Middelburg, 7 december 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
Samenvatting
Voor u ligt de gezamenlijke propositie van de drie Walcherse gemeenten voor een Zeeuwse grootschalige woningbouwlocatie. Met deze propositie laten we zien waarom Walcheren klaar is om een substantiële bijdrage te leveren aan de woningbouwopgave én waarom betrokkenheid en ondersteuning van het Rijk nodig zijn om deze ontwikkeling tijdig, zorgvuldig en toekomstbestendig mogelijk te maken.
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
De propositie bestaat uit drie samenhangende locaties die gezamenlijk ruimte bieden aan circa 6.600 woningen tot 2040. Daarmee zetten we een forse eerste stap. Tegelijkertijd kijken we verder: Walcheren heeft perspectief voor verdere doorgroei. Dit perspectief werken de drie gemeenten gezamenlijk uit in Walcheren 2050, waarin wonen, werken, bereikbaarheid, voorzieningen, landschap en de dragende systemen in samenhang worden bekeken.
Woningbouw als basis voor een sterke regio
De noodzaak voor deze woningbouw ligt in de eerste plaats in de regionale opgave. Zeeland en Walcheren hebben voldoende woningen nodig om werknemers, jongeren, gezinnen en talent aan te trekken én vast te houden. Dat is essentieel voor een goed functionerende arbeidsmarkt, het op peil houden van voorzieningen en brede welvaart en het behouden en versterken van de leefbaarheid van Zeeland en Walcheren. Daarmee gaat woningbouw over veel meer dan het toevoegen van woningen. Het gaat over het toekomstperspectief van de regio.
2
Regionale woningbouw met nationale betekenis
Juist die regionale opgave heeft ook een duidelijke nationale betekenis. In Zeeland en op Walcheren komen verschillende grote opgaven samen die het Rijk zelf agendeert: de energietransitie, kernenergie, waterstof, wind op zee, het North Sea Port District, de maritieme maakindustrie, veiligheid (Justitieel Complex Vlissingen - JCV, Strategisch Kenniscentrum Georganiseerde Ondermijnende Criminaliteit - SKC), defensie, mobiliteit, kustversterking en de transitie van de landbouw.
Voor het realiseren van deze nationale ambities zijn mensen nodig. En die mensen moeten hier kunnen wonen, werken en leven. Voldoende woningbouw is daarmee een randvoorwaarde voor het kunnen realiseren van nationale opgaven in Zeeland.
De woningen worden lokaal gebouwd, maar de voorwaarden om ze daadwerkelijk te kunnen realiseren zijn deels nationaal. Bereikbaarheid via rijkswegen en spoor, een betere benutting van het Ov-systeem, netneutraal en circulair bouwen,
stikstof, versnellingsinstrumentarium en departementale afstemming bepalen mede het tempo en de haalbaarheid van de ontwikkeling. Waarbij water, bodem en klimaat sturend zijn bij ontwikkelingen. Juist op deze onderwerpen is samenwerking tussen regio en Rijk noodzakelijk.
Elke regio telt
De propositie geeft concreet invulling aan het uitgangspunt uit de Nota Ruimte: elke regio telt. Voor Zeeland en Walcheren betekent dit dat woningbouw niet los kan worden gezien van de ontwikkeling van de regio als geheel.
Wonen moet samengaan met economische ontwikkeling, arbeidsmarkt, werkgelegenheid, onderwijs en toerisme én met leefbaarheid, sociale structuur, een gezonde leefomgeving, landschap en duurzaamheid. Alleen door deze opgaven in samenhang te benaderen, ontstaat een regio die ook op lange termijn aantrekkelijk en vitaal blijft. Met aandacht voor behoud en versterking van kwaliteit, welzijn en rekening houdend met de lange termijn.
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
Grootschalige woningbouwlocaties
1
2
3
Inbreidingslocaties Vlissingen Uitbreidingslocaties Middelburg
tussen de steden
3
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
0. Samenvatting
1. Inleiding / context
2. Zeeland 2050 en Walcheren 2050
3. De grootschalige woningbouwlocatie
4. Vervolgproces
5. Bijlagen: Walcheren 2050 - 2 rapporten + reflectie CRa op Zeeland/ Walcheren
Het voormalige Zeeuwse eiland Walcheren kent een lange bewoningsgeschiedenis. Het landschap bestaat uit oudland, nieuwland en duingebied, met een mix van landbouw, steden en kusttoerisme. De regio werd na de inundatie van 1944-1946 grootschalig herverkaveld en geldt sindsdien als een wederopbouwgebied van nationaal belang. Walcheren kende meerdere groeimomenten, maar drie periodes springen eruit.
17e eeuw De Gouden Eeuw
19e eeuw Economisch herstel door het Kanaal door Walcheren
20e eeuw Opkomst toerisme en
2026 2050 2100
Middelburg was een van de belang‑ rijkste steden van de Republiek, met
Wereldoorlog werd Walcheren herverkaveld en
wederopbouw Na de inundatie aan het
scheepsbouw, VOC‑activiteiten en
handel. Het einde van de tachtigja‑
rige oorlog luidde een periode van
Op 8 september 1873 werden zowel het kanaal als de
nieuwe haven van Vlissingen officieel geopend door
koning Willem III. De bouw van de sluizen bij Veere begon al in 1868, en delen van het oude havenkanaal
einde van de Tweede
economische groei in. Antwerpen
werden verbreed of omgeleid. De aanleg van het kanaal en de nieuwe haven in 1873 zorgde voor betere bereikbaarheid van Middelburg, nieuwe scheepvaart‑
werd beschouwd als vijandelijk gebied en daardoor werd Vlissingen
belangrijker als havenstad.
verbindingen en een algehele stimulans voor handel
en industrie.
gemoderniseerd. De kust ontwikkelde zich sterk als toeristische bestemming.
