Den Haag, 7 oktober 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
De Onderzoeksraad voor Veiligheid
Als zich een ongeval of ramp voordoet, onderzoekt de
Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) hoe dat heeft kunnen
gebeuren. We doen onderzoek met als doel daar lessen uit te
trekken. Zo dragen we bij aan het verbeteren van de veiligheid
van Nederland.
De OVV is onafhankelijk en besluit zelf welke voorvallen worden
onderzocht. Daarbij richten we ons in het bijzonder op situaties
waarin mensen voor hun veiligheid afhankelijk zijn van derden,
bijvoorbeeld van de overheid of bedrijven. In een aantal gevallen
is de OVV verplicht onderzoek te doen. De onderzoeken richten
zich nadrukkelijk niet op vragen rond schuld of aansprakelijkheid.
Op grond van artikel 69 van de Rijkswet Onderzoeksraad
voor veiligheid is het niet toegestaan dit rapport te gebruiken
in procedures (strafrechtelijk, civielrechtelijk, tuchtrechtelijk,
bestuurlijk en disciplinair).
Dit rapport wordt in het Nederlands gepubliceerd, met de samen
vatting, beschouwing en aanbevelingen in het Engels. Bestaan er
interpretatieverschillen tussen beide versies? Dan is de Nederlandse
versie leidend.
Kinderen in nood, september 2026 | Introductie 2
Inhoud
Samenvatting 5
Beschouwing 10
Aanbevelingen 14
Lijst van begrippen en afkortingen 16
1. Inleiding 18
1.1 Aanleiding 19
1.2 Definitie van veiligheid van kinderen in
de noodopvang 21
1.3 Doel, focus en onderzoeksvragen 23
1.4 Onderzoeksaanpak 23
1.5 Referentiekader 25
1.6 Leeswijzer 26
2. Noodopvang als onderdeel
van het asielopvangsysteem 28
2.1 Betrokken partijen en verantwoordelijkheden 28
2.2 Terugblik op de inzet noodopvang 31
2.3 Structurele inzet van noodopvang 38
3. De veiligheidsrisico’s voor kinderen in de
noodopvang 42
3.1 Zes risicogebieden 43
3.2 Risico’s in de noodopvang 46
3.3 Specifieke situatie van alleenstaande
kinderen in de noodopvang 79
3.4 Langdurige opeenstapeling van
veiligheidstekorten 82
4. Analyse structurele inzet
van noodopvang 88
4.1 Systemische tekorten 88
4.2 Crisislogica bepaalt de koers 99
5. Analyse voortduren onveilige situatie in de
noodopvang 102
5.1 Goed bestuur in turbulente tijden 102
5.2 Ontbrekende voorwaarden voor passende
bestuurlijke aanpak 103
Bronnen van de coverfoto's
_Boven: ANP / Ramon van Flymen_
_Onder: ANP / Anjo de Haan_
Kinderen in nood, september 2026 | Inhoud 3
6. Conclusies 118
7. Aanbevelingen 122
Bijlage A Onderzoeksverantwoording 124
Bijlage B Reacties op het conceptrapport 134
Bijlage C Lijst van rapportages over kinderen in
de asiel(nood)opvang 135
Bijlage D Referentiekader 139
Bijlage E Beschrijving gebeurtenissen met
betrekking tot de inzet van
noodopvang 148
Bijlage F Methodologische verantwoording
kwantitatieve data 156
Kinderen in nood, september 2026 | Inhoud 4
In Nederland groeien al jaren duizenden kinderen op in de asiel
noodopvang. Dit is een tijdelijke opvangvorm die niet geschikt is
voor langdurig verblijf. De noodopvang is in ongeveer vier jaar
tijd gegroeid naar 278 noodopvanglocaties in juli 2025, tegen
over 124 reguliere opvanglocaties in die maand. Op 1 juli 2025
verbleven ongeveer 6.900 van de 17.000 kinderen in de asiel
opvang (ruim 40 procent) in een noodopvanglocatie. Veel van
deze kinderen moesten binnen een jaar meer dan twee keer
verhuizen, vaak van de ene tijdelijke opvangplek naar de andere.
Voor duizenden kinderen duurt die situatie langer dan een
jaar. De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeert dat deze
kinderen daar structureel worden blootgesteld aan onveilige
leefomstandigheden die ernstige risico's opleveren voor hun ont
wikkeling. Deze ontwikkelingsrisico's leiden tot fysieke en mentale
schade. Ondanks jarenlange signalen van onder meer inspecties,
de Kinderombudsman en VluchtelingenWerk Nederland duurt
deze situatie voort.
Centraal in dit rapport van de Onderzoeksraad staan de onveilig
heden waaraan kinderen worden blootgesteld in de nood
opvang die is georganiseerd door het COA of gemeenten. In de
noodopvang leven kinderen in gezinsverband en kinderen die
alleen reizen en in Nederland asiel aanvragen (de zogenoemde
alleenstaande minderjarige vreemdelingen). Kinderen worden
opgevangen op uiteenlopende noodopvanglocaties, waaronder
leegstaande kantoren, hotels, recreatiewoningen, schepen,
evenementhallen en tijdelijke containerwoningen.
Met dit onderzoek wil de Onderzoeksraad bijdragen aan het
opheffen van de onveilige situatie voor kinderen in de nood
opvang. De oorzaken en omvang van migratie naar Nederland
vallen nadrukkelijk buiten de scope van dit onderzoek.
Kinderen worden langdurig blootgesteld aan een opeenstapeling van veiligheidstekorten
Om de veiligheidssituatie van kinderen in de noodopvang te
beoordelen heeft de Onderzoeksraad zes risicogebieden geïden
tificeerd op het vlak van fysieke en mentale veiligheid. Deze
risicogebieden zijn gebaseerd op een review van onderzoeken,
rapporten en wetenschappelijke literatuur, in combinatie met
inzichten opgedaan tijdens locatiebezoeken. Om inzicht te krijgen
in het perspectief van kinderen, zijn op verschillende locaties
groepsgesprekken gevoerd aan de hand van foto's die zij zelf
maakten (photovoice-methode).
Op deze zes gebieden constateert de Onderzoeksraad dat er
sprake is van veiligheidstekorten:
- _Huisvesting:_ Noodopvang biedt vaak geen veilige en kind
vriendelijke fysieke leefomgeving. Zo zijn hallen met schotten
als kamerafzetting ongeschikt om langdurig in te wonen. Hoge
bezetting leidt tot geluidsoverlast, druk op sanitaire voor
zieningen en een tekort aan gemeenschappelijke ruimtes waar
kinderen ongestoord kunnen rusten, spelen of huiswerk maken.
Open water of nabijgelegen wegen vormen in sommige
Kinderen in nood, september 2026 | Samenvatting 5
gevallen een direct gevaarlijke omgeving voor kinderen.
Ook komt het voor dat gezinnen geen eigen af te sluiten
gezinskamer hebben.
- _Privacy en autonomie:_ Kinderen in de noodopvang ervaren
vaak een combinatie van continue nabijheid van anderen,
gebrek aan persoonlijke ruimte en beperkte autonomie.
Dit leidt tot gevoelens van stress en machteloosheid en tot
voortdurende alertheid.
- _Sociale omgeving:_ Kinderen in de noodopvang lopen een
groot risico om in hun dagelijkse leefomgeving geconfronteerd
te worden met fysiek geweld en seksueel geweld (inclusief
grensoverschrijdend gedrag en misbruik). De combinatie van
ondermaatse leefomstandigheden in de noodopvang en
het gegeven dat mensen dicht op elkaar leven en kinderen
weinig veilige ruimten tot hun beschikking hebben, creëert
een risico op blootstelling aan fysiek geweld. Onder alleen
staande kinderen komt zelfbeschadigend gedrag voor,
waaronder zelfverwonding en suïcidaal gedrag. Daarnaast
worden kinderen die in gezinsverband wonen in hun directe
woonomgeving geconfronteerd met zelfbeschadigend gedrag
onder medebewoners.
- _Persoonlijke ontwikkeling:_ Door frequente verhuizingen krijgen
kinderen geen of vertraagd toegang tot onderwijs, of wordt de
continuïteit van het onderwijs belemmerd. Kinderen moeten
vaak langer dan de wettelijk vastgestelde termijn van drie
maanden wachten voordat zij kunnen starten op een school.
Ook wordt het onderwijs regelmatig onderbroken omdat
kinderen opnieuw moeten verhuizen en hierdoor midden in
het jaar van school moeten wisselen. Er is onvoldoende zicht
op hoeveel kinderen in de noodopvang geen of vertraagd
toegang hebben tot onderwijs.
- _Medische zorg:_ Bij het plaatsen van (medisch) kwetsbare
kinderen kan regelmatig geen rekening worden gehouden met
specifieke opvangbehoeften. De frequente verhuisbewegingen
ondermijnen daarnaast de continuïteit van opgestarte medische
zorg, bijvoorbeeld specialistische zorg voor kinderen met
chronische medische aandoeningen. Ongunstige omstandig
heden in de asielnoodopvang, denk aan stress, slaapgebrek
en gebrekkige sanitaire voorzieningen, belemmeren boven
dien de effectiviteit van medische zorg en herstel. Ook
vergroten de slechte leefomstandigheden, de lange verblijfs
duur en de druk op betrokken zorgprofessionals het risico op
gezondheidsschade bij kinderen.
- _Stabiliteit:_ Kinderen in de noodopvang moeten vaak meerdere
keren verhuizen tijdens hun verblijf in de asielopvang – regel
matig meer dan vijf keer, met uitschieters tot wel tien keer. In
sommige gevallen gebeurt dit op stel en sprong, en ook is het
niet ongebruikelijk dat kinderen meerdere keren per jaar moeten
verhuizen. Het gevolg is dat er geen vastigheid voor deze
kinderen is. Dit tast hun gevoel van stabiliteit en houvast aan.
Duizenden kinderen verblijven langer dan een jaar in de nood
opvang. Zij krijgen structureel te maken met deze veiligheids
tekorten. De hierboven genoemde veiligheidstekorten komen
vaak gelijktijdig voor en versterken elkaar. Daarbij is niet alleen de
stapeling van risico's schadelijk, maar ook de langdurige bloot
stelling eraan. Kinderen lopen daardoor risico’s op ontwikkelings
schade, zowel op de korte als op de lange termijn. Naast de
directe blootstelling aan onveiligheid is ook het langdurig leven in
angst voor geweld schadelijk voor hun ontwikkeling. De aanwezige
veiligheidstekorten laten zien dat de omstandigheden in de
noodopvang niet voldoen aan de eisen die gesteld worden in de
Europese opvangrichtlijn en aan de waarborgen opgenomen in
het Kinderrechtenverdrag.
Kinderen in nood, september 2026 | Samenvatting 6
De Onderzoeksraad hanteert in lijn met de Europese opvang
richtlijn het uitgangspunt dat alle kinderen recht hebben op een
veilige omgeving om op te groeien en zich te kunnen ontwikkelen.
Kinderen die de asielprocedure in Nederland doorlopen en worden
opgevangen in asielopvangcentra (inclusief noodopvanglocaties)
zijn afhankelijk van de overheid voor hun veiligheid. Doordat
noodopvang structureel wordt ingezet en kinderen hier langdurig
verblijven, is de overheid niet in staat om de veilige opvang van
deze kinderen te garanderen. De overheid draagt bovendien de
volledige verantwoordelijkheid voor de veiligheid, verzorging en
begeleiding van alleenstaande kinderen. Specifiek voor deze extra
kwetsbare kinderen geldt dat de overheid geen goed zicht heeft
op hun welzijn en veiligheid, doordat de inzet van noodopvang
hun zichtbaarheid beperkt en hun begeleiding en bescherming
belemmert.
Structurele inzet van noodopvang leidt tot onveiligheid voor kinderen
Vanuit de gedachte dat noodopvang tijdelijk nodig was, accep
teerden Rijksoverheid, COA en gemeenten dat locaties niet aan
het gestelde kwaliteits- en voorzieningenniveau voldeden. De
eerste noodopvang werd echter ingezet op een moment dat het
reguliere opvangsysteem al erg onder druk stond. Omdat het niet
lukte om extra reguliere asielzoekerscentra te realiseren en op die
manier het structurele tekort aan opvangplekken terug te dringen,
bleef het COA afhankelijk van noodopvanglocaties. Gedreven
door de gedachte ‘één bed is beter dan géén bed’ zette het COA
in samenwerking met gemeenten onder hoge druk noodlocaties
op om acute opvangproblemen op te lossen. In juli 2025 waren er
124 reguliere opvanglocaties tegenover 278 noodopvanglocaties
- ruim het dubbele. Het opvangstelsel is in grote mate afhankelijk
geworden van de inzet van noodopvang.
In de huidige situatie, waarin het tekort aan opvangplekken
niet wordt weggewerkt, blijven concessies aan de veiligheid en
kwaliteit van de opvang bestaan. Omstandigheden die oor
spronkelijk als tijdelijke noodoplossing werden geaccepteerd,
worden na verloop van tijd door alle betrokken partijen genormali
seerd en krijgen een structureel karakter. Tegelijkertijd hebben de
betrokken partijen geen goed zicht op de veiligheidssituatie op
opvanglocaties, en is in de beleidsvorming beperkt aandacht voor
de veiligheid van kinderen. Het resultaat is dat, door de structurele
inzet van noodopvang, een grote groep kinderen jarenlang in de
onveilige omgeving van noodopvang opgroeit.
Het voortdurend openen en sluiten van opvanglocaties vraagt
bovendien een grote organisatorische en personele inspanning
van gemeenten en het COA. Deze werkwijze leidt tot een ineffi
ciënte inzet van zowel financiële middelen als personeel. Zo
gaan investeringen in panden verloren en worden waardevolle
samenwerkingsverbanden afgebroken wanneer tijdelijke
opvanglocaties weer sluiten. Ondanks deze omstandigheden
blijven betrokken partijen zich met grote toewijding inzetten om
de noodopvang zo leefbaar mogelijk te houden. De blijvende
afhankelijkheid van noodopvang betekent echter dat het COA
en gemeenten hun taken moeten uitvoeren met schaarse en
ontoereikende middelen voor een veilige opvang.
Veiligheid van kinderen wordt niet verbeterd doordat partijen handelen vanuit een crisislogica
De partijen betrokken bij het regelen van opvangplekken handelen
vanuit crisislogica om een structureel opvangprobleem in de
asielketen op te lossen. Deze crisislogica wordt gekenmerkt door
de ervaren urgentie om acuut opvangplekken te realiseren, de
acceptatie van ondermaatse omstandigheden omdat deze
Kinderen in nood, september 2026 | Samenvatting 7
slechts tijdelijk zouden zijn, en het handelen van partijen alsof
het realiseren van meer opvangplekken niet samengaat met
het borgen van de kwaliteit en veiligheid van de opvangplekken.
De schaarste aan opvangplekken blijft echter voortduren en de
betrokken partijen blijven handelen vanuit deze crisislogica.
De Onderzoeksraad beschouwt het onderliggende probleem
van schaarste aan opvangplekken niet als een plotselinge
crisissituatie waarin, onder tijdsdruk, ingrijpende beslissingen
moeten worden genomen om aanwezige acute risico’s te
beheersen. Het onderliggende probleem met de opvang
capaciteit speelt al vele jaren en het Ministerie van Justitie en
Veiligheid, het COA en gemeenten zijn ook al vele jaren bezig met
dit onderwerp. Het aantal mensen dat asiel aanvraagt, fluctueert
door de jaren heen altijd als gevolg van internationale conflicten
en geopolitieke ontwikkelingen.
