Amsterdam, 21 januari 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Tekst herkend uit een scan, check de bron.
Strategie Stoffen
Hoogheemraadschap van
PFAS-monitoring Zwemwater (2024) DR ijnland
Samenvatting
Rijnland heeft in 2024 voor alle zwemwaterlocaties in het beheergebied het oppervlaktewater onderzocht op PFAS. Op geen van de locaties werd de RIVM- advieswaarde voor PFAS in buitenzwemwater overschreden. Dit betekent dat het op alle zwemwaterlocaties veilig wordt geacht om te zwemmen.
Op vier locaties zijn de PFAS-concentraties wel relatief hoog. Deze kunnen veelal gerelateerd worden aan bekende PFAS-bronnen. Rijnland zet zich in om ook hier de PFAS-concentraties verder naar beneden te brengen.
Aanleiding
In 2023 ontstond onrust omtrent de veiligheid van zwemwateren met betrekking tot de gezondheidsrisico's van PFAS. Begin 2024 heeft het RIVM advieswaarden afgeleid voor de zwemwaterfunctie. Op verzoek van de provincies Zuid-Holland en Noord-Holland heeft Rijnland voor alle zwemwaterlocaties binnen het beheergebied het oppervlaktewater laten onderzoeken op PFAS om te bepalen of het veilig is hier te zwemmen met betrekking tot PFAS. Voorliggende memo beschrijft de resultaten.
Toelichting PFAS en toetswaarden
PFAS is een verzamelnaam voor een groep van meer dan 6000 individuele verbindingen. PFAS wordt/werd met name gebruikt in blusschuim, als smeermiddel of om producten water-, vet-, en of vuilafstotend of brandwerend te maken. De meest bekende PFAS- verbindingen zijn PFOS en PFOA. Voor het meten van PFAS worden meestal slechts enkele tientallen (van de duizenden) individuele PFAS geanalyseerd. Zie bijlage 1 voor welke individuele PFAS in dit onderzoek zijn gemeten.
Het RIVM heeft twee advieswaarden voor PFAS in zwemwater afgeleid, namelijk voor zwembaden en voor buitenwater (zie tabel 1).
Tabel 1. Advieswaarden voor PFAS in zwemwater (RIVM, 2024)
Advieswaarde Zwembaden 71 ng PEQ/I Buitenwater 280 ng PEQ/I
Deze advieswaarden hebben betrekking op het totale effect van de geanalyseerde PFAS- stoffen. Niet elke individuele PFAS is even schadelijk. Om de verschillende PFAS te kunnen optellen, heeft het RIVM voor de individuele PFAS een relatieve effect factor (RPF; Relative Potency Factor) bepaald. Hierbij wordt elke individuele PFAS vergeleken met het effect van PFOA; de zogenaamde PFOA-equivalenten (PEQ). Een RPF van 2, betekent dat betreffende individuele PFAS tweemaal zo schadelijk is dan PFOA.
1.1 Doel Bepalen of er met betrekking tot PFAS veilig gezwommen kan worden op de zwemwaterlocaties in het gebied van Rijnland.
Dossier: 25.008311 Project: 11/07/2025
Hoogheemraadschap van Rijnland 25.008311
PFAS-monitoring Zwemwater (2024)
1.2 Onderzoeksmonitoring
Voor alle zwemwaterlocaties binnen het beheergebied van Rijnland zijn in 2024 oppervlaktewatermonsters genomen en geanalyseerd op PFAS, In totaal zijn op 43 locaties het water onderzocht; één monster in april (begin van het zwemseizoen) en één monster in juli (middenin het zwemseizoen).
De watermonsters zijn geanalyseerd op het PFAS 30-pakket (zie bijlage 1). Vanwege de lage rapportagegrens is het goed mogelijk om de PFAS-samenstelling te bepalen en tevens te toetsen aan de RIVM-advieswaarden voor zwemwater. Hiervoor is alleen de bovengrens van PFAS-totaal berekend (dus als de concentratie van een PFAS kleiner is dan de rapportagegrens, is deze rapportagegrens als concentratie gebruikt voor de berekening van PFAS-totaal).
