Hardenberg, 28 september 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
`Ge` `Harde`
ee~te berg
Fracties PRO, DOEN'22, CDA, WD en SGP p/a t. a. v. mevrouw K. S. Jones-ter Horst de heren N. Wouda, H. A. Mijnheer, J. M. Timmermans en R. M. Haanappel
Datum 20 oktober 2026
Bezoekadres Stephanuspark 1 7772 HZ Hardenberg
Postbus 500 7770 BA Hardenberg
Telefoon 14 0523 www. hardenberg. nl
Portefeuillehouder Wethouder Ten Kate VERZONDEN Zaaknummer 1223029=
Onderwerp Beantwoording schriftelijke vragen fracties PRO, DOEN'22, CDA, VVD en SGP - Netcongestie zet woningbouw onder druk
Beste mevrouw Jones-ter Horst,
Inleiding Op 28 september 2026 diende u, mede namens de fracties DOEN'22, CDA, VVD en SGP, schriftelijke vragen in over netcongestie. Het college deelt de zorg van de vragenstellers. Sinds 1 juli 2026 verdeelt Enexis de netcapaciteit volgens het herziene prioriteringskader uan de ACM (Codebesluit prioriteringsruimte transportverzoeken 2025). Daardoor krijgen ook nieuwe kleinverbruikers, zoals woningen, niet meer automatisch een aansluiting. Het college bepaalt niet zelf wie capaciteit krijgt; dat doet de netbeheerder (Enexis). Het college zet wel alles in wat binnen zijn mogelijkheden ligt, zodat projecten tijdig, volledig en zo netbewust mogelijk worden aangevraagd.
Vraag 1 Welke mogelijkheden ziet het college om woningbouwprojecten ondanks netcongestie toch mogelijk te maken? Denk bijvoorbeeld aan netbewust bouwen, energieopslag, fasering, energiehubs en het beperken van piekbelasting. Welke van deze mogelijkheden worden nu concreet toegepast?
Antwoord Als gemeente doen we gecoordineerd alles wat binnen onze mogelijkheden ligt om (mee) te werken aan uiteenlopende oplossingen. Hiermee willen we ervoor zorgen dat zoveel mogelijk ruimtelijke ontwikkelingen in onze gemeente door kunnen gaan.
1 van 8
Dat begint bij nauw overleg met netbeheerder Enexis. De netbeheerder heeft samen met TenneT zicht op de capaciteit die beschikbaar is en wanneer er extra of aanvullende capaciteit beschikbaar komt. In Hardenberg hebben we te maken met 6 verschillende netvlakken voor de stroomvoorziening. Daarom is per project en per deelgebied maatwerk nodig. We houden rekening met het moment waarop de stroom daadwerkelijk nodig is en willen van daaruit werken aan handelingsperspectieven en mogelijke oplossingen. Daarom brengen we eerst samen met Enexis in beeld waar het knelpunt precies zit en wanneer uitbreiding van het stroomnet is voorzien. In sommige gevallen kan hierdoor op tijd capaciteit komen zodat de planning van woningbouwprojecten niet in de knel komt. Op plekken waar extra capaciteit niet op tijd beschikbaar dreigt te komen, kijken we met Enexis of versnelling mogelijk is. Deze overleggen vinden de komende weken en maanden plaats.
We kijken niet alleen naar woningbouw, maar ook naar andere ontwikkelingen die stroom vragen, zoals nieuwe bedrijventerreinen. Ook kijken we of er mogelijkheden zijn om efficiënter om te gaan met de beschikbare capaciteit, nu en in de toekomst.
Concreet werken we onder meer aan: • Het tijdig prioriteit en netcapaciteit aanvragen voor projecten (onderwijs en woningen). • Het ruimtelijk mogelijk maken van netverzwaring. Verzwaring van de laagspanningsnetten is in volle gang via de wijkaanpak Enexis en we werken proactief mee aan het verzwaren van midden-/hoogspanningsstations van Enexis/TenneT en het verzwaren van kabels en leidingen. • Het voorkomen van piekbelastingen in delen van het stroomnet in Hardenberg door toestemming te geven voor het plaatsen van batterijen. • Het flexibiliseren van het gebruik van stroom. • Het meewerken aan of faciliteren van energiemanagementsystemen (zoals de Smart Energy Hub die we op Broeklanden kennen).