Vanaf 2021 heeft het kabinet verschillende noodmaatregelen
genomen om snel extra opvangplekken te creëren, maar
deze pakken de structurele problemen in de asielopvang niet
aan en zetten de crisisaanpak voort. Tegelijkertijd komt de
Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen, die moet zorgen
voor een duurzaam opvangsysteem, onvoldoende van de
grond door een gebrek aan gedeelde verantwoordelijkheid en
samenwerking. Ook de invoering van de Spreidingswet heeft nog
niet voor voldoende opvangplekken gezorgd. Het in 2024 door
het toenmalige kabinet geuite voornemen om de wet weer in
te trekken heeft juist gezorgd voor onduidelijkheid, afnemend
vertrouwen en problemen bij de uitvoering.
Voorwaarden voor een passende bestuurlijke aanpak ontbreken
Het ontbreekt aan verschillende essentiële voorwaarden voor
een bestuurlijke aanpak die de veiligheid van kinderen in de
noodopvang effectief kan waarborgen. Zo is er geen stabiel en
robuust opvangsysteem, mede doordat het COA onvoldoende
structurele financiële middelen, slagkracht en reservecapaciteit
heeft om duurzame opvangplekken te realiseren. Middelen die
niet passend zijn bij de taak dwingen het COA voortdurend tot
op- en afschalen, waardoor de continuïteit onder druk staat
en structurele oplossingen moeilijk uitvoerbaar zijn. Daarnaast
zijn de kaders voor de uitvoering van opvang onvoldoende
duidelijk en onvoldoende praktisch toepasbaar. Hierdoor ontstaat
onduidelijkheid bij uitvoerende partijen en komen de kwaliteit en
veiligheid van opvangvoorzieningen voor kinderen in het gedrang.
Ook de samenwerking tussen Rijk, gemeenten en uitvoerings
organisaties staat onder druk. Lokale weerstand tegen
opvanglocaties en een beperkt maatschappelijk en bestuurlijk
draagvlak zorgen ervoor dat gemeenten terughoudend zijn
met het realiseren van langdurige opvang, of aanvullende
voorwaarden stellen die nadelig kunnen uitpakken voor kinderen.
Denk hierbij aan gemeenten die voorwaarden stellen om
bepaalde groepen mensen in de asielprocedure juist wel of niet
op te vangen. Om de problematiek op te lossen is het nodig dat
er breed draagvlak is en individuele belangen van bijvoorbeeld
gemeenten niet prevaleren boven het gemeenschappelijk doel.
Verder is er te weinig ruimte om signalen over onveiligheid
om te zetten in concrete verbetermaatregelen. Hoewel
signalen van onder andere toezichthouders, gemeenten en
uitvoeringsorganisaties beter worden opgehaald dan voorheen,
schiet de opvolging daarvan vaak tekort door gebrek aan
duidelijke sturing en bestuurlijke slagkracht. Daardoor blijven
Kinderen in nood, september 2026 | Samenvatting 8
bekende veiligheidstekorten bestaan en lukt het onvoldoende om
de belangen en veiligheid van kinderen centraal te stellen.
Tot slot
Kinderen in de asielnoodopvang behoren tot een zeer kwetsbare
groep die aan de zorg van de Nederlandse overheid is toever
trouwd. Zij zijn volledig afhankelijk van de overheid voor een veilige
omgeving. Het waarborgen van die veiligheid is een fundamen
tele verantwoordelijkheid die voortvloeit uit de rechtsstaat en
internationale verdragen, in het bijzonder het Kinderrechten
verdrag. De Onderzoeksraad constateert dat de overheid, met
de huidige bestuurlijke aanpak, onvoldoende in staat is die
verantwoordelijkheid waar te maken. Zolang een passende
bestuurlijke aanpak ontbreekt, blijven kinderen opgroeien in
omstandigheden die hun veiligheid en ontwikkeling ernstig
schaden.
Kinderen in nood, september 2026 | Samenvatting 9
Dit rapport gaat over de veiligheid van kinderen. Duizenden
kinderen leven in een onveilige noodopvanglocatie die hun
ontwikkeling schaadt. De noodopvang, oorspronkelijk bedoeld
als kortstondig overbruggingsmiddel, is sinds 2021 voor veel
kinderen een langdurige werkelijkheid geworden. Dit terwijl hier
kinderen verblijven die zich in een fundamenteel kwetsbare positie
bevinden en juist extra bescherming verdienen; zij hebben vaak te
maken gehad met geweld, uitsluiting en vele vormen van verlies,
zoals verlies van hun familie, hun huis en hun leefomgeving. Het
langdurig inzetten van noodopvang heeft schadelijke gevolgen
voor kinderen. Deze kinderen moeten daarnaast vanuit een zeer
kwetsbare positie hun weg gaan vinden in onze maatschappij,
met het risico dat zij beschadigd raken en geen aansluiting
vinden. Alles wat hen overkomt, kan nog generaties lang voor
ontwrichting zorgen.
Inmiddels is er meer noodopvang dan gewone opvang. Dit is
de omgekeerde wereld: de uitzondering is de regel geworden.
Het opvangbeleid is zo ontzettend afhankelijk van noodopvang
om het systeem overeind te houden, dat deze opvangvorm een
structureel en dragend element is geworden in plaats van een
tijdelijke crisismaatregel. Politieke en bestuurlijke keuzes hebben
een opvangsysteem gecreëerd dat niet kan omgaan met de
pieken en dalen in de aantallen mensen die in Nederland een
asielaanvraag indienen, waardoor er structureel noodopvang
wordt ingezet. De Onderzoeksraad stelt vast dat de onveiligheid in
de noodopvang niet het gevolg is van een crisis die ons overkomt,
maar wordt veroorzaakt door het ontbreken van de politieke wil en
het bestuurlijk vermogen om de opvang veilig vorm te geven en
goed te regelen.
Nederland handelt in strijd met Europese en nationale wet- en
regelgeving. Dat is meerdere keren door de rechter vastgesteld.
Vele organisaties luiden al jaren de noodklok over de veiligheid
van de kinderen in de noodopvang, maar dit heeft evenmin tot
blijvende verbetering geleid. Omdat de risico’s van noodopvang
al jaren bekend zijn, is het moeilijk te rechtvaardigen dat
kinderen nog steeds in deze omstandigheden moeten verblijven.
De huidige positie van kinderen in de noodopvang is moreel
onverdedigbaar in een rechtstaat, maatschappelijk kostbaar en
praktisch gezien onnodig.
Het uitblijven van duurzame oplossingen heeft ook bredere
maatschappelijke consequenties. Door de opvang voortdurend
als crisis te benaderen en te presenteren, ontstaat het beeld dat
de overheid geen grip heeft op de situatie en machteloos is. Op
die manier kan de voortdurende crisisretoriek het vertrouwen
van burgers in het vermogen van de overheid om tot duurzame
oplossingen te komen ondermijnen. Dat is problematisch, omdat
vertrouwen in het handelen van de overheid nodig is om het
maatschappelijk draagvlak voor het maken en uitvoeren van
fundamentele keuzes te behouden. Als de overheid het beeld
van bestuurlijke onmacht blijft bevestigen, kan dat onbedoeld de
maatschappelijke steun voor een duurzame aanpak verzwakken
Kinderen in nood, september 2026 | Beschouwing 10
en de zorgen van burgers over de problematiek vergroten.
Uiteindelijk kent deze benadering alleen verliezers. Kinderen
groeien op in schadelijke omstandigheden, gemeenten blijven
bezig met noodoplossingen en burgers zien een overheid die
aanhoudende problemen niet opgelost krijgt.
Een veiligheidsperspectief op noodopvang
De Onderzoeksraad doet in uiteenlopende sectoren onderzoek
naar onveiligheid, risico’s, ongevallen en crises, en naar de wijze
waarop organisaties daarmee omgaan. We zien dat vrijwel iedere
sector beschikt over systemen voor risicobeheersing, vastgelegde
verantwoordelijkheden, toezicht en crisisprotocollen. Nagenoeg
iedere sector kent een meer of minder uitgebreid systeem van
risicobeheersing, gebaseerd op geïnventariseerde bedreigingen
en op maatregelen die zijn afgestemd op frequentie en impact.
In de wereld van de noodopvang zien we dergelijke systemen
ter bescherming van de veiligheid van kinderen niet terug, niet in
structurele aandacht voor hun veiligheid en evenmin in effectieve
waarborgen. Kaders en toezicht bestaan formeel wel, maar
hebben in de praktijk onvoldoende betekenis als ondergrens
voor veiligheid. De programma’s van eisen die ten grondslag
horen te liggen aan noodopvanglocaties en die de veiligheid
ervan moeten borgen, blijken niet afdoende als afdwingbare
veiligheidsnorm te kunnen fungeren. Zij werken in de praktijk te
vrijblijvend en zijn te vaak onderhevig aan concessies, wanneer
partijen zich vanwege de door hen ervaren crisis genoodzaakt zien
een keuze te maken tussen of kwantiteit of kwaliteit van opvang.
Hierdoor worden veiligheidsnormen voor kinderen meer een
keuzemenu dan een basisvereiste.
Oneigenlijke crisislogica
Het huidige opvangsysteem functioneert al sinds 2021 vanuit
een oneigenlijke crisislogica. Tijdelijk bedoelde noodopvang
wordt langdurig en grootschalig ingezet, in toenemende mate
als opvangplaats voor kinderen, om een structureel tekort aan
opvangplekken op te vangen. Dat zou voorstelbaar zijn als
er sprake was van een onverwachte en acute noodsituatie.
Van zo’n situatie is echter geen sprake. Schommelingen in de
asielinstroom zijn een terugkerend en voorzienbaar onderdeel van
het asielsysteem. Hierdoor wringt het dat crisismaatregelen niet
langer uitzondering zijn, maar de bestuurlijke standaardaanpak
zijn geworden. Er ontstaat een fundamentele paradox: maat
regelen die bedoeld zijn om een tijdelijk tekort te overbruggen,
houden het onderliggende probleem juist in stand.
Zonder een systeem met bindende normen en duidelijke grenzen
aan de inzet van noodmaatregelen worden tijdelijke concessies
in de praktijk al snel de nieuwe norm, en daarmee leidend voor de
inrichting van de opvang. Zo wordt het openen van een opvang
locatie zonder toegang tot onderwijs gaandeweg steeds normaler.
Zolang een bindende norm ontbreekt die duidelijk maakt dat dit
niet aanvaardbaar is, blijven betrokken partijen op dezelfde manier
handelen. Zij zien zich daartoe immers genoodzaakt binnen de
door hen ervaren crisissituatie. Zo houdt het crisishandelen zichzelf
in stand.
Vanuit de gedachte dat ‘alles beter is dan slapen in het gras’
worden in de noodopvanglocaties risico’s geaccepteerd die
in andere omstandigheden ondenkbaar zouden zijn. Hierdoor
verschuift geleidelijk de ondergrens van wat stilzwijgend wordt
aanvaard. Het huidige systeem kent nauwelijks mechanismen
die deze normalisering corrigeren of begrenzen. Zo is een
opvangsysteem gecreëerd waarin fundamentele rechten en
Kinderen in nood, september 2026 | Beschouwing 11
de belangen van kinderen niet langer uitgangspunt zijn, maar
afweegbare factoren binnen een voortdurende crisisaanpak. De
bestuurlijke angst voor een afnemend maatschappelijk en politiek
draagvlak voor asielopvang versterkt die ontwikkeling verder.
Uiteindelijk brengt dit kinderen in onveiligheid.
Bestuurlijk gezien kan de situatie dus niet beschouwd worden
als een bestuurlijke crisis, maar medewerkers en betrokken
organisaties ervaren rond de noodopvang wel voortdurend
een crisissfeer. Zij moeten hun werk doen in omstandigheden
die worden gekenmerkt door chronische onrust, politieke strijd
en voortdurende druk. Het uitblijven van duurzame oplossingen
heeft de opvang in een permanente staat van improvisatie en
onzekerheid gebracht.
Medewerkers in de knel
Misschien wel een van de meest wrange dynamieken in het
huidige opvangsysteem is dat juist de inzet en betrokkenheid van
individuele professionals verhullen dat het systeem volledig is
vastgelopen. Medewerkers zoeken, vaak met grote toewijding en
creativiteit, voortdurend naar manieren om de omstandigheden
voor kinderen iets draaglijker te maken. Zo ontstaan geïmproviseerde
oplossingen voor fundamentele tekortkomingen, bijvoorbeeld
wanneer kinderen langdurig geen toegang hebben tot regulier
onderwijs en medewerkers zelf alternatieven organiseren. Die
inspanningen zijn zonder meer waardevol en getuigen van grote
betrokkenheid. Tegelijkertijd schuilt daarin een pijnlijke paradox:
doordat medewerkers de gaten dichtlopen, neemt de druk op
bestuurders af om de onderliggende oorzaken met structurele
oplossingen aan te pakken.
Het systeem leunt steeds verder op improvisatie en persoonlijke
inzet, terwijl de vraag gesteld kan worden of uit professioneel
perspectief (van de locatiemedewerker, de dokter, de voogd, de
docent) deze verantwoordelijkheid werkelijk genomen kan worden.
Het zou juist de overheid moeten zijn die verantwoordelijkheid
neemt voor het waarborgen van fundamentele rechten en voor
zieningen voor kinderen.
De bereidheid om het op te lossen
Het waarborgen van de veiligheid van kinderen in de noodopvang
begint bij de nationale overheid. Het is aan de verantwoordelijke
minister om leiderschap te tonen door richting te geven aan een
bestuurlijke aanpak die past bij een structureel opvangvraagstuk
en de voorwaarden te creëren waarbinnen gemeenten, het COA
en andere uitvoeringsorganisaties hun verantwoordelijkheid
kunnen nemen. Dat vraagt om stabiele financiering, duidelijke
kaders, voldoende uitvoeringscapaciteit en bestuurlijke continuïteit
- zoals vele partijen zelf ook al bijna tien jaar aangeven.
Als deze randvoorwaarden aanwezig zijn, kunnen gemeenten en
uitvoeringsorganisaties makkelijker duurzame keuzes maken en
werken aan veilige opvang. Cruciaal daarbij is politieke dekking
voor impopulaire keuzes vanuit de uitgedragen overtuiging dat
we de opvangproblematiek kunnen oplossen. Stabiele finan
ciering van het COA is ook een randvoorwaarde om voldoende
opvangplekken te kunnen realiseren en duurzame afspraken met
onder andere gemeenten mogelijk te maken. Het aanhouden
van een buffer aan reguliere opvangplekken in tijden van lagere
instroom is een noodzakelijke investering in veiligheid en continuïteit
- een verzekering tegen het peperdure alternatief van onveilige
noodopvang van kinderen op cruiseschepen en in hotels.
Kinderen in nood, september 2026 | Beschouwing 12
Het opvangvraagstuk vraagt om een verschuiving van denken.
Niet de vraag ' _wie slaapt waar?_ ' zou leidend moeten zijn, maar
' _hoe organiseren we veilige opvang?_ '. Dat betekent investeren
in een robuuster opvangstelsel dat meer rekening houdt met
mogelijke veranderende omstandigheden en tegenslagen.
Noodopvang hoort een tijdelijk vangnet te zijn voor uitzonderlijke
situaties en niet de manier waarop een regulier opvangsysteem
wordt georganiseerd.
Aandacht voor het kind in de praktijk
In een robuuster opvangstelsel is er voortdurend aandacht voor
de veiligheid en ontwikkeling van kinderen. Dat begint met zicht
op hun situatie: weten waar zij verblijven, hoe het met hen gaat,
welke risico's zij lopen en wat de gevolgen zijn van verhuizingen
en langdurig verblijf in de noodopvang. Zonder dat zicht raken
kinderen gemakkelijk uit beeld en worden zij een speelbal van het
systeem, zoals de praktijk van veelvuldige verhuizingen tussen
noodopvanglocaties laat zien. Het Kinderrechtenverdrag vraagt
bovendien dat kinderen worden betrokken bij besluiten die hen
raken, op een manier die past bij hun leeftijd en ontwikkeling. Dat
vraagt om het luisteren naar hun belangen en perspectief, en het
expliciet meewegen van hun belangen om tot een veilige opvang
te kunnen komen.