De rapportagegrens per individuele PFAS is 0,5 nq/l of kleiner.
Het totaal van de PFOA-equivalenten per monstername wordt getoetst aan de RIVM advieswaarden voor buitenzwemwater.
1.3 Resultaten
Uit de resultaten blijkt dat op alle zwemwaterlocaties binnen Rijnland het totaal aan PFOA-equivalenten ruim onder de advieswaarden voor PFAS in buitenzwemwater blijft. Dit geldt zowel voor Provincie Noord-Holland (PNH) als voor Zuid-Holland (PZH).
Ter illustratie zijn de resultaten ook vergeleken met de - niet van toepassing zijnde, en veel strengere - advieswaarde voor zwembadwater (71 ng PEQ/I). Op meer dan 90% van alle zwemwaterlocaties in Rijnland wordt ook deze gehaald (Figuur 1).
PFAS-totaal (ng PEQ/I) 300 RIVM-advieswaarde
OD buitenzwemwater 250
200 150
100
50 Hin
MPNH B PZH
Figuur 1. Som van PFOA-equivalenten (2024) bij zwemwaterlocaties binnen Rijnland per provincie (PNH= Provincie Noord-Holland, PZH= Provincie Zuid-Holland). De RIVM-advieswaarden voor PFAS in buitenzwemwater (rood) en in zwembadwater (groen) zijn met een stippellijn aangegeven.
Pagina 2 van 6
Hoogheemraadschap van Rijnland 25.008311
PFAS-monitoring Zwemwater (2024)
De gemiddelde PFAS-concentraties op de zwemwaterlocaties in Noord-Holland (n=18) en in Zuid-Holland (n=25) zijn vrijwel gelijk, resp. 48 en 45 nq PEQ/I. In Noord-Holland is de spreiding wel groter dan in Zuid-Holland.
Op vier locaties lagen beide monitoringsronden de gemeten concentraties boven de (strengere) advieswaarde voor zwembadwater. Al deze vier locaties zijn gelegen in Noord-Holland. Voor deze locaties kunnen aanvullende maatregelen mogelijk nog tot verbetering leiden. Bij drie van deze locaties is de oorzaak van de hogere concentraties bekend, te weten: uitloging uit verontreinigde bodems op Schiphol. Alleen voor de Peddelpoel (Spaarnwoude) is de exacte bron nog niet duidelijk.
In bijlage 2 zijn de resultaten per zwemwaterlocatie opgenomen.
1.4 Conclusies
Alle zwemwaterlocaties onder de advieswaarde voor buitenzwemwater
Daarmee wordt geconcludeerd dat zwemmen in het beheergebied van Rijnland op de aangewezen zwemwaterlocaties met betrekking tot PFAS geen onacceptabele risico’s met zich meebrengt.
Geen significant verschil tussen provincies
Hoewel de spreiding in PFAS-concentraties in het Noord-Hollandse deel van Rijnland groter is dan in het Zuid-Hollandse deel, zijn de gemiddelde waarden zeer vergelijkbaar. Op het niveau van de individuele zwemwaterlocaties zijn er vier locaties, die relatief hoog zijn en waar mogelijk verbetering te realiseren is.
Vervolg > Voor de locatie Peddelpoel (Spaarnwoude) is het onbekend waar de hogere PFAS- concentraties vandaan komen. Hier wordt verdere onderzoeksmonitoring voorgesteld om de herkomst te achterhalen.
Bronnen en referenties -RIVM, 2024. Advieswaarden PFAS in zwemwater. RIVM-rapport 2024-0006.
-https://www.rivm.nl/pfas/rpf
Pagina 3 van 6
Hoogheemraadschap van Rijnland
PFAS-monitoring Zwemwater (2024)
25.008311
Bijlage 1. Gebruikte PFAS-analysepakketten.
