieningen die aan bestaande afvalbakken worden bevestigd genoemd.
Conclusies
De evaluatie leidt tot de volgende conclusies:
- De statiegeldbakken zijn bij een meerderheid van de respondenten bekend.
- Het gebruik van de statiegeldbakken blijft beperkt.
- De belangrijkste reden voor niet-gebruik is dat inwoners hun statiegeldverpakkingen zelf inleveren.
- Gebruikers waarderen vooral de mogelijkheid om statiegeld beschikbaar te stellen aan anderen.
- De zichtbaarheid van de statiegeldbakken kan worden verbeterd.
- Een lege statiegeldbak betekent niet automatisch dat deze niet wordt gebruikt.
- Er zijn aanwijzingen dat de bakken daadwerkelijk worden leeggehaald door inwoners die statiegeld verzamelen.
- Er bestaat geen duidelijke behoefte aan grootschalige uitbreiding van het huidige systeem.
- Voor specifieke locaties met veel bezoekers, jongeren, recreanten en zwerfafval wordt wel meerwaarde gezien.
- Een deel van de huidige locaties lijkt minder geschikt dan locaties waar daadwerkelijk veel statiegeldverpakkingen ontstaan.
- Verschillende respondenten zien meerwaarde in alternatieve vormen van openbare statiegeldinzameling, zoals statiegeldautomaten of voorzieningen die geïntegreerd zijn in bestaande afvalbakken.
Vervolgstappen
De evaluatie geeft geen aanleiding om het huidige systeem van statiegeldbakken grootschalig uit te breiden. Tegelijkertijd laten de resultaten zien dat de voorziening voor een deel van de gebruikers wel degelijk een maatschappelijke functie vervult.
Voor de komende periode kan worden ingezet op:
- het verbeteren van de zichtbaarheid van bestaande statiegeldbakken;
- aanvullende communicatie over het doel en gebruik van de voorziening;
- het verplaatsen van bakken die weinig worden gebruikt naar locaties waar meer statiegeldverpakkingen ontstaan;
- uitbreiding naar grote parkeerterreinen, recreatieve hotspots en evenemententerreinen.
Aandachtspunt
De uitkomsten van de evaluatie laten zien dat de gedachte achter de proef breed wordt begrepen, maar dat het gebruik van de huidige statiegeldbakken beperkt blijft. De vraag voor de komende jaren is daarom niet alleen of de statiegeldbakken moeten worden voortgezet, maar vooral welke vorm van openbare statiegeldinzameling het beste aansluit bij het gedrag van inwoners en bezoekers. Daarbij lijkt een combinatie van strategisch geplaatste voorzieningen, verplaatsing van minder gebruikte locaties en integratie met bestaande afvalbakken kansrijker dan verdere uitbreiding van het huidige systeem.