Daartoe is nodig dat in de meest basale zin een vorm van veilig
heidsrisicobeheersing ten aanzien van de noodopvang van
kinderen in de asielketen wordt opgezet. Welke risico’s lopen
kinderen en welke maatregelen worden getroffen om die risico’s
te verminderen? Wie heeft een verantwoordelijkheid voor die
veiligheid, wie ziet erop toe?
Kinderen in de asielopvang bevinden zich in een positie waarin
zij voor hun basisbehoeften en het waarborgen van hun rechten
compleet afhankelijk zijn van de Nederlandse overheid. Er is sprake
van een vorm van systemisch falen binnen de asielopvang, waar
door kinderen langdurig blootstaan aan onveiligheid, instabiliteit
en ontwikkelingsrisico’s die leiden tot schade of ontoe reikende
zorg. Deze schade vloeit niet primair voort uit individueel nalatig
handelen, maar ontstaat uit de manier waarop verantwoordelijk
heden, capaciteit, beleid en uitvoering binnen het asielopvang
stelsel als geheel op elkaar inwerken, zelfs wanneer individuele
professionals zich zorgvuldig en met goede intenties inzetten. Het
onvermogen van de overheid om de noodopvang te beperken tot
een tijdelijk en laatste redmiddel leidt ertoe dat Nederland deze
kinderen institutioneel verwaarloost, en structureel tekortschiet in
hun opvang en bescherming.
Structurele noodopvang zorgt voor structurele verwaarlozing
Dat er veranderingen in het opvangsysteem nodig zijn om de
veiligheid van kinderen te garanderen is geen nieuwe boodschap.
Zolang wezenlijke veranderingen uitblijven, vraagt het beheersen
van de huidige onveiligheid de absolute prioriteit voor de
duizenden kinderen die nu leven in deze onveilige opvangvorm.
Kinderen in nood, september 2026 | Beschouwing 13
Het onderzoek laat twee samenhangende kernproblemen zien
die ervoor zorgen dat kinderen langdurig, onveilig in de asiel
noodopvang moeten verblijven.
A. Crisismaatregelen worden ingezet om om te gaan met een
structureel tekort aan opvangplekken. Door deze bestuurlijke
keuze blijft duurzame opvangcapaciteit uit. Hierdoor wordt
noodopvang structureel ingezet.
B. De noodopvang kent onvoldoende begrenzing en veiligheids
waarborgen, waardoor kinderen structureel worden bloot
gesteld aan veiligheidsrisico's.
De hoofdboodschap van de Onderzoeksraad is dat het opvang
systeem fundamenteel moet en kan veranderen om de structurele
onveiligheid van kinderen weg te nemen. Tegelijkertijd kunnen
kinderen niet wachten totdat deze systeemverandering is
gerealiseerd. Daarom is het noodzakelijk om op korte termijn maat
regelen te nemen die de veiligheid van kinderen direct verbeteren,
terwijl tegelijkertijd wordt gewerkt aan een duurzaam opvang
systeem waarin deze onveiligheid zich niet opnieuw kan voordoen.
De Onderzoeksraad heeft kennisgenomen van de brief van de
minister van Asiel en Migratie van 2 juni 2026 (Kamerstuk 19 637,
nr. 3565) over de positie van kinderen in de asielketen en over zijn
visie op de mogelijkheden tot verbetering van hun veiligheid. Ook
in dat licht acht de Onderzoeksraad het nog steeds noodzakelijk
aanbevelingen te doen om direct uit de aanwezige crisislogica
te stappen en gelijktijdig de acute problemen van kinderen in de
asielnoodopvang aan te pakken.
De onderstaande aanbevelingen vormen één samenhangend
geheel en kennen geen volgordelijkheid; zij dienen gelijktijdig en in
onderlinge samenhang te worden opgepakt. De minister van Asiel en
Migratie is nu, als stelselverantwoordelijke, aan zet. De minister moet
de huidige, zoals in dit rapport gedefinieerde onveiligheid aanpakken
en de structurele voorwaarden scheppen voor een opvangsysteem
waarin kinderen niet opnieuw aan deze risico's worden blootgesteld.
Aan de minister van Asiel en Migratie:
1. Verbeter binnen zes maanden de veiligheid van kinderen in de
asielnoodopvang, en bestendig deze verbeteringen. Neem als
stelselverantwoordelijke regie over de kwaliteit en veiligheid
van de noodopvang en geef uitvoering aan ten minste de
volgende acties:
a. _Neem direct de volgende maatregelen om de veiligheid_
_van kinderen in de asielnoodopvang te verbeteren:_
- Breng op alle noodopvanglocaties de veiligheidsrisico's
voor kinderen in beeld en zorg dat geen enkel kind in
een onveilige situatie verblijft. Hef onveilige situaties
direct op of plaats kinderen over naar een locatie waar
hun veiligheid is gewaarborgd.
- Stel een harde maximale verblijfsduur voor kinderen in
noodopvang vast.
- Creëer kwaliteits- en veiligheidseisen voor noodopvang
waar een bindende werking van uitgaat en zorg ervoor
dat deze in de praktijk de veiligheid van kinderen
waarborgen.
- Handhaaf de kwaliteits- en veiligheidseisen van de
noodopvang.
Kinderen in nood, september 2026 | Aanbevelingen 14
b. _Neem besluiten over noodopvang aantoonbaar vanuit de_
_belangen en veiligheid van kinderen._
Geef bij het nemen van beslissingen consequent de
veiligheid van kinderen prioriteit en betrek hen hierbij, in lijn
met de uitgangspunten van een Kinderrechtentoets.
c. _Signaleer, monitor en pak veiligheidsrisico's van ieder kind_
_direct aan._
Houd gedurende het verblijf van kinderen voortdurend
zicht op hun veiligheid, gezondheid, onderwijsdeelname,
verhuisbewegingen en verblijfsduur. Besteed daarbij
expliciet aandacht aan de stapeling van problemen en het
gegeven dat door verhuizingen risico's uit beeld kunnen
raken. Zorg dat signalen tijdig worden herkend en dat
passende maatregelen volgen.
d. _Stel gemeenten en uitvoeringsorganisaties in staat om de_
_veiligheid van kinderen in de noodopvang te verbeteren._
Zorg dat gemeenten en uitvoeringsorganisaties beschikken
over de middelen, handelingsruimte en ondersteuning
die nodig zijn om veiligheidsrisico’s direct weg te
nemen en kinderen veilig op te vangen. Neem hierin als
minister de regie en geef invulling aan de benodigde
stelselverantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid van
de opvang.
2. Stap uit de crisislogica en investeer in de oplosbaarheid
van de structurele onveiligheid van kinderen in de asiel
noodopvang. Zet daartoe in ieder geval de volgende stappen
om een duurzaam en veilig opvangsysteem te creëren:
a. _Bouw de afhankelijkheid van noodopvang af._
Zorg voor de volgende noodzakelijke randvoorwaarden:
voldoende opvangplekken (zoals ook wordt beoogd met
de Spreidingswet) die ook veilig zijn, reservecapaciteit en
blijvend stabiele financiering van uitvoeringsorganisaties.
mr. C.J.L. van Dam MPM
_voorzitter_
Dit moet bijdragen aan het ontstaan van een weerbaar
opvangstelsel dat schommelingen in het aantal mensen
dat asiel aanvraagt kan opvangen zonder structureel terug
te vallen op noodopvang.
b. _Spoor gemeenten aan hun verantwoordelijkheid te nemen_
_voor het realiseren van veilige opvang en stel ze hiertoe in_
_staat._
Voorzie gemeenten langdurig van voldoende middelen,
handelingsruimte en ondersteuning. Het Rijk dient zich in
woord en daad op te stellen als mede-eigenaar van de
opvangopgave, zodat gemeenten die opvang realiseren
de bestuurlijke en politieke gevolgen van besluiten die
voortvloeien uit nationaal beleid, zoals de Spreidingswet,
niet alleen dragen.
c. _Stel uitvoeringsorganisaties in staat veilige opvang te bieden._
Voorzie uitvoeringsorganisaties van voldoende middelen,
handelingsruimte en ondersteuning om de veiligheid
en kwaliteit van de opvang te waarborgen. Verstevig
daarnaast op korte termijn hun positie in de besluitvorming
zodat zij (structurele) veiligheidsknelpunten uit de praktijk
tijdig kunnen signaleren en rechtstreeks kunnen escaleren
naar de minister. Neem als stelselverantwoordelijke
verantwoordelijkheid voor het voortvarend oplossen van
dr. V.J. Batelaan
_secretaris-directeur a.i._
Kinderen in nood, september 2026 | Aanbevelingen 15
Afkorting of begrip Omschrijving
amv
A&M
Asielzoeker
Alleenstaande minderjarige vreemdeling, voorheen alleenstaande minderjarige asielzoeker (ama) genoemd. Het gaat hierbij om kinderen die zonder ouder of wettelijk voogd in Nederland een asielaanvraag indienen.
(Ministerie van) Asiel en Migratie. Sinds het aantreden van het Kabinet-Jetten valt de minister van Asiel en Migratie weer onder het Ministerie Justitie en Veiligheid en is het Ministerie van Asiel en Migratie opgeheven. De ministerspost van Asiel en Migratie blijft wel gehandhaafd.
Een asielzoeker vraagt een ander land dan diens thuisland om bescherming. Het land waar diegene asiel aanvraagt, moet onderzoeken of de asielzoeker onder het VN-Vluchtelingenverdrag valt, of onder de voorwaarden voor een aanvullende vorm van internationale bescherming zoals vastgelegd in Europese verdragen (subsidiaire bescherming). Dit gebeurt in Nederland tijdens de asielprocedure.
azc Asielzoekerscentrum
COA Centraal Orgaan opvang asielzoekers
DGO Duurzame gemeentelijke opvang, de langdurige tegenhanger van tijdelijke gemeentelijke opvang.
European Asylum Support Office, sinds 19 januari 2022 vervangen door het European Union Agency for EASO Asylum.
EKANN Expertisecentrum Kinderen en Adolescenten Nieuw in Nederland.
Gezondheidszorg Asielzoekers Nederland B.V., verantwoordelijk voor eerstelijnsgezondheidszorg op GZA opvanglocaties. Het COA heeft middels een aanbesteding de (huisartsen)zorg uitbesteed aan GZA.
IGJ Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
IND Immigratie- en Naturalisatiedienst
Internationale Schakelklas, klas voor kinderen van 12 t/m 18 jaar die korter dan twee jaar in Nederland ISK wonen. De ISK bereidt hen voor op vervolgonderwijs in Nederland.
Kinderen in nood, september 2026 | Lijst van begrippen en afkortingen 16
Afkorting of begrip Omschrijving
Inspectie JenV Inspectie Justitie en Veiligheid
JenV (Ministerie van) Justitie en Veiligheid
Het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties (het Internationale Verdrag inzake de Rechten van Kinderrechtenverdrag het Kind, (IVRK)).
Nidos
Opvangrichtlijn
Stichting Nidos, de landelijke voogdij- en opvangorganisatie voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv). Zij treedt op als wettelijk vertegenwoordiger en voogd voor kinderen en jongeren die zonder ouders of verzorgers in Nederland asiel aanvragen.
De Europese Richtlijn 2013/33/EU regelt de minimumnormen voor de opvang van asielzoekers in de lidstaten van de Europese Unie (EU). Met ingang van 12 juni 2026 is deze richtlijn vervangen door een herziene Opvangrichtlijn, als onderdeel van het Europese Asiel- en migratiepact.
Pharos Landelijk expertisecentrum, gericht op het terugdringen van grote gezondheidsverschillen in Nederland.
Landelijke organisatie; ondersteunt scholen die het eerste opvang-onderwijs aan nieuwkomers verzorgen LOWAN in zowel het primair als het voortgezet onderwijs.
Programma van Eisen. Beschrijft de functionele en ruimtelijke eisen die het COA stelt aan opvanglocaties, PvE inclusief de ideale inrichting- en huisvestingseisen.
Een statushouder is een asielzoeker die een (tijdelijke) verblijfsvergunning in Nederland heeft gekregen. Statushouder Een statushouder wordt ook wel een vergunninghouder genoemd.
Tijdelijke gemeentelijke opvang, opvangcentrum waarvoor niet het COA maar een gemeente de TGO verantwoordelijkheid draagt.
VWN
VluchtelingenWerk Nederland, organisatie die zich inzet als belangenbehartiger voor asielzoekers en vluchtelingen in Nederland en met vrijwilligers begeleiding biedt aan vluchtelingen vanaf aankomst tot volwaardige deelname aan de samenleving.
WODC Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum van het Ministerie van Justitie.
VNG Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Kinderen in nood, september 2026 | Lijst van begrippen en afkortingen 17
Kinderen in nood, september 2026 | H1 Inleiding 18
1.1 Aanleiding
De casus van Sara geeft een inkijkje in het leven van kinderen in
de noodopvang. De leefomstandigheden in noodopvanglocaties
zijn vaak ondermaats. In Sara’s situatie is sprake van gebrekkige
huisvesting (schotten), weinig privacy (geen plafonds en geen
slot op de deur) en beperkte autonomie (verlichting die op vaste
tijden wordt aan- en uitgezet). Daarnaast beschrijft Sara hoe het
gebrek aan stabiliteit onzekerheid creëert in haar dagelijks leven,
en leidt tot onzekerheid over de voortzetting van haar onderwijs.
In 2025 verbleven ongeveer zevenduizend kinderen zoals Sara
en haar broertje maandenlang, en soms zelfs jaren, in de nood
opvang. Dit rapport gaat in op de veiligheid van deze kinderen.
Halverwege het jaar 2021 ging het Centraal Orgaan opvang
asielzoekers (COA) over tot de inzet van noodopvang, omdat
de reguliere asielopvang op dat moment niet langer genoeg
opvangplekken bood voor mensen die in Nederland asiel hadden
aangevraagd. In de periode van 2021 tot en met 2025 kwamen
er veel signalen dat de veiligheid van kinderen in noodopvang
locaties in het geding was. Zo schreven het College voor de
Rechten van de Mens en de Nationale ombudsman in november
2021 een brief aan de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
over hun bezoek aan noodopvang Heumensoord waar duizend
gevluchte Afghanen verbleven, onder wie 450 kinderen. [1] Zij stelden
dat de omstandigheden in deze noodopvang ‘volstrekt ongeschikt
zijn voor een verblijf langer dan een paar weken’.