PFAS 30 * AQUON-code Synoniem RPF rg (in ng/1) <0,05 - <0,5
Perfluorcarbonzuren TFA TFA 0,002 - PFBA PFBA 0,05 (altijd >) PFPA PFPeA 0,05 (altijd >) PFHXA PFHxXA 0,01 (altijd >) PFHpA PFHpA 1 (altijd >) slinvertPFOA PFOA 1 (altijd >)
PFOA 1
sverttPFOA 1 PFNA PFNA 10 <0,05 PFDA PFDA 10 <0,05 PFUdA PFUNDA 4 <0,05 PFDoOA PFDoDA 3 <0,05 PFTDA PFTrDA 3 <0,1 PFTeDA PFTeDA 0,3 <0,1 PFC16azr PFHXDA 0,02 - PFC18azr PFODA 0,02 - Perfluorsulfonzuren L_PFBS PFBS 0,001 (altijd >) PFC5asfzr PFPeS 0,6 <0,05 slinverPFHXS PFHXxS 0,6 (altijd >)
L_PFHXS 0,6
sverttPFHXxXS 0,6 L_PFHpS PFHpS 2 <0,05 slinvertPFOS PFOS 2 (<0,1)
PFOS 2
sverttPFOS 2 PFC9asfzr PFNS 2 <0,05 L_PFDS PFDS 2 <0,05 PFAS - overig FRD-903 HFPO-DA (GenX) 0,06 (altijd >) ADONA DONA 0,03 <0,05 6:2 FTOH 6:2 FTOH 0,02 - 8:2 FTOH 8:2 FTOH 0,04 - H-PFC6asfzr 4:2 FTS 0,05 <0,05 2PFC6yC2aisf 6:2 FTS 1 <0,5 H-PFC10asfzr 8:2 FTS 10 <0,05 H-PFC12asfzr 10:2 FTS 10 <0,1 PFOSA FOSA 2 <0,1 EtFOSAA EtFOSAA 2 - EtFOSA EtFOSA 2 <0,1 N-MeFOSAA MeFOSAA 2 <0,05 MeFOSA MeFOSA 2 - MeFBSAA MeFBSAA 0,001 - NC1yPFC4asfA MeFBSA 0,001 - PFC4asfAd PFBSA 0,001 - HPFHpA H-PFHpA 1 - H-PFUdA H-PFUdA 4 - 9-CI-PF3ONS 6:2 CI-PFESA 2 <0,1 11CIPF3OUdS 8:2 CI-PFESA 2 <0,2 bisPFC10yPO4 8:2 diPAP 0,1 - cF16C10ezr 0,1 <0,1 26CIF12C6oxT 0,1 - PF37DC1yOA 0,1 -
* totaal 36 PFAS, incl. 3 somparameters
De grijze RPF's zijn niet door het RIVM bepaald, maar zijn inschatting (expert oordeel), zodat deze PFAS toch
meegenomen kunnen worden met de toetsing aan de RIVM-advieswaarden voor zwemwater.
Pagina 4 van 6
Hoogheemraadschap van Rijnland
PFAS-monitoring Zwemwater (2024)
25.008311
Bijlage 2. Toetsresultaten PFAS zwemwaterlocaties Rijnland
Zwemwaterlocaties in Zuid-Holland
PFAS-totaal Locatiecode Omschrijving Datum ng PEQ/I Zwemwater PZH RO1023 Valedo plas 22-4-2024 31 - (doeshaven) 29-7-2024 37 RO373 Zegerplas 22-4-2024 30 - zuidoever 29-7-2024 30 RO374 Oosterduinse Meer 22-4-2024 43 - westoever 29-7-2024 50 RO429 Vlietland 22-4-2024 33 - surfstrand noordwestoever 29-7-2024 57 RO464 Vlietland 22-4-2024 33 - speelvijver 29-7-2024 60 RO515 Vlietland 22-4-2024 32 - badstrand noordoostoever 29-7-2024 43 RO533 t Joppe 22-4-2024 33 - westoever 29-7-2024 42 RO534 t Joppe 22-4-2024 42 - merenwijk 29-7-2024 51 RO536 Braassemermeer en Wijde Aa 22-4-2024 27 - braassemermeer 29-7-2024 38 RO538 Braassemermeer en Wijde Aa 22-4-2024 31 - wijde aa zuidzijde 29-7-2024 41 RO573 Zegerplas 22-4-2024 30 - speelvijver westoever 29-7-2024 34 RO580 Kagerplassen 22-4-2024 33 - kleipoel 29-7-2024 49 RO594 Valkenburgse Meer 22-4-2024 51 - valkenburgsemeer 29-7-2024 52 RO875 Kagerplassen 22-4-2024 33 - kaageiland 29-7-2024 48 RO928 Kagerplassen/Zevenhuizervaart 22-4-2024 36 -= camping spijkerboor europarcs 29-7-2024 51 RO941 Braassemermeer en Wijde Aa 22-4-2024 30 - venegat 29-7-2024 39 ROP01806 Broekvelden Vettenbroek 22-4-2024 53 - reeuwijkse hout 29-7-2024 56 ROP022A05 Zoetermeerse Plas 22-4-2024 46 -= noord aa zwemstrand 29-7-2024 55 ROP022A17 Zoetermeerse Plas 22-4-2024 45 - noord aa speelvijver 29-7-2024 56 ROP06703 Cronesteijn 22-4-2024 35 - waterspeelplaats 29-7-2024 46 ROP09477 Nieuwkoopse Plassen 22-4-2024 41 - meijepark 29-7-2024 48 ROP13412 Reeuwijkse Plassen 22-4-2024 42 - elfhoeven 29-7-2024 63 ROP15403 Klinkenbergerplas 22-4-2024 71 - noordwestoever 29-7-2024 68 ROP15404 Klinkenbergerplas 22-4-2024 69 - westoever 29-7-2024 64 ROP24735 Zoetermeerse Plas 22-4-2024 46 - noord aa naaktstrand 29-7-2024 53
Pagina 5 van 6
Hoogheemraadschap van Rijnland
PFAS-monitoring Zwemwater (2024)
25.008311
Zwemwaterlocaties in Noord-Holland
PFAS-totaal Locatiecode Omschrijving Datum ng PEQ/I Zwemwater PNH RO1039 Nieuwe Meer 15-4-2024 88 - zwemsteiger 22-7-2024 83 RO419 Bovenlanden Aalsmeer 15-4-2024 110 - oosterbad 22-7-2024 105 RO420 Zuid-Kennemerland 15-4-2024 20 -'t wed 22-7-2024 24 RO423 Zuid-Kennemerland 15-4-2024 32 - oosterplas 22-7-2024 38 RO579 Westeinderplassen 15-4-2024 29 - vrouwentroost 22-7-2024 33 RO607 Nieuwe Meer 15-4-2024 86 - westzijde oeverlanden 22-7-2024 122 RO749 Westeinderplassen 15-4-2024 28 - kudelstaart 22-7-2024 32 RO925 Molenplas 15-4-2024 40 - (haarlem) 22-7-2024 43 ROP180116 Toolenburger Plas 15-4-2024 20 - speelvijver 22-7-2024 23 ROP180147 Toolenburger Plas 15-4-2024 22 - grote strand 22-7-2024 20 ROP18046 Haarlemmermeerse Bosplas 15-4-2024 35 - zuidstrand 22-7-2024 39 ROP18048 Haarlemmermeerse Bosplas 15-4-2024 39 - spartelvijver 22-7-2024 39 ROP20802 Veerplas 15-4-2024 33 - noordzijde 22-7-2024 46 ROP30805 Westbroekplas 15-4-2024 67 - (noordzijde) 22-7-2024 31 ROP30833 Westbroekplas 15-4-2024 28 - villa westend 22-7-2024 34 ROP30910 Spaarnwoude 15-4-2024 37 - naaktrecreatie 22-7-2024 54 ROP30921 Spaarnwoude 15-4-2024 79 - peddelpoel 22-7-2024 96 ROP40120 Amsterdamse Bos 15-4-2024 32 - grote speelweide 22-7-2024 46
De lichtgele waarden liggen ruim onder de RIVM-advieswaarde voor PFAS in buitenzwemwater (dus voldoen aan de formele toetsing), maar boven
de advieswaarde voor zwembadwater.
Pagina 6 van 6