Zwolle, 23 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
2026
Een uitgave voor het werkveld
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl • Platform Gezinshuizen
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
Colofon
Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2026
Uitgave Kwaliteitscriteria Gezinshuizen www.kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl info@kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl
Samenstelling & Redactie Jeannette Vletter & Roel de Boer
Met dank aan Platform Gezinshuizen, initiatiefnemer Gezinshuizen, die middels o.a. een enquête input hebben geleverd Kernteam Gezinshuizen 2019, met name de Hogeschool Leiden en het Nederlands Jeugdinstituut, die de oorspronkelijke kwaliteitscriteria uit 2019 hebben ontwikkeld.
Datum van publicatie Oktober 2026
Copyright & Rechten © 2026 Kwaliteitscriteria Gezinshuizen. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 2
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
Inhoud
Overzicht van de onderdelen van deze uitgave.
Colofon............................................................................................................................................................................................................... 2 Inhoud................................................................................................................................................................................................................. 3 Samenvatting................................................................................................................................................................................................... 4 Verantwoording totstandkoming en herziening............................................................................................................................. 7
Kernsamenvatting.................................................................................................................................................................................... 7 1. Doel, status en reikwijdte van deze verantwoording.......................................................................................................... 7 2. Basis voor de actualisatie................................................................................................................................................................. 8 3. Proces in 2026: van concept-kader naar eigen actualisatievoorstel............................................................................ 8 4. Aantoonbare betrokkenheid van gezinshuisouders......................................................................................................... 10 5. Werkwijze voor de inhoudelijke herziening........................................................................................................................ 11 6. Inhoudelijke verantwoording van de belangrijkste wijzigingen................................................................................. 11 7. Samenvattende vergelijking 2019-2026................................................................................................................................ 18 8. Verwerking van de enquête in de herziening...................................................................................................................... 20 9. Conclusie.............................................................................................................................................................................................. 21 Bronnen..................................................................................................................................................................................................... 21 Bouwsteen I: De vakbekwame gezinshuisouder.......................................................................................................................... 22
1. Context vakbekwame gezinshuisouder.................................................................................................................................. 22 2. Kwaliteit vakbekwame gezinshuisouder............................................................................................................................... 22 3. Veldnormen vakbekwame gezinshuisouder........................................................................................................................ 24 Bouwsteen II: Leefklimaat in gezinshuizen.................................................................................................................................... 30
1. Context leefklimaat.......................................................................................................................................................................... 30 2. Kwaliteit leefklimaat....................................................................................................................................................................... 31 3. Veldnormen leefklimaat................................................................................................................................................................ 37 Bouwsteen III: Positie van de jeugdige en diens ouders........................................................................................................... 43
1. Context Positie van de jeugdige en diens ouders............................................................................................................... 43 2. Beschrijving van kwaliteit: positie, participatie en rechtsbescherming van jeugdige en ouders................. 43 3. Veldnormen positie, participatie en rechtsbescherming................................................................................................ 48 Bouwsteen IV: Professionele organisatie, kwaliteit en verantwoording........................................................................... 53
1. Context Professionele organisatie, kwaliteit en verantwoording............................................................................... 53 2. Beschrijving van kwaliteit: professionele organisatie, kwaliteit en verantwoording....................................... 54 3. Veldnormen Professionele organisatie, kwaliteit en verantwoording..................................................................... 62 Begrippenlijst............................................................................................................................................................................................... 70 Bijlage A – Vraag-voor-vraag verwerking van de enquête....................................................................................................... 74 Bijlage B – Registratie van betrokkenheid...................................................................................................................................... 90
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 3
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
De Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2026 beschrijven wat nodig is om verantwoorde gezinshuiszorg te bieden. Een gezinshuis wordt gezien als een kleinschalige, gezinsgerichte vorm van professionele jeugdhulp, waarin jeugdigen wonen en worden opgevoed in een zo gewoon mogelijke woon- en leefomgeving. Professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning zijn verweven met het dagelijks samenleven.
Centraal staat dat gezinshuiszorg zowel gezinsgericht als professioneel is. De huiselijke omgeving doet niet af aan de professionele verantwoordelijkheid van de gezinshuisouder, de rechten van jeugdigen of de organisatorische verantwoordelijkheid van de jeugdhulpaanbieder. Tegelijk moeten regels, toezicht en professionele ondersteuning niet leiden tot onnodige institutionalisering van het dagelijks leven.
Bouwsteen I – De vakbekwame gezinshuisouder
De gezinshuisouder is een beroepsmatig gekwalificeerde jeugdprofessional en handelt binnen de eigen beroepskwalificatie, vakbekwaamheid, bevoegdheid en toebedeelde professionele verantwoordelijkheid. De norm verantwoorde werktoedeling bepaalt welke werkzaamheden zelfstandig kunnen worden uitgevoerd en wanneer een geregistreerde professional nodig is.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen SKJ/BIG-geregistreerde en niet-geregistreerde gezinshuisouders. Een niet-geregistreerde gezinshuisouder beschikt minimaal over een relevante beroepskwalificatie op mbo-4-niveau of een relevante hbo- of wo-opleiding. Deze kan zelfstandig werkzaamheden uitvoeren die passen bij de eigen kwalificatie en vakbekwaamheid. Waar de norm verantwoorde werktoedeling geregistreerde inzet vereist, wordt deze georganiseerd.
Bij een geregistreerde gezinshuisouder geldt als uitgangspunt dat deze zelf professionele verantwoordelijkheid en regie draagt voor de gezinshuiszorg en het hulpverleningsplan, voor zover dit binnen het eigen professionele domein en de vakbekwaamheid valt. De aanwezigheid van een gedragswetenschapper of andere professional betekent niet automatisch dat deze toezicht houdt of de professionele verantwoordelijkheid overneemt.
Blijvend leren, professionele reflectie, samenwerking, het herkennen van grenzen van deskundigheid en aandacht voor professionele belastbaarheid maken eveneens deel uit van vakbekwaam gezinshuisouderschap.
Bouwsteen II – Leefklimaat in gezinshuizen
Het gezinshuis biedt een veilige, huiselijke en gezinsgerichte woon- en leefomgeving. Het dagelijks leven wordt zoveel mogelijk georganiseerd vanuit gewone gezins- en leefpatronen. Iedere jeugdige beschikt als uitgangspunt over een eigen slaapkamer en heeft recht op privacy, persoonlijke ruimte, sociale contacten, onderwijs of daginvulling en deelname aan het gewone maatschappelijke leven.
De zorg wordt zo georganiseerd dat jeugdigen continuïteit ervaren en kunnen rekenen op bekende en toegeruste personen. Tegelijk hoeft de gezinshuisouder niet persoonlijk 24 uur per dag beschikbaar te zijn. Vervanging en professionele achtervang worden georganiseerd waar dat nodig is.
Een belangrijk uitgangspunt is duurzame uitvoerbaarheid. De rechten en ondersteuningsbehoeften van jeugdigen worden gecombineerd met een leefbare woon-, werk- en leefsituatie voor de gezinshuisouder en andere bewoners. Ook rust, herstel, vrije tijd en een eigen sociaal en privéleven van de gezinshuisouder zijn relevant voor de continuïteit en kwaliteit van de gezinshuiszorg.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 4
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
Bijzondere aandacht is er voor sociale en seksuele veiligheid, ontwikkeling en autonomie, relaties met ouders en netwerk en de positie van eigen kinderen van gezinshuisouders. Eigen kinderen maken geen deel uit van de professionele zorgstructuur en mogen niet structureel worden belast met zorgtaken of verantwoordelijkheden.
De criteria verduidelijken ook de grenzen rond vrijheid en privacy. Huisregels zijn geen zelfstandige grond om rechten te beperken. In een open gezinshuis worden geen vrijheidsbeperkende maatregelen tegen de wil van een jeugdige toegepast zonder wettelijke grondslag. Eerst wordt gezocht naar minder ingrijpende pedagogische, relationele of organisatorische alternatieven.
Bouwsteen III – Positie van de jeugdige en diens ouders
De jeugdige en diens ouders worden overeenkomstig leeftijd, ontwikkeling, gezag en rechtspositie betrokken bij de hulp. Iedere jeugdige heeft een individueel hulpverleningsplan en krijgt begrijpelijke informatie over de hulp, afspraken, rechten en beslissingen. Participatie betekent niet dat alle betrokkenen dezelfde professionele of juridische beslissingsbevoegdheid hebben.
Jeugdigen en ouders hebben rechtstreeks toegang tot een onafhankelijke vertrouwenspersoon en worden geïnformeerd over de klachtenregeling. Hiervoor is geen toestemming van de gezinshuisouder of aanbieder nodig.
Matching wordt gezien als een professionele kwaliteits- en veiligheidsafweging. Niet alleen de behoeften van de jeugdige tellen mee, maar ook de deskundigheid en capaciteit van het gezinshuis, de bewonerssamenstelling, eigen kinderen, veiligheid en duurzame uitvoerbaarheid.
Als uitgangspunt geldt maximaal zes geplaatste jeugdigen. Gemotiveerde afwijking is mogelijk wanneer kwaliteit, veiligheid, individuele aandacht, relationele continuïteit en het gezinsgerichte karakter behouden blijven. Bij meer dan zes moet worden beoordeeld of nog sprake is van gezinshuiszorg en niet feitelijk van groepsgerichte residentiële zorg.
De criteria onderscheiden daarnaast duidelijk ouderlijk gezag, juridische beslissingsbevoegdheid, professionele verantwoordelijkheid, professionele regie en organisatorische verantwoordelijkheid. Een gedragswetenschapper, gecertificeerde instelling of andere professional neemt niet automatisch de verantwoordelijkheid voor het hulpverleningsplan van de gezinshuiszorg over.
Bouwsteen IV – Professionele organisatie, kwaliteit en verantwoording
De organisatie rond het gezinshuis moet professionele zorg mogelijk maken en borgen. De jeugdhulpaanbieder is verantwoordelijk voor de organisatorische voorwaarden, waaronder werktoedeling, vakbekwame inzet, continuïteit, veiligheid en kwaliteitsborging. De gezinshuisouder blijft binnen de eigen verantwoordelijkheid aanspreekbaar voor het eigen professionele handelen.
De organisatievorm verandert deze verantwoordelijkheden niet. Een zelfstandig gezinshuis dat zelf jeugdhulpaanbieder is, draagt zelf de bijbehorende organisatorische verantwoordelijkheden. Bij samenwerking met een andere aanbieder moet duidelijk zijn hoe professionele en organisatorische verantwoordelijkheden zijn verdeeld.
Aanvullende deskundigheid, waaronder gedragswetenschappelijke expertise, moet beschikbaar zijn wanneer de zorgvraag daarom vraagt. Consultatie, casuïstiekbespreking en professionele tegenspraak zijn onderdeel van goede samenwerking, maar vormen op zichzelf geen hiërarchische of toezichthoudende verhouding.
Kwaliteit en veiligheid worden systematisch bewaakt via een kwaliteitscyclus, veiligheidsmanagement, dossiervoering, privacy en informatiebeveiliging, leren van incidenten en klachten en interne of externe kwaliteitstoetsing. Ervaringen van jeugdigen en ouders maken daarvan deel uit.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 5
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
Ook bestuur, medezeggenschap, intern toezicht en financiën moeten zijn ingericht op een manier die past bij de omvang en rechtsvorm van de aanbieder. Kleinschaligheid betekent niet minder verantwoordelijkheid, maar vraagt om proportionele inrichting. Financiële en organisatorische belangen mogen niet ten koste gaan van kwaliteit, veiligheid of continuïteit; zakelijke en privéfinanciën moeten voldoende van elkaar te onderscheiden zijn
Kern
De Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2026 brengen vier zaken bij elkaar: vakbekwaam professioneel handelen, een gezinsgericht leefklimaat, de rechten en positie van jeugdigen en ouders, en een organisatie die kwaliteit en verantwoordelijkheid borgt.