De inspectiediensten en een reeks andere organisaties (onder
meer de Kinderombudsman, de Nationale ombudsman [2] en
VluchtelingenWerk Nederland [3] ) drongen meermaals aan
op verandering. De Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie
JenV) rapporteerde tussen 2022 en 2024 regelmatig en met
steeds grotere urgentie over de slechte leefomstandigheden
van kinderen in de noodopvang. Dat deed zij vaak samen met
andere inspectiediensten zoals de Inspectie Gezondheidszorg
en Jeugd (IGJ). Zo constateerden vier inspectiediensten in 2023
in een gezamenlijke brandbrief aan de staatssecretaris dat de
noodopvang voor kinderen op het gebied van leefomstandig
heden, zorg en onderwijs niet voldeed aan de minimale kwaliteits
normen. [4] In de zomer van 2025 stuurde de Inspectie JenV opnieuw
een brief aan het Ministerie van Asiel en Migratie, medeondertekend
door de IGJ en de Inspectie van het Onderwijs. De inspectiediensten
constateerden dat ‘ondanks een aantal verbeteringen en de
variatie in kwaliteit van noodopvanglocaties – de veiligheid en het
welzijn van kinderen in de noodopvang nog steeds onvoldoende
zijn gewaarborgd’. [5]
Ondanks alle signalen is het aantal kinderen dat in noodopvang
locaties verblijft in de afgelopen jaren gestegen (zie figuur 3). In
totaal verbleven in juli 2025 ongeveer 6.900 kinderen in de nood
1 Brief van Nationale ombudsman en College voor de Rechten van de Mens aan Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, ‘Bezoek College voor de Rechten van de Mens en Nationale ombudsman aan noodopvang Heumensoord’, 8 november 2021. 2 Kinderombudsman en Nationale ombudsman, _De crisis voorbij. Naar een menswaardige opvang van asielzoekers vanuit mensenrechten en kinderrechtelijk_ _perspectief_, 27 juni 2023. 3 VluchtelingenWerk Nederland, _Tweede QuickScan leefomstandigheden noodopvanglocatie asielzoekers_, 1 maart 2022; VluchtelingenWerk Nederland, _Gevlucht en_ _vergeten? Leefomstandigheden in de (crisis)noodopvang voor asielzoekers_, 7 september 2023. 4 Inspectie Justitie en Veiligheid, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Inspectie van het Onderwijs en de Nederlandse Arbeidsinspectie, _Brief ‘Kinderen in de_ _noodopvang en crisisnoodopvang’_, 19 april 2023. 5 Inspectie van Justitie en Veiligheid, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Inspectie van het Onderwijs, _Brief ‘Verbetermaatregelen noodopvang: situatie kinderen_ _onveranderd zorgelijk’_, 17 juli 2025.
Kinderen in nood, september 2026 | H1 Inleiding 19
Er zijn verschillende soorten noodopvang. Kinderen in
gezinsverband kunnen terechtkomen in een COA-noodopvang
of een tijdelijke gemeentelijke opvang (TGO) [8]. Het COA vangt
alleenstaande kinderen op in specifiek voor hen bedoelde amv noodopvang.
opvang, van de in totaal ongeveer 17.000 kinderen die op dat
moment in Nederland in de asielopvang zaten. [6]
Het gaat om minderjarige kinderen met een of meer familieleden
(veelal één of beide ouders) en om alleenstaande kinderen
van 15 tot 18 jaar [7] (de zogenoemde alleenstaande minderjarige
vreemdelingen, afgekort amv).
_Figuur 3: (a) Aantal kinderen in de asielopvang en in de noodopvang, en (b) aantal kinderen in de noodopvang gesplitst naar type locatie (bron: COA)._
6 Het aantal kinderen in de (nood)opvang is gebaseerd op de dataregistratie die het COA uitvoert. Ook de in dit rapport genoemde data met betrekking tot het aantal opvanglocaties, openingsduur van locaties, verblijfsduur van kinderen in noodopvang, verhuisbewegingen zijn gebaseerd op de data zoals geregistreerd door het COA en is opgevraagd door de Onderzoeksraad. In bijlage F is een methodologische verantwoording opgenomen met betrekking tot gebruik van de data uit de COA-registratie in dit rapport. 7 Alleenstaande kinderen jonger dan 15 jaar worden niet in de noodopvang geplaatst en vallen daarom buiten de reikwijdte van dit onderzoek. Deze kinderen worden door Nidos opgevangen, doorgaans in opvanggezinnen en sommige gevallen in kleinschalige woonvoorzieningen.. 8 In 2022 werden Veiligheidsregio’s en gemeenten gevraagd het COA te helpen met het realiseren van tijdelijke noodopvanglocaties, zogenoemde crisisnoodopvanglocaties (CNO). Na een jaar trekken de Veiligheidsregio’s zich terug en wordt een deel van de door gemeenten opgezette CNO omgezet naar tijdelijke gemeentelijke opvang (TGO). In een TGO voert niet het COA maar de gemeente het dagelijkse beheer. Zie paragraaf 2.2.4 voor meer toelichting.
Kinderen in nood, september 2026 | H1 Inleiding 20
Bij de eerste inzet van noodopvang in 2021 was er expliciet sprake
van een tijdelijke en uit nood geboren oplossing. Inmiddels is
het inzetten van noodopvang een blijvend alternatief geworden
door het gebrek aan duurzame reguliere opvangplekken.
Noodopvang is bijvoorbeeld gevestigd in evenementenhallen,
zoals in het geval van Sara en haar broertje in de casus aan het
begin van dit hoofdstuk. Maar ook leegstaande kantoren, hotels,
recreatiewoningen, schepen en tijdelijke containerwoningen
worden gebruikt. De noodopvang is in ongeveer vier jaar tijd
gegroeid naar 229 COA-noodopvanglocaties en 49 zogenoemde
TGO’s in juli 2025. In juli 2025 waren er in Nederland 124 reguliere
opvanglocaties. [9] Ongeveer de helft van alle asielzoekers is in
2025 opgevangen in de noodopvang. Van de kinderen die op 1 juli
2025 in de asielopvang verbleven, woonden er bijna 5.200 (onder
wie 1.600 alleenstaande kinderen) langer dan een jaar op één of
meerdere noodopvanglocaties. [10]
Kinderen die alleen of onder begeleiding van hun ouders naar
Nederland vluchten en een asielprocedure doorlopen, vormen een
kwetsbare groep. Zij zijn voor hun veiligheid en welzijn afhankelijk
van de Nederlandse overheid die de opvang organiseert. Met
de jarenlange inzet van noodopvang accepteert de overheid
dat kinderen langdurig moeten leven op noodopvanglocaties
die niet bestemd zijn voor een langdurig verblijf. Hoewel
medewerkers van de direct bij de opvang betrokken partijen,
zoals het COA en gemeenten, dag in dag uit werken aan goede
opvang van kinderen die asiel hebben aangevraagd, geven
inspectiediensten en een reeks andere organisaties aan dat de
leefomstandigheden op veel noodopvanglocaties niet geschikt
zijn voor kinderen. Er is sprake van een impasse; hoewel de
onveilige leefomstandigheden voor kinderen in de noodopvang
een bekend probleem vormen binnen het werkveld en bij
beleidsmakers, lukt het de Nederlandse overheid niet om hier
structureel verandering in aan te brengen.
De Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft besloten om onderzoek
te doen naar de veiligheid van kinderen in de asielnoodopvang.
De focus ligt op de situatie waarin kinderen worden opgevangen
in noodopvang waar de leefomstandigheden ondermaats zijn, en
op de vraag waardoor die situatie maanden- en soms jarenlang
blijft voortduren. Waar andere instanties en inspectiediensten zich
in het verleden al regelmatig en veelvuldig hebben uitgelaten over
de problematiek in de noodopvang, benadert de Onderzoeksraad
dit vraagstuk expliciet vanuit een veiligheidsperspectief.
Daarnaast richt de analyse zich op de vraag hoe de aanwezige
veiligheidsrisico’s vanuit bestuurlijk perspectief zijn ontstaan, en
hoe deze kunnen worden beheerst.
1.2 Definitie van veiligheid van kinderen in de noodopvang
De Onderzoeksraad definieert veilige opvang van kinderen als
een omgeving waarin risico’s op fysieke en mentale schade
in acceptabele mate worden beheerst, zowel op de korte als
9 Zie figuur 5 in paragraaf 2.3 voor een overzicht van het aantal reguliere opvanglocaties, COA-noodopvanglocaties en crisisnoodopvanglocaties/TGO’s in de afgelopen jaren. 10 Zie tabel 1 in paragraaf 2.3 waarin de verblijftijd in de noodopvang is gegeven van alle kinderen die op 1 juli 2025 werden opgevangen (in de reguliere opvang of noodopvang). Daarnaast is in deze tabel ook de verblijftijd genoemde van de kinderen die in de afgelopen jaren de asielopvang hebben verlaten.
Kinderen in nood, september 2026 | H1 Inleiding 21
lange termijn. [11] Veiligheid omvat dus twee met elkaar verweven
dimensies: fysieke en mentale veiligheid. De fysieke veiligheid
van kinderen in de noodopvang wordt bepaald door de mate
waarin zij worden blootgesteld aan agressie, fysiek geweld,
grensoverschrijdend gedrag, gezondheidsrisico’s en een fysiek
gevaarlijke omgeving, en de mate waarin kinderen hiertegen
beschermd worden. Mogelijke gevolgen van aantasting van
de fysieke veiligheid zijn lichamelijk letsel, slechte hygiëne en
gezondheidsschade. De mentale veiligheid van kinderen wordt
bepaald door aspecten als sociaal-emotionele ondersteuning
en ontwikkelingskansen (onder andere de ter plaatse aanwezige
begeleiding en de toegang tot onderwijs), de autonomie en het
gevoel van privacy dat zij ervaren, en het gevoel van controle
en stabiliteit. Mogelijke uitingen van aantasting van de mentale
veiligheid zijn gevoelens van stress, angst en somberheid.
Kinderen zitten volop in hun cognitieve, lichamelijke en
emotionele ontwikkeling. Wanneer zij blootgesteld worden aan
mentale of fysieke veiligheidstekorten, heeft dit gevolgen voor
deze ontwikkelingsprocessen die onomkeerbaar kunnen zijn.
Wetenschappelijk onderzoek toont dat hoe langer kinderen
worden blootgesteld aan veiligheidstekorten, des te groter het
risico is dat hun veerkracht wordt aangetast en dat zij op lange
termijn ontwikkelingsschade oplopen. [12]
Hieruit volgt dat de Onderzoeksraad de noodopvang pas als
een veilige omgeving ziet als de daar verblijvende kinderen
kunnen opgroeien in gezonde en stabiele leefomstandigheden.
Als de risico’s op fysieke of mentale schade bij de kinderen
in de noodopvang niet worden beheerst, is er volgens de
Onderzoeksraad sprake van een veiligheidstekort. In dit onderzoek
worden de volgende risicogebieden onderscheiden die van
belang zijn voor deze veilige leefomgeving:
1. De fysieke leefomstandigheden, gerelateerd aan het
onderkomen waar kinderen verblijven.
2. De mate waarin kinderen op een noodopvanglocatie
autonomie en privacy ervaren.
3. De mate waarin kinderen op een noodopvanglocatie worden
blootgesteld aan of getuige zijn van fysiek en seksueel geweld,
en de aanwezigheid van een (on)veilige sociale omgeving.
4. De mate waarin kinderen op een noodopvanglocatie zich
kunnen ontwikkelen (toegang tot onderwijs en dagbesteding).
5. De toegang tot en continuïteit van medische zorg wanneer
kinderen die nodig hebben.
6. De mate waarin kinderen op een noodopvanglocatie stabiliteit
in levensomstandigheden en toekomstperspectief ervaren.
In bijlage D.1 zijn deze zes risicogebieden uitgewerkt ten behoeve
van het referentiekader dat de Onderzoeksraad heeft ontwikkeld
voor dit onderzoek. In hoofdstuk 3 volgt een bespreking van elke
van deze risicogebieden in relatie tot de leefomstandigheden voor
kinderen in de noodopvang.
11 Met ‘schade op korte en lange termijn’ wordt hier bedoeld dat er negatieve impact is op de fysieke of mentale gezondheid en het de fysieke, cognitieve en sociale ontwikkeling van een kind die zich nu of in de toekomst manifesteert. Met een ‘acceptabele mate’ van risicobeheersing doelen wij op de mate die wij, op grond van het in dit onderzoek gehanteerde referentiekader (zie paragraaf 1.5 en bijlage D.1) redelijk achten in het kader van de veiligheid voor kinderen die verblijven in de asiel(nood)opvang in Nederland. 12 Van der Kuil, Marjolein. _Structuur, steun en stabiliteit. Mentale zorgverlening voor kinderen in de asielopvang en wat daarvoor nodig is._ Uitgave van Werkgroep Kind in azc, 2024. Zie ook: Pharos en Save the Children, _Gevlucht en geland Psychosociale steun en mentale zorg in Nederland voor jongeren met een_ _vluchtachtergrond_, maart 2023; Save the Children, M. Snijder en M. Apgar, Institute of Development. Psychosocial wellbeing for children in Dutch asylum reception centers Team Up Impact evaluation. April 2024; NCJ-onderzoek _Stress bij kinderen: hoe houden we het gezond? Stress bezien vanuit de Jeugdgezondheidszorg_, 2019.
Kinderen in nood, september 2026 | H1 Inleiding 22
De (on)veiligheid van kinderen moet gezien worden als een
doorlopend proces. In dit proces werken de risico’s die de mate
van fysieke en mentale veiligheid van kinderen bepalen op elkaar
in, en beïnvloeden elkaar. Inbreuken op de fysieke veiligheid
ondermijnen de mentale veiligheid, en vice versa. Bovendien
dient rekening te worden gehouden met een opeenstapeling
van risico’s. Wanneer kinderen niet buiten kunnen spelen is dat
onprettig. Maar als zij daarnaast niet naar school gaan, leven
in een omgeving met weinig privacy, getuige zijn van vecht
partijen en geen perspectief zien op verbetering, tasten deze
leefomstandigheden het mentale welbevinden en/of de gezond
heid van deze kinderen rechtstreeks aan. Door deze opeen
stapeling versterken veiligheidstekorten elkaar over en weer en
kunnen zij een grotere schadelijke impact hebben.
De casus van Sara aan het begin van het rapport laat zien waar
een ongeschikte leefomgeving voor een kind in een noodopvang
locatie toe kan leiden. Hier is sprake van een opeenstapeling
van veiligheidsrisico’s op het terrein van huisvesting, autonomie
en privacy, en stabiliteit. Deze opeenstapeling maakt de nood
opvanglocatie waar Sara verblijft tot een onveilige omgeving om
op te groeien.
1.3 Doel, focus en onderzoeksvragen
De onveilige leefomstandigheden voor kinderen in
noodopvanglocaties zijn een bekend probleem, maar het lukt de
Nederlandse overheid niet om hier structureel verandering in aan
te brengen. Met dit onderzoek wil de Onderzoeksraad bijdragen
aan het doorbreken van deze al vele malen eerder gesignaleerde
situatie, die ertoe leidt dat de onveiligheid van kinderen in de
noodopvang blijft voortduren. Om dit doel te bereiken, heeft de
Onderzoeksraad de volgende drie onderzoeksvragen geformuleerd:
1. Welke veiligheidstekorten bestaan in de noodopvanglocaties
waar kinderen worden opgevangen?
2. Wat verklaart dat er veiligheidstekorten voor kinderen in het
asielopvangsysteem met noodopvang bestaan?
3. Wat verklaart dat deze veiligheidstekorten blijven voortbestaan?
In dit onderzoek kijkt de Onderzoeksraad naar de veiligheids
problematiek rond alle kinderen van 0 tot 18 jaar die binnen de
asielketen in Nederland worden opgevangen in noodopvang,
ongeacht de status van hun asielprocedure. Dit betreft zowel
alleenstaande kinderen als kinderen die samen met hun gezin
de asielprocedure in Nederland doorlopen. Het onderzoek richt
zich op de noodopvang georganiseerd door het COA en de
noodopvang georganiseerd door gemeenten (TGO’s).
Voor de verdere afbakening van dit onderzoek wordt verwezen
naar de onderzoeksverantwoording in bijlage A.
1.4 Onderzoeksaanpak
De onderzoeksaanpak wordt hieronder toegelicht aan de
hand van de beantwoording van de onderzoeksvragen. Een
uitgebreide uitwerking van deze aanpak is opgenomen in de
onderzoeksverantwoording in bijlage A.