4
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie Walcheren 2050
Een verkenning in de vorm van ruimtelijke Walcheren toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie Walcheren 2050
Walcheren
Versnelling woningbouw
De taskforce ‘Versnelling Woningbouw’ heeft con‑ crete maatregelen voorgesteld om de woningbouw in Nederland te versnellen. Het gaat onder meer om het aanwijzen van 9 nieuwe nationaal grootschalige woningbouwlocaties en om een totaalaanpak voor de 30 nationaal grootschalige woningbouwlocaties. Daarmee wil het Rijk komen tot vitale wijken en een slagvaardige uitvoering.
Bij de selectie van nieuwe locaties maakt het Rijk een integrale afweging. Relevant zijn locaties waar de planvorming al gevorderd is en waar Rijksregie kan bijdragen aan realisatie. Daarnaast gaat het om locaties die aansluiten bij verwachte schaalsprongen op middellange termijn, passen bij de Nota Ruimte en een complexe opgave kennen die meerdere beleidsdomeinen en overheidslagen raakt.
Het Rijk maakt hierbij onderscheid in locaties voor de korte termijn (2035) en de lange termijn (2040).
Walcheren past in het profiel van grootschalige woningbouwlocaties voor de lange termijn. De woningbouwlocatie is concreet. De opgave is regi‑ onaal urgent. De realisatie vraagt om randvoor‑ waarden die niet alleen lokaal of regionaal kunnen worden opgelost.
Zeeland 2050: groei is een noodzaak
De Provincie Zeeland kent al langere tijd een struc‑ tureel tekort aan werknemers in vitale sectoren, zoals industrie, zorg, onderwijs, logistiek en techniek.
Tegelijkertijd staat Zeeland aan de vooravond van grote economische ontwikkelingen. Het gaat onder andere om de energietransitie, het haven- en indus‑
5
| Ontwerp Nota Ruimte | Col2 | Col3 |
|---|---|---|
| Ontwerp Nota Ruimte | Ontwerp Nota Ruimte | Ontwerp Nota Ruimte |
triecomplex North Sea Port, verduurzaming van de industrie en mogelijke uitbreiding van kernenergie in Zeeland. Deze ontwikkelingen vragen om voldoende woningen, aantrekkelijke woonmilieus en een toe‑ komstbestendige leefomgeving.
Deze samenhang maakt dat de woningbouwopgave niet los kan worden gezien van de bredere regionale ontwikkeling.
Groei is voor Zeeland daarom geen keuze, maar een noodzaak om economie, voorzieningen en leefbaar‑ heid op peil te houden. De woningbouw op Walche‑ ren is in de eerste plaats nodig voor deze regionale opgave.
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
De kern is dat Zeeland voldoende woningen nodig heeft om mensen aan te trekken en vast te hou‑ den. Deze mensen zijn nodig voor de regionale arbeidsmarkt. Die arbeidsmarkt is vervolgens nodig om economische en maatschappelijke opgaven te dragen. Juist daardoor krijgt de woningbouw ook nationale betekenis.
Met grootschalige woningbouw op Walcheren wordt gewerkt aan een relatief grote groeisprong voor de regio. Deze groei helpt om arbeidsmarkt‑ krapte te verminderen, brede welvaart en leefbaar‑ heid in Zeeland te versterken en de relatie met nati‑ onale economische en energieopgaven te leggen. Ook raakt de opgave aan de strategische betekenis
6
van Zeeland binnen het nationale energiesysteem en het North Sea Port District.
De randvoorwaarden voor realisatie raken aan natio‑ nale keuzes en Rijksinzet.
De strategische agenda is vastgesteld in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (BOL) en uitwer‑ king gaat via een realisatie en investeringsstrategie
Nota Ruimte
Het Rijk wil met het aanwijzen van regionaal groot‑ schalige woningbouwlocaties de woningbouwop‑ gave nu en in de toekomst borgen. De Nota Ruimte is de beleidsmatige route waarlangs grootschalige woningbouwlocaties uiteindelijk moeten landen.
De directe vraag in deze propositie is waarom Rijks‑ bijdrage nodig is om deze grootschalige woning‑ bouwlocatie daadwerkelijk te realiseren. Voor Zeel‑ and is dit van bijzonder belang, omdat Walcheren op dit moment de belangrijkste Zeeuwse grootschalige woningbouwlocatie is.
Het beleidsuitgangspunt van de Nota Ruimte is dat elke regio telt. Voor Walcheren betekent dit dat nationale keuzes niet los kunnen worden gezien van economische ontwikkeling in deze regio. Opnemen van deze Zeeuwse grootschalige woningbouwloca‑ tie is dan ook een logisch gevolg en een passende stap om de noodzakelijke groei tot stand te kunnen brengen.
Het Rijk maakt keuzes voor wonen, werken en bereikbaarheid op basis van drie ruimtelijke princi‑ pes: 1. Nabijheid van wonen, werken en voorzieningen;
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
2. Efficiënt ruimte gebruik; 3. Versterken en benutten van bestaande kwalitei‑ ten.
De propositie Walcheren sluit hierop aan. De locatie combineert bestaande stedelijke structuren, nabijheid van voorzieningen, economische ontwikkeling en zorgvuldig ruimtegebruik.
Daarmee is Walcheren niet alleen een regionale woningbouwlocatie, maar ook een logische Zeeuwse locatie om in de definitieve Nota Ruimte te positioneren.
7
College van Rijksbouwmeester & Rijksadviseurs (CRa)
Walcheren is een proces gestart om te komen tot een toekomstvisie Walcheren 2050. Het College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs (CRa) heeft hierin meegekeken.