Het vroegtijdig onderzoeken van alternatieven in de energievoorziening en andere vormen van netbewust bouwen in projecten (Kraneplas, Stationsgebied). Netbewust bouwen lost daarbij overigens niet het huidige acute capaciteitstekort op, maar zorgt ervoor dat met de schaars beschikbare capaciteit er straks meer woningen kunnen worden aangesloten.
• Het versterken van onze uitvoeringscapaciteit met onder meer een aanjager/kwartiermaker netbewust bouwen.
De belangrijkste oplossing is dus netverzwaring door TenneT en Enexis. Hoeveel we moeten inzetten op alternatieve oplossingen, hangt af van de capaciteit die beschikbaar is als TenneT klaar is met de uitbreiding van het net. Omdat dat nu nog niet vaststaat, bereiden we deze alternatieven nu al voor.
2van8
Vraag 2 Het college gaf eerder aan dat niet kan worden uitgesloten dat vanaf 1 januari 2027 geen netcapaciteit beschikbaar is. Heeft het college een scenario uitgewerkt voorde woningbouwopgave als dit inderdaad gebeurt? Hoeveel woningen kunnen dan nog worden gerealiseerd en welke projecten worden geraakt?
Antwoord Een volledig uitgewerkt scenario is er nog niet, omdat de benodigde gegevens van Enexis en TenneT nog niet compleet zijn. Daarom kunnen we op dit moment nog niet bepalen op welke locaties specifieke maatregelen nodig zijn. Zoals bij vraag 1 is aangegeven, werken we per project en per deelgebied aan handelingsperspectieven en mogelijke oplossingen.
Wel is het volgende bekend: • Alle reguliere aanvragen voor kleinverbruik die vóór 1 juli 2026 zijn ingediend, worden aangesloten volgens de oude werkwijze, mits er capaciteit beschikbaar is. • Vanaf medio oktober 2026 geeft Enexis capaciteit vrij voor categorie 2 (veiligheid) en categorie 3 (basisbehoeften waaronder wonen en onderwijs). Hoeveel dat voor Hardenberg is, is nog niet bekend. • Vanaf december 2026 wordt bekend hoeveel vermogen er vanuit TenneT beschikbaar is. Dit is een belangrijk moment om te kunnen bepalen welke projecten door kunnen gaan. • Enexis plaatst in Marslanden en in Balkbrug batterijen om de piekbelasting in de winterperiode op te vangen.
Om woningbouwprojecten op lange termijn door te kunnen laten gaan, hebben we een inventarisatie gemaakt van alle woningbouwprojecten voorde komende 10jaar. Door de gemeente en de projectontwikkelaars zijn circa 1. 500 woningen aangemeld voorde overgangsregeling bij Enexis. Daarbij is duidelijk geworden dat voor een aanzienlijk deel van deze woningen vooralsnog capaciteit beschikbaar komt. We melden nog eens 3. 400 woningen en onderwijsgerelateerde locaties via de werkwijze 'Eerder aanvragen' stapsgewijs per jaarschijf aan voor capaciteit en prioriteit bij de netbeheerder.
In de periode tot 1 januari 2027 beoordeelt de netbeheerder de aangemelde projecten voorde komende 10 jaar en wijst deze waar mogelijk capaciteit en prioriteit toe. Op basis van die uitkomsten kunnen we verder aan de slag met het uitwerken van de handelingsperspectieven (c. q. scenario's) en mogelijke oplossingen per project, deelgebied en de gemeente als geheel.
Vraag 3 Wat betekent de huidige netcongestie voorde ontwikkeling van de nieuwe bedrijventerreinen in de gemeente Hardenberg? Kan het college aangeven of voor deze terreinen voldoende
3van8
netcapaciteit beschikbaar is, of de ontwikkeling of uitgifte hierdoor vertraging kan oplopen en welke gevolgen dit heeft voor bedrijven die zich daar willen vestigen? Als woningbouw en nieuwe bedrijventerreinen afhankelijk zijn van dezelfde schaarse netcapaciteit, hebben woningbouwprojecten dan voorrang? Zo ja, hoe is die voorrang geregeld en zo nee, hoe wordt bepaald welke projecten als eerste capaciteit krijgen?