Onderzoeksvraag 1
Voor het beantwoorden van onderzoeksvraag 1 ( _Welke veiligheids_
_tekorten bestaan in de noodopvanglocaties waar kinderen_
_worden opgevangen?_ ) zijn verschillende typen kwalitatieve
en kwantitatieve data verzameld en vervolgens met elkaar
geïntegreerd (‘mixed methods’).
A. Review van andere onderzoeken.
B. Opstellen conceptueel model van veiligheid.
C. Veldonderzoek (interviews, observatie, photovoice).
D. Verzamelen van kwantitatieve data.
Kinderen in nood, september 2026 | H1 Inleiding 23
A. De veiligheid van kinderen in de Nederlandse (nood)opvang
locaties is al jaren een breed erkend probleem. Door een
systematische review van zestig onderzoeken, inspectie
brieven, rapporten en andere documenten is deze veiligheids
problematiek inzichtelijk gemaakt. De informatie is afkomstig
van de vele partijen die tijdens de onderzoeksperiode 2021-2025,
soms meermaals, over het onderwerp hebben gerapporteerd. In
Bijlage C is de lijst van deze documenten opgenomen.
B. Op basis van de review heeft de Onderzoeksraad de
belangrijkste veiligheidsrisico’s geordend in een conceptueel
model ‘veiligheid’. Dit model beschrijft hoe de Onderzoeksraad
aankijkt tegen de leefomstandigheden waar kinderen aan
worden blootgesteld tijdens hun verblijf in de noodopvang en
waar die leefomstandigheden raken aan hun veiligheid. Dit
model is aangescherpt gedurende de onderzoeksactiviteiten.
Dit heeft geresulteerd in de zes risicogebieden zoals genoemd
in paragraaf 1.2. Ze zijn uitgewerkt in het referentiekader voor
de veiligheid van kinderen in de noodopvang (zie bijlage D.1).
C. De genoemde risicogebieden vormen het uitgangspunt
voor het (kwalitatief-empirische) veldonderzoek naar de
veiligheidssituatie van kinderen die in noodopvanglocaties
verblijven. Doel van dit veldonderzoek is het verzamelen van
data om dieper inzicht te krijgen in de al breed bekende
fysieke en mentale veiligheidsrisico’s. Hierbij nemen we
expliciet het perspectief mee van het kind. De Onderzoeksraad
heeft acht noodopvanglocaties in Nederland bezocht in de
eerste helft van 2025, meestal gedurende meerdere dagen.
Voor de dataverzameling zijn de volgende methoden ingezet:
observaties, interviews met medewerkers, interviews met
ouders die met hun minderjarige kinderen in de noodopvang
verblijven en photovoice [13] met kinderen vanaf twaalf jaar.
In de uitwerking van het veldonderzoek zijn in dit onderzoek
verschillende casussen beschreven die de onveilige
omstandigheden op de noodopvanglocaties illustreren.
D. In het onderzoek wordt gebruik gemaakt van kwantitatieve
data die inzicht bieden in zowel de leefomstandigheden
van kinderen in de noodopvang als in de omvang van de
veiligheidsproblematiek, voor zover die data beschikbaar zijn.
Zo zijn gegevens van het COA opgevraagd over aantallen
kinderen, locatiekenmerken, beschikbare faciliteiten en
voorzieningen op noodopvanglocaties, duur van het verblijf
op noodopvanglocaties en aantallen verhuisbewegingen.
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC)
leverde informatie over het aantal incidenten en misdrijven
dat plaatsvindt in noodopvanglocaties waar zich kinderen
bevinden. In bijlage F is een methodologische verantwoording
van het gebruik van de kwantitatieve data gegeven.
Onderzoeksvraag 2 en 3
Voor de beantwoording van onderzoeksvraag 2 ( _Wat verklaart dat_
_er veiligheidstekorten voor kinderen in het asielopvangsysteem_
_met noodopvang bestaan?_ ) en onderzoeksvraag 3 ( _Wat verklaart_
_dat deze veiligheidstekorten blijven voortbestaan?_ ) is allereerst
het systeem van noodopvang in kaart gebracht. Hiervoor zijn
alle betrokken partijen met hun taken, verantwoordelijkheden
en bevoegdheden beschreven. Daarnaast is een tijdlijn van
gebeurtenissen gemaakt. Vervolgens is een systemische analyse
uitgevoerd die ingaat op de dynamiek van krachten, belangen,
invloeden en veronderstellingen tussen betrokken partijen op
13 Photovoice is een participatieve onderzoeksmethode waarbij deelnemers door middel van door henzelf gemaakte foto’s hun leefwereld in beeld brengen en vervolgens in een groep in gesprek gaan over deze foto’s. Deze methode is geschikt om potentieel kwetsbare onderzoeksparticipanten, zoals kinderen, aan het woord te laten. Voor een nadere omschrijving van deze methode wordt verwezen naar hoofdstuk 3.2 en Bijlage A: Onderzoeksverantwoording.
Kinderen in nood, september 2026 | H1 Inleiding 24
verschillende lagen van het systeem van noodopvang (van
partijen op locatieniveau, tot aan overheids- en uitvoerings
niveau). Om de nodige informatie te vergaren, hebben de
onderzoekers de betrokken partijen geïnterviewd en gericht
documenten opgevraagd en bestudeerd.
1.5 Referentiekader
De Onderzoeksraad hanteert het uitgangspunt dat alle kinderen
recht hebben op een veilige omgeving om op te groeien en
zich te kunnen ontwikkelen. Kinderen die asiel aanvragen in
Nederland en worden opgevangen in asielopvangcentra (inclusief
noodopvanglocaties) zijn afhankelijk van de overheid voor hun
bescherming en voor de vervulling van hun basisbehoeften. [14]
De kwetsbare positie van kinderen in de asielketen legt de
overheid een extra verplichting op wat betreft hun bescherming.
Als een alleenstaand kind asiel aanvraagt zonder ouders of
wettelijk vertegenwoordigers - de zogenoemde alleenstaande
minderjarige vreemdeling (amv) [15] - draagt de overheid de
volledige verantwoordelijkheid voor zijn/haar veiligheid, verzorging
en begeleiding. [16] Omdat de beschermende, opvoedende en
zorgdragende rol van ouders ontbreekt, zijn alleenstaande
minderjarigen extra kwetsbaar.
Zoals in paragraaf 1.2 vermeld, ziet de Onderzoeksraad de
(nood)opvang als een veilige omgeving wanneer de daar
verblijvende kinderen kunnen opgroeien in gezonde en stabiele
leefomstandigheden. Om deze veilige leefomgeving te kunnen
bieden, moeten noodopvanglocaties waar kinderen voor
langere tijd [17] verblijven (ten minste) voldoen aan de eisen aan
opvang zoals gesteld in de Europese Opvangrichtlijn 2013/33/EU [18]
(hierna: Opvangrichtlijn). Ook moeten de leefomstandigheden
op de noodopvanglocaties in overeenstemming zijn met het
Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (hierna:
het Kinderrechtenverdrag) [19] en met het Europees Verdrag voor
de Rechten van de Mens (EVRM). [20] In bijlage D.1 zijn de vereisten
uitgewerkt die bepalend zijn voor leefomstandigheden in de
noodopvang, gerelateerd aan de zes risicogebieden zoals
benoemd in paragraaf 1.2.
14 De opdracht van de overheid om zorg te dragen voor de opvang van asielzoekers, en hun immateriële en materiële behoeften vloeit voort uit Europese Opvangrichtlijn (Richtlijn 2013/33). Deze richtlijn is in Nederland geïmplementeerd in nationale wetgeving, met name de Regeling Verstrekkingen Asielzoekers en andere categorieën vreemdelingen (RVA) 2005. 15 In dit rapport wordt de term ’alleenstaande kinderen’ gebruikt voor kinderen die zonder ouder of wettelijk vertegenwoordiger de asielprocedure in Nederland doorlopen. Wanneer wordt verwezen naar beleid, sturing en institutionele contexten, wordt de officiële afkorting amv (alleenstaande minderjarige vreemdelingen) gevolgd. 16 In overeenstemming de Opvangrichtlijn (artikel 24) en het Kinderrechtenverdrag (artikel 20). 17 Ter indicatie: De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid geeft in november 2020 aan dat asielzoekers voor maximaal zeven dagen in crisisnoodopvang mogen worden opgevangen ( _Kamerstukken II_ 2020/21, 19 637, nr. 2684). En in het programma van eisen voor noodopvang (COA, april 2023) is de maximale verblijfstijd van bewoners op 6 maanden gesteld. 18 De Europese Opvangrichtlijn 2013/33 is van toepassing op burgers uit derde landen en staatlozen die een verzoek hebben ingediend om internationale bescherming op het grondgebied van een EU-lidstaat. De Opvangrichtlijn kent specifieke voorschriften met betrekking tot kinderen, die bindend zijn voor [Nederland. De Opvangrichtlijn (Richtlijn 2013/33) is met ingang van 12 juni 2026 ingetrokken en vervangen door de herziene Opvangrichtlijn, Richtlijn 2024/1346.](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=OJ:L_202401346) 19 Het Kinderrechtenverdrag (het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK)) beschermt de rechten van iedereen jonger dan achttien jaar. Uit dit verdrag vloeien voor de overheid speciale verplichtingen voort ten aanzien van kinderen die asiel zoeken of erkend vluchteling zijn, zodat hun ontwikkeling en waardigheid beschermd worden. Het Kinderrechtenverdrag is in 1989 aangenomen door de Verenigde Naties en in 1995 bekrachtigd door Nederland. Door die bekrachtiging heeft Nederland de verplichting het verdrag na te leven. 20 Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens verankert onder andere het recht op eerbieding van het privé, familie- en gezinsleven (artikel 8) en het recht op vrijheid en veiligheid (artikel 5).
Kinderen in nood, september 2026 | H1 Inleiding 25
Aanvullend hierop verwacht de Onderzoeksraad dat bij de
opvang van kinderen rekening wordt gehouden met de
effecten van een opeenstapeling van veiligheidstekorten in de
leefomstandigheden. Juist door die opeenstapeling kan een
voor kinderen onveilige situatie ontstaan. De opeenstapeling
van tekorten kan er op langere termijn voor zorgen dat kinderen
achterblijven in hun emotionele en sociale ontwikkeling.
Aanleiding voor dit onderzoek is de langdurige inzet van
noodopvang met leefomstandigheden die voor kinderen onveilig
zijn, en het feit dat het de Nederlandse overheid niet lukt om hier
structureel verandering in aan te brengen. De Onderzoeksraad
beschouwt het onderliggende probleem van een tekort aan
opvangcapaciteit in het asielsysteem niet als een crisis in de
zin van een onverwachte gebeurtenis waardoor, in onzekere
omstandigheden en onder tijdsdruk, ingrijpende beslissingen
moeten worden genomen om acute aanwezige risico’s te
beheersen. Dit probleem speelt immers al vele jaren en wordt
gekenmerkt door een dynamische en onvoorspelbare interactie
tussen gebeurtenissen en ontwikkelingen, zoals een fluctuerend
aantal asielzoekers dat naar Nederland komt. Hoe om te gaan
met een dergelijke situatie wordt in de literatuur beschreven als
‘goed bestuur in turbulente tijden’. [21]
In lijn hiermee verwacht de Onderzoeksraad dat overheids
handelen door de bij asielopvang betrokken overheidspartijen
gestoeld is op ‘robuust bestuur’. Dit houdt in dat bij het organiseren
van de opvang van asielzoekers rekening wordt gehouden met
mogelijke veranderende omstandigheden en tegenslagen,
waarbij de veiligheid van kinderen altijd gewaarborgd moet
blijven. De partijen pikken signalen over veiligheidsrisico’s op en
21 C. Ansell et al., _Robust Governance in Turbulent times_, 2024.
ondernemen hier actie op. De Rijksoverheid moet vervolgens de
andere betrokken partijen, zoals uitvoeringsorganisaties COA
en Nidos en de medeoverheden (gemeenten), in staat stellen
hun taak naar behoren uit te voeren. Hoewel partijen binnen het
(nood)opvangstelsel gedeelde, gedifferentieerde taken hebben,
dragen zij gezamenlijk de verantwoordelijkheid om veilige opvang
voor kinderen te realiseren. In bijlage D.2 zijn deze uitgangspunten
in een uitgebreid referentiekader uitgewerkt.
1.6 Leeswijzer
In dit rapport wordt in hoofdstuk 2 beschreven welke plek de
noodopvang inneemt in het systeem van asielopvang. Het hoofd
stuk gaat in op welke partijen betrokken zijn bij de noodopvang
en wat hun verantwoordelijkheden zijn. Daarna beschrijft het
hoofdstuk hoe de inzet van noodopvang zich heeft ontwikkeld,
met name vanaf 2021. Tot slot wordt met behulp van cijfers aan
getoond dat noodopvang niet langer incidenteel en kortstondig
is, maar structureel wordt ingezet om opvang te realiseren voor
kinderen die asiel hebben aangevraagd.
Hoofdstuk 3 gaat in op de veiligheidsrisico’s waar kinderen in de
noodopvang mee worden geconfronteerd en geeft antwoord
op onderzoeksvraag 1 ( _Welke veiligheidstekorten bestaan in_
_de noodopvanglocaties waar kinderen worden opgevangen?_ )
Het hoofdstuk werkt toe naar de constatering dat kinderen voor
langere tijd te maken hebben met een opeenstapeling van
veiligheidsrisico’s.
In de hoofdstukken 4 en 5 volgt de analyse van het systeem van
noodopvang dat is ontstaan om asielzoekers te kunnen opvangen.
Kinderen in nood, september 2026 | H1 Inleiding 26
Hoofdstuk 4 gaat in op de systemische tekorten die ertoe
leiden dat kinderen worden opgevangen op onveilige nood
opvanglocaties. In hoofdstuk 5 staat de vraag centraal waardoor
deze situatie blijft voortbestaan. Deze twee analysehoofdstukken
geven antwoord op onderzoeksvraag 2 ( _Wat verklaart dat er_
_veiligheidstekorten voor kinderen in het asielopvangsysteem met_
_noodopvang bestaan?_ ) en onderzoeksvraag 3 ( _Wat verklaart dat_
_deze veiligheidstekorten blijven voortbestaan?_ ).
Hoofdstuk 6 bevat de conclusies van dit onderzoek. Tot slot worden
in hoofdstuk 7 de aanbevelingen gegeven die de Onderzoeksraad
naar aanleiding van dit onderzoek heeft opgesteld.
Kinderen in nood, september 2026 | H1 Inleiding 27
Noodopvang neemt, naast reguliere opvang, een belangrijke plek
in binnen het huidige systeem van asielopvang in Nederland. Daar
zijn verschillende partijen bij betrokken. Aangezien deze partijen
ook, direct of indirect, betrokken zijn bij de veiligheid van kinderen
in de noodopvang, is het binnen dit onderzoek van belang om
hun rollen, bevoegdheden en verantwoordelijkheden in kaart te
brengen. Dat is het doel van dit hoofdstuk.
De beschrijving in paragraaf 2.1 gaat uit van de situatie zoals die
bestond tot juli 2025. Mede als gevolg van politiek-bestuurlijke
keuzes is het asielopvangsysteem een zeer dynamisch systeem.
Ook de verdeling van de verantwoordelijkheden voor de realisatie
van de noodopvang is met regelmaat gewijzigd. De situatie (in juli
2025) laat zich dan ook alleen goed begrijpen in het licht van hoe
die is ontstaan. Daarom biedt paragraaf 2.2 een korte historische
reconstructie. We maken duidelijk hoe de inzet van noodopvang
de afgelopen jaren tot stand is gekomen en hoe noodopvang zich,
als onderdeel van het totale asielopvangsysteem, heeft ontwikkeld
tot wat het vandaag de dag is. In paragraaf 2.3 wordt ten slotte
met behulp van cijfers een beeld geschetst van de omvang van
de inzet van de noodopvang.