De rode draad is dat gezinshuiszorg professionele jeugdhulp is, maar juist haar kracht ontleent aan een zo gewoon mogelijke gezinsgerichte woonomgeving. De criteria stellen daarom duidelijke ondergrenzen voor kwaliteit, veiligheid, rechtsbescherming en verantwoordelijkheid, met ruimte voor professionele afwegingen en voor verschillen tussen jeugdigen en gezinshuizen.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 6
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2026
Proces, betrokkenheid van gezinshuisouders en inhoudelijke onderbouwing
Oktober 2026
www.kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl
Dit document verantwoordt hoe Platform Gezinshuizen het voorstel voor de actualisatie van de Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2019 naar de Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2026 heeft uitgewerkt.
Betrokkenheid in drie fasen
De betrokkenheid van gezinshuisouders vond plaats via drie verschillende vormen: onderschrijving van een position paper over de koers van de herziening, een inhoudelijke enquête over de belangrijkste herzieningsthema’s en een online feedbackmogelijkheid op het uitgewerkte concept. Deze vormen hadden ieder een andere functie en worden daarom afzonderlijk verantwoord.
| Fase | Bereik | Functie in het proces |
|---|---|---|
| Position paper | 178 volledige onderschrijvingen | Draagvlak voor de koers: actualiseren van de criteria uit 2019 en behoud van een gelijkwaardige professionele positie binnen de jeugdzorgketen. |
| Enquête actualisatie | 153 responsen; 102 volledig en 51 onvolledig | Inhoudelijke input op thema’s zoals opleiding, registratie, werktoedeling, vrijheid en begrenzing, omvang, screening en seksuele veiligheid. |
| Online conceptconsultatie | 30 accounts aangemaakt; 0 inhoudelijke feedbackreacties ingediend | Mogelijkheid om het uitgewerkte concept te lezen en schriftelijk feedback te geven. |
De Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2026 zijn door Platform Gezinshuizen uitgewerkt als voorstel voor actualisatie van de landelijke Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2019. Dit verantwoordingsdocument beschrijft waarom die actualisatie nodig werd geacht, hoe gezinshuisouders in het proces zijn betrokken, welke andere bronnen zijn gebruikt en hoe keuzes in de herziene criteria zijn onderbouwd.
De verantwoording heeft twee functies. Ten eerste maakt zij het proces controleerbaar: welke signalen, consultaties en bronnen zijn gebruikt en welke ruimte voor inspraak is geboden. Ten tweede maakt zij de inhoudelijke keuzes navolgbaar: welke onderdelen uit 2019 zijn behouden, welke zijn verduidelijkt en waar is bewust voor een andere formulering of normering gekozen.
De enquête, de position paper en de online feedbackronde zijn daarbij niet gebruikt als formele stemming over professionele normen. Kwaliteitscriteria moeten ook verenigbaar zijn met wet- en regelgeving, professionele standaarden, rechtsbescherming van jeugdigen en de
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 7
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
verantwoordelijkheden van jeugdhulpaanbieders en individuele professionals. Waar praktijkopvattingen uiteenliepen, is daarom gezocht naar een onderbouwde professionele ondergrens met ruimte voor gemotiveerde afwegingen.
2.1 De Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2019
De landelijke Kwaliteitscriteria Gezinshuizen uit 2019 zijn ontwikkeld met brede inbreng vanuit het werkveld. Het uitgangspunt was te beschrijven wat goede gezinshuiszorg inhoudt, terwijl gezinshuisouders en ondersteunende partijen ruimte hielden om zelf vorm te geven aan de manier waarop zij die kwaliteit realiseren. Het principe “pas toe of leg uit” was daarbij belangrijk.
2.2 Evaluatie in 2021
De evaluatie uit 2021 liet volgens de bestaande verantwoording een groot draagvlak voor de kwaliteitscriteria zien. Tegelijk werden ontwikkelpunten genoemd, waaronder nadere duiding van opleidingsniveau en omvang van gezinshuizen, meer aandacht voor professionele samenwerking, de positie van eigen kinderen en actualisering van de tekst over beperkende maatregelen.
2.3 Ontwikkelingen in wetgeving, professionele kaders en toezicht
Na 2021 ontwikkelden wetgeving en professionele kaders zich verder. Daarnaast publiceerde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in 2025 de analyse “Zo thuis mogelijk opgroeien”. Daarin kwamen onder meer veiligheid, seksuele ontwikkeling, vrijheidsbeperking, deskundigheid, verantwoorde werktoedeling, omvang van gezinshuizen en organisatorische kwaliteitsborging als aandachtspunten naar voren. Deze ontwikkelingen vormden inhoudelijke aanleiding om de criteria uit 2019 te actualiseren.
Uitgangspunt van de actualisatie
De herziening is opgezet als doorontwikkeling van 2019, niet als breuk met het bestaande fundament. Kleinschaligheid, het gezinsgerichte karakter, professionele ruimte en de vier bouwstenen blijven herkenbaar, terwijl onderwerpen die juridisch, professioneel of organisatorisch verduidelijking vragen scherper zijn uitgewerkt.
3.1 Presentatie van het concept Kwaliteitskader Gezinshuiszorg
[In het proces van de landelijke herziening werd een concept “Kwaliteitskader Gezinshuiszorg”](https://kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl/bibliotheek/send/9-kernteam-gezinshuizen/20-concept-kwaliteitskader-gezinshuiszorg-concept-v0-3) gepresenteerd, aangevuld met onder meer een beroepsprofiel, beroepscode, samenwerkingscode en verdere uitwerkingen rond toetsing en professionele positionering. Platform Gezinshuizen onderschreef de ambitie om kwaliteit, veiligheid en professionaliteit te versterken, maar stelde dat het concept “Kwaliteitskader Gezinshuiszorg” verder ging dan actualisering van de Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2019.
Het platform signaleerde met name het risico dat gezinshuisouders via afzonderlijke codes, registers, toetsingsvormen en verantwoordingsplichten professioneel meer afzonderlijk van de gezamenlijke jeugdzorgketen zouden worden gepositioneerd. De centrale vraag werd daarom of professionalisering
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 8
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
zou plaatsvinden binnen een gezamenlijke professionele basis, met wederkerige verantwoordelijkheden voor alle ketenpartners, of via een afzonderlijk regime voor gezinshuisouders.
3.2 Position paper “Niet buiten de keten, maar gelijkwaardig daarbinnen”
[Op 15 augustus 2026 publiceerde Platform Gezinshuizen de position paper “Niet buiten de keten, maar](https://kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl/bibliotheek/send/6-platform-gezinshuizen/18-position-paper-niet-buiten-de-keten-maar-gelijkwaarig-daarbinnen) [gelijkwaardig daarbinnen”. Daarin werd gepleit voor actualisering van het bestaande, breed gedragen](https://kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl/bibliotheek/send/6-platform-gezinshuizen/18-position-paper-niet-buiten-de-keten-maar-gelijkwaarig-daarbinnen) kader uit 2019 in plaats van vervanging door een fundamenteel nieuw stelsel. De position paper legde nadruk op professionele gelijkwaardigheid, wederkerigheid, zeggenschap, proportionaliteit en aantoonbaar mandaat bij de ontwikkeling van beroepsnormen.
Voorwaarde uit de position paper
Betekenis voor de herziening
Actualiseren waar actualisering volstaat
Behoud het fundament van 2019 en wijzig uitgangspunten alleen wanneer daarvoor een aantoonbare noodzaak bestaat.
Maak wederkerigheid bindend
Kwaliteit is mede afhankelijk van de ondersteuningsstructuur; verantwoordelijkheden van ketenpartners moeten daarom zichtbaar en aanspreekbaar zijn.
Behoud aansluiting bij de hele jeugdzorgketen
Voorkom een afzonderlijk professioneel regime dat gezinshuisouders losmaakt van de gezamenlijke professionele basis.
Borg representativiteit en mandaat
Normen voor de beroepsgroep moeten aantoonbaar gedragen worden door de professionals waarop zij betrekking hebben.
Organiseer professionele zeggenschap structureel
Gezinshuisouders moeten niet alleen reageren op voorstellen, maar aantoonbaar invloed hebben op ontwikkeling en wijziging van normen.
3.3 Onderschrijving van de position paper
De position paper werd 178 keer volledig onderschreven. Deze onderschrijvingen zijn in dit document opgevat als steun voor de koers en uitgangspunten van de position paper: actualiseren van de kwaliteitscriteria uit 2019, behoud van aansluiting bij de gezamenlijke jeugdzorgketen en aandacht voor wederkerige verantwoordelijkheid en professionele zeggenschap.
De onderschrijvingen worden niet gebruikt als bewijs dat 178 personen instemmen met iedere afzonderlijke norm in het later uitgewerkte voorstel. Het betreft draagvlak voor de positionering en de gekozen richting van het vervolgproces.
3.4 Vervolg na de position paper
Na publicatie van de position paper werd het concept Kwaliteitskader Gezinshuiszorg offline gehaald en werden aangekondigde vervolgbijeenkomsten geannuleerd. Platform Gezinshuizen besloot daarop zelf een voorstel uit te werken voor actualisatie van de Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2019. Het uitgangspunt bleef dat kwaliteitsverbetering nodig kan zijn, maar dat de bestaande criteria als fundament behouden konden blijven en gericht moesten worden geactualiseerd.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 9
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
4.1 Drie verschillende vormen van betrokkenheid
De betrokkenheid van gezinshuisouders is niet beperkt gebleven tot één consultatiemoment. In drie opeenvolgende fasen zijn verschillende mogelijkheden geboden om richting te geven aan het proces, inhoudelijke ervaringen in te brengen en op het uitgewerkte concept te reageren.
| Fase | Vorm van betrokkenheid | Aantal | Wat ermee is gedaan |
|---|---|---|---|
| 1. Koers en positionering | Openbare onderschrijving van de position paper | 178 volledige onderschrijvingen | Gebruikt als onderbouwing voor de keuze om de criteria uit 2019 als basis te actualiseren en professionele gelijkwaardigheid binnen de keten als uitgangspunt te nemen. |
| 2. Inhoudelijke consultatie | Enquête over hoofdthema’s van de herziening | 153 responsen; 102 volledig, 51 onvolledig | De 102 volledig ingevulde vragenlijsten vormden de basis voor de inhoudelijke analyse. Open opmerkingen zijn thematisch meegewogen. |
| 3. Feedback op concept | Online toegang tot het concept met mogelijkheid om feedback in te dienen | 30 accounts; 0 ingediende feedbackreacties | Het concept is toegankelijk gemaakt voor inhoudelijke controle. Via deze route zijn geen wijzigingsvoorstellen ontvangen. |
4.2 Enquête over de hoofdthema’s
Na het besluit om zelf een actualisatievoorstel uit te werken, heeft Platform Gezinshuizen een enquête uitgezet over onderwerpen die voor de herziening als bepalend werden gezien. De Lime Surveyregistratie vermeldt 153 responsen: 102 volledig ingevulde enquêtes en 51 onvolledig ingevulde enquêtes. De inhoudelijke resultatenrapportage waarop de verdere analyse is gebaseerd, bevat de 102 volledige responsen.
De enquête behandelde onder meer beroepskwalificatie en registratie, werkervaring, de norm verantwoorde werktoedeling, professionele positie van geregistreerde en niet-geregistreerde gezinshuisouders, vrijheid en pedagogische begrenzing, veiligheid en screening, seksuele ontwikkeling, omvang van gezinshuizen, bereikbaarheid en professionele achtervang.
De enquête is gebruikt als consultatiebron en niet als stemming. Kwantitatieve uitkomsten maakten patronen en verschillen in opvatting zichtbaar; open antwoorden zijn gebruikt om dilemma’s, argumenten en praktijkervaringen te begrijpen. Een meerderheid voor een antwoordoptie is alleen overgenomen wanneer dit ook inhoudelijk paste binnen wetgeving, professionele normen en de systematiek van de criteria.
4.3 Online feedback op het uitgewerkte concept
Na verwerking van de enquête en de inhoudelijke bronnen is het concept voor de actualisatie online geplaatst. Geïnteresseerden konden een account aanmaken om het concept te lezen en via dezelfde omgeving feedback in te dienen. Er zijn 30 accounts aangemaakt. Via deze consultatieroute is geen inhoudelijke feedback ingediend.