Antwoord Het college verwacht dat de beschikbaarheid van netcapaciteit voor nieuwe bedrijfsaansluitingen langere tijd beperkt blijft. Dat betekent niet per se dat er geen kavels kunnen worden uitgegeven. Nieuwe contractvormen voor energie kunnen ruimte bieden om nog wel stroom af te nemen op momenten dat er ruimte op het net is, bijvoorbeeld 's nachts of midden op de dag. Bedrijven die een elektriciteitsaansluiting van Enexis nodig hebben, moeten er wel rekening mee houden dat zij langere tijd moeten wachten op een aansluiting.
Om de kans op capaciteit te vergroten, heeft de gemeente vóór 1 juli 2026 stroomaanvragen ingediend voor diverse kavels op Broeklanden, Rollepaal en De Boschkamp. De voorbereiding van de omgevingsplannen wordt afgerond, zodat de terreinen klaar zijn zodra er capaciteit beschikbaar komt. Werkkavels worden beschikbaar gemaakt voor bedrijven die op een andere manier in hun energiebehoefte kunnen voorzien.
Woningbouw kan voorrang krijgen. In het ACM-kader valt woningbouw onder categorie 3 (basisbehoeften). Die voorrang geldt alleen als voor een aanvraag maatschappelijke prioriteit is aangevraagd en toegekend. Bedrijven en bedrijventerreinen hebben in principe geen maatschappelijke prioriteit. Binnen een categorie geldt de volgorde van binnenkomst: " Binnen de prioritering categorieën 2 en 3, evenals voor niet-prioritaire partijen, blijft 'first come, first served' bestaan, waarbij de datum van aanvraag van transportcapaciteit leidend is. " (Bron VNG).
De werkwijze van 'Eerder aanvragen' is uitsluitend bedoeld voor woningbouw en onderwijs. De beleidsregels van de gemeente Hardenberg bepalen hier de volgorde van indiening.
Vraag 4 Kan het college inzichtelijk maken wat de huidige netcongestie betekent voor bedrijven, bedrijventerreinen, maatschappelijke voorzieningen en laadinfrastructuur? Hoe groot zijn de huidige wachtlijsten, wat zijn de verwachte wachttijden, welke ontwikkelingen worden concreet geraakten welke gevolgen heeft de maatschappelijke prioritering daarbij?
Antwoord Enexis maakt niet exact bekend hoeveel ruimte er per verdeelstation is en deelt geen verbruiksgegevens van individuele klanten. Volgens Enexis zegt zo'n cijfer op zichzelf weinig over
4 van 8
de mogelijkheden voor nieuwe aansluitingen. Het college kan daarom geen exacte wachtlijsten en wachttijden per sector geven.
Een actuele indicatie van de wachtlijst is te vinden op de capaciteitskaarten van Netbeheer Nederland. Hier is per hoogspanningsstation te zien hoeveel aanvragen erin de wachtrij staan, en voor welk vermogen erin totaal is aangevraagd.
Vraag 5 Is het college bereid Enexis uit te nodigen voor een informatiebijeenkomst met de gemeenteraad over de huidige en toekomstige netsituatie in Hardenberg? Kan daarbij specifiek worden ingegaan op de voortgang van de in het Programma Energie genoemde uitbreidingen van de HS/MS-stations Hardenberg en Dedemsvaart, of de genoemde planningen nog actueel zijn, wanneer aanvullende capaciteit beschikbaar komt en welke ontwikkelingen daarvan profiteren?
Antwoord Ja. Het college nodigt Enexis, en bij voorkeur ook TenneT, uit voor een informatiebijeenkomst met de raad op dinsdag 3 november 2026. We vragen hen daarbij in te gaan op de voortgang van de uitbreidingen van de HS/MS-stations Hardenberg en Dedemsvaart.
Vraag 6 Welke aanvullende alternatieve energieoplossingen onderzoekt het college om woningbouw en andere ontwikkelingen ondanks netcongestie mogelijk te maken? Worden daarbij onder andere WKO, riothermie, collectieve warmte, warmteopslag, Smart Energy Hubs, duurzame gassen en tijdelijke energievoorzieningen onderzocht en wordt daarbij ook Enpuls binnen Enexis Groep betrokken? Kan, mede gezien de productie van groen gas in Hardenberg, worden onderzocht welke rol groen gas, WKK en andere vormen van lokale elektriciteitsproductie kunnen spelen bij het verminderen van de benodigde netcapaciteit? Kan voor Spaanskamp specifiek worden onderzocht of de bestaande gasinfrastructuur tijdelijk een rol kan spelen, voor zover dit juridisch en technisch mogelijk is?