2.1 Betrokken partijen en verantwoordelijkheden
Verantwoordelijkheden in het asielsysteem
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) is verantwoordelijk
voor het asielstelsel en de opdrachtgever van verschillende
organisaties in de migratieketen, waaronder het Centraal
Orgaan opvang asielzoekers (COA). [22] Het ministerie ontwikkelt
het asielbeleid en is verantwoordelijk voor de regie op de
migratieketen. [23] De wettelijke taak tot (im)materiële opvang
en plaatsing van asielzoekers is belegd bij het COA. [24] Het COA
is onder andere verantwoordelijk voor het opvangen van
asielzoekers, het verwerven en beheren van opvanglocaties,
het begeleiden van asielzoekers, het zorgen voor de voor hen
noodzakelijke middelen en het handhaven van de veiligheid
en de leefbaarheid op locaties. Het COA is een zelfstandig
bestuursorgaan (zbo) en ontvangt financiering van het Ministerie
van JenV om zijn taak uit te voeren.
22 In de periode van 2 juli 2024 - 23 februari 2026 betrof dit het ministerie van A&M. Zie voor toelichting de blauwe box in deze paragraaf. 23 Ministerie van Justitie en Veiligheid, _Introductiedossier Ministerie van Justitie en Veiligheid_, juni 2024. 24 Wet Centraal Orgaan opvang asielzoekers, 5 juli 1994 (Wet COA).
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 28
Ontwikkelingen rond het Ministerie van Asiel en Migratie (A&M)
In de periode van het kabinet-Schoof (2 juli 2024 - 23 februari 2026) is het Ministerie van Asiel
en Migratie (A&M) opgericht als zelfstandig departement, met een nieuwe ministerspost met
de verantwoordelijkheid voor het asiel- en migratiebeleid, de minister van Asiel en Migratie.
Taken die voorheen onder het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) vielen, werden
daarmee ondergebracht bij het nieuwgevormde ministerie.
Onder het kabinet-Jetten is het Ministerie van Asiel en Migratie opgeheven. De verantwoordelijk
heden op het terrein van asiel en migratie zijn opnieuw ondergebracht bij het ministerie van JenV.
De minister van Asiel en Migratie is wel als afzonderlijke ministerspost gehandhaafd binnen JenV.
In dit rapport wordt voor de aanduiding van betrokken actoren aangesloten bij de bestuurlijke
inrichting van de beschreven periode. Voor de periode waarin sprake was van een zelfstandig
Ministerie van Asiel en Migratie wordt de actor aangeduid als A&M. Voor perioden waarin de
verantwoordelijkheden voor asiel en migratie waren ondergebracht bij het Ministerie van
Justitie en Veiligheid wordt de actor aangeduid als JenV, ook wanneer daarbij sprake was van
een afzonderlijke staatssecretaris of minister van Asiel en Migratie binnen dat ministerie.
Als gevolg van de inwerkingtreding van de Spreidingswet [25] op
1 februari 2024 en de vaststelling van de bijbehorende verdeel
besluiten (20 december 2024) hebben gemeenten een wettelijke
taak om opvangplekken beschikbaar te stellen. De Provinciale
Regietafels van de verschillende provinciën hebben een
coördinerende rol; het Rijk bepaalt de benodigde opvangplekken
en verdeelt deze over de twaalf provincies, en de Commissarissen
van de Koning overleggen met de gemeenten over de invulling
van deze taak. Gemeenten stellen vervolgens locaties beschik
baar aan het COA. Het COA zorgt voor de benodigde financiering
en faciliteert de voorzieningen op locaties. In overleg kan ervoor
gekozen worden om de exploitatie van opvanglocaties bij
gemeenten te beleggen. [26] De minister van A&M treedt op als
toezichthouder in het kader van de Spreidingswet en kan hand
haven wanneer gemeenten tekortschieten in het realiseren van
opvangplekken conform verdeelbesluiten in het kader van de
Spreidingswet. De minister van A&M kan gemeenten vergoedingen
verstrekken als er sprake is van extra inspanningen. [27]
Wanneer er te weinig reguliere opvangplekken zijn, realiseren het Rijk,
het COA en gemeenten noodopvang. Het Rijk roept gemeenten en
provincies in dat geval op om extra opvanglocaties te leveren. [28]
Wanneer gemeenten een locatie beschikbaar stellen, kunnen
zij ervoor kiezen om de exploitatie daarvan over te dragen aan
het COA (noodopvang) of om zelf tijdelijk een locatie te beheren
(tijdelijke gemeentelijke opvang, TGO). [29] Het COA, dat van het Rijk
de opdracht heeft gekregen om deze noodopvang te faciliteren,
financiert zowel de eigen noodopvang als de TGO-locaties.
25 Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen, 1 februari 2024 (Spreidingswet). N.B. De officiële naam van de Spreidingswet is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen. Het doel van de wet is te komen tot voldoende opvangplekken en een evenwichtiger verdeling van asielzoekers over provincies en gemeenten. 26 Wet Centraal Orgaan opvang asielzoekers (artikel 3b). 27 Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet), artikel 9. Zie ook: Memorie van toelichting, _Regels inzake het toedelen van een wettelijke taak aan gemeenten om opvangvoorzieningen voor asielzoekers mogelijk te maken_ _en wijzigingen van de Wet Centraal Orgaan opvang asielzoekers_ (Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen), 8 november 2022, p.4. 28 In 2022 werd Veiligheidsregio’s en gemeenten gevraagd het COA te helpen met het realiseren van tijdelijke noodopvanglocaties, zogenoemde crisisnood opvanglocaties (CNO). Na afbouwen van de nationale crisisstructuur is een deel van de door gemeenten opgezette CNO omgezet naar tijdelijke gemeentelijke opvang (TGO). Aanvullend is gemeenten ook gevraagd te zoeken naar nieuwe en snel te realiseren locaties die als TGO konden worden geëxploiteerd. 29 In een TGO voert niet het COA, maar de gemeente het dagelijkse beheer. Een locatiemanager en woonbegeleiders zijn in dienst van (of ingehuurd door) de gemeente. In afstemming met de desbetreffende gemeente vervult het COA (en/of een veiligheidsregio) een ondersteunende rol.
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 29
Het COA zorgt voor de voorzieningen in de eigen locaties, voor
een TGO regelt een gemeente die voorzieningen vaak zelf. Als een
gemeente dat wil, kan het COA enige vorm van ondersteuning
bieden. Ook kan een gemeente een verzoek indienen bij de veilig
heidsregio voor ondersteuning bij het regelen van voorzieningen in
tijdelijke gemeentelijke opvanglocaties.
Bijkomende verantwoordelijkheid voor alle gemeenten waar
kinderen in de asielopvang verblijven, is dat zij verplicht zijn ervoor
te zorgen dat kinderen binnen drie maanden na aankomst in
Nederland naar school kunnen.
Voogdij- en opvangorganisatie Nidos is verantwoordelijk voor
opvangplekken voor alleenstaande kinderen jonger dan vijftien
jaar en voor alleenstaande kinderen met een verblijfsvergunning. [30]
Nidos is niet betrokken bij de organisatie van opvang in nood
opvanglocaties, maar blijft wel altijd betrokken als voogd van
alleenstaande kinderen die in de noodopvang verblijven. [31]
Toezicht
Verschillende toezichthouders houden toezicht op het asiel
systeem, zowel op de reguliere opvang als op de noodopvang. [32]
De Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) houdt toezicht
op het systeem van asiel en migratie. Het doel van de inspectie is
om de kwaliteit van de uitvoering van taken van organisaties als
het COA en Nidos te verbeteren. De Inspectie Gezondheidszorg
en Jeugd (IGJ) houdt zich bezig met de zorg voor asielzoekers in
Nederland. De IGJ kijkt onder meer naar de toegang tot zorg en de
kwaliteit van zorg. Daarnaast houdt de IGJ toezicht op de opvang
en begeleiding van alleenstaande kinderen (amv). De Inspectie
van het Onderwijs houdt toezicht op de toegang tot en kwaliteit
van het onderwijs.
Aanwezige partijen op een noodopvanglocatie
Naast medewerkers van het COA of gemeentelijke ambtenaren
die betrokken zijn bij het beheer en de dagelijkse gang van
zaken op een noodopvanglocatie, zijn er veelal ook nog
medewerkers van andere partijen aanwezig. De beheerder van
een noodopvanglocatie (COA of gemeente) huurt beveiligers
in voor 24-uursbewaking en/of voor de receptie. Wanneer er
op noodopvanglocaties geen keukenfaciliteiten aanwezig zijn,
schakelt de beheerder een cateraar in. Jeugdbeschermers
van Nidos zijn regelmatig aanwezig op de opvanglocatie
voor gesprekken met alleenstaande kinderen en overleg met
begeleiders van het COA.
Het bedrijf Gezondheidszorg Asielzoekers (GZA) biedt
eerstelijnszorg aan asielzoekers in noodopvanglocaties. Dit
doet GZA door ervoor te zorgen dat een doktersassistent, een
praktijkverpleegkundige, een praktijkondersteuner huisarts
en een huisarts er spreekuur houden. [33] De frequentie van de
aanwezigheid van GZA verschilt van locatie tot locatie: van
30 In de wereld van asielopvang wordt voor alleenstaande kinderen de term alleenstaande minderjarige vreemdelingen, afgekort amv, gebruikt. 31 Alleenstaande kinderen die zonder ouders of wettelijk vertegenwoordiger asiel aanvragen in Nederland krijgen een jeugdbeschermer van het Nidos toegewezen. De wettelijke voogdij wordt door de jeugdrechter toegewezen. Daarnaast hebben alleenstaande kinderen die op een (nood)opvanglocatie van het COA verblijven ook een mentor van het COA die hen ondersteunt en begeleidt tijdens hun verblijf in de opvang. 32 Naast de in deze alinea genoemde toezichthouders houdt de Nederlandse Arbeidsinspectie toezicht op de werkomstandigheden van medewerkers van opvanglocaties. Dit valt buiten de scope van dit onderzoek. 33 Eind 2024 had GZA voor 290 locaties een contract met het COA of de lokale gemeente om zorg te verlenen; op de andere locaties waren andere externe zorgaanbieders actief en op enkele kleine CNO-locaties een lokale huisarts (bron: Dokters van de wereld, Pharos, Rode Kruis, _Uitzichtloos in de opvang -_ _Vervolgonderzoek naar gezondheidszorg en leefomstandigheden in de tijdelijke gemeentelijke opvang_, december 2024).
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 30
enkele dagdelen per week tot dagelijks. [34] De huisarts van GZA kan
bewoners doorverwijzen naar specialistische tweedelijnszorg. [35]
Asielzoekers kunnen ook gebruik maken van de Praktijklijn van
GZA, die 24 uur per dag bereikbaar is voor telefonisch advies,
triage en soms ook medicatievoorschriften. Daarnaast hebben
jeugdverpleegkundigen en -artsen van Jeugdgezondheidszorg
(GGD-GHOR) een taak om de groei en ontwikkeling van alle
kinderen tot 18 jaar te volgen tijdens periodieke contactmomenten.
Medewerkers van VluchtelingenWerk Nederland zijn vaak een of
meer dagdelen per week aanwezig in een noodopvanglocatie om
asielzoekers en vluchtelingen te begeleiden bij hun asielprocedure
en hun integratie. Daarnaast zijn in gemeenten regelmatig lokale
vrijwilligersorganisaties actief die activiteiten voor kinderen
organiseren. Zij bieden ook vaak sociale en praktische ondersteuning
voor asielzoekers, zoals hulp bij onderwijs en taal. Organisaties
zoals Save the Children, VluchtelingenWerk Nederland, Stichting
De Vrolijkheid en lokale vrijwilligersorganisaties organiseren in
verschillende noodopvanglocaties activiteiten voor kinderen, die
mede als doel hebben hun psychosociaal welzijn te verbeteren. [36]
opgenomen, waarin de gebeurtenissen en ontwikkelingen in de
periode van 2021 tot medio 2025 chronologisch zijn beschreven.
Hieronder is voor het overzicht een figuur met een tijdlijn
opgenomen.
2.2 Terugblik op de inzet noodopvang
Hieronder volgt een terugblik op hoe de inzet van noodopvang de
afgelopen jaren (vanaf 2021) tot stand is gekomen en zich heeft
ontwikkeld. We belichten de verschillende belangrijke momenten
zoals die zich hebben voorgedaan vanaf de toenemende druk
op de opvang in 2018. In bijlage E is een uitgebreide reconstructie
34 Voor enkele locaties wordt door GZA fysieke zorg geboden op een nabijgelegen opvanglocatie (een zogenaamde satellietlocatie). Bewoners worden voor fysieke consultaties in overleg met het COA doorverwezen naar de huisarts van GZA op deze satellietlocaties. 35 De Regeling Medische Zorg Asielzoekers (RMA) stelt vast op welke zorg personen tijdens de asielprocedure recht hebben. Voor kinderen is de meeste zorg vrij toegankelijk (verglijkbaar met basisverzekering). 36 Een deel van deze activiteiten wordt ingekocht en/of gesubsidieerd vanuit het Ministerie van JenV. De activiteiten vanuit VluchtelingenWerk worden gesubsidieerd vanuit het Asiel, Migratie en Integratiefonds (AMIF) van de EU en aanvullende financieringsbronnen.