De kern van de reflectie is dat de opgave op Walche‑ ren groot en integraal is. Veel Nederlandse opgaven komen hier samen. Het gaat om bovengrondse en ondergrondse opgaven, kustverdediging, duurzame energiesystemen, leefbaarheid en ruimtelijke kwali‑ teit.
Zeeland heeft een belangrijke positie als knooppunt in nationale duurzame energiesystemen. Daarbij gaat het onder meer om aanlanding van wind op zee, waterstof, de voorgenomen bouw van twee kerncentrales en de voorgenomen ontwikkeling van Small Modular Reactors (SMR).
In Zeeland wordt feitelijk ingezet op een schaal‑ sprong in economie en bevolking. Economische ontwikkeling zorgt voor extra werkgelegenheid. Dat leidt tot vraag naar woonruimte.
Grootschalige woningbouw in en bij Middelburg en Vlissingen moet daarom in samenhang worden bezien met economische ontwikkeling, behoud en versterking van bestaande kwaliteiten, leefbaarheid, bereikbaarheid, energie, natuur en landschap.
Deze samenhang onderbouwt de noodzaak van Rijksbijdrage. De woningbouw is nodig voor de regi‑ onale arbeidsmarkt en leefbaarheid. De randvoor‑ waarden voor realisatie liggen deels op het niveau van Rijksopgaven en Rijksinfrastructuur.
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie Walcheren 2050
Een verkenning in de vorm van ruimtelijke Walcheren toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie Walcheren 2050
Walcheren
Zeeland 2050
Op nationaal niveau onderscheidt Zeeland zich doordat:
- Zeeland de provincie is met de hoogste gemid‑
delde leeftijd van Nederland: 46 jaar. Er is sprake van een structureel geboortetekort, al zijn de geboortecijfers in Zeeland relatief hoog. Groei ontstaat vooral door een positief migratiesaldo, tegen de achtergrond van vergrijzing en ontgroe‑ ning. De procentuele groei van de Zeeuwse eco‑ nomie het hoogste van Nederland is (1,8%), vooral vanwege de energietransitie.
- Zeeland een zeer krappe arbeidsmarkt heeft, met
bijna 10.000 vacatures en de laagste werkloos‑ heid van Nederland (-3,3%). Dit biedt kansen voor banen en partnerbanen.
- Bedrijven in het havengebied: North Sea Port, met
een economische toegevoegde waarde van 12,7 miljard, een nationale en internationale econo‑ mische pijler is. Die bedrijven genereren ook zo’n 106.000 banen.
- Zeeland rust en ruimte biedt. Jaarlijks brengen
circa 3,6 miljoen toeristen zo’n 22 miljoen over‑ nachtingen door in Zeeland en ontvangt de pro‑ vincie ongeveer 20 miljoen dagbezoekers. Het zorgt ook voor een stijgend positief binnenlands migratiesaldo. Zeeland biedt een aantrekkelijk leefklimaat voor mensen uit onder meer de Rand‑ stad, Brabant en Vlaanderen, een leefklimaat dat door de bestaande inwoners hoog gewaardeerd wordt.
| 15 30 60 2050 | Col2 | Col3 | Col4 | Col5 | Col6 | Col7 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 60 2050 15 3~~0~~ | ||||||
| 60 2050 15 3~~0~~ | ||||||
| 60 2050 15 3~~0~~ | ||||||
| 60 2050 15 3~~0~~ | ||||||
| 60 2050 15 3~~0~~ |
8
Zeeland 2050 is een beweging van Zeeuwse over‑ heden, bedrijven en maatschappelijke organisaties samen met de Rijks departementen. Doel is om de kansen van Zeeland voor Nederland nadrukkelijk onder de aandacht te brengen.
Trendbreuken zijn nodig om:
- de brede welvaart op peil te houden en waar
mogelijk te verbeteren;
- ontgroening en vergrijzing tegen te gaan;
- de economische groeitrend te bestendigen;
- deze groei duurzaam vorm te geven.
Zeeland 2050 werkt hiervoor met drie focusthema’s.
1. GREEN ENERGY PORT Zeeland biedt een uniek perspectief voor een clus‑ ter van groene energieconcepten door:
- de ligging aan zee;
- de havens;
- de aanlanding van wind op zee;
- de enige operationele Nederlandse kerncentrale.
Dit draagt bij aan klimaatdoelstellingen en zorgt voor duurzame werkgelegenheid.
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
2. MAGNEET VOOR TALENT Hiervoor is volwaardig samenhangend onderwijs nodig, inclusief academisch niveau. Zeeland wil talent ontwikkelen en aantrekken om concurrerend te zijn op het gebied van groene energie.
3. STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN Zeeland heeft aantrekkelijke woonmilieus waar wonen, werken en ontspannen samengaan. De pro‑ vincie biedt:
- hechte dorpen / vitale kernen;
- bruisende steden;
- werk in de regio (laag-, midden- en hoogopgelei‑
den);
- kansen voor banen voor partners;
- een aantrekkelijke leefomgeving in
alle seizoenen.
Deze focusthema’s maken duidelijk waarom woningen nodig zijn. Zonder voldoende en passende woningen kan Zeeland onvoldoende mensen aantrekken en vasthouden voor deze ontwikkeling. Daarmee is woningbouw een voorwaarde voor economische ontwikkeling in de eigen regio.
9
Walcheren 2050 (ambities)
Walcheren bestaat uit de drie gemeenten Middelburg, Vlissingen en Veere. Het is de meest verstedelijkte regio van Zeeland, met circa 120.000 inwoners. Bijna 100.000 inwoners wonen in de stedelijke regio Middelburg-Vlissingen.