Antwoord In het Programma Energie is voor woningbouw opgenomen dat kleinschalige warmtenetten, WKO en hybride oplossingen met het gebruik van duurzaam gas/groen gas onderdeel zijn van de toekomstige energievoorziening in Hardenberg. In het Warmteprogramma dat momenteel in voorbereiding is wordt dit verder uitgewerkt.
Bij woningbouw maken naast collectieve warmte en warmteopslag (WKO, bodemlussystemen of andere voeding zoals riothermie of oppervlaktewater) ook energiemanagementsystemen en
5van8
collectief stuurbaar Iaden deel uit van de principes van netbewust bouwen (zie ook antwoord vraag 1). We zijn bereid te onderzoeken wat lokaal geproduceerd bio- of groen gas en WKK's kunnen bijdragen om de vraag naar netcapaciteit te verlagen, vooral bij bedrijven en collectieve systemen en tot een efficiëntere benutting van de netcapaciteit te komen. Waar dat meerwaarde heeft, betrekken we Enpuls hierbij.
We hebben opdracht gegeven voor een verkenning naar de toekomstige energiehuishouding op de nieuwe bedrijventerreinen waarvoor omgevingsplannen worden opgesteld. Die verkenning kijkt naar de benodigde netcapaciteit en naar kansen voor alternatieve energievoorziening, lokale opwek, batterijopslag en groepsaansluitingen.
Voor Spaanskamp geldt dat nieuwbouwwoningen wettelijk niet op het gasnet mogen worden aangesloten. Of de bestaande gasinfrastructuur tijdelijk een rol kan spelen, is in de eerste plaats aan Vechtdal Wonen. We gaan hierover met Vechtdal Wonen en Enexis in gesprek.
Vraag 7 Welke gevolgen hebben de netschaarste en maatschappelijke prioritering voor bestaande bedrijven die willen uitbreiden of verduurzamen, nieuwe bedrijfsvestigingen en bedrijventerreinen? Welke mogelijkheden ziet het college om ook voldoende ruimte voor ondernemerschap en economische ontwikkeling te behouden?
Antwoord Bestaande bedrijven die een zwaardere aansluiting nodig hebben, bijvoorbeeld om te verduurzamen, komen zonder voorrang op de wachtlijst. Voor nieuwe bedrijfsvestigingen geldt hetzelfde. Dit remt de economische ontwikkeling en de verduurzaming. We willen zoveel mogelijk ruimte voor ondernemerschap behouden door: • Ondernemers vroeg te betrekken bij gesprekken over energie en flexibiliteit. • Groepscontracten en energiedeling te faciliteren, waarvoor de nieuwe Energiewet ruimte biedt. • Energiehubs zoals op Broeklanden te stimuleren. • Werkkavels uit te geven aan bedrijven die zelf in hun energiebehoefte kunnen voorzien. • Bij de uitgifte van kavels te sturen op de energievraag van bedrijven. In het uitgiftebeleid is vastgelegd dat we bij uitgifte kunnen sturen op hoe energie-intensief een bedrijf is. • Ondernemers te informeren via hardenberg. nl /stroomnet en netcongestie @hardenberq.nl.
Vraag 8 Hoe verhoudt de huidige situatie zich tot de uitgangspunten en planningen van het in 2025 vastgestelde Programma Energie? Heeft het college voldoende integraal inzicht in de energieinfrastructuur die richting 2030 nodig is voor wonen, ondernemen, maatschappelijke
6 van 8
voorzieningen, mobiliteit en laadinfrastructuur, warmte, duurzame gassen en duurzame opwek, waaronder de geplande windprojecten, en kan dit inzicht met de raad worden gedeeld?
Antwoord Op het moment dat het Programma Energie werd vastgesteld, was netcongestie in onze gemeente al een feit. In het programma staat al een groot aantal maatregelen die nodig zijn en blijven om de effecten van netcongestie te verzachten en aan te pakken. De urgentie en omvang zijn nadien wel toegenomen. Dat is mede aanleiding geweest om in onze organisatie een Taskforce Netcongestie in te stellen.