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 31
| Het EU Asiel- en migratiepact april ‘24 Actualisatie van Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen april ‘24 Ministerie Asiel en Migratie opgezet juni ‘24 2025 | Col2 | Col3 |
|---|
| Col1 | Kabinet activeert de Nationale Crisisstructuur; Veiligheidsregio’s gaan crisisnoodopvang realiseren 17 juni '22 COA meldt aan de staatssecretaris voor Asiel en | Kabinet activeert de Nationale Crisisstructuur; Veiligheidsregio’s gaan crisisnoodopvang realiseren 17 juni '22 | Col4 | Col5 | Col6 | D o r a | D o r a | reiging met inzet van een ruimtelijk rdeningsinstrumentarium om opvang te ealiseren in een voormalig hotel in Albergen ugustus '22 | Col10 | Col11 | Col12 | Col13 | Col14 | Col15 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen vastgesteld _mei ‘20_ COA treft voorbereidingen voor het realiseren van noodopvang _maart ‘20_ 2019 2020 2018 Minister van JenV meldt toename aantal asielzoekers _november ‘18_ | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | Uitspr hoger _20 dec_ 2 | Uitspr hoger _20 dec_ | aak Gerechtshof Den Haag in beroep Staat en COA tegen VWN _ ember '22_ Veiligheidsregio's stoppen met coördinatie crisisnoodopvang _1 juli ‘23_ Spreidingswet van kracht _1 februari '24_ 023 2024 | aak Gerechtshof Den Haag in beroep Staat en COA tegen VWN _ ember '22_ Veiligheidsregio's stoppen met coördinatie crisisnoodopvang _1 juli ‘23_ Spreidingswet van kracht _1 februari '24_ 023 2024 | aak Gerechtshof Den Haag in beroep Staat en COA tegen VWN _ ember '22_ Veiligheidsregio's stoppen met coördinatie crisisnoodopvang _1 juli ‘23_ Spreidingswet van kracht _1 februari '24_ 023 2024 | aak Gerechtshof Den Haag in beroep Staat en COA tegen VWN _ ember '22_ Veiligheidsregio's stoppen met coördinatie crisisnoodopvang _1 juli ‘23_ Spreidingswet van kracht _1 februari '24_ 023 2024 | Actualisatie van Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen _april ‘24_ Het EU Asiel- en migratiepact _april ‘24_ Ministerie Asiel en Migratie opgezet _juni ‘24_ 2025 2026 | |||
| Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen vastgesteld _mei ‘20_ COA treft voorbereidingen voor het realiseren van noodopvang _maart ‘20_ 2019 2020 2018 Minister van JenV meldt toename aantal asielzoekers _november ‘18_ | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | Uitspr hoger _20 dec_ 2 | Uitspr hoger _20 dec_ | aak Gerechtshof Den Haag in beroep Staat en COA tegen VWN _ ember '22_ Veiligheidsregio's stoppen met coördinatie crisisnoodopvang _1 juli ‘23_ Spreidingswet van kracht _1 februari '24_ 023 2024 | aak Gerechtshof Den Haag in beroep Staat en COA tegen VWN _ ember '22_ Veiligheidsregio's stoppen met coördinatie crisisnoodopvang _1 juli ‘23_ Spreidingswet van kracht _1 februari '24_ 023 2024 | gio's stoppen met risisnoodopvang | gio's stoppen met risisnoodopvang | gio's stoppen met risisnoodopvang | |||
| Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen vastgesteld _mei ‘20_ COA treft voorbereidingen voor het realiseren van noodopvang _maart ‘20_ 2019 2020 2018 Minister van JenV meldt toename aantal asielzoekers _november ‘18_ | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | COVID-19 reisbeperkingen opgeheven. Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ Kabinet wijst drie gemeenten en een regio aan waar op korte termijn noodopvanglocaties moeten worden gerealiseerd. _december ‘21_ Migratie: de kwaliteit van de asielopvang zakt door de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid _april ‘22_ 2021 2022 | Uitspr hoger _20 dec_ 2 | Uitspr hoger _20 dec_ | aak Gerechtshof Den Haag in beroep Staat en COA tegen VWN _ ember '22_ Veiligheidsregio's stoppen met coördinatie crisisnoodopvang _1 juli ‘23_ Spreidingswet van kracht _1 februari '24_ 023 2024 | aak Gerechtshof Den Haag in beroep Staat en COA tegen VWN _ ember '22_ Veiligheidsregio's stoppen met coördinatie crisisnoodopvang _1 juli ‘23_ Spreidingswet van kracht _1 februari '24_ 023 2024 | Spreidingsw van kracht _1 februari '24_ 202 | et | et | |||
| Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen vastgesteld _mei ‘20_ COA treft voorbereidingen voor het realiseren van noodopvang _maart ‘20_ 2019 2020 2018 Minister van JenV meldt toename aantal asielzoekers _november ‘18_ | COVID-19 reisbeperkingen opgeh Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ | COVID-19 reisbeperkingen opgeh Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ | even. | even. | even. | even. | even. | even. | even. | even. | even. | even. | even. | even. |
| Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen vastgesteld _mei ‘20_ COA treft voorbereidingen voor het realiseren van noodopvang _maart ‘20_ 2019 2020 2018 Minister van JenV meldt toename aantal asielzoekers _november ‘18_ | COVID-19 reisbeperkingen opgeh Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ | COVID-19 reisbeperkingen opgeh Toename aantal asielzoekers _augustus ‘21_ | even. | even. | even. | even. | even. | even. | even. | even. | even. | even. | 4 | 4 |
| Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen vastgesteld _mei ‘20_ COA treft voorbereidingen voor het realiseren van noodopvang _maart ‘20_ 2019 2020 2018 Minister van JenV meldt toename aantal asielzoekers _november ‘18_ | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 | 2021 |
| Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen vastgesteld _mei ‘20_ COA treft voorbereidingen voor het realiseren van noodopvang _maart ‘20_ 2019 2020 2018 Minister van JenV meldt toename aantal asielzoekers _november ‘18_ | 3 | 3 | 5 1 | 5 1 | 5 1 | 5 1 | 5 1 | 0 | 0 | 0 | 0 |
6
4
_Figuur 4: Tijdlijn met gebeurtenissen relevant voor de inzet van noodopvang (vanaf de toenemende druk op de opvang in 2018) (bron: Onderzoeksraad voor Veiligheid)._
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 32
2.2.1 Toenemende druk op de opvang
Sinds het najaar van 2021 wordt in Nederland veelvuldig nood
opvang ingezet. De toenemende druk op de opvang is in de
drie jaar daarvoor echter al zichtbaar. In 2015 en 2016 zette het
COA ook al noodopvang in om het grote aantal vluchtelingen uit
onder andere Syrië en Eritrea op te vangen. [37] [,] [38] Na het afbouwen
van de laatste noodopvangvoorzieningen in het voorjaar van
2016 volgt voor het COA een periode van relatief lage instroom.
Het aantal mensen dat asiel aanvraagt loopt terug en het COA
ziet zich genoodzaakt de beschikbare capaciteit af te bouwen.
Uit evaluatie van die crisis bleek dat, hoewel het lukte om
iedereen van opvang te voorzien, het opvangstelsel niet flexibel
genoeg was om grote pieken en dalen in de asielopvang aan
te kunnen. In mei 2020 stelde de Landelijke Regietafel daarom
de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen vast, waarin het
streven werd vastgelegd naar een flexibel en effectief systeem
dat zou kunnen reageren op schommelingen in de omvang en
samenstelling van de instroom. [39]
Eind 2018 rapporteert het Ministerie van Justitie en Veiligheid
voor het eerst dat het aantal asielzoekers weer toeneemt. [40] Om
de totstandkoming van extra opvangcapaciteit te versnellen,
roept de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid op om de
Regionale Regietafels (nu Provinciale Regietafels) nieuw leven
in te blazen. [41] Deze overlegstructuren bleken in 2015 en 2016
effectief bij het realiseren van de benodigde opvangplekken.
De revitalisering van de regietafels blijkt in 2018 onvoldoende
effect te hebben. Begin maart 2020 deelt de staatssecretaris
de Tweede Kamer mee dat het COA voorbereidingen treft voor
het realiseren van noodopvang. Terwijl dat proces in volle gang
is, breekt de coronacrisis uit. Vanwege de maatregelen om het
coronavirus in te dammen moet de ingebruikname van twee
noodopvanglocaties uiteindelijk worden gestaakt.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid onderkent in
november 2020 de risico’s van het inzetten van noodopvang. Zij
schrijft in een brief aan de Tweede Kamer: ‘Specifiek ten aanzien
van de inzet van crisisnoodopvang [42] wil ik benadrukken dat dit een
uiterste redmiddel is, namelijk als er geen andere mogelijkheden
resteren. Het betekent namelijk dat asielzoekers voor maximaal
zeven dagen worden opgevangen, veelal in sporthallen in
gemeenten. Zonder uitzicht op korte termijn realisatie van meer
reguliere opvanglocaties kan dit ertoe leiden dat asielzoekers
gedurende onbepaalde tijd van sporthal naar sporthal worden
verplaatst’. [43]
2.2.2 Start inzet van noodopvang
Als halverwege 2021, in de loop van de coronaperiode, reizen
weer mogelijk is, ontstaat er al snel druk op de capaciteit van de
reguliere asielopvang. Na herhaalde oproepen van het kabinet
37 COA, _Tijdlijn 30 jaar COA_ [, https://www.coa.nl/nl/tijdlijn-30-jaar-coa [laatst geraadpleegd op 9 september 2025].](https://www.coa.nl/nl/tijdlijn-30-jaar-coa) 38 Nederland heeft te maken gehad met meerdere pieken in de toestroom van migranten, zoals bijvoorbeeld vluchtelingen uit Hongarije in 1956, uit Chili en Vietnam in de jaren '70/'80 en uit voormalig Joegoslavië in de jaren '90. 39 Landelijke Regietafel, _Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen_, 14 mei 2020, p. 3. 40 _Kamerstukken II_ 2018-2019, 19 637, nr. 2443. 41 Brief van Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid aan Commissarissen van de Koning, Revitaliseren Regionale Regietafels ten behoeve van opvanglocaties asielzoekers, 8 november 2019. 42 Crisisnoodopvang is de soberste vorm van (nood)opvang. Het gaat om een basisvoorziening die normaal gesproken worden ingericht tijdens een ramp of een acute crisis. De veiligheidsregio’s zijn verantwoordelijk voor het dagelijkse beheer, het COA speelt een ondersteunende rol. Crisisnoodopvang voor deze doeleinden werd (in de regel) voor een beperkte periode beschikbaar gesteld. 43 _Kamerstukken II_ 2020/21, 19 637, nr. 2684.
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 33
aan provincies en gemeenten om meer opvang te realiseren,
constateert het COA in augustus 2021 dat de grenzen van de
reguliere capaciteit zijn bereikt. Het COA gaat op dat moment
over tot de inzet van noodopvang. Meteen zijn er zorgen over de
kwaliteit en de veiligheid van die opvang. Het College voor de
Rechten van de Mens en de Nationale ombudsman brengen in
oktober 2021 een bezoek aan noodopvang Heumensoord, waar
sinds augustus 2021 duizend gevluchte Afghanen verblijven.
Onder hen zijn 450 jonge kinderen. De noodopvang is volkomen
ongeschikt voor langdurig verblijf, laten zij via een brief aan de
staatssecretaris weten. [44]
Op 14 december 2021 is de nood zo hoog dat het kabinet drie
gemeenten en een regio aanwijst waar op korte termijn nood
opvanglocaties moeten worden gerealiseerd. [45] Deze aanwijzingen
stuiten op protest van gemeenten, die vraagtekens plaatsen bij de
rechtmatigheid ervan. Hoewel verschillende gemeenten overgaan
tot de realisatie van noodopvang, verkent één gemeente ook de
mogelijkheid om het besluit juridisch aan te vechten. Kamervragen
volgen, en uit het antwoord daarop blijkt dat de aanwijzingen geen
grondslag hebben in Nederlandse wet- en regelgeving.
Het COA schrijft op 22 april 2022 in een brief aan de staatssecretaris
voor Asiel en Migratie dat de kwaliteit van de asielopvang door
de ondergrens van leefbaarheid en veiligheid zakt en dat de
menselijke maat voor bewoners en medewerkers niet meer
gewaarborgd is. Het COA vraagt om een structurele oplossing op
korte termijn. [46] Die oproep zal het COA meerdere malen herhalen.
Rondom het aanmeldcentrum van de Immigratie- en
Naturalisatiedienst (IND) in Ter Apel wordt de situatie in de tussen
tijd onhoudbaar. De nachtopvang in tenten, bedoeld voor kleine
groepen mensen die laat in de avond aankomen en daar één
nacht verblijven, verandert in een permanente opvanglocatie
waar op een gegeven moment meer dan zeshonderd mensen
verblijven. [47] Mensen willen niet naar een andere opvang omdat
ze bang zijn uit beeld te raken, of om hun plaats te verliezen in de
wachtrij. [48]
De Inspectie JenV rapporteert tussen 2022 en 2024 regelmatig,
en met steeds grotere urgentie, aan de staatssecretaris van
Justitie en Veiligheid. Op 16 juni 2022 noemt de inspectie samen
met de IGJ in een ‘signaalbrief’ de veiligheid van kinderen in de
asielopvang ‘onder de maat’: ‘Er worden bedden bijgeplaatst, de
plaatsingssystematiek is losgelaten en er wordt noodopvang en
crisisnoodopvang georganiseerd. Deze maatregelen trekken een
zware wissel op de medewerkers en hebben een negatief effect op
de kwaliteit van de opvang en begeleiding’. [49] De inspectiediensten
zien geen verbetering: ‘De inzet van extra maatregelen door
het kabinet heeft tot dusver (..) niet geleid tot het vinden van
oplossingen, maar tot de situatie dat de (..) geldende normen voor
opvang en uitplaatsing te veel onder druk staan.’ [50]
44 Brief van College voor de Rechten van de Mens en de Nationale ombudsman aan Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, _Bezoek College voor de Rechten van_ _de Mens en Nationale ombudsman aan noodopvang Heumensoord_, 8 november 2021. 45 _Kamerstukken II 2021-22_, 19 637, nr. 2806. 46 Brief van het COA aan staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, _Structurele oplossingen nodig_, 22 april 2022. 47 Crisismanager. _Rode Kruis over opvangcrisis_ [, 20 maart 2024, https://crisismanager.nl/rode-kruis-over-opvangcrisis-ter-apel-onacceptabel-maar-we-zijn-nu-](https://crisismanager.nl/rode-kruis-over-opvangcrisis-ter-apel-onacceptabel-maar-we-zijn-nu-beter-voorbereid) [beter-voorbereid [laatst geraadpleegd 16 april 2026].](https://crisismanager.nl/rode-kruis-over-opvangcrisis-ter-apel-onacceptabel-maar-we-zijn-nu-beter-voorbereid) 48 COA, _Crisis in Ter Apel_ [, 24 april 2023, https://www.coa.nl/nl/verhaal/crisis-ter-apel [laatst geraadpleegde 16 april 2026].](https://www.coa.nl/nl/verhaal/crisis-ter-apel) 49 Inspectie Justitie en Veiligheid en Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, _Signaalbrief kinderen in de asielopvang_, 16 juni 2022, p.1. 50 Inspectie Justitie en Veiligheid en Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, _Signaalbrief kinderen in de asielopvang_, 16 juni 2022, p.2.
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 34
2.2.3 Activering nationale crisisstructuur
Ondanks de inzet van noodopvang blijft de druk op de opvang
onverminderd hoog. Op 17 juni 2022 merkt het kabinet de opvang
van asielzoekers aan als een nationale crisis en activeert het
de nationale crisisstructuur. Met behulp van besluitvorming en
coördinatie op hoog ambtelijk en politiek-bestuurlijk niveau
probeert het kabinet de doorstroom in de migratieketen te
bevorderen. De veiligheidsregio’s gaan akkoord met het realiseren
van crisisnoodopvang, een vorm van opvang met kwalitatief
mindere voorzieningen dan de noodopvang. Crisisnoodopvang
is de soberste vorm van opvang. Het is een basisvoorziening die
normaal gesproken wordt ingericht tijdens een ramp of een acute
crisis. De veiligheidsregio’s zijn verantwoordelijk voor het dagelijkse
beheer, het COA speelt een ondersteunende rol. Crisisnoodopvang
wordt (in de regel) voor een beperkte periode beschikbaar gesteld.
Het uitblijven van voldoende reguliere opvang leidt ertoe
dat het kabinet in augustus 2022 aankondigt een ruimtelijk
ordeningsinstrumentarium te willen inzetten, om opvang te
kunnen realiseren in een voormalig hotel in Albergen. [51] Met dit
dwingende juridische middel passeert het Rijk de gemeente
en verleent zelf de vergunning voor een opvanglocatie. De
voorgenomen inzet van het ruimtelijk ordeningsinstrumentarium
stuit op verzet in de gemeente Tubbergen, de gemeente waar
het dorp Albergen deel van uitmaakt. Uiteindelijk is de inzet van
het instrumentarium niet nodig, omdat Tubbergen akkoord
gaat met de opvanglocatie. [52] Protesten en rechtszaken omtrent
vergunningen zorgen ervoor dat de opvang uiteindelijk pas twee
jaar later zijn deuren opent.