Het ontbreken van reacties wordt niet geïnterpreteerd als formele instemming of unanimiteit. Het is wel relevant voor de procesverantwoording: er is een afzonderlijke mogelijkheid geboden om na de enquête op het concrete uitgewerkte voorstel te reageren, en via die route zijn geen wijzigingsvoorstellen ontvangen.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 10
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
De herziening is gebaseerd op een combinatie van bestaande kwaliteitscriteria, evaluatie, toezicht, weten regelgeving, professionele kaders en praktijkinbreng. Geen enkele bron is op zichzelf beslissend gemaakt.
Bron
Rol in de herziening
Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2019
Fundament en bestaande professionele standaard.
Evaluatie 2021
Inzicht in draagvlak, werking in de praktijk en ontwikkelpunten.
Wet- en regelgeving en professionele kaders
Juridische en professionele ondergrenzen, onder meer voor verantwoorde hulp, werktoedeling, rechtspositie en organisatorische verantwoordelijkheden.
IGJ-analyse 2025
Toezichtbevindingen en aandachtspunten rond kwaliteit en veiligheid.
Position paper en 178 onderschrijvingen
Koersbepaling: actualiseren in plaats van vervangen; gelijkwaardige professionele positie binnen de keten.
Enquête gezinshuisouders
Praktijkervaringen, dilemma’s en voorkeuren op de belangrijkste herzieningsthema’s.
Online conceptconsultatie
Mogelijkheid om op het uitgewerkte voorstel te reageren.
Bij tegengestelde uitkomsten is gezocht naar een formulering die de professionele ondergrens duidelijk maakt zonder onnodig te uniformeren. Dat is bijvoorbeeld zichtbaar bij het opleidingsniveau en het uitgangspunt van maximaal zes geplaatste jeugdigen.
Onderstaande paragrafen brengen de belangrijkste inhoudelijke bewegingen van 2019 naar 2026 bijeen. De tekst is gebaseerd op de afzonderlijke inhoudelijke verantwoording van de herziening en wordt in hoofdstuk 7 gekoppeld aan de uitkomsten van de enquête.
6.1 Van professioneel opvoederschap naar gezinshuiszorg als professionele jeugdhulp
In 2019 werd een gezinshuis omschreven als een kleinschalige vorm van jeugdhulp, georganiseerd vanuit een ‘natuurlijk gezinssysteem’, waarin gezinshuisouders volgens het 24x7-principe opvoeding, ondersteuning en zorg bieden. Het gezinshuis werd daarnaast beschreven als behandelcontext en het multidisciplinaire team ondersteunde kind, gezinshuisouders en ouders.
In de concept-herziening 2026 wordt scherper onderscheid gemaakt tussen de gezinsgerichte woonen leefomgeving en het professionele karakter van de jeugdhulp. Een gezinshuis wordt omschreven als een kleinschalige, gezinsgerichte vorm van professionele jeugdhulp. De gezinshuisouder is een beroepsmatig gekwalificeerde jeugdprofessional die handelt binnen de eigen vakbekwaamheid, bevoegdheid en toebedeelde professionele verantwoordelijkheid.
Daarmee verschuift het accent van een natuurlijk gezinssysteem waarin professionele hulp wordt geboden naar professionele jeugdhulp binnen een zo gewoon mogelijke, gezinsgerichte woon- en leefomgeving. Dat dagelijks samenleven een wezenlijk onderdeel van gezinshuiszorg is, blijft onverminderd behouden.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 11
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
6.2 Beroepskwalificatie en verantwoorde werktoedeling
De criteria uit 2019 bepaalden dat de kerntaak van gezinshuisouders hbo-werk- en denkniveau vraagt, zonder dat daarvoor noodzakelijkerwijs een hbo-diploma vereist was. Competentiegericht toetsen en een brede screening op geschiktheid, waaronder persoonseigenschappen, levensloop, professionele achtergrond, kennis en motivatie, speelden een belangrijke rol.
De evaluatie uit 2021 liet zien dat juist rond opleidingsniveau behoefte bestond aan nadere duiding. Daarbij werd ook benoemd dat gemeenten steeds vaker eigen, zwaardere eisen stelden en dat onderzocht moest worden hoe opleiding, ervaring en de inzet van geregistreerde professionals zich tot elkaar verhouden.
De concept-herziening 2026 kiest daarom voor een explicietere benadering vanuit beroepskwalificatie, vakbekwaamheid en verantwoorde werktoedeling. Voor geregistreerde gezinshuisouders vormt beroepsopleiding en registratie de basis voor de werkzaamheden en professionele verantwoordelijkheden die aan hen worden toebedeeld. Niet-SKJ/BIG-geregistreerde gezinshuisouders beschikken ten minste over een relevante erkende mbo-4-beroepskwalificatie of relevante hbo- of woopleiding. Zij kunnen zelfstandig werkzaamheden uitvoeren die passen bij hun beroepskwalificatie en vakbekwaamheid; waar de norm verantwoorde werktoedeling een geregistreerde professional verlangt, wordt deze betrokken.
Dit sluit aan bij de wettelijke systematiek. Artikel 4.1.1 Jeugdwet verplicht aanbieders tot verantwoorde hulp en passende verantwoordelijkheidstoedeling; artikel 5.1.1 Besluit Jeugdwet regelt de inzet van geregistreerde professionals.
De noodzaak van verduidelijking wordt ook bevestigd door de IGJ. In 9 van de 33 bezochte gezinshuizen werd in het onderzoek van 2025 niet voldaan aan de norm verantwoorde werktoedeling en bij ongeveer de helft zag de inspectie ruimte of noodzaak voor verbetering van deskundigheid.
Screening anders uitgewerkt
De concept-herziening neemt niet iedere bestaande vorm van screening ongewijzigd over. Waar in 2019 een brede competentie- en geschiktheidsscreening centraal stond, wordt in 2026 primair uitgegaan van een aantoonbare relevante beroepskwalificatie, concrete vakbekwaamheid, VOG, verantwoorde werktoedeling en gerichte aanvullende ontwikkeling.
Daarmee verdwijnt beoordeling van bekwaamheid niet. De beoordeling wordt specifieker gekoppeld aan de werkzaamheden die daadwerkelijk worden uitgevoerd. Een algemene geschiktheidsscreening kan een ontbrekende relevante beroepskwalificatie niet vervangen.
6.3 Geregistreerde en niet-geregistreerde gezinshuisouders
De criteria van 2019 boden al ruimte voor gecombineerde inzet van geregistreerde en nietgeregistreerde professionals, maar werkten hun afzonderlijke professionele posities minder uitgebreid uit.
In de concept-herziening worden beide routes explicieter beschreven. Een geregistreerde gezinshuisouder voert toegedeelde werkzaamheden vanuit de eigen professionele verantwoordelijkheid uit. Binnen de criteria geldt als uitgangspunt dat deze gezinshuisouder tevens de professionele verantwoordelijkheid en regie voor het hulpverleningsplan van de gezinshuiszorg draagt, voor zover dit binnen het eigen professionele domein en de eigen vakbekwaamheid valt.
Een niet-geregistreerde gezinshuisouder voert zelfstandig werkzaamheden uit die passen bij de eigen beroepskwalificatie en vakbekwaamheid. Waar geregistreerde inzet nodig is, moeten taakverdeling,
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 12
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
professionele regie, informatie-uitwisseling, ruggespraak, bereikbaarheid en bekwaamheid aantoonbaar zijn georganiseerd.
Voor niet-SKJ/BIG-geregistreerde gezinshuisouders is daarnaast Registerplein opgenomen als middel om blijvende professionele ontwikkeling aantoonbaar te borgen. De criteria maken expliciet dat Registerplein daarmee geen SKJ- of BIG-registratie vervangt en iemand niet tot geregistreerde professional maakt in de betekenis van de norm verantwoorde werktoedeling.
6.4 Positie van de gedragswetenschapper en het multidisciplinaire team
De criteria uit 2019 gaven de gedragswetenschapper een stevige structurele positie. Zij bepaalden dat, gezien de complexiteit van de doelgroep, altijd een geregistreerde gedragswetenschapper betrokken was die samen met de gezinshuisouder verantwoordelijkheid droeg voor passende hulp en begeleiding. In de veldnorm werd bovendien bepaald dat het multidisciplinaire team in ieder geval een geregistreerde gedragswetenschapper omvatte.
De evaluatie van 2021 liet zien dat het werkveld professionele samenwerking centraler wilde positioneren.
In 2026 wordt de gezinshuisouder daarom nadrukkelijk als volwaardig professional binnen het multidisciplinaire team gepositioneerd. Welke disciplines deelnemen en hoe intensief zij betrokken zijn, volgt uit de zorg- en ondersteuningsbehoeften van de jeugdige. Deelname aan het MDT verandert de eigen professionele, organisatorische of juridische verantwoordelijkheid van betrokken professionals niet.
Tegelijkertijd blijft gedragswetenschappelijke expertise structureel beschikbaar. Het gezinshuis beschikt aantoonbaar, zelfstandig of via de jeugdhulpaanbieder, over een structurele samenwerkingsmogelijkheid met een gedragswetenschapper of andere passend gekwalificeerde specialist voor onder meer consultatie, casuïstiekbespreking, advisering en supervisie. De beschikbaarheid daarvan betekent niet automatisch dat de gedragswetenschapper inhoudelijk toezicht houdt op de gezinshuisouder of de professionele verantwoordelijkheid overneemt.
Dit sluit aan bij de zorg van de IGJ dat kleinschaligheid niet mag leiden tot een gesloten systeem zonder voldoende externe reflectie. De inspectie noemt de betrokkenheid van andere professionals, waaronder gedragswetenschappelijke deskundigheid, en toegang tot een onafhankelijke vertrouwenspersoon als belangrijke waarborgen.
6.5 Grootte van het gezinshuis
De criteria uit 2019 koppelden de omvang aan de gezamenlijke zorgzwaarte. Bij een hoge gezamenlijke zorgzwaarte werd uitgegaan van doorgaans vier geplaatste jeugdigen en bij een lagere gezamenlijke zorgzwaarte van doorgaans zes.
De evaluatie van 2021 liet zien dat juist hierover veel discussie bestond. De open norm werd enerzijds gewaardeerd, maar gezinshuisouders, aanbieders en gemeenten vroegen anderzijds om meer duidelijkheid. Er werd onder meer expliciet de vraag gesteld of een gezinshuis met meer dan zes of acht jeugdigen nog als gezin kan functioneren.
De IGJ heeft deze discussie in 2025 verder aangescherpt. In vijf van de 33 bezochte gezinshuizen woonden zeven of meer jeugdigen. De inspectie zag in deze beperkte groep over de breedte een lagere kwaliteit dan bij gezinshuizen met zes of minder jeugdigen en verwees naar de bestaande norm van vier tot zes, afhankelijk van omstandigheden en gezamenlijke zorgzwaarte.
De concept-herziening bepaalt daarom dat een gezinshuis in beginsel plaats biedt aan maximaal zes geplaatste jeugdigen. Het verantwoorde aantal wordt echter niet uitsluitend door het getal bepaald.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 13
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
Ook zorgzwaarte, bewonerssamenstelling, eigen kinderen, professionele capaciteit, benodigde personele inzet, individuele aandacht, nabijheid en continuïteit moeten worden meegewogen. Gemotiveerde afwijking is mogelijk wanneer kwaliteit, veiligheid, relationele continuïteit en het gezinsgerichte karakter aantoonbaar gewaarborgd blijven. Bij meer dan zes jeugdigen moet expliciet worden beoordeeld of de zorg niet feitelijk het karakter van groepsgerichte residentiële zorg krijgt.
Daarmee wordt kleinschaligheid duidelijker genormeerd zonder te veronderstellen dat zes jeugdigen in iedere situatie automatisch verantwoord is.
6.6 Vrijheidsbeperking, huisregels, privacy en rechtsbescherming
Dit is een van de meest wezenlijke juridische wijzigingen.
In de criteria uit 2019 stond dat vrijheidsbeperking of digitaal toezicht, waaronder camera’s en gps, kon worden gebruikt wanneer dit ‘in het belang van het kind’ was en de maatregel in het hulpverleningsplan was vastgelegd.