Walcheren heeft een compleet voorzieningenaanbod, is de Zeeuwse onderwijsregio en kent een centrale ligging ten opzichte van de Randstad, Brabant en de Vlaamse ruit. Daarbij liggen kust en landbouwgebied dichtbij.
Als uitwerking van Zeeland 2050 is Walcheren 2050 ontwikkeld. Doel is om de positieve Zeeuwse migratietrend een impuls te geven. Daarom wordt ingezet op meerdere aantrekkelijke woonmilieus voor doelgroepen van alle leeftijden.
Op basis van drie mogelijke groeiscenario’s is onderzocht wat de mogelijkheden en consequenties zijn van groei van 120.000 inwoners naar 135.000, 150.000 of 180.000 inwoners in 2050.
Door de aanwezigheid van twee steden en 17 kleine kernen (13 in Veere, 2 in Vlissingen en 2 in Middelburg) is gebleken dat het ruimtelijk mogelijk is om een diverse mix van wonen en werken op Walcheren te realiseren.
In het verlengde van de woondeal zijn locaties voor groei naar 135.000 inwoners al ingetekend. Het gaat om 7.500 woningen tot 2050. Voor mogelijke verdere groei vinden vervolgonderzoeken plaats.
Uit het onderzoek komen de volgende sterke punten van Walcheren naar voren:
- De ruimtelijke, economische en maatschappelijke
samenhang binnen Walcheren is vergelijkbaar met ‘Nederland op een postzegel’.
- Walcheren heeft gevarieerde woonmilieus voor
verschillende doelgroepen.
- Walcheren heeft een breed scala aan werk, meer
dan de huidige beroepsbevolking aankan.
- Walcheren heeft een bovengemiddeld
aantrekkelijk voorzieningenniveau vanwege het toerisme: een actief/bruisend cultureel leven en evenementen in relatie tot voorzieningen.
- Walcheren heeft het Zeeuwse onderwijscluster
met academisch en hoger beroepsonderwijs, onderzoeksfaciliteiten en het Delta Climate Center.
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
Deze punten laten zien dat de woningbouwopgave op Walcheren regionaal noodzakelijk is. De regio heeft woningen nodig voor de arbeidsmarkt (in Zeeland zijn structureel 10.000 vacatures), het voorzieningenniveau, versterken van de brede welvaart (een gezonde demografische opbouw), economische ontwikkeling en nationale opgaven die in Zeeland landen.
10
Hierdoor is de woningbouwopgave meer dan een optelsom van aantallen. Zij is onderdeel van de regionale basis die nodig is om opgaven op het gebied van economie, energie, voorzieningen en leefbaarheid te kunnen dragen.
Zie verder de rapporten van Walcheren 2050 in de bijlage.
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie Walcheren 2050
Een verkenning in de vorm van ruimtelijke Walcheren toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie Walcheren 2050
Walcheren
Walcheren heeft een grootschalige woningbouwlocatie die voldoet aan de criteria zoals die door het Rijk zijn gesteld. In dit hoofdstuk beschrijven we deze locatie in beeld en tekst. Daarbij gaan we in op de onderbouwing, de benodigde Rijksbijdrage en het realistische tijdpad.
Toelichting
De Walcherse grootschalige woningbouwlocatie biedt in de propositie ruimte aan circa 6.600 woningen tot 2040. De mogelijke verdere groei wordt verder uitgewerkt in het vervolgproces Walcheren 2050.
De woningbouwlocatie bestaat uit drie samenhangende delen: een inbreidingslocatie in Vlissingen, een uitbreidingslocatie in Middelburg en een groene verbindingszone tussen de steden. Daarmee ontstaat een combinatie van stedelijke verdichting, uitbreiding nabij bestaande voorzieningen en nieuwe groene woonmilieus.
1 Inbreidingslocaties Vlissingen: maritieme woonmilieus, aansluitend aan de binnenstad
De inbreidingslocatie in Vlissingen bevindt zich tus‑ sen het station en de binnenstad (de deelprojecten Spuikom, Scheldekwartier, Kenniswerf, het Eiland). Deze locaties bouwen voort op de bestaande stad en op de maritieme identiteit van Vlissingen.
Het Scheldekwartier is de grootste inbreidingsloca‑ tie binnen Vlissingen. Het is een voormalig scheeps‑ bouwgebied dat transformeert naar een gemengd stedelijk gebied aan het water, aan de rand van de historische binnenstad. Hiermee krijgt het gebied een nieuwe betekenis voor wonen, voorzieningen en stedelijk leven.
De Spuikom en het Eiland liggen dicht tegen de binnenstad aan. Zij bieden kansen voor intensiever stedelijk ruimtegebruik, met een sterke relatie tot
11
voorzieningen en stedelijk leven. Het Eiland heeft daarnaast een sterke relatie met het water, tussen de Binnenhavens van Vlissingen en de Westerschelde en vormt de verbinding tussen het stationsgebied en de binnenstad. De Spuikom biedt hoogwaardig ste‑ delijk wonen in een groenblauwe long en verbindt de boulevard met de binnenstad.
De Kenniswerf vormt een schakel naar de economie van de toekomst. Hier komen onderwijs, bedrijvig‑ heid, innovatie en wonen samen. Daardoor ontstaat een gebied waar dagelijks leven en economische activiteit direct met elkaar verweven zijn.
Gezamenlijk zijn deze locaties goed voor circa 2.000 woningen in Vlissingen. Na 2040 biedt ver‑ dere transformatie mogelijkheden voor substantieel meer woningen. Het gaat hierbij om transitie van de Buitenhaven van Vlissingen, waarbij mogelijke ver‑ plaatsing van bedrijven aan de orde is.
2 Uitbreidingslocaties Middelburg: overgang van stad naar landschap
De beoogde locatie aan de oostzijde van de N57 combineert stad, landschap en recreatieve mogelijk‑ heden. In de nabijheid liggen natuurgebieden langs het Kanaal door Walcheren, het bosgebied rond de Veerse Kreek, het Veerse Meer en de voorzieningen in Middelburg.
Deze locatie biedt daarmee een woonmilieu dat gebruikmaakt van de nabijheid van de stad, maar
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
ook van de landschappelijke kwaliteiten van Wal‑ cheren. Dat past bij de behoefte aan verschillende woonmilieus voor verschillende doelgroepen.
Via de locatie Sint Laurens Oost wordt het tegen Middelburg aan gelegen dorp Sint Laurens uitge‑ breid. Daarmee kan ook een dorps woonmilieu in de nabijheid van de stad worden aangeboden.
Het gaat om in totaal 3.800 woningen in Middel‑ burg: 3.500 woningen bij de sprong over de N57 en 300 woningen bij Sint Laurens Oost.
3 Groene verbindingszone tussen de steden
Tussen Middelburg en Vlissingen ligt een groene zone die de twee steden met elkaar verbindt. Een mooie afronding van de steden met een versterking van de groene zone door in te zetten op klimaat‑ adaptatie, biodiversiteit, erfgoed, cultuur en recrea‑ tie.
Deels loopt deze door op het gebied van de gemeente Veere.
Deze zone vraagt om een kwalitatieve impuls waar‑ bij ook woningbouw wordt gerealiseerd (ca. 900 woningen). Hierdoor ontstaat een parkachtige omgeving met extra groene woonmilieus nabij ste‑ delijke voorzieningen. Een mogelijk verdere door‑ groei maakt onderdeel uit van het vervolgproces Walcheren 2050.
12
Vanuit zorgvuldig ruimtegebruik is gekeken naar een goede balans tussen inbreiding en uitbreiding. Alleen inbreiding is met de benodigde aantallen niet te realiseren vanwege de vele ruimte vragende vraagstukken in het stedelijke gebied (waaronder klimaatadaptatie, energie en vergroening). Belang‑ rijke kwaliteit van Walcheren is het open landschap. Bij de keuze voor locaties wordt hiermee rekening gehouden. De drie onderdelen vullen elkaar aan. Vlissingen biedt binnenstedelijke en maritieme woonmilieus, Middelburg biedt uitbreiding in de overgang van stad naar landschap en de verbin‑ dingszone biedt ruimte voor groene woonmilieus tussen de steden. Daarmee ontstaat een samenhan‑ gende woningbouwlocatie, geen losse optelsom van projecten.
Kansen en realisme: woningmarkt, economie en regionale noodzaak
De Walcherse grootschalige woningbouwlocatie is realistisch. De locatie draagt bij aan een betere balans tussen arbeidsmarkt en woningaanbod, zowel kwantitatief als kwalitatief.
De aantallen zijn in historisch perspectief gezet. Zeeland realiseert tot nu toe jaarlijks circa 1.700 nieuwbouwwoningen. Walcheren realiseert circa 500 woningen per jaar. Met deze grootschalige woningbouwlocatie komt Walcheren uit op gemiddeld circa 450 woningen per jaar.
Deze groei is niet vooral relevant vanwege de bijdrage aan het landelijke woningbouwaantal. De belangrijkste noodzaak zit in de regionale opgave.
de drie locaties
1
2
3
Inbreidingslocaties Vlissingen Uitbreidingslocaties Middelburg Groene verbindingszone tussen de steden
Westkapelle
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
Oosterscheldekering
Vrouwenpolder
Oostkapelle Domburg
Zeelandbrug
Goes
Veere
Arnemuiden
Zoutelande
Grijpskerke
Meliskerke
Biggekerke
Koudekerke
Breskens
Serooskerke
Sint Laurens
Middelburg
ondergrond
knelpunten
infrastructurele maatregelen noodzakelijk
spoorlijn hoofdweg regionale weg autoweg autosnelweg
Borssele
Heinkenszand
Westerschelde tunnel
13
Zeeland heeft voldoende woningen nodig om werknemers aan te trekken en vast te houden, jongeren en gezinnen perspectief te bieden, talent te binden, de arbeidsmarkt te versterken en voorzieningen en leefbaarheid op peil te houden.
De huidige arbeidsmarkt is zeer krap. Zeeland heeft bijna 10.000 vacatures, onder meer in zorg, techniek, toerisme en havenlogistiek en maritieme maakindustrie. Deze opgave wordt groter door minder jongeren, vergrijzing, een grote vervangingsvraag en het feit dat een derde van de beroepsbevolking de komende tien jaar met pensioen gaat.
Daarnaast spelen grote uitdagingen in de energietransitie, defensie en maritieme maakindustrie. Het gaat onder meer om kernenergie en Small Modular Reactors (SMR’s), aanlandingen van wind op zee, de waterstofeconomie, de bouw van marineschepen door Damen, de host nation support hub (HNS van defensie) en voedselzekerheid (via zilte teelt en seafarming).
Het woningaanbod is bovendien deels verouderd. Om een goede match te maken met toekomstige inwoners en om de energietransitieopgave te realiseren, zijn substantiële investeringen nodig. Deze investeringen gaan de draagkracht van de regio en de lokale woningcorporaties te boven.
Daarmee raakt de woningbouwopgave direct aan de uitvoeringskracht van de regio. Er is ruimte voor extra programmering, zowel programmatisch als fysiek. De vraag is daarom niet alleen of Walcheren woningen kan toevoegen. De vraag is vooral welke randvoorwaarden nodig zijn om deze woningen tijdig en zorgvuldig te realiseren.