De voorzieningenrechter oordeelt op 6 oktober 2022 in een kort
geding, aangespannen door VluchtelingenWerk Nederland, dat
de Staat en het COA per direct de opvang van alle asielzoekers
moeten verbeteren. De Staat en het COA gaan in hoger
beroep, onder meer vanwege de onhaalbaarheid van de door
de rechter gestelde termijnen. Het Gerechtshof Den Haag
oordeelt op 20 december 2022 (gedeeltelijk) in het voordeel
van VluchtelingenWerk Nederland en de voorzieningenrechter;
de opvang voldoet op essentiële punten niet aan de wettelijke
normen. Het Gerechtshof verbiedt tevens de Staat en het COA
om kwetsbare asielzoekers in een noodopvanglocatie of een
crisisnoodopvanglocatie te plaatsen, tenzij in die locatie in
hun specifieke opvangbehoefte kan worden voorzien. Het Hof
overweegt echter ook dat de Staat en het COA er alles aan doen
om de problemen op te lossen. Het Hof ziet verder dat het niet
mogelijk is om op korte termijn de opvang van alle asielzoekers
te verbeteren, zoals VluchtelingenWerk Nederland wil. Het Haagse
Gerechtshof oordeelt tot slot dat de Staat zichzelf in een positie
heeft gebracht waarin het bieden van goede opvang nu niet
mogelijk is; de Staat heeft in de jaren na 2016 de aanwezige
opvangcapaciteit afgebouwd. [53]
Op 19 april 2023 stuurt de Inspectie JenV opnieuw een brief naar
de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, ditmaal over de
situatie van kinderen in gezinnen en alleenstaande kinderen
in de noodopvang en crisisnoodopvang. [54] Ook de IGJ, de
Inspectie van het Onderwijs en de Nederlandse Arbeidsinspectie
ondertekenen de brief. De vier inspectiediensten maken zich
onverminderd grote zorgen over het welzijn, de toegang tot
51 _Kamerstukken II_ 2021-22, 19 637, nr. 2950. 52 _Handelingen II_ 2023-24, 189, p1. 53 Gerechtshof Den Haag, 20 december 2022. ECLI:NL:GHDHA:2022:2429. 54 Inspectie Justitie en Veiligheid, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Inspectie van het Onderwijs en de Nederlandse Arbeidsinspectie, Brief _‘Kinderen in de_ _noodopvang en crisisnoodopvang’_, 19 april 2023.
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 35
zorg en onderwijs en de veiligheid van kinderen in de opvang,
in het bijzonder in noodopvang- en crisisnoodopvanglocaties.
‘De kwaliteitsstandaarden zijn voor de duur van de crisis in de
asielopvang tijdelijk losgelaten, maar door het voortduren van de
crisis worden ze voor onbepaalde termijn niet gehandhaafd. Het
is niet verantwoord kinderen voor lange termijn aan ondermaatse
kwaliteitsstandaarden bloot te stellen.’ [55]
2.2.4 Van crisisnoodopvang naar tijdelijke gemeentelijke
opvang
Na de activering van de nationale crisisstructuur in juli 2022 en
de eerste inzet van crisisnoodopvang beoogt het kabinet die zo
snel mogelijk weer af te bouwen. Het doel is: de crisisnoodopvang
omzetten in noodopvang die voldoet aan alle kwaliteitseisen die
het COA stelt. Dit lukt niet, ondanks inspanningen van het kabinet.
De veiligheidsregio’s trekken zich formeel terug per 1 juli 2023. [56] Zij
dragen de exploitatie van de crisisnoodopvanglocaties over aan
gemeenten, waardoor de resterende crisisnoodopvang verandert
in tijdelijke gemeentelijke opvang (TGO).
2.2.5 Inwerkingtreding van de Spreidingswet
Vanaf de inzet van de eerste noodopvang in augustus 2021 blijft
het kabinet permanent op zoek naar nieuwe opvanglocaties. De
roep om structurele oplossingen wordt in de loop van de jaren
steeds luider. In het voorjaar van 2022 start de staatssecretaris
van Justitie en Veiligheid met een verkenning voor een juridisch
instrumentarium om gemeenten een wettelijke taak te geven in
het beschikbaar stellen van opvanglocaties. Op 1 februari 2024
wordt de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvang
voorzieningen, ook wel de Spreidingswet genoemd, van kracht.
De verwachte groei van het aantal minderjarige asielzoekers
ten opzichte van 2023 zal zich in 2024 doorzetten, zo schrijft
de demissionair staatssecretaris op 28 mei 2024 aan de
Tweede Kamer. ‘Door gebrek aan opvangplekken worden veel
alleenstaande minderjarige vluchtelingen in hotels opgevangen,
terwijl dergelijke locaties onvoldoende geschikt zijn voor de
opvang van minderjarigen,’ merkt de staatssecretaris op. [57] Een
uitweg ziet de staatssecretaris niet. ‘Tot het moment dat er
voldoende structurele opvangplekken voor hen zijn, zet het COA de
reeds ingezette maatregelen voort.’
Het Europese Asiel- en migratiepact (Pact on Migration and
Asylum) is afgesloten in april 2024. Omgezet in nationale wetgeving
is het in werking getreden op 12 juni 2026. [58] Dit Pact omvat een
grote hervorming van het Europese migratie- en asielbeleid,
waaronder een herziening van de Opvangrichtlijn. Één van de
punten die zijn opgenomen in de gewijzigde Opvangrichtlijn is het
opstellen van ‘crisisplannen’ ( _‘contingency planning’_ ). Het Pact
stelt dat uit de praktijk blijkt dat lidstaten voorbereid moeten zijn
op situaties waarin zij geconfronteerd worden met een oneven
redig groot aantal ‘verzoekers om internationale bescherming’.
Daarom moeten lidstaten plannen ontwikkelen om in dergelijke
gevallen zoveel als mogelijk adequate opvang te blijven garanderen,
en moet worden gemonitord en beoordeeld of de in de plannen
opgenomen maatregelen toereikend zijn.
55 Inspectie Justitie en Veiligheid, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Inspectie van het Onderwijs en de Nederlandse Arbeidsinspectie, Brief _‘Kinderen in de_ _noodopvang en crisisnoodopvang’_, 19 april 2023, p.7. 56 _Kamerstukken II_ 2022-23, 19 637, nr. 3065. 57 _Kamerstukken II_ 2023-24, 27 062, nr. 139. 58 Het EU Asiel- en migratiepact is een pakket van nieuwe en herziene regelingen die samen het Europese asielbeleid vormen. Een herziening van de Opvangrichtlijn is onderdeel van dit pakket. Zie ook: Council of the European Union, _EU Pact on Migration and Asylum adopted_ (Press Release, 14 May 2024).
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 36
In april 2024 is in opdracht van de Landelijke Regietafel de
Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen geactualiseerd. [59]
Aanleiding hiervoor was het (gedeeltelijk) uitblijven van realisatie
van een aantal uitgangspunten uit de Uitvoeringsagenda en
ontwikkelingen als de aanhoudende druk op het organiseren van
asielopvang, opvang voor ontheemden uit Oekraïne, doorloop
tijden bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de
invoering van de Spreidingswet. [60]
Een nieuw kabinet treedt aan op 2 juli 2024. Het kabinet-Schoof
creëert een nieuw ministerie: het Ministerie van Asiel en Migratie
(A&M). Niet langer de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
maar de minister van A&M is vanaf dat moment eindverant
woordelijk voor de asielopvang. In het regeerakkoord van het
nieuwe kabinet is een aantal afspraken over de asielopvang
opgenomen, waaronder de voornemens om de Spreidingswet
in te trekken en de opvang te versoberen. [61] Ondertussen blijft de
problematiek rondom de noodopvang bestaan. Verschillende
kinderrechtenorganisaties trekken aan de bel over het groeiende
aantal kinderen dat daar verblijft. [62]
De minister van A&M maakt in november 2024 tijdens de begrotings
behandeling in de Tweede Kamer haar voornemen bekend
om vanaf 2027 flink te bezuinigen op de asielopvang. In de
Voorjaarsnota van april 2025 krijgt het COA van het Rijk voor
2025 en 2026 wel extra middelen, maar stabiele financiering
blijft uit. [63] Het COA laat weten dat het door het uitblijven van
stabiele financiering opvanglocaties moet sluiten, en later weer
heropenen, wanneer er sprake is van schommelingen in de
bezetting. Daardoor blijkt de inzet van noodopvang noodzakelijk. [64]
In april 2025 biedt het kabinet de Contourennota intrekking
Spreidingswet ter consultatie aan, waarna partijen als het
COA, gemeenten en provincies er op kunnen reageren. In die
contourennota beschrijft het kabinet hoe het de asielopvang
wil organiseren zonder wettelijke taak voor gemeenten. [65] Dit
is een eerste stap in het voornemen van het kabinet om de
Spreidingswet in te trekken.
Binnen het kabinet bestaat onenigheid over strengere asielmaat
regelen. Als gevolg daarvan trekt de PVV zich op 3 juni 2025 terug
uit het kabinet en biedt minister-president Schoof het ontslag van
zijn kabinet aan de koning aan. Op 1 juli 2025 moeten gemeenten
volgens de Spreidingswet de hen aangewezen opvangplekken
gerealiseerd hebben. Op deze datum voldoet circa driekwart van
de gemeenten geheel of gedeeltelijk aan deze opgave. 74.500 van
de 101.500 plekken uit het verdeelbesluit van de minister zijn
op dat moment gerealiseerd. Wel is ongeveer de helft van de
opvangplekken nog noodopvang. [66]
59 Landelijke Regietafel, _Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen_, 3 april 2024. 60 Ministerie Justitie en Veiligheid, _Nota - Actualisering Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen, Kwaliteitskader gemeentelijke opvang en Beleidsregel_ _Verdeelbesluit_, 17 mei 2024. 61 Rijksoverheid, _Regeerprogramma – uitwerking van het hoofdlijnenakkoord door het kabinet_, september 2024. 62 Kinderrechtencollectief, _65% meer kinderen in noodopvang is onacceptabel_, 22 oktober 2024. 63 _Kamerstukken II_, 2024/25, 36 725, nr. 1, p.20. 64 Centraal Orgaan opvang asielzoekers [COA], _Voorjaarsnota: Kabinet blijft kostbare pleisters plakken_ [, 18 april 2025, https://www.coa.nl/nl/nieuws/voorjaarsnota-](https://www.coa.nl/nl/nieuws/voorjaarsnota-kabinet-blijft-kostbare-pleisters-plakken) [kabinet-blijft-kostbare-pleisters-plakken [laatst geraadpleegd 16 april 2026].](https://www.coa.nl/nl/nieuws/voorjaarsnota-kabinet-blijft-kostbare-pleisters-plakken) 65 Ministerie van Asiel en Migratie, _Contourennota intrekking Spreidingswet_, 14 april 2025. 66 COA, _Betere spreiding en meer gemeenten met opvang dankzij Spreidingswet_ [, Geplaatst op 1 juli 2025 en aangepast op 17 juli 2025, https://www.coa.nl/nl/nieuws/](https://www.coa.nl/nl/nieuws/betere-spreiding-en-meer-gemeenten-met-opvang-dankzij-de-spreidingswet) [betere-spreiding-en-meer-gemeenten-met-opvang-dankzij-de-spreidingswet [laatst geraadpleegd op 16 april 2026].](https://www.coa.nl/nl/nieuws/betere-spreiding-en-meer-gemeenten-met-opvang-dankzij-de-spreidingswet)
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 37
De Inspectie JenV stuurt op 17 juli 2025 opnieuw een brief aan het
ministerie van A&M. Ook deze brief wordt medeondertekend door
de IGJ en de Inspectie van het Onderwijs. De inspecties wijzen erop
dat zij samen met maatschappelijke organisaties al lange tijd
aandacht vragen voor de zorgelijke situatie waarin veel kinderen
in de noodopvang verblijven. De inspecties constateren dat
‘ondanks een aantal verbeteringen en de variatie in kwaliteit van
noodopvanglocaties – de veiligheid en het welzijn van kinderen
in de noodopvang nog steeds onvoldoende zijn gewaarborgd.’
Ook hebben ze ‘zorgen dat tot dusver genomen maatregelen
onvoldoende waarborgen dat de afhankelijkheid van noodopvang
wordt afgebouwd.’ [67]
het aandeel noodopvanglocaties ten opzichte van het aandeel
reguliere asielopvang groter geworden. In ongeveer vier jaar
tijd groeide de noodopvang tot 229 COA-noodopvanglocaties
en 49 zogenaamde TGO’s (gemeentelijke opvanglocaties) in
juli 2025. In die maand waren er 124 reguliere opvanglocaties.
Ongeveer de helft van alle asielzoekers werd in 2025 opgevangen
op een noodopvanglocatie. Op 1 juli 2025 verbleven er ongeveer
17.000 kinderen in de asielopvang, waarvan 6.900 kinderen op
noodopvanglocaties. [68]
2.3 Structurele inzet van noodopvang
In paragraaf 2.2 is beschreven dat vanaf 2021 noodopvang
structureel wordt ingezet om de schaarste aan opvangplekken
in de asielketen het hoofd te bieden. In deze paragraaf
tonen we aan de hand van twee grafieken en een tabel hoe
noodopvang een structureel onderdeel is geworden van het
asielopvangstelsel. De eerste grafiek geeft de ontwikkeling weer
van het aandeel noodopvanglocaties ten opzichte van reguliere
opvanglocaties. De tweede grafiek toont de openingsduur van
noodopvanglocaties. De tabel brengt aan de hand van de
verblijfsduur van kinderen op deze noodopvanglocaties in beeld in
hoeverre noodopvang wordt ingezet voor langdurig verblijf.
Uit figuur 5 blijkt dat het aantal noodopvanglocaties vanaf 2021
gestaag is gegroeid. Hieruit volgt dat noodopvang sindsdien
permanent en in steeds grotere mate is ingezet. Daardoor is
67 Inspectie van Justitie en Veiligheid, Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Inspectie van het Onderwijs, _Brief ‘Verbetermaatregelen noodopvang: situatie kinderen_ _onveranderd zorgelijk’_, 17 juli 2025. 68 Het aantal kinderen in de noodopvang in de afgelopen jaren is weergegeven in figuur 3 in paragraaf 1.1.
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 38
_Figuur 5: Aantal opvanglocaties in de afgelopen periode (bron: COA)._
Noodopvanglocaties zijn bedoeld als tijdelijke opvang
voorzieningen. Ze sluiten als de tijdelijke vergunning van een
gemeente is verstreken of als de contracten voor gebruik van
een pand of terrein aflopen, eventueel nadat de openingsduur
een of meerdere keren verlengd is. In figuur 6 is de openingsduur
weergegeven van de sinds 2021 ingezette opvanglocaties. De
figuur laat zien dat noodopvanglocaties in de praktijk vaak langer
dan twee jaar openblijven.
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 39
Door de structurele inzet van noodopvang wonen veel kinderen
voor langere tijd in een of meerdere noodopvanglocaties. Tabel 1
laat zien hoelang kinderen in totaal in de noodopvang verblijven
of hebben verbleven. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen
kinderen die al uit de opvang zijn ‘gestroomd’ en de kinderen die
op 1 juli 2025 nog in de asielopvang zaten. Hoewel noodopvang
in principe bedoeld is voor tijdelijk verblijf, volgt uit de tabel dat
ongeveer 4.200 kinderen in gezinsverband en ongeveer 2.100
alleenstaande kinderen langer dan 1 jaar in een (of meerdere)
noodopvanglocaties verblijven of hebben verbleven (peildatum
1 juli 2025). Omdat het aantal noodopvanglocaties in verhouding
tot de reguliere azc’s groot is, verhuizen kinderen regelmatig van
de ene noodopvanglocatie naar de andere.
_Figuur 6: Aantal noodopvanglocaties met bepaalde duur van gebruik (in periode van start noodopvang in 2021 tot juli 2025) (bron: COA)._ [69]
69 Voor de noodopvanglocaties die op peildatum juli 2025 open waren, is uitgegaan van de geplande openingsduur op dat moment.
Kinderen in nood, september 2026 | H2 Noodopvang als onderdeel van het asielopvangsysteem 40