De gemeente en de netbeheerders onderzoeken gezamenlijk in welke mate de geplande netuitbreidingen tegemoet komen aan de geplande woningbouw, bedrijventerreinuitbreiding en investeringen in laadinfra en realisatie van duurzame warmte en elektriciteit. Een volledig integraal beeld van de energie-infrastructuur die richting 2030 nodig is, heeft het college nog niet. Dat beeld bouwen we samen met de netbeheerders op. Zodra het er is, delen we het met de raad.
Vraag 9 Is het college bereid de raad periodiek te informeren over de ontwikkeling van de netcapaciteit en de gevolgen daarvan voor de woningbouwplanning, zodat de raad tijdig kan bijsturen wanneer de woningbouwopgave in gevaar komt?
Antwoord Ja, we informeren de raad na belangrijke updates vanuit het Rijk, ACM en de netbeheerders via onder meer raadsbrieven. Daarnaast informeren we de raad in ieder geval na elk ijkmoment van de netbeheerders, zoals 1 januari 2027.
Op dinsdag 3 november 2026 is er een raadsinformatiebijeenkomst over netcongestie, waarvoor we ook de netbeheerders Enexis en TenneT uitnodigen.
Verwacht wordt dat de netbeheerders een update geven rond de capaciteitsvrijgave van Enexis medio oktober 2026 en 1 januari 2027. In de raadsbrieven geven we als deze informatie beschikbaar komt u zo veel mogelijk inzicht in de stand van zaken rond de netcongestie, de gevolgen voor woningbouw, bedrijventerreinen en andere ontwikkelingen en de voortgang in de aanpak vanuit de gemeente, waarbij we ook de beschikbare informatie vanuit de netbeheerders met u delen.
Samenvatting Netcongestie is in Hardenberg geen tijdelijk probleem. Het stroomnet in onze gemeente bestaat uit 6 netvlakken, elk met eigen knelpunten en een eigen planning. Ook als de uitbreidingen van de
7van8
Á
HS/MS-stations Hardenberg en Dedemsvaart klaar zijn, blijft er een wachtlijst voor nieuwe en zwaardere aansluitingen bestaan. Het college wacht niet af en werkt langs 3 sporen aan
oplossingen: e Sneller uitbreiden: Enexis verzwaart via de wijkaanpak de laagspanningsnetten in onze kernen. Wij maken de uitbreiding van de stations in Hardenberg en Dedemsvaart en de benodigde kabels en leidingen ruimtelijk mogelijk en werken daar proactief aan mee. e Beter benutten: Voor circa 1.500 woningen is capaciteit aangevraagd via de overgangsregeling en nog eens 3.400 woningen en onderwijslocaties melden we stapsgewijs aan via ‘Eerder aanvragen’. Enexis plaatst batterijen in Marslanden en Balkbrug om de winterpiek op te vangen. In onze gebiedsontwikkelingen onderzoeken we netbewust bouwen. Op bedrijventerreinen zoeken we naar mogelijkheden zoals de Smart Energy Hub op Broeklanden. Bij de uitgifte van bedrijfskavels sturen we op de energievraag van bedrijven. e Andere bronnen: We onderzoeken wat collectieve warmte, WKO en het groen gas dat in Hardenberg wordt geproduceerd kunnen bijdragen aan het verlagen van de vraag naar netcapaciteit. Dit werken we uit in het Warmteprogramma en in de verkenning naar de energiehuishouding op de nieuwe bedrijventerreinen.
Ondertussen gaan we door met onze gebiedsontwikkelingen. De omgevingsplannen voor bedrijventerreinen worden afgerond en woningbouwlocaties worden voorbereid, zodat projecten klaarstaan zodra er capaciteit beschikbaar komt. Tijdens de raadsinformatiebijeenkomst van 3 november 2026, waarvoor we ook Enexis en TenneT uitnodigen, praten we u verder bij.
Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg,
secretaris, burgemeester, (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) B.M. de Vries M.W. Offinga
Afschrift aan
e Raadsleden en schaduwfractieleden
8 van 8
In dit document kunt u secties vinden die onleesbaar zijn gemaakt. Deze informatie is achterwege gelaten op basis van de Wet open overheid (Woo). De letter die hierbij is vermeld correspondeert met de bijbehorende grondslag in onderstaand overzicht.
J Art. 5.1 lid 2 sub e Het belang van de openbaarmaking van deze informatie weegt niet op tegen het belang van de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen