Lochem, 14 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
KUNST AANRIJROUTES LOCHEM
Uitgangspuntennotitie
Beeld ‘Annie’ (1 van de van 6 kunstwerken van ‘t Praotvolk’ langs de N825)
11 december 2023 Evelien Legtenberg Maatschappelijke Ontwikkeling
1
INLEIDING
De aanleiding voor deze uitgangspuntennotitie is de motie van 7 maart 2022 over Kunst in de Openbare Ruimte. Deze motie vraagt om kunst op de aanrijroutes.
Met de positieve reacties op de muurschildering op de OOCON (Opslag en Overslag Coöperatie Oost Nederland) lijkt de tijd rijp voor een eigentijdse toevoeging aan de Lochemse buitenruimtecollectie. Met name om de beleving en kwaliteit van de buitenruimte bij de aanrijroutes een _boost_ te geven.
Bij het opstellen van deze uitgangspuntennotitie is zo goed mogelijk rekening gehouden met de intenties uit de motie. Het doel is om de collectie-uitbreiding op een vooruitstrevende manier aan te pakken en kunstuitingen tot stand te brengen die op draagvlak kunnen rekenen bij de bewoners, die aantrekkingskracht uitoefenen op bezoekers en die bijdragen aan een fiere uitstraling van Lochem en omgeving.
Muurschildering ‘Verbonden’ van kunstenaar Miel Krutzmann bij OOCON Lochem
2
Kunst in de openbare ruimte Om tot een verantwoorde aanpak te komen is de inventarisatie van de kunstwerken in de Lochemse openbare ruimte geactualiseerd en als vertrekpunt genomen. De buitenruimtecollectie van Lochem die tot nu toe werd opgebouwd, weerspiegelt de ontwikkeling van de (met name naoorlogse) Nederlandse beeldende kunst. De verzameling bestaat overwegend uit autonome objecten, uit werken die refereren aan lokale verhalen en aan regionale geschiedenis en uit ruimtelijke ingrepen die geïnspireerd zijn door de plek waar ze zich bevinden.
Een willekeurige greep van kunstwerken in de Lochemse openbare ruimte. Bron: [beeldenvangelderland.nl](http://www.beeldenvangelderland.nl/zoek_lijst.cfm?doe=1&naam=&plaats=53&jaar=0&thema=0&trefwoord=)
3
UITGANGSPUNTEN VOOR DE UITVOERING
Kunst in de openbare ruimte is dé culturele uiting waarmee de aandacht van een breed publiek, gevraagd en ongevraagd, op cultuur en erfgoed te vestigen is. kunstwerken op straat voorzien in de behoefte van cultuurliefhebbers die bewust op zoek zijn, maar raken ook onverwacht degenen die niet gericht met kunst in de weer zijn. Deze ‘brede-doelgroepgedachte’ ligt ten grondslag aan de volgende vijf uitgangspunten.
1. Volgen van een participatietraject
_Procesaanpak in hoofdlijnen_ Het proces wordt op hoofdlijnen als volgt ingericht:
Eerste helft van het proces
1. onderzoek naar kernwaarden van de gemeente Lochem Door: participatie van scholen, verenigingen, burgers. Vraagstelling: waar is Lochem goed in? Waar ben je trots op? Kenmerk van gemeente? Hoe willen jongeren hun eigen gemeente zien (in de toekomst)? 2. Resultaten presenteren aan publiek (dorpsraden, bestuurders etc.) (Verschillende vormen mogelijk) 3. Kunstopdracht formuleren op basis van vastgestelde kernwaarden 4. Samenstellen commissie voor begeleiden tweede helft proces
Tweede helft van het proces
5. Samenstellen en presentatie shortlist kunstenaars aan commissie 6. Selectie van drie kunstenaars voor schetsopdracht Door: commissie 7. Presentatie 3 schetsopdrachten aan commissie + keuze maken 8. Definitieve opdracht uitvoering kunstwerk aan 1 kunstenaar 9. Terugkoppeling van kunstenaar vanuit zijn werk naar participanten Bijvoorbeeld door presentatie, lezing, een les of een ‘kunstdag’ op school
NB: gaandeweg het proces kunnen er aanpassingen aan gedaan worden.
_Betrekken van omgeving_ Om binding en draagvlak te creëren worden thema’s en verhalen opgehaald bij de bewoners per kern. Jongeren gaan met de opbrengst verder, onder begeleiding van school en van professionele kunstenaars.
_Betrekken van jongeren_ Jongeren krijgen (binnen en buiten schooltijd) een rol in de ontwikkeling en realisatie van kunst in de openbare ruimte, door hen te betrekken bij het totale proces. De locatie waar een object komt te staan is het uitgangspunt. Vandaaruit wordt de historie van de plek onderzocht en de thema’s en verhalen die de identiteit van de omgeving bepalen. Natuur, mens en geschiedenis zijn daarbij leidend.
4
Staring College De vakgroep ‘beeldend’ van het Staring College heeft interesse om (examen)leerlingen samen te laten werken met de kunstenaars. De kunstenaars kunnen workshops begeleiden over ruimtegebruik, locatie en historisch onderzoek. Er kan onderzoek gedaan worden naar kleuren en materialen die bij de omgeving passen. Ook wordt gekeken naar de samenhang met andere werken in de openbare ruimte.
_Kaders participatietraject_
- de lokale omgeving en geschiedenis is inspiratiebron voor de te maken kunstuitingen;
- het door jongeren opgehaalde verhaal en hun uitingen daarover vormen de input en inspiratie voor de professionele kunstenaars die de kunstwerken gaat maken;
- de uiteindelijke kunstwerken van de kunstenaars worden een materieel object in blijvende vorm. Dit kan bijvoorbeeld een installatie of sculptuur zijn;
- er is samenwerking met scholen, lokale kunstenaars, erfgoedaanbieders en historische verenigingen. Dorpsraden en maatschappelijk instanties. Co-creatie is het uitgangspunt;
- inhoudelijke begeleiding van het kunsttraject voor jongeren wordt door een kunst educatieve professional uitgevoerd;
- het te doorlopen proces draagt bij aan het draagvlak onder jongeren en bewoners;
- het te doorlopen proces sluit aan bij kerndoelen voor kunst en cultuur die in het voortgezet onderwijs gelden.
2. Twee voorkeurslocaties
De motie stuurt aan om met een nieuwe kunstzinnige ingreep de gemeentegrens verder te markeren. Het is de bedoeling dat nieuwe werken samen met de schildering bij de OOCON (gelegen aan de oostkant van de gemeente), op verspreid gelegen aanrijroutes, met elkaar het zogenaamde DNA (karakter, mentaliteit, historie) van de omgeving uitdragen. Als eigentijdse ‘poorten’ van Lochem zullen zij geschiedenis oproepen of meer hedendaagse eigenzinnigheden van de gemeente visualiseren.
Op de volgende informele schets van de gemeentegrens van Lochem zijn een aantal locaties met een kruis gemarkeerd. Op deze locaties wordt de gemeentegrens gepasseerd (of een kern betreden) via de grotere doorgaande wegen. De tabel onder de kaart geeft een toelichting per locatie en geeft aan welke locaties in beeld komen om nieuwe kunst te realiseren.
5
| Col1 | Kern | vanuit | Wat | Opmerking |
|---|---|---|---|---|
| 1a | Lochem | Markelo / Goor | schildering op de OOCON | Kunst is gerealiseerd |
| 1b | Lochem (Nettelhorst) | Borculo / Geesteren | Kunst ’t Praotvolk | Gerealiseerd in 2023. 6 beelden in cortenstaal. 3 in Lochem, 3 in Berkelland |
| 2 | Lochem | Almen | geen voorkeurslocatie voor nieuwe kunst | In de omgeving staat al kunst |
| 3 | Barchem | Borculo | Voorkeurslocatie voor nieuwe kunst | |
| 4 | Almen | Vorden | Wens museum STAAL om de rotonde in te richten | realisatie via parallel traject, zoals cultuur-en erfgoedpact 2023-2024 |
| 5 | Eefde | Zutphen | Mogelijke voorkeurslocatie voor nieuwe kunst | Medio 2023 is al een beeld verplaatst naar de rotonde |
| 6 | Epse | Deventer / A1 | Voorkeurslocatie voor nieuwe kunst | Er is reeds samenwerking met team verkeer / provincie Gelderland |
| 7 | Kring van Dorth | Bathmen | Mogelijke voorkeurslocatie voor nieuwe kunst | Locatie minder centraal |
| 8 | Laren | Holten / A1 | Mogelijke voorkeurslocatie voor nieuwe kunst | Rotonde is al ingericht door hoveniersbedrijf |
Locatie Epse Bij het uitvoeren van de motie is in ieder geval de locatie Epse in beeld. Een te realiseren kunstobject is daar al onderdeel van de projectscope bij de reconstructie van de N348 door de provincie Gelderland. Een exacte locatie zal onderdeel zijn van een snelle fietsroute. Realisatie zal naar verwachting in 2025 plaatsvinden.
Locatie Barchem Indien de (financiële) situatie het toelaat, zal ook locatie Barchem onderdeel zijn van het uitvoeren van de motie.
6
3. Werken met professionele kunstenaars
Om een kwalitatief verantwoord en bestendig eindresultaat te bereiken, is de inschakeling van professionele kunstenaars een voorwaarde. Het gaat om kunstenaars die ervaring hebben met de realisatie van kunst in de openbare ruimte, die in staat zijn om de geschiedenis en sfeer van Lochem en omgeving in een beeld te vertalen, die deskundig zijn op het gebied van materiaalgebruik, onderhoudseisen en vergunningen en die de vaardigheid bezitten om de stappen in het wordingsproces met plezier en zorg te communiceren. Met Kunstconstructie (Arnhem) en met Kunstenlab (Deventer) zijn inspirerende gesprekken gevoerd. Deze gesprekken leiden tot de conclusie dat zij potentiële samenwerkingspartners zijn.
4. Aansluiten bij het Cultuur en Erfgoedpact Stedendriehoek 2023-2024
De vijf gemeenten in de culturele regio Gelderse Stedendriehoek (Apeldoorn, Zutphen, Lochem, Brummen en Voorst) zijn gestart met het CEPS (Cultuur en Erfgoed Pact Stedendriehoek) 2023 -2024. Het pact richt zich op Kunst in de Openbare Ruimte (KOR) en Erfgoed. Met jongeren als doelgroep en met aansluiting op de lokale omgeving. Getracht wordt dat jongeren zich positioneren in de wereld van kunst en cultuur: wat willen ze, hoe moet dat vorm krijgen en waar moet dat gebeuren? Het CEPS sluit inhoudelijk naadloos aan bij de uitvoering van de motie. De financiering van het CEPS bestaat uit €15.000,- per gemeente per jaar en verdubbeling van het totale budget door de provincie Gelderland.
Binnen de kaders van het CEPS kan mogelijk verbinding gelegd worden met het plan van museum STAAL om de rotonde op de N346 (Lochem-Zutphen) in te richten.
5. Uitvoeren motie op projectbasis
Om de uitgangspunten verder vorm te geven en uit te voeren zal op projectbasis gewerkt worden.
_Muzehof zal het project uitvoeren_ Stichting Muzehof Centrum voor de Kunsten neemt de uitvoering van het project ter hand. Tot de taken van Muzehof behoren:
- de projectinrichting (op basis van deze uitgangspuntennotitie)
- het begeleiden en aansturen van het proces
- verantwoording afleggen aan de gemeente (tussentijds en na afloop)
_Klankbordgroep_ De klankbordgroep volgt het gehele proces en zal regelmatig afstemmen.
De klankbordgroep bestaat uit: Evelien Legtenberg (gemeente Lochem) Lisette Lagerweij (Muzehof) Erna aan de Stegge (Cultuur Oost) Marieken Nieuwdorp (Stichting Kunst in Lochem)
7
Bart Keer (Staring College) vertegenwoordigers dorpsraden vertegenwoordiger Welzijn Lochem
de klankbordgroep staat in contact met: Vertegenwoordiger historische verenigingen Vertegenwoordiger Adviesraad Kunst en Openbare Ruimte
_Mogelijk aan te schrijven fondsen_ Afhankelijk van de aard en omvang van het kunstwerk / de kunstwerken, wordt gezocht naar uitbreiding van het budget via fondsen. Mogelijk aan te schrijven fondsen zijn:
- [Mondriaan Fonds (Regeling Kunst Opdracht, Regeling Kunst Verbinding)](https://www.mondriaanfonds.nl/subsidie-aanvragen/regelingen/kunst-opdracht/)
- Stimuleringsfonds
- Fonds voor Cultuurparticipatie
- [BPD Cultuurfonds](https://www.bpdcultuurfonds.nl/)
- [VSB Fonds](https://www.vsbfonds.nl/)
- [Fonds 21](https://www.fonds21.nl/)
- [Fonds 1819](https://www.fonds1819.nl/)
- Rabo coöperatiefonds
- [Stichting Pak’an](https://www.anpakken.nl/)
- [Prins Bernhard Cultuurfonds Gelderland](https://www.cultuurfonds.nl/provinciale-afdelingen/gelderland)
- [Lochems Steunfonds](https://www.lochemssteunfonds.nl/)
- [Hulpfonds de Berkel](http://www.hulpfondsdeberkel.nl/wat-doen-we/)
8
BEGROTING KUNST AANRIJROUTES LOCHEM 2023-2026
De lasten in de begroting voor het project ‘Kunst Aanrijroutes Lochem’ bestaan uit drie delen:
- participatie en ontwerp
- voorbereiding en projectleiding
- Uitvoering en realisatie Aan elk van de drie delen ligt een afzonderlijke begroting ten grondslag.
De lasten voor het realiseren van een kunstwerk zijn variabel. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen varianten M, L en XL.
Onder het kopje totale lasten staan de lasten voor het realiseren van één kunstwerk. Mochten er twee kunstwerken gerealiseerd worden, dan wordt 1x lasten ‘uitvoering en realisatie’ (variant M, L of XL) aan de totale lasten toegevoegd.
9