De juridische en toezichthoudende inzichten zijn sindsdien aangescherpt. De IGJ stelt dat voor vrijheidsbeperking in open jeugdhulp geen algemene wettelijke grondslag bestaat. De inspectie trof bij 18 van de 33 bezochte gezinshuizen vrijheidsbeperkende maatregelen aan. IGJ De Wet rechtspositie gesloten jeugdhulp trad op 1 januari 2024 in werking en regelt juist voor gesloten jeugdhulp onder welke voorwaarden vrijheidsbeperkende maatregelen kunnen worden toegepast.
De conceptcriteria bepalen daarom dat in een open gezinshuis geen vrijheidsbeperkende maatregelen tegen de wil van een jeugdige worden toegepast zonder specifieke wettelijke grondslag. Opname in het hulpverleningsplan, toestemming van ouders, instemming van een gedragswetenschapper, een multidisciplinair overleg of een besluit van de aanbieder scheppen op zichzelf geen wettelijke bevoegdheid.
Ook cameratoezicht, digitale monitoring, het doorzoeken van kamers en bezittingen en het gebruik van algemene huisregels als grond voor beperkingen zijn in 2026 aanzienlijk preciezer genormeerd.
6.7 Veiligheidsmanagement
Veiligheid was ook in 2019 onderdeel van de criteria, maar in de concept-herziening is veiligheidsmanagement systematischer en toetsbaarder uitgewerkt.
De IGJ constateerde bij twee derde van de bezochte gezinshuizen, 21 van de 33, dat verbetering nodig was in het inschatten van en handelen naar veiligheidsrisico’s. De inspectie zag dat risico’s vaak wel bekend waren, maar niet altijd voldoende werden vastgelegd of multidisciplinair en over alle relevante levensdomeinen werden gewogen.
De conceptcriteria onderscheiden daarom risico’s op organisatieniveau en individuele risico’s. Zij benoemen onder meer brandveiligheid, medicatieveiligheid, informatiebeveiliging, personele bezetting, agressie, weglopen, zelfbeschadiging, suïcidaliteit, seksuele veiligheid en middelengebruik. Risico’s worden niet alleen periodiek, maar ook bij relevante veranderingen opnieuw beoordeeld.
De veldnorm verlangt bovendien dat relevante individuele veiligheidsrisico’s zo nodig in het hulpverleningsplan worden verwerkt en dat preventieve acties, signalen, handelingsafspraken en verantwoordelijkheden worden vastgelegd.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 14
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
6.8 Seksuele ontwikkeling en seksuele veiligheid
De IGJ constateerde in 2025 dat signalen en meldingen over gezinshuizen relatief vaak betrekking hadden op seksueel grensoverschrijdend gedrag. De inspectie adviseert daarom expliciet aandacht te besteden aan gezonde seksuele ontwikkeling, seksuele veiligheid en een veilige zorgrelatie.
De conceptcriteria geven dit onderwerp een expliciete plaats. Binnen het leefklimaat moet aandacht bestaan voor lichamelijke en seksuele ontwikkeling, relaties, intimiteit, persoonlijke grenzen en weerbaarheid. Signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, seksuele onveiligheid en verhoogde kwetsbaarheid moeten tijdig worden herkend en professioneel worden opgevolgd.
In de bijbehorende veldnorm wordt bovendien verlangd dat waar nodig aanvullende deskundigheid wordt betrokken en dat bij plaatsing en relevante veranderingen opnieuw naar risico’s in de onderlinge dynamiek wordt gekeken.
6.9 Matching en passendheid van de plaatsing
Matching was in 2019 al een belangrijk kwaliteitsonderwerp. In de concept-herziening wordt matching nog nadrukkelijker als een professionele kwaliteits- en veiligheidsafweging beschreven.
Vooraf wordt beoordeeld of behoeften, ontwikkeling, perspectief en relevante risico’s van een jeugdige passen bij de deskundigheid, professionele capaciteit, ondersteuning, samenstelling en duurzame uitvoerbaarheid van het gezinshuis. Daarbij worden ook gevolgen voor andere jeugdigen, eigen kinderen, onderlinge dynamiek en veiligheid meegewogen.
Deze beoordeling eindigt niet na plaatsing. Wanneer zorgvraag, bewonerssamenstelling, veiligheid of professionele capaciteit wezenlijk veranderen, moet opnieuw worden beoordeeld of de plaatsing passend en verantwoord blijft.
Deze aanscherping past bij de constatering van de IGJ dat steeds complexere hulpvragen in open jeugdhulp, waaronder gezinshuizen, terechtkomen en dat onvoldoende aansluiting tussen zorgvraag, deskundigheid en bestaande bewoners risico’s kan opleveren.
6.10 Positie en rechten van jeugdigen en ouders
Ook de criteria van 2019 bevatten al belangrijke rechten. Zo werden privacy, betrokkenheid bij het hulpverleningsplan, toegang tot een onafhankelijke vertrouwenspersoon en een onafhankelijke klachtencommissie genoemd.
In 2026 zijn deze rechten systematischer en juridisch preciezer uitgewerkt. Er wordt duidelijker onderscheid gemaakt tussen participatie, toestemming, professionele beslissingen en juridische beslissingsbevoegdheid.
De onafhankelijke vertrouwenspersoon wordt bovendien duidelijk onderscheiden van een eigen vertrouwd persoon uit familie of netwerk. Jeugdigen en ouders moeten rechtstreeks en zonder toestemming van gezinshuisouder of aanbieder contact kunnen opnemen en daarvoor voldoende privacy krijgen. Ook mag het uiten van onvrede, indienen van een klacht of benaderen van een vertrouwenspersoon niet leiden tot benadeling in de hulpverlening.
Deze waarborgen dragen mede bij aan het voorkomen van een te gesloten gezinshuissysteem, een risico waarop de IGJ eveneens wijst.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 15
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
6.11 Medezeggenschap, goed bestuur en intern toezicht
De criteria van 2019 formuleerden voor goed bestuur vooral een algemene verwachting dat aanbieders en zelfstandig ondernemende gezinshuizen konden verantwoorden hoe toezicht, bestuur en transparantie waren georganiseerd.
Het wettelijke kader is sindsdien verder ontwikkeld. Artikel 4.2.4 Jeugdwet verklaart de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018 van overeenkomstige toepassing op jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen. Daarbij moeten cliëntenraden zowel de belangen van jeugdigen als die van hun ouders behartigen.
De conceptcriteria werken goed bestuur, medezeggenschap en collectieve invloed daarom uitgebreider uit. Zij verlangen dat aanbieders vaststellen welke wettelijke verplichtingen op hen van toepassing zijn en daarnaast een passende vorm van collectieve invloed organiseren wanneer een formeel medezeggenschapsorgaan niet verplicht is.
Daarnaast gelden sinds 1 januari 2026 op grond van de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg nieuwe eisen voor onafhankelijk intern toezicht. Deze gelden voor jeugdhulpaanbieders met verblijf vanaf 11 jeugdhulpverleners, ambulante aanbieders vanaf 26 jeugdhulpverleners en gecertificeerde instellingen. De conceptcriteria nemen deze verplichtingen over.
6.12 Financiële bedrijfsvoering en continuïteit
Financiële aspecten kwamen in 2019 vooral terug vanuit transparantie over zorggelden en het uitgangspunt dat financiële belangen geen doorslaggevende reden mogen zijn voor een plaatsing.
In de concept-herziening wordt dit uitgebreid tot een norm voor financiële bedrijfsvoering en bedrijfscontinuïteit. De zakelijke administratie moet actueel, navolgbaar en controleerbaar zijn, zakelijke middelen en verplichtingen moeten voldoende van privéfinanciën kunnen worden onderscheiden en financiële risico’s voor de continuïteit van wonen en zorg moeten tijdig worden herkend.
De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg brengt daarnaast per 1 januari 2027 aanvullende wettelijke verplichtingen mee op het gebied van financiële bedrijfsvoering en goed bestuur voor jeugdhulpaanbieders.
De conceptcriteria anticiperen hierop zonder van het volledige privévermogen of de volledige privéadministratie van de gezinshuisouder onderdeel van kwaliteitsverantwoording te maken.
6.13 Incidenten, calamiteiten en leren van fouten
De conceptcriteria maken explicieter dat kwaliteit niet alleen bestaat uit het voorkomen van incidenten, maar ook uit signaleren, registreren, onderzoeken, melden en leren.
Incidenten, bijna-incidenten, klachten en andere veiligheids- en kwaliteitssignalen worden onderzocht en gebruikt voor verbetering. Calamiteiten en geweld bij de verlening van jeugdhulp worden overeenkomstig de wettelijke meldplicht bij de bevoegde toezichthouder gemeld.
Dit sluit rechtstreeks aan bij de aanbeveling van de IGJ aan gezinshuizen om calamiteiten en geweldsincidenten te melden. De inspectie constateerde dat 27 van de 33 bezochte gezinshuizen met een of meer hoofdaanbieders werkten en zag daarbij meer waarborgen voor kwaliteit en veiligheid. De IGJ vermoedde bovendien dat vrijgevestigde gezinshuizen incidenten minder vaak melden, mogelijk doordat zij minder bekend zijn met de meldplicht.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 16
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
De conceptcriteria schrijven echter niet voor dat ieder gezinshuis verplicht een hoofdaanbieder moet hebben. De noodzakelijke kwaliteitsfuncties moeten ongeacht de organisatievorm voldoende zijn geborgd.
6.14 Duurzame inzetbaarheid en het 24x7-principe
Het 24x7-principe maakte in 2019 expliciet onderdeel uit van de definitie van een gezinshuis. Daarbij werd permanente nabijheid van gezinshuisouders sterk benadrukt.
In 2026 wordt duidelijker onderscheid gemaakt tussen continuïteit van gezinshuiszorg en voortdurende persoonlijke beschikbaarheid van dezelfde gezinshuisouder.
De gezinshuisouder hoeft niet voortdurend persoonlijk beschikbaar te zijn. Wel moeten passende vervanging, ondersteuning en waar nodig professionele achtervang zijn georganiseerd. De criteria benoemen daarnaast ruimte voor rust, herstel, familie, sociale relaties, vrije tijd, hobby’s en vakantie als voorwaarden voor duurzame gezinshuiszorg.
Daarmee blijft continuïteit voor de jeugdige een kernwaarde, maar wordt deze niet langer gelijkgesteld aan permanente persoonlijke inzetbaarheid van één gezinshuisouder.
6.15 Positie van eigen kinderen en het privéleven van de gezinshuisouder
De evaluatie van 2021 adviseerde om meer aandacht te besteden aan de positie van eigen kinderen van gezinshuisouders.
De concept-herziening bepaalt daarom expliciet dat eigen kinderen onderdeel zijn van de dagelijkse woon- en leefomgeving, maar geen onderdeel vormen van de professionele zorgstructuur. Van hen wordt geen begeleidende, toezichthoudende, signalerende of andere professionele rol verwacht. Hun veiligheid, ontwikkeling, privacy, welzijn en mogelijkheden voor een eigen leven worden meegewogen bij matching en organisatie van de zorg.
Ook het privéleven van de gezinshuisouder wordt scherper begrensd ten opzichte van professionele verantwoording. Het volledige privéleven is niet zonder meer onderwerp van toetsing of toezicht. Alleen aspecten van de woon- en leefsituatie die aantoonbaar relevant zijn voor kwaliteit, veiligheid, continuïteit of de rechtspositie van jeugdigen zijn professioneel toetsbaar.