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
Grootschalige woningbouwlocaties
Locatie Gemeente woning aantal 2026 - 2030 2031 - 2035 2036 - 2040
Sprong N57 Middelburg 3.500 1.400 2.100
St. Laurens Oost Middelburg 300 300
Spuikom Vlissingen 330 80 200 50
Scheldekwartier Vlissingen 900 800 100
Kenniswerf Vlissingen 400 230 170
Eiland Vlissingen 300 200 100
Verbindingszone Vlissingen 700 100 600
Verbindingszone Veere 170 110 60
TOTAAL 6.600 1.240 2.860 2.500
14
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
15
Noodzakelijkheid van Rijksbijdrage
De vraag aan het Rijk is concreet: merk Walcheren aan als Zeeuwse grootschalige woningbouwlocatie in de definitieve Nota Ruimte en maak met de regio afspraken over de randvoorwaarden voor realisatie.
De kern van deze propositie is niet dat het Rijk de woningbouw op Walcheren moet overnemen. De kern is dat de regio de woningen alleen tijdig en zorgvuldig kan realiseren als ook de randvoorwaar‑ den op orde komen.
Een deel van die randvoorwaarden ligt buiten de directe invloed van gemeenten. Het gaat om bereik‑ baarheid, energie-infrastructuur, stikstof, versnel‑ lingsinstrumentarium en afstemming tussen Rijks‑ opgaven.
De woningen worden lokaal gebouwd, maar de randvoorwaarden voor realisatie zijn deels nationaal.
Deze zin vormt de kern van de Rijksvraag. De nood‑ zaak van Rijksbijdrage volgt uit de samenhang tus‑ sen de regionale woningbouwopgave, de regionale arbeidsmarkt, economische ontwikkeling in Zeeland en nationale opgaven die in Zeeland samenkomen.
ECONOMISCHE IMPULS Het daadwerkelijk realiseren van de woningen is niet alleen gekoppeld aan de huidige woningvraag. Het is ook gekoppeld aan economische ontwikkeling in
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
de eigen regio. Dat sluit aan op het uitgangspunt van de Nota Ruimte dat elke regio telt. Voor Walcheren betekent dit dat woningbouw, onderwijs en arbeidsmarkt en economische ont‑ wikkeling in samenhang moeten worden bekeken. Daarbij speelt het Rijk een essentiële rol in Rijks‑ werkgelegenheid, de ontwikkeling van de ener‑ gietransitie en de ontwikkeling van het maritieme cluster.
Het versterken van het stedelijk netwerk op Walche‑ ren draagt ook bij aan het draagvlak voor voorzie‑ ningen. Door de samenwerking tussen Middelburg, Vlissingen en Veere wordt gewerkt aan een goede balans tussen stad en platteland, behoud en verster‑ king van brede welvaart en versterking van agglo‑ meratiekracht.
Met agglomeratiekracht bedoelen we massa en dichtheid in de vorm van concentraties van bedrij‑ ven, kennis, human capital, goede bereikbaarheid, internationale connectiviteit en kwaliteit van leven. Grootschalige woningbouw op Walcheren draagt bij aan deze versterking.
NORTH SEA PORT DISTRICT, MARITIEM CLUSTER EN DEFENSIE Daarnaast werken regio en Rijk samen aan de uit‑ voeringsagenda NOVEX North Sea Port District Vlissingen-Terneuzen-Gent, het maritiem industrie‑ cluster en defensie. Deze ontwikkelingen hebben
16
een beoogde landelijke impact en vragen om Rijks‑ regie.
De Zeeuwse havenindustrieterreinen kunnen een belangrijke rol spelen in de geopolitieke robuustheid van Nederland. De havengebieden zijn geschikt om energie op te wekken, energiedragers te importeren en grondstoffen te produceren, waardoor Europa minder afhankelijk wordt van derde landen. Daar‑ naast kunnen de Zeeuwse havens een essentiële rol vervullen voor defensie, waaronder de marinewerf en de overslag van militair materieel.
Woningbouw op Walcheren en de ontwikkeling van Vlissingen-Oost en North Sea Port gaan daarom hand in hand. Zonder voldoende woningen kan de regio onvoldoende mensen aantrekken en vasthou‑ den om deze ontwikkelingen te dragen. Daarmee wordt de regionale woningbouwopgave ook relevant voor nationale economische en strategische opga‑ ven.
DRAGENDE SYSTEMEN Het goed functioneren van de dragende systemen is een basisvoorwaarden voor realisatie. Dit betreft dan het water- en bodemsysteem, het energie- en drinkwatersysteem en het mobiliteitssysteem. Deze dragende systemen scheppen de voorwaarden voor een aantrekkelijk compleet Leef arrangement (zie rapport Must). Walcheren bestaat voor 75% uit natuur, landbouw en water. De Manteling en Ram‑
mekensschor (als onderdeel van Westerschelde & Saeftinghe) zijn daarbinnen een Natura 2000 gebied die beschermd worden. De beoogde groot‑ schalige woningbouw bevindt zich op voldoende afstand van de kwetsbare gebieden. Ook in de plan‑ nen van Walcheren 2050 wordt dit gebied gekoes‑ terd vanwege de waarde voor natuur, recreatie en zoetwaterberging.
WATER- EN BODEMSYSTEEM Het verbeteren van het water- en bodemsysteem heeft een positief effect op de biodiversiteit en de landschappelijke kwaliteiten van het gebied. Daar‑ bij gaat het onder meer om het versterken van de waterberging en -afvoer, zoetwaterbeschikbaar‑ heid, het tegengaan van verdroging en verzilting en het verbeteren van de bodem- en waterkwaliteit. Een robuust water- en bodemsysteem vergroot de klimaatrobuustheid van het gebied en vormt een belangrijke basis voor een volhoudbare landbouw in combinatie met natuur en verstedelijking. Daarmee ontstaat een toekomstbestendige basis voor zowel de bestaande functies als de verdere ontwikkeling van het gebied.
Andersom hebben de beoogde veranderingen in het Aantrekkelijk Leef arrangement ook effect op de dragende systemen. Het bij elkaar brengen en inte‑ greren van de opgaven biedt kansen.
Zoals gezegd ligt het beoogde ontwikkelgebied buiten de Natura 2000 contouren, De reguliere landelijke richtlijnen voor stikstof zijn hier dus van toepassing. In algemene zin vormt stikstof een aan‑ dachtspunt, zeker ook gezien de continue verande‑
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
ringen in dit dossier en in rekenmethodes. Zeel‑ and werkt via het programma landelijk gebied aan natuurherstel en stikstofreductie. Inzet ligt op integrale robuuste innovatieve oplossin‑ gen. Kust- en waterveiligheid vragen nog nader onder‑ zoek in verband met de ontwikkelscenario’s van het klimaat en het effect op o.a. de zeespiegelstijging en verzilting.
ENERGIE- EN DRINKWATERSYSTEEM Zowel voor de huidige inwoners, bedrijven, instan‑ ties maar ook bezoekers en toeristen is de beschik‑ baarheid van energie rand voorwaardelijk. Daar komt de beoogde groei dus bovenop.
Tot 2031 wordt er in Zeeland flexibel omgegaan met netcongestie omdat er nog geen nieuwe infrastruc‑ tuur is afgerond, er wordt wel al uitvoering aan gege‑ ven. Tot dan blijven netbeheerders verplicht om congestiemanagement te voeren.
Daarbij geldt:
- op Walcheren is en wordt al gewerkt aan de
uitbreiding van de netcapaciteit
- tot 2031 wordt heel Zeeland gezien als één
hoogspanningsnet
- de verwachting is dat Walcheren nog tot 2031 in
congestie blijft
- de ruimte komt nu door flexibiliteit, niet door
nieuwe infrastructuur
- de vrije ruimte wordt stapsgewijs toegewezen aan
de wachtlijst;
- de wachtlijst is dynamisch
- als in 2029//2031 de infrastructuur op orde is, kan
17
congestie worden opgeheven en is er weer ruimte voor uitbreiding (nader in te vullen). Ook nieuwe of uitbreidende bedrijven hebben ener‑ gie en drinkwater nodig. Mogelijk moet de capaciteit van de rioolwaterzuiveringsinstallatie worden uit‑ gebreid. Maatregelen voor jaarronde beschikbaar‑ heid van voldoende (drink)water moeten nog nader worden uitgewerkt.
MOBILITEIT SYSTEEM Een rijksbijdrage is daarnaast nodig voor bereikbaar‑ heid. De regio vraagt het Rijk niet om de woning‑ bouwopgave over te nemen, maar om de randvoor‑ waarden mede mogelijk te maken die buiten de directe invloed van gemeenten liggen. Voor deze propositie is er geen nieuwe infrastructuur van het Rijk noodzakelijk op Walcheren, behalve aansluiting op de rotonde N57.
De woningbouwlocatie is gekoppeld aan rijkswegen en spoor. Het gaat onder meer om de N57, inclu‑ sief verbreding en aansluiting van de nieuwe locatie sprong over de N57, de A58, een ongelijkvloerse kanaal- en spoorkruising, betere benutting van het spoor met een vierde trein per uur (de onderzoeken hiervoor lopen al in het kader van Wind in de Zeilen) en een aansluitend Ov-systeem.
Hoewel er niet direct nieuwe infrastructuur nood‑ zakelijk is zijn er wel een aantal aandachtspunten op het gebied van infrastructuur:
- De infrastructuur is verouderd en kwetsbaar. Er
zijn regelmatig stremmingen zonder serieuze alternatieve vervoersmogelijkheden. Daarnaast zijn er langdurige onderhoudswerkzaamheden,
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
onder meer aan de Vlaketunnel, Westerscheldetunnel, Dammenroute en spoor (ERTMS). Bij stremmingen ontstaat er onmiddellijk een probleem. Het gaat niet om volledig nieuwe infrastructuur, maar om een upgrade in samenhang met groot onderhoud die voldoet aan eisen van een toekomstig mobiliteitssysteem afgestemd op de beoogde groei.
- De spoor- waterovergang bij Vlissingen
en de kruising met het Kanaal door Walcheren is een serieus knelpunt voor de bereikbaarheid en toegankelijkheid van zowel Walcheren als het zeehavengebied in Vlissingen-Oost en Borsele.
- Een knelpunt in het mobiliteitssysteem
vormt is de piekbelasting vanuit toerisme gecombineerd met extra toename van verkeer door groei van de regio. Deze effecten dienen nader onderzocht te worden.
Daarnaast zijn er een aantal knelpunten tot 2040 voor het Rijk opgenomen in de Rijkson‑ derhoudsplanning:
- Rotonde Serooskerke Walcheren (uitwer‑
kingsfase), planning 2030;
- Upgraden N57 traject Voorne (2029 gereed)
- Serooskerke van/ naar Schouwen Duiveland
is in uitvoering.
Deze samenhang laat zien waarom de opgave niet alleen lokaal kan worden opgelost. De regio kan woningen plannen en bouwen, maar heeft het Rijk nodig voor randvoorwaarden die buiten de directe invloed van gemeenten liggen. Hierbij is departementale afstemming van het Rijk noodzakelijk. We zien bijvoorbeeld kansen voor gebruik restwarmte uit het haven‑ gebied, als het rijk bijdraagt in bijvoorbeeld het afdekken van een eventuele onrendabele top.
18
Samengevat: Rijksbijdrage is nodig omdat de woningbouw op Walcheren geen geïsoleerde lokale of regionale woningbouwambitie is. De woningen zijn nodig voor de regionale arbeidsmarkt, econo‑ mie, voorzieningen en leefbaarheid. Juist daardoor ontstaat de nationale betekenis.
De woningen worden lokaal gebouwd, maar de randvoorwaarden voor realisatie zijn deels nationaal. Die randvoorwaarden raken aan bereikbaarheid, energie, stikstof, economische ontwikkeling, defen‑ sie, maritieme maakindustrie en Rijksregie.
Zonder Rijksbijdrage kan de regio deze woningbouw niet tijdig en in samenhang realiseren. Omdat Wal‑ cheren de enige Zeeuwse grootschalige woning‑ bouwlocatie is die in beeld is, is het van belang dat deze locatie ook landt in de definitieve Nota Ruimte.
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie Walcheren 2050
Een verkenning in de vorm van ruimtelijke Walcheren toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie Walcheren 2050
Walcheren
Governance propositie
De propositie wordt uitgewerkt vanuit de bestaande governance van Walcheren 2050. Het gebied bestaat uit drie gemeentes en hebben procesafspra‑ ken vastgelegd over de samenwerking en de wijze om gezamenlijk de toekomstvisie en realisatie ervan inhoud te geven. Dit doen we vanuit een projector‑ ganisatie, waarin ook afstemming met de Provincie Zeeland en het Rijk plaats vindt. Periodiek vindt afstemming plaats binnen Walcherse collegever‑ gaderingen en gezamenlijke raadscommissies. Per gemeente is een coördinerend portefeuillehouder en een ambtelijk opdrachtgever.
Voor de uitvoering zijn per deelgebied aparte pro‑ jectteams ingericht. Deze zijn niet gemeentegrens overstijgend, waardoor de uitvoering op projectni‑ veau bij één gemeente ligt.
Vervolgproces Walcheren 2050
In Q4 2026 wordt een raadsvoorstel in procedure gebracht bij de drie gemeenten. Dat voorstel brengt de volgende onderdelen samen: 1. Allereerst wordt een addendum onderzoeken toegevoegd aan de huidige onderzoeksrap‑ porten van maart 2026. Dit is een verdiepend onderzoek naar de potentie van de arbeidsmarkt en de bijbehorende kwaliteit van woningbouw. Het onderzoek moet de vragen die Rijk en Pro‑ vincie Zeeland hebben gesteld verder onder‑ bouwen. Daarbij gaat het om het kwantificeren van economische sectoren die potentie hebben om bij te dragen aan de vraag naar extra banen en om de vraag welke woonmilieus daarbij horen.
19
2. Daarnaast wordt geïnventariseerd wat nodig is om de basis op het gebied van water, bodem en infrastructuur op orde te krijgen. Deze basis is ook nodig als geen extra ambitie wordt toege‑ voegd. Verder wordt een overzicht gemaakt van parels: projecten die prioriteit hebben, ongeacht de uitkomsten van dit proces.
3. Tot slot bevat het raadsvoorstel een procesvoor‑ stel om te komen van drie mogelijke scenario’s naar een gezamenlijke ontwikkelrichting boven op deze propositie en een daarbij horend parti‑ cipatietraject. De planning is om dit proces eind 2027 af te ronden.
Experimenteerregio
De uitdagingen waar het Rijk voor staat, komen op Walcheren samen met regionale uitdagingen. Aan Rijkszijde gaat het onder meer om woningbouw, defensie en energietransitie. Aan regionale zijde gaat het om het versterken van de sociaaleconomi‑ sche structuur, investeren in onderwijs, versterken van brede welvaart, oplossen van knelpunten in bereikbaarheid en netcongestie, kustversterking en toekomstbestendig toerisme.
Walcheren wil deze opgaven in samenhang uitwer‑ ken. De experimenteerregio is daarbij geen tweede hoofdverzoek en geen losstaand doel. Het is een uitvoeringsvorm om Rijksbijdrage en Rijksregie effectief te organiseren rond een gebied waar veel opgaven bij elkaar komen.
Walcheren kan hiervoor dienen als experimen‑ teerregio binnen het sleutelproject ‘Schaalsprong
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie
Walcheren
in de woningbouw’. Dit is ook zo opgenomen in de zienswijze van de Walcherse gemeenteraden op de concept Strategische Agenda Rijk-Regio.
Een gezamenlijke ontwerpomgeving met gemeen‑ ten, Provincie, College van Rijksadviseurs, betrokken ministeries en private partners biedt kansen. Door opgaven bij elkaar te brengen in een ontwerpatelier kan Walcheren als werkwijze worden uitgewerkt. Dit kan ook als voorbeeld dienen voor andere Neder‑ landse regio’s.
Walcheren is een gebied waar veel grote Neder‑
20
landse opgaven in het klein samenkomen. Het gaat om kustverdediging, haven, aantrekkelijke steden, grootstedelijke problematiek, landbouw, natuur, droogte, verzilting, stikstof, een compleet onderwijs‑ aanbod, toerisme, een groot voorzieningenaanbod, netcongestie, bereikbaarheidsknelpunten en druk op de arbeidsmarkt door vergrijzing.
Lessen die hier geleerd worden, kunnen op grotere schaal in andere regio’s worden toegepast. Daarmee blijft experimenteerregio een werkwijze voor uitvoe‑ ring en samenwerking, niet een tweede hoofdver‑ zoek naast de grootschalige woningbouwlocatie.
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie Walcheren 2050
Een verkenning in de vorm van ruimtelijke Walcheren toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Propositie Grootschalige woningbouwlocatie Walcheren 2050
Walcheren
- Walcheren 2050 - rapporten
- Reflectie College van Rijksbouwmeester &
21