Daarmee verschuift het accent van een brede beoordeling van de persoon en diens privéleven naar de vraag of de professionele gezinshuiszorg verantwoord, veilig en duurzaam kan worden uitgevoerd.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 17
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
De volgende tabel vat de belangrijkste verschuivingen samen. De beweging bestaat niet primair uit meer regels, maar uit een scherpere ordening van beroepskwalificatie, professionele verantwoordelijkheid, rechten van jeugdigen en organisatorische borging.
| Onderwerp | Kwaliteitscriteria 2019 | Concept-herziening 2026 | Belangrijkste aanleiding/onderbouwin g |
|---|---|---|---|
| Positionering | Natuurlijk gezinssysteem; professioneel opvoederschap; 24x7- principe | Professionele jeugdhulp binnen een gezinsgerichte, zo gewoon mogelijke woon- en leefomgeving | Professionalisering en helderder onderscheid tussen leefomgeving en professionele verantwoordelijkheid |
| Vakbekwaamheid | Hbo-werk- en denkniveau; competentietoetsing en brede geschiktheidsscreenin g | Relevante beroepskwalificatie, aantoonbare vakbekwaamheid en verantwoorde werktoedeling | Evaluatie 2021, Jeugdwet/Besluit Jeugdwet en IGJ 2025 |
| Registratie | Geregistreerde en niet-geregistreerde inzet mogelijk, maar beperkt onderscheiden | Expliciete routes voor geregistreerde en niet-SKJ/BIG-geregistreerde gezinshuisouders; Registerplein voor blijvende ontwikkeling niet geregistreerde gezinshuisouders | Professionele borging en verduidelijking verantwoordelijkheden |
| Gedragswetenschappe r | Geregistreerde gedragswetenschappe r structureel betrokken en onderdeel MDT | Structureel beschikbare gedragswetenschappelijke/specialistisc he expertise; geen automatische toezichthoudende positie | Deskundige consultatie én professionele autonomie |
| Multidisciplinair team | Gezinshuis onderdeel van ondersteunend MDT en volwaardige partner in zorg | Gezinshuisouder expliciet als volwaardig professional in MDT; rollen en verantwoordelijkheden onderscheiden | Evaluatie 2021 en verduidelijking professionele verantwoordelijkheid |
| Hulpverleningsplan en regie | Regie moest zijn toegewezen; bij samenwerking tussen organisaties kon een hoofdbehandelaar worden aangewezen | Geregistreerde gezinshuisouder draagt binnen eigen domein in beginsel professionele regie over gezinshuiszorg en hulpverleningsplan | Norm verantwoorde werktoedeling en professionele verantwoordelijkheid |
| Omvang | Doorgaans vier bij hoge gezamenlijke zorgzwaarte en zes bij lagere zorgzwaarte, met pas toe of leg uit | In beginsel maximaal zes; inhoudelijke beoordeling en gemotiveerde afwijking mogelijk | Evaluatie 2021 en IGJ 2025 |
| Veiligheid | Veiligheid en risicotaxatie aanwezig, maar minder als integraal systeem uitgewerkt | Integraal veiligheidsmanagement op individueel én organisatieniveau | IGJ: 21 van 33 bezochte gezinshuizen hadden verbetering nodig |
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 18
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
| Onderwerp | Kwaliteitscriteria 2019 | Concept-herziening 2026 | Belangrijkste aanleiding/onderbouwin g |
|---|---|---|---|
| Seksuele veiligheid | Aanwezig binnen leefklimaat en ontwikkeling, maar minder expliciet genormeerd | Expliciete aandacht voor gezonde seksuele ontwikkeling, grenzen, weerbaarheid, seksuele veiligheid en risico’s | IGJ 2025 |
| Vrijheidsbeperking | Kon bij belang van het kind worden ingezet en in het hulpverleningsplan worden opgenomen | Niet tegen de wil van een jeugdige zonder specifieke wettelijke grondslag | Actueel juridisch kader, Wet rechtspositie gesloten jeugdhulp en IGJ 2025 |
| Vertrouwenspersoon | Zowel persoonlijke vertrouwenspersoon als onafhankelijke vertrouwenspersoon genoemd | Rechtstreekse en laagdrempelige toegang tot onafhankelijke vertrouwenspersoon; duidelijk onderscheid met eigen vertrouwd persoon | Rechtspositie jeugdige en |
| Bestuur en medezeggenschap | Algemene Good Governance- verantwoording | Goed bestuur, collectieve invloed, medezeggenschap en waar van toepassing onafhankelijk intern toezicht expliciet uitgewerkt | Wmcz 2018 en Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg |
| Incidenten en calamiteiten | Minder uitgebreid als afzonderlijke kwaliteitscyclus beschreven | Registreren, analyseren, melden, leren en aantoonbaar verbeteren | Wettelijke meldplicht en IGJ 2025 |
| Continuïteit | 24x7-principe en permanente nabijheid sterk benadrukt | Zorgcontinuïteit met passende vervanging, ondersteuning en professionele achtervang; gezinshuisouder hoeft niet voortdurend persoonlijk beschikbaar te zijn | Duurzame professionele inzetbaarheid |
| Eigen kinderen en privéleven | Persoonlijke geschiktheid en privésituatie relatief breed betrokken bij screening en kwaliteit | Eigen kinderen geen onderdeel van professionele zorgstructuur; privéleven alleen toetsbaar voor zover concreet relevant voor professionele zorg | Evaluatie 2021, proportionaliteit en professionele positionering |
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 19
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
De enquête-uitkomsten zijn per vraag verantwoord in Bijlage A. De onderstaande matrix laat de belangrijkste verbanden zien tussen praktijkinput en inhoudelijke keuze.
| Thema uit de enquête | Hoofdbevinding | Keuze in de herziening |
|---|---|---|
| Vrijheid en begrenzing | Een substantiële groep ervaart onduidelijkheid tussen gewone pedagogische afspraken en vrijheidsbeperking. | Duidelijker onderscheid tussen pedagogisch handelen, vrijwillige afspraken, huisregels en beperkingen van rechten; wettelijke grondslag blijft bepalend. |
| Gedragswetenschappelijke consultatie | Overleg met gedragswetenschapper is in de praktijk gebruikelijk bij ernstige risico’s. | Consultatie en expertise worden geborgd, maar niet automatisch gelijkgesteld aan toezicht of eindverantwoordelijkheid. |
| Screening | Opvattingen over aanvullende screening zijn verdeeld; veel respondenten benadrukken dat veiligheid breder is dan papier en registers. | Geen aanvullende gezinshuisspecifieke screeningsnorm; wettelijke screening onderdeel van bredere kwaliteits- en veiligheidsborging. |
| Seksuele ontwikkeling | Bij vrijwel alle respondenten onderdeel van begeleiding; verschillende methodieken worden gebruikt. | Expliciete norm voor seksuele ontwikkeling en veiligheid, zonder één verplichte methode voor te schrijven. |
| Aantal jeugdigen | Weinig steun voor een absoluut maximum zonder uitzonderingen; zorgzwaarte, draagkracht en gezinsgericht karakter worden belangrijk gevonden. | Maximaal zes geplaatste jeugdigen als uitgangspunt; gemotiveerde afwijking mogelijk na inhoudelijke beoordeling. |
| Opleiding | Meeste steun voor minimaal relevante mbo-4; substantiële groep kiest voor hbo. | Relevante mbo-4-route blijft mogelijk; geen algemene hbo-verplichting. |
| Werkervaring | Zeer brede steun om werkervaring zwaar mee te wegen. | Werkervaring is belangrijk voor vakbekwaamheid, maar vervangt niet generiek een ontbrekende relevante beroepskwalificatie. |
| Verantwoorde werktoedeling | Norm is bij veel respondenten slechts globaal of beperkt bekend. | Werktoedeling, verantwoordelijkheden, regie, overleg, bereikbaarheid en achtervang zijn explicieter uitgewerkt. |
| Professionele positie | Respondenten vragen ruimte voor vakmanschap en duidelijke verantwoordelijkheden. | Geregistreerde en niet-geregistreerde gezinshuisouders krijgen een explicieter beschreven eigen professionele positie. |
De volledige [vraag-voor-vraagverantwoording, inclusief percentages, open opmerkingen, besluit en](https://kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl/bibliotheek/send/7-kwaliteitscriteria-2026/19-vraag-voor-vraag-verwerking-enquete-kwaliteitscriteria-gezinshuizen-2026) plaats van verwerking, is opgenomen als Bijlage A.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 20
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
De Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2026 zijn in dit proces uitgewerkt als actualisatie van het bestaande kader uit 2019. De aanleiding daarvoor kwam uit meerdere bronnen: de evaluatie van 2021, ontwikkelingen in wetgeving en professionele kaders, bevindingen van de IGJ, en signalen en ervaringen uit de gezinshuispraktijk.
De betrokkenheid van gezinshuisouders is op drie momenten aantoonbaar georganiseerd: via 178 volledige onderschrijvingen van de position paper, via een inhoudelijke enquête met 153 responsen waarvan 102 volledig ingevuld, en via een online conceptconsultatie waarvoor 30 accounts zijn aangemaakt en geen inhoudelijke feedback is ingediend. Deze cijfers hebben verschillende betekenissen en worden daarom niet samengenomen tot één maat voor draagvlak.
Inhoudelijk is gekozen voor behoud van het gezinsgerichte fundament en de professionele ruimte uit 2019, gecombineerd met scherpere grenzen rond beroepskwalificatie, werktoedeling, professionele verantwoordelijkheid, rechtsbescherming, veiligheid en organisatorische borging. Waar de praktijk uiteenlopende opvattingen liet zien, is niet automatisch de meerderheidsvoorkeur gevolgd, maar is gezocht naar een norm die professioneel, juridisch en uitvoerbaar te verantwoorden is.
Daarmee beoogt de actualisatie een professionele standaard te bieden die gezinshuisouders aanspreekbaar maakt op hun eigen handelen, zonder verantwoordelijkheden van andere professionals, jeugdhulpaanbieders en juridisch bevoegde partijen bij de gezinshuisouder neer te leggen. Het uitgangspunt blijft dat goede gezinshuiszorg een gezamenlijke ketenprestatie is, met een gelijkwaardige en duidelijk afgebakende professionele positie voor de gezinshuisouder.
[• Inspectie Jeugdzorg (2016), Verantwoorde hulp voor jeugd in gezinshuizen](https://www.igj.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2025/03/20/zo-thuis-mogelijk-opgroeien-aanbevelingen-voor-verbetering-kwaliteit-jeugdhulp-in-gezinshuizen/Zo+thuis+mogelijk+opgroeien+-+een+analyse+van+gezinshuizen.pdf)
- Hogeschool Leiden & Nederlands Jeugdinstituut, namens het Kernteam Kwaliteitscriteria Gezinshuizen (2019), [Kwaliteitscriteria Gezinshuizen: Kwaliteit van jeugdhulp in professionele](https://kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl/bibliotheek/send/5-kwaliteitscriteria-gezinshuizen-2019/7-kwaliteitscriteria-gezinshuizen) gezinsvormen
[• Peeters, C. & Oosterom, W. (2021), Evaluatie Kwaliteitscriteria Gezinshuizen, Significant Public](https://kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl/bibliotheek/send/5-kwaliteitscriteria-gezinshuizen-2019/5-definitieve-rapportage-evaluatie-kwaliteitscriteria-gezinshuizen)
[• Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (2025), Zo thuis mogelijk opgroeien: een analyse van](https://www.igj.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2025/03/20/zo-thuis-mogelijk-opgroeien-aanbevelingen-voor-verbetering-kwaliteit-jeugdhulp-in-gezinshuizen/Zo+thuis+mogelijk+opgroeien+-+een+analyse+van+gezinshuizen.pdf) [gezinshuizen](https://www.igj.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2025/03/20/zo-thuis-mogelijk-opgroeien-aanbevelingen-voor-verbetering-kwaliteit-jeugdhulp-in-gezinshuizen/Zo+thuis+mogelijk+opgroeien+-+een+analyse+van+gezinshuizen.pdf)
[• Platform Gezinshuizen (15 augustus 2026), Niet buiten de keten, maar gelijkwaardig daarbinnen,](https://kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl/bibliotheek/send/6-platform-gezinshuizen/18-position-paper-niet-buiten-de-keten-maar-gelijkwaarig-daarbinnen) position paper over professionalisering, wederkerigheid en zeggenschap binnen de jeugdhulp in gezinshuizen
- Platform Gezinshuizen (2026), Enquête actualisatie Kwaliteitscriteria Gezinshuizen, resultaten en open opmerkingen
- Platform Gezinshuizen (2026), registraties Lime Survey: onderschrijving position paper, enquête actualisatie en online feedbackronde
- Concept/herzieningsvoorstel Kwaliteitscriteria Gezinshuizen 2026
- Jeugdwet en Besluit Jeugdwet, voor zover in de inhoudelijke verantwoording aangehaald
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 21
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
Een gezinshuis is een kleinschalige, gezinsgerichte vorm van professionele jeugdhulp, waarin jeugdigen wonen en worden opgevoed in een zo gewoon mogelijke leefomgeving. Kenmerkend is dat professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning geïntegreerd zijn in het dagelijks samenleven.
De gezinshuisouder is een beroepsmatig gekwalificeerde jeugdprofessional die de dagelijkse professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning van jeugdigen in het gezinshuis vormgeeft. Jeugdigen die in een gezinshuis wonen kunnen uiteenlopende, complexe opvoedings-, ontwikkelingsen ondersteuningsvragen hebben en ingrijpende ervaringen hebben meegemaakt.
De gezinshuisouder handelt binnen de eigen vakbekwaamheid, bevoegdheid en toebedeelde professionele verantwoordelijkheid. Welke werkzaamheden zelfstandig kunnen worden uitgevoerd en voor welke werkzaamheden of verantwoordelijkheden betrokkenheid van een geregistreerde professional noodzakelijk is, wordt bepaald overeenkomstig de norm verantwoorde werktoedeling.
Binnen deze professionele verantwoordelijkheid biedt de gezinshuisouder continuïteit en nabijheid en handelt deze vanuit professionele kennis, professionele standaarden en de gemaakte afspraken over de hulp aan de jeugdige. De gezinshuisouder is professioneel transparant, aanspreekbaar en reflectief en werkt samen met ouders, voor de jeugdige belangrijke personen en andere betrokken professionals.
Jeugdigen die in een gezinshuis wonen kunnen uiteenlopende en complexe opvoedings-, ontwikkelingsen ondersteuningsvragen hebben en ingrijpende ervaringen hebben meegemaakt. Dit vraagt van gezinshuisouders aantoonbare vakbekwaamheid en het vermogen om aanvullende deskundigheid in te schakelen wanneer de zorgvraag daarom vraagt.
Gezinshuiszorg vindt plaats in een woon- en leefsituatie waarin het professionele en het dagelijkse leven nauw met elkaar verbonden zijn. Deze situatie moet voldoende veiligheid, stabiliteit en continuïteit en passende professionele en organisatorische voorwaarden bieden om duurzame en verantwoorde gezinshuiszorg mogelijk te maken. Daarbij is structurele aandacht voor professionele ontwikkeling, reflectie, ondersteuning, belastbaarheid en achtervang noodzakelijk.
2.1 Pedagogisch en professioneel handelen
In een gezinshuis worden professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning geboden binnen een zo gewoon mogelijke, gezinsgerichte woon- en leefomgeving. Het dagelijks samenleven vormt een belangrijk deel van de context waarin de gezinshuiszorg wordt uitgevoerd. Niet ieder moment hoeft het karakter te hebben van een expliciete professionele interventie, maar de professionele verantwoordelijkheid van de gezinshuisouder blijft steeds van toepassing. De woon- en leefomgeving heeft een huiselijk en gezinsgericht karakter; de relatie en verantwoordelijkheid van de gezinshuisouder ten opzichte van de geplaatste jeugdigen zijn professioneel.
Vanuit die professionele verantwoordelijkheid biedt de gezinshuisouder jeugdigen een veilig, voorspelbaar en positief opvoed- en leefklimaat en stemt deze het handelen af op hun ontwikkeling,
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 22
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
achtergrond, mogelijkheden en zorgbehoeften. De gezinshuisouder handelt vanuit professionele kennis en reflectie, bouwt betekenisvolle relaties op met jeugdigen en werkt samen met ouders, voor de jeugdige belangrijke personen en andere betrokken professionals. Daarbij heeft de gezinshuisouder oog voor zowel de individuele behoeften van iedere jeugdige als voor het functioneren van het gezinshuis als geheel. De gezinshuisouder kent de grenzen van de eigen deskundigheid en schakelt waar nodig aanvullende professionele deskundigheid in.
2.2 Reflecteren en professioneel ontwikkelen
De professionele beroepsuitoefening als gezinshuisouder vraagt om voortdurende ontwikkeling van kennis en vaardigheden en om structurele reflectie op het professioneel handelen. De gezinshuisouder staat open voor feedback, benut nieuwe kennis en ervaringen en kan het eigen handelen kritisch evalueren en waar nodig bijstellen.
De gezinshuisouder heeft zicht op de eigen professionele kwaliteiten, ontwikkelpunten en grenzen van de deskundigheid. Ook heeft de gezinshuisouder oog voor de professionele belastbaarheid en de mogelijkheden van het gezinshuis als geheel. Bij beslissingen over de zorg voor jeugdigen, waaronder matching, nieuwe plaatsingen en uitbreiding van de zorg, wordt steeds beoordeeld wat binnen de beschikbare deskundigheid, capaciteit en ondersteuning verantwoord en duurzaam kan worden geboden.
Professionele reflectie, deskundigheidsbevordering en waar nodig aanvullende ondersteuning en achtervang zijn structureel georganiseerd. Daarmee worden de vakbekwaamheid, professionele ontwikkeling en duurzame inzetbaarheid van de gezinshuisouder geborgd. Dit sluit aan bij het Kwaliteitskader Jeugd, waarin voortdurende investering in vakmanschap, blijvend leren en een lerende en reflecterende houding worden beschouwd als belangrijke voorwaarden voor professioneel handelen.
2.3 Samenwerken
Samenwerking is een vast onderdeel van de professionele beroepsuitoefening als gezinshuisouder. De gezinshuisouder werkt vanuit de behoeften, ontwikkeling, veiligheid en het perspectief van de jeugdige samen met ouders, voor de jeugdige belangrijke personen en andere betrokken professionals. De samenwerking is gericht op samenhang en continuïteit in de hulp en sluit aan bij de rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende betrokkenen.
De gezinshuisouder communiceert open, zorgvuldig en tijdig over de ontwikkeling, het welzijn en de veiligheid van de jeugdige en over omstandigheden binnen het gezinshuis die relevant zijn voor de kwaliteit en continuïteit van de geboden zorg. Daarbij wordt rekening gehouden met de rechtspositie, wensen en mogelijkheden van de jeugdige en diens ouders en met de geldende afspraken over informatie-uitwisseling en privacy.
Vanuit de dagelijkse professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning draagt de gezinshuisouder actief bij aan de totstandkoming, uitvoering en evaluatie van de hulp aan de jeugdige. De gezinshuisouder brengt relevante observaties en professionele afwegingen in, betrekt verschillende perspectieven en vertaalt gemaakte afspraken naar het dagelijks handelen binnen het gezinshuis.
De gezinshuisouder handelt binnen de eigen vakbekwaamheid, bevoegdheid en professionele verantwoordelijkheid. Wanneer de zorgvraag aanvullende deskundigheid, diagnostiek, behandeling of andere professionele ondersteuning vraagt, wordt deze tijdig betrokken.
De norm verantwoorde werktoedeling bepaalt welke werkzaamheden en professionele verantwoordelijkheden door de gezinshuisouder zelf kunnen worden uitgevoerd en wanneer
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 23
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
werkzaamheden of verantwoordelijkheden aan een geregistreerde professional moeten worden toebedeeld.
2.4 Organisatie
De gezinshuisouder draagt binnen de eigen professionele verantwoordelijkheid bij aan een zodanige organisatie van het dagelijks leven en de zorg dat de continuïteit, voorspelbaarheid, veiligheid en kwaliteit van de gezinshuiszorg worden geborgd.
De gezinshuisouder houdt overzicht over de praktische en organisatorische voorwaarden die van invloed zijn op de dagelijkse zorg voor de jeugdigen. Voor zover bedrijfsmatige of financiële verantwoordelijkheden tot de eigen rol behoren, worden ook deze zorgvuldig en transparant uitgevoerd. Beslissingen die gevolgen hebben voor de kwaliteit, continuïteit of uitvoering van de zorg zijn professioneel uitlegbaar en navolgbaar.
De gezinshuisouder draagt eraan bij dat afspraken over onder meer wonen, opvoeding en begeleiding, onderwijs of daginvulling, vrije tijd en gezondheid goed op elkaar aansluiten en praktisch uitvoerbaar zijn in het dagelijks leven van de jeugdige. Daarbij wordt rekening gehouden met de behoeften van de jeugdigen, de beschikbare professionele capaciteit en de uitvoerbaarheid van de zorg.
Wanneer aanvullende organisatorische, bedrijfsmatige of financiële deskundigheid nodig is, wordt passende ondersteuning betrokken.
De organisatie en bedrijfsvoering van het gezinshuis ondersteunen de professionele uitvoering van de gezinshuiszorg. Organisatorische of financiële omstandigheden mogen er niet toe leiden dat de kwaliteit, veiligheid of continuïteit van de zorg in het gedrang komt.
3.1 Vakbekwaamheid van de gezinshuisouder
Gezinshuiszorg is professionele jeugdhulp. Van een gezinshuisouder wordt daarom verlangd dat deze beschikt over een passende beroepskwalificatie voor het bieden van professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning aan jeugdigen die niet thuis kunnen wonen.
De norm verantwoorde werktoedeling vormt het kader voor de verdeling van werkzaamheden en professionele verantwoordelijkheden tussen geregistreerde en niet-geregistreerde professionals. De norm gaat ervan uit dat werkzaamheden worden uitgevoerd door of onder verantwoordelijkheid van een geregistreerde professional. Een zorgaanbieder kan werkzaamheden ook aan een nietgeregistreerde professional toedelen wanneer aannemelijk kan worden gemaakt dat dit geen afbreuk doet aan de kwaliteit van de hulp of juist noodzakelijk is voor de kwaliteit daarvan.
_Werktoedeling en professionele autonomie_
_Werktoedeling bepaalt aan welke professional werkzaamheden en professionele verantwoordelijkheden_ _worden toebedeeld. Wanneer deze zijn toebedeeld aan een geregistreerde professional, worden zij_ _uitgevoerd vanuit diens eigen professionele verantwoordelijkheid en overeenkomstig de voor deze_ _professional geldende professionele standaard._
_3.1.1 SKJ- of BIG-geregistreerde gezinshuisouder_
Een SKJ- of BIG-geregistreerde gezinshuisouder die voor de toepassing van de norm verantwoorde werktoedeling geldt als geregistreerde professional, heeft daarmee een formeel erkende professionele positie. De beroepsopleiding en registratie vormen de basis voor het zelfstandig uitvoeren van de
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 24
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
werkzaamheden en het dragen van de professionele verantwoordelijkheden die aan de gezinshuisouder zijn toebedeeld.
Voor deze gezinshuisouder is geen afzonderlijke algemene competentietoets of persoonlijke geschiktheidsscreening vereist om de reeds door opleiding en registratie aangetoonde beroepskwalificatie opnieuw vast te stellen.
Wanneer de zorg aan een jeugdige aanvullende specialistische deskundigheid, diagnostiek, behandeling of andere werkzaamheden vraagt die buiten het professionele domein van de gezinshuisouder vallen, wordt de daarvoor benodigde deskundigheid aanvullend georganiseerd.
_3.1.2 Niet-SKJ/BIG-geregistreerde gezinshuisouder_
Een gezinshuisouder die niet SKJ- of BIG-geregistreerd is, beschikt ten minste over een relevant erkend beroepsdiploma op mbo-4-niveau, dan wel over een relevante beroepsopleiding op hbo- of wo-niveau.
Als relevante mbo-4-opleidingen worden in ieder geval aangemerkt:
• Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg;
• Gespecialiseerd pedagogisch medewerker;
• Sociaal werker;
• Oudere, vernieuwde of opvolgende mbo-4-kwalificaties met aantoonbaar gelijkwaardige beroepsinhoud.
Als relevante hbo- en wo-opleidingen worden in ieder geval aangemerkt:
• Social Work;
• Pedagogiek;
• Sociaal Pedagogische Hulpverlening;
• Master Jeugdzorg;
• Pedagogische Wetenschappen;
• Orthopedagogiek;
• Psychologie, voor zover de opleiding of afstudeerrichting aantoonbaar aansluit bij kinderen, jeugdigen, ontwikkeling en/of gezinnen.
Andere beroepsopleidingen op minimaal mbo-4-niveau kunnen als relevant worden aangemerkt wanneer de inhoud aantoonbaar aansluit bij het bieden van professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning aan jeugdigen en bij de werkzaamheden die van een gezinshuisouder worden verwacht.
Het diploma geldt als bewijs van de kennis en vaardigheden die binnen de betreffende beroepsopleiding zijn verworven en geëxamineerd. Het Kwaliteitskader Jeugd erkent dat nietgeregistreerde professionals, waaronder professionals op mbo-niveau, werkzaamheden in de jeugdhulp kunnen uitvoeren wanneer hun vakbekwaamheidsniveau voor die werkzaamheden passend is.
Wanneer voor het werken als gezinshuisouder aanvullende kennis of vaardigheden nodig zijn die onvoldoende door de gevolgde opleiding en relevante werkervaring worden afgedekt, worden deze onderdelen gericht aangevuld. Een volledige nieuwe beoordeling van de beroepskwalificatie of een algemene competentietoets is daarvoor niet nodig.
De niet-geregistreerde gezinshuisouder kan zelfstandig werkzaamheden uitvoeren die passen bij de eigen beroepskwalificatie en vakbekwaamheid. Voor werkzaamheden en professionele
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 25
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
verantwoordelijkheden waarvoor op grond van de norm verantwoorde werktoedeling een geregistreerde professional noodzakelijk is, geldt de borging zoals beschreven in paragraaf 3.1.4.
_3.1.3 Beroepskwalificatie is een voorwaarde voor professionele gezinshuiszorg_
Een gezinshuisouder voldoet aan de beroepskwalificatie-eisen zoals beschreven in paragraaf 3.1.1 of 3.1.2. Een algemene competentie- of geschiktheidsscreening kan een ontbrekende relevante beroepskwalificatie niet vervangen.
Wanneer degene die de dagelijkse professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning als gezinshuisouder uitvoert niet aan een van deze beroepskwalificatieroutes voldoet, kan deze binnen deze kwaliteitscriteria niet als professioneel gezinshuisouder worden ingezet.
_3.1.4 Borging verantwoorde werktoedeling_
De zorgaanbieder heeft aantoonbaar vastgelegd hoe de norm verantwoorde werktoedeling binnen het gezinshuis wordt toegepast. Voor iedere gezinshuisouder is duidelijk welke werkzaamheden en professionele verantwoordelijkheden zijn toebedeeld en op welke beroepskwalificatie en registratie deze werktoedeling is gebaseerd.
Wanneer de gezinshuisouder geregistreerde professional is, voert deze de professionele werkzaamheden en verantwoordelijkheden van de gezinshuiszorg zelfstandig uit vanuit de eigen professionele verantwoordelijkheid en overeenkomstig de geldende professionele standaard. Binnen deze kwaliteitscriteria geldt als uitgangspunt dat de geregistreerde gezinshuisouder tevens de professionele verantwoordelijkheid en regie draagt voor het hulpverleningsplan van de gezinshuiszorg. Hiervoor is niet automatisch inhoudelijk toezicht, goedkeuring of verantwoordelijkheid van een gedragswetenschapper of andere geregistreerde professional vereist.
Van dit uitgangspunt kan worden afgeweken wanneer de aard of complexiteit van de zorg, de benodigde specialistische deskundigheid of de professionele grenzen van de gezinshuisouder daartoe inhoudelijk aanleiding geven. De reden voor een andere verdeling van professionele verantwoordelijkheden wordt gemotiveerd en vastgelegd. Een organisatorische werkwijze, contractuele afspraak of de enkele betrokkenheid van een andere professional vormt op zichzelf geen inhoudelijke grond om de professionele verantwoordelijkheid van een vakbekwame geregistreerde gezinshuisouder over te nemen.
Wanneer de gezinshuisouder niet geregistreerd is, is duidelijk welke werkzaamheden deze zelfstandig uitvoert en voor welke werkzaamheden of professionele verantwoordelijkheden inzet van een geregistreerde professional noodzakelijk is. Wanneer werkzaamheden zelfstandig aan een nietgeregistreerde gezinshuisouder worden toebedeeld, kan de zorgaanbieder onderbouwen dat dit past bij diens beroepskwalificatie en vakbekwaamheid en dat dit geen afbreuk doet aan de kwaliteit van de hulp.
Wanneer een niet-geregistreerde gezinshuisouder in combinatie met of onder verantwoordelijkheid van een geregistreerde professional wordt ingezet, zijn ten minste de volgende zaken aantoonbaar geregeld:
• De verdeling van werkzaamheden en professionele verantwoordelijkheden;
• Wie de professionele regie voert;
• De wijze waarop relevante informatie wordt uitgewisseld;
• Overleg en ruggespraak tussen de gezinshuisouder en de geregistreerde professional;
• De bereikbaarheid en daadwerkelijke beschikbaarheid van de geregistreerde professional;
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 26
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
• De bekwaamheid van de niet-geregistreerde gezinshuisouder voor de aan deze toebedeelde werkzaamheden.
De geregistreerde professional heeft zich ervan overtuigd dat de niet-geregistreerde gezinshuisouder bekwaam is voor de aan deze toebedeelde werkzaamheden. De organisatorische inrichting en omvang van de verantwoordelijkheid van de geregistreerde professional zijn zodanig dat deze zijn of haar professionele verantwoordelijkheid daadwerkelijk kan uitoefenen.
Wanneer de situatie daarom vraagt, is tevens geborgd dat beoordeling, diagnostiek, vaststelling van het hulpverlenings- of behandelplan en andere werkzaamheden waarvoor een geregistreerde professional noodzakelijk is, door de daarvoor verantwoordelijke geregistreerde professional worden uitgevoerd. Het Kwaliteitskader Jeugd noemt bij gecombineerde inzet onder meer beoordeling van de jeugdige, vaststelling van het hulpverlenings- of behandelplan, bekwaamheid, informatie-uitwisseling, ruggespraak, taakverdeling en duidelijkheid over regie als relevante voorwaarden. kwaliteitskaderJeugd-v2.1
De werktoedeling wordt opnieuw beoordeeld wanneer de zorgvraag, risico's, werkzaamheden of professionele verantwoordelijkheden wezenlijk veranderen.
_3.1.5 Blijvend leren en professionele reflectie_
Gezinshuisouders onderhouden gedurende hun beroepsuitoefening hun vakbekwaamheid en nemen structureel deel aan professionele reflectie en deskundigheidsbevordering. Dit sluit aan bij het Kwaliteitskader Jeugd, waarin voortdurende investering in vakmanschap, blijvend leren en een lerende en reflecterende houding worden beschouwd als onderdeel van professioneel handelen.
Voor gezinshuisouders wordt dit als volgt geborgd:
• SKJ-geregistreerde gezinshuisouders voldoen aan de eisen voor deskundigheidsbevordering en professionele reflectie die gelden voor hun herregistratie bij SKJ.
• BIG-geregistreerde gezinshuisouders voldoen aan de eisen voor het onderhouden van hun registratie en vakbekwaamheid die voor het betreffende beroep gelden. Voor zover structurele professionele reflectie daarin niet of onvoldoende is geborgd, wordt hiervoor aanvullend een passende vorm georganiseerd.
• Niet-SKJ/BIG-geregistreerde gezinshuisouders zijn binnen deze kwaliteitscriteria geregistreerd bij Registerplein in een voor hun beroepsuitoefening passend register en voldoen aan de daarbij geldende eisen voor het onderhouden van hun registratie, deskundigheidsbevordering, werkervaring en professionele ontwikkeling.
Registratie bij Registerplein heeft voor niet-SKJ/BIG-geregistreerde gezinshuisouders tot doel de blijvende professionele ontwikkeling en het onderhouden van de vakbekwaamheid aantoonbaar en toetsbaar te borgen. Registratie bij Registerplein maakt de gezinshuisouder niet tot geregistreerde professional in de zin van de norm verantwoorde werktoedeling en vervangt geen SKJ- of BIGregistratie.
Voor niet-SKJ/BIG-geregistreerde gezinshuisouders vormen een relevante beroepskwalificatie op minimaal mbo-4-niveau, blijvende professionele ontwikkeling en een passende registratie bij Registerplein gezamenlijk de basis voor het aantoonbaar onderhouden van de professionele vakbekwaamheid.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 27
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
3.2 Professioneel pedagogisch handelen
De gezinshuisouder:
• Kan de eigen professionele pedagogische visie verwoorden en laat deze herkenbaar terugkomen in het dagelijks handelen, in aansluiting op professionele standaarden en de afspraken over de hulp aan de jeugdige;
• Stemt de professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning aantoonbaar af op de ontwikkeling, achtergrond, mogelijkheden, behoeften en zorgvraag van iedere jeugdige;
• Observeert en volgt de ontwikkeling, het functioneren, welzijn en de veiligheid van de jeugdige, herkent relevante veranderingen en signalen en past het dagelijks handelen daar waar nodig op aan;
• Vertaalt doelen en relevante afspraken uit het hulpverleningsplan en, waar van toepassing, behandeling naar passende professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning in het dagelijks leven;
• Houdt bij individueel maatwerk rekening met de veiligheid, het welzijn, de privacy en de belangen van andere jeugdigen en overige bewoners van het gezinshuis;
• Biedt professionele nabijheid, bouwt betekenisvolle relaties op en bewaakt tegelijkertijd passende professionele grenzen.
3.3 Samenwerken rond de jeugdige
De gezinshuisouder:
• Onderhoudt actief contact en werkt samen met ouders en andere voor de jeugdige belangrijke personen, passend bij de behoeften, wensen, veiligheid, rechtspositie en gemaakte afspraken rond de jeugdige;
• Betrekt de jeugdige, passend bij leeftijd, ontwikkeling en rechtspositie, bij beslissingen en afspraken over het dagelijks leven, de begeleiding en de hulp;
• Werkt samen met betrokken professionals en organisaties en draagt bij aan een samenhangende uitvoering van de hulp;
• Brengt vanuit de dagelijkse professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning relevante observaties, ontwikkelingen en professionele afwegingen in en deelt noodzakelijke informatie tijdig en rechtmatig;
• Vertaalt doelen, afspraken en relevante adviezen uit het hulpverleningsplan en eventuele behandeling naar het dagelijks handelen in het gezinshuis en brengt ervaringen uit de uitvoering terug in de evaluatie van de hulp;
• Signaleert tijdig wanneer aanvullende deskundigheid, ondersteuning, diagnostiek of behandeling nodig is en betrekt deze overeenkomstig de afgesproken taak- en verantwoordelijkheidsverdeling;
• Weet wie voor welke professionele verantwoordelijkheid aanspreekbaar is, wie professionele regie voert en hoe wordt opgeschaald wanneer ontwikkeling, veiligheid of zorgbehoefte van de jeugdige daartoe aanleiding geeft.
Wanneer de gezinshuisouder geregistreerde professional is, draagt deze overeenkomstig paragraaf 3.1.4 in beginsel de professionele verantwoordelijkheid en regie voor het hulpverleningsplan van de gezinshuiszorg. De gezinshuisouder stelt het plan samen met de jeugdige, ouders en andere relevante betrokkenen op, stelt het vast, evalueert het en stelt het waar nodig bij. Aanvullende professionele of specialistische deskundigheid wordt betrokken wanneer de zorgvraag daarom vraagt. De betrokkenheid van een gedragswetenschapper, behandelaar of andere professional leidt niet automatisch tot overdracht van deze professionele verantwoordelijkheid.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 28
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
3.4 Leren en reflecteren
De gezinshuisouder:
• Onderhoudt en ontwikkelt aantoonbaar de vakbekwaamheid die nodig is voor de professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning van de jeugdigen in het gezinshuis en voldoet daarbij aan de eisen voor blijvende professionele ontwikkeling en reflectie zoals uitgewerkt in paragraaf 3.1.5;
• Neemt structureel deel aan professionele reflectie en laat zien hoe feedback, nieuwe kennis, ervaringen en reflectie worden benut om het professioneel handelen waar nodig bij te stellen;
• Benut relevante vakinhoudelijke kennis, professionele richtlijnen, veldnormen en ervaringskennis bij professionele afwegingen en het dagelijks handelen;
• Herkent de grenzen van de eigen deskundigheid en professionele verantwoordelijkheid en betrekt tijdig aanvullende deskundigheid wanneer de zorgvraag daarom vraagt;
• Heeft zicht op de eigen professionele belastbaarheid en op de beschikbare deskundigheid, capaciteit en ondersteuning binnen het gezinshuis en betrekt deze bij beslissingen over bestaande en nieuwe plaatsingen;
• Signaleert tijdig wanneer kwaliteit, veiligheid of continuïteit onder druk dreigt te komen door onvoldoende deskundigheid, capaciteit of belastbaarheid en organiseert dan passende ondersteuning, achtervang of aanpassing van de zorg.
3.5 Organiseren en verantwoorden
De gezinshuisouder:
• Organiseert het dagelijks leven en de dagelijkse zorg op een voorspelbare, veilige en bij de jeugdigen passende wijze en zorgt ervoor dat wonen, professionele opvoeding en begeleiding, onderwijs of daginvulling, vrije tijd, gezondheid en andere relevante onderdelen praktisch op elkaar aansluiten;
• Houdt overzicht over afspraken, taken, verantwoordelijkheden en praktische en organisatorische voorwaarden die nodig zijn voor een goede uitvoering van de gezinshuiszorg;
• Betrekt bij organisatorische keuzes de behoeften en belangen van jeugdigen, de beschikbare professionele capaciteit, de haalbaarheid en de continuïteit van de zorg en kan deze keuzes navolgbaar toelichten en verantwoorden;
• Signaleert tijdig wanneer organisatorische, personele of praktische omstandigheden de kwaliteit, veiligheid of continuïteit onder druk zetten en organiseert binnen de eigen verantwoordelijkheid passende actie, ondersteuning of aanpassing;
• Draagt, voor zover dit tot de eigen rol behoort, bij aan een bedrijfsvoering die de kwaliteit en continuïteit van de gezinshuiszorg ondersteunt en houdt daarbij voldoende zicht op relevante financiële verplichtingen, middelen en bedrijfsrisico’s;
• Organiseert of betrekt tijdig passende administratieve, financiële, organisatorische of andere deskundige ondersteuning wanneer deze niet binnen de eigen expertise of verantwoordelijkheid beschikbaar is.
Organisatie en bedrijfsvoering staan ten dienste van de professionele gezinshuiszorg. Financiële, organisatorische of bedrijfsmatige belangen mogen de kwaliteit, veiligheid, rechten van jeugdigen en continuïteit van de zorg niet in het gedrang brengen.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 29
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
Een gezinshuis is een kleinschalige, gezinsgerichte vorm van professionele jeugdhulp, waarin jeugdigen wonen en worden opgevoed binnen een zo gewoon mogelijke woon- en leefomgeving. De professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning zijn verweven met het dagelijks samenleven in het gezinshuis.
De gezinshuisouder biedt jeugdigen met uiteenlopende en vaak complexe opvoedings-, ontwikkelingsen ondersteuningsvragen een stabiele, voorspelbare en veilige leefomgeving en handelt daarbij vanuit professionele kennis, de gemaakte afspraken over de hulp en de eigen professionele verantwoordelijkheid.
Het leefklimaat heeft een huiselijk en gezinsgericht karakter en wordt professioneel vormgegeven. De gezinshuisouder stemt het dagelijks handelen af op de ontwikkeling, behoeften, mogelijkheden en zorgvraag van de jeugdigen. Wanneer behandeling of aanvullende specialistische deskundigheid is betrokken, worden relevante doelen, adviezen en interventies waar passend vertaald naar het dagelijks leven in het gezinshuis.
De gezinshuisouder is professioneel transparant en aanspreekbaar en kan keuzes en afwegingen in de opvoeding, begeleiding en ondersteuning toelichten en verantwoorden.
Ieder gezinshuis heeft een eigen identiteit, cultuur en wijze van samenleven. Hiervoor is ruimte, voor zover deze verenigbaar zijn met de veiligheid, ontwikkeling, rechten, achtergrond en ondersteuningsbehoeften van de jeugdigen en met de professionele kwaliteitseisen voor gezinshuiszorg.
In deze bouwsteen worden de kenmerken beschreven van een positief, veilig en ondersteunend leefklimaat in het gezinshuis. Het leefklimaat is een wezenlijk onderdeel van de kwaliteit van gezinshuiszorg en wordt door de gezinshuisouder bewust en professioneel vormgegeven.
De sociale en fysieke omgeving ondersteunt de veiligheid, ontwikkeling, het welzijn, de participatie en de eigenheid van de jeugdigen die in het gezinshuis wonen. Daarbij wordt rekening gehouden met zowel de individuele behoeften en rechten van iedere jeugdige als met het functioneren van het gezinshuis als geheel.
Een positief leefklimaat draagt eraan bij dat jeugdigen zich gezien, gehoord, veilig en verbonden voelen, invloed kunnen uitoefenen op zaken die hen aangaan en ruimte krijgen om zich te ontwikkelen, vaardigheden op te bouwen en succeservaringen op te doen. Verbondenheid, passende autonomie en competentie zijn daarbij belangrijke kenmerken. Jeugdigen ervaren betekenisvolle relaties, krijgen passende ruimte voor eigen keuzes en zeggenschap en worden ondersteund om vaardigheden en vertrouwen in het eigen kunnen te ontwikkelen.
De gezinshuisouder kan bij de professionele vormgeving van het leefklimaat gebruikmaken van verschillende onderbouwde pedagogische, ontwikkelingspsychologische en gedragswetenschappelijke theorieën en methoden. Deze worden doelgericht en samenhangend toegepast, passend bij de behoeften, ontwikkeling en situatie van de jeugdige en met respect voor diens rechten, veiligheid en autonomie.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 30
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
2.1 Gezinshuis als woon- en leefomgeving
Het gezinshuis biedt jeugdigen een veilige, verzorgde en huiselijke woon- en leefomgeving die aansluit bij hun leeftijd, ontwikkeling en ondersteuningsbehoeften. Het dagelijks leven wordt zoveel mogelijk georganiseerd vanuit gewone gezins- en leefpatronen.
Iedere jeugdige beschikt als uitgangspunt over een eigen slaapkamer die privacy biedt, ruimte geeft om zich terug te trekken en mogelijkheden biedt om persoonlijke bezittingen veilig te bewaren. Het delen van een slaapkamer vindt alleen plaats wanneer dit op basis van een gemotiveerde afweging passend en verantwoord is. Daarbij worden de belangen, wensen, ontwikkeling, privacy, veiligheid en behoefte aan rust en persoonlijke ruimte van alle betrokken jeugdigen meegewogen. De afweging wordt vastgelegd en geëvalueerd.
De persoonlijke levenssfeer van jeugdigen wordt gewaarborgd. Hun kamer, persoonlijke ruimte en bezittingen worden gerespecteerd. Afspraken hierover sluiten aan bij de leeftijd, ontwikkeling, veiligheid en ondersteuningsbehoeften van de jeugdige.
Jeugdigen hebben toegang tot onderwijs, opleiding of een passende daginvulling en krijgen de mogelijkheid deel te nemen aan sport, hobby’s, vrije tijd, sociale contacten en het maatschappelijk leven buiten het gezinshuis. Vrienden, familie en andere voor hen belangrijke personen kunnen worden ontvangen, rekening houdend met de privacy, veiligheid en belangen van andere bewoners.
Professionele opvoeding, begeleiding en ondersteuning zijn verweven met het dagelijks leven. Institutionele routines, procedures en beperkingen worden zoveel mogelijk voorkomen. Ook wordt bewaakt dat het aantal verschillende personen dat vanuit zorg, begeleiding, behandeling, overleg of begeleide contactmomenten in het gezinshuis aanwezig is, past bij het gezinsgerichte leefklimaat. Wanneer hun aanwezigheid of de frequentie daarvan de rust, privacy, veiligheid of het dagelijks leven van jeugdigen te veel belast, kan worden gekozen voor minder aanwezigheid in het gezinshuis of voor een andere locatie.
Huisregels en dagelijkse afspraken vormen geen zelfstandige grond om rechten of vrijheden van jeugdigen te beperken. Bijzondere afspraken voor een individuele jeugdige hebben een duidelijk doel, zijn gemotiveerd en begrijpelijk voor de jeugdige en worden periodiek geëvalueerd. Wanneer een afspraak feitelijk een recht of vrijheid beperkt, gelden de voorwaarden van paragraaf 2.7.
Jeugdigen wordt periodiek gevraagd hoe zij de woon- en leefomgeving en het dagelijks leven ervaren. Hun ervaringen worden betrokken bij aanpassingen en verbeteringen.
2.2 Ondersteuning door de gezinshuisouder
De gezinshuisouder biedt continuïteit in de dagelijkse opvoeding, begeleiding en ondersteuning. De zorg is zo georganiseerd dat jeugdigen 24 x 7 kunnen rekenen op de ondersteuning die zij nodig hebben.
Wanneer de gezinshuisouder niet beschikbaar is, wordt de zorg overgenomen door een toegeruste en voor de jeugdigen bekende vervanger. Is de vervanger niet SKJ- of BIG-geregistreerd, dan wordt voor werkzaamheden en verantwoordelijkheden waarvoor de norm verantwoorde werktoedeling een geregistreerde professional vereist, professionele achtervang georganiseerd. Deze professional is bereikbaar voor overleg en neemt waar nodig de professionele besluitvorming of verantwoordelijkheid over. Ook bij vervanging blijft de norm verantwoorde werktoedeling van toepassing.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 31
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
De gezinshuisouder volgt de ontwikkeling, het welzijn en de veiligheid van de jeugdigen en stemt het dagelijks handelen af op hun leeftijd, ontwikkeling, achtergrond, mogelijkheden en ondersteuningsbehoeften. De gezinshuisouder handelt sensitief en responsief en past waar nodig traumasensitieve principes toe.
De gezinshuisouder gebruikt professionele kennis, vaardigheden en observaties om signalen te herkennen en gedrag en behoeften te begrijpen. Veranderingen in ontwikkeling, welzijn, gedrag of veiligheid worden besproken en leiden waar nodig tot aanpassing van de ondersteuning. Wanneer aanvullende deskundigheid, diagnostiek of behandeling nodig is, wordt deze georganiseerd.
De gezinshuisouder ondersteunt een veilig en voorspelbaar samenleven tussen jeugdigen en andere bewoners. Daarbij is aandacht voor onderlinge relaties, persoonlijke grenzen, privacy en verschillen tussen bewoners. Positieve contacten worden gestimuleerd, zonder van jeugdigen te verwachten dat zij met elkaar of met andere bewoners een gezins- of familieband ontwikkelen.
2.3 Duurzame balans tussen professionele zorg en het gezamenlijke leven
Gezinshuiszorg wordt geboden binnen een gezamenlijke woon- en leefomgeving waarin professionele zorg en het dagelijks leven nauw met elkaar verbonden zijn. Het gezinshuis is de woonplek van de jeugdigen, maar tegelijkertijd de woon- en leefomgeving van de gezinshuisouder en, waar van toepassing, diens gezinsleden.
Een duurzaam gezinshuis vraagt om een evenwicht tussen de individuele zorg, rechten en ondersteuningsbehoeften van jeugdigen en de mogelijkheid om binnen het gezinshuis een stabiel, herkenbaar en leefbaar dagelijks leven te behouden.
De gezinshuisouder behoudt binnen de professionele verantwoordelijkheid ruimte voor een eigen sociaal en privéleven, waaronder relaties, familiecontacten, sociale activiteiten, hobby’s, vrije tijd, rust en vakantie. Deze ruimte is niet uitsluitend een persoonlijk belang van de gezinshuisouder, maar draagt bij aan de duurzame uitvoerbaarheid en continuïteit van gezinshuiszorg en aan het gezinsgerichte karakter van de woon- en leefomgeving.
Bij structurele afspraken over zorg, begeleiding, contact met ouders, behandeling, vervoer of andere activiteiten worden niet alleen de afzonderlijke belangen en behoeften van de jeugdige betrokken, maar ook de gevolgen voor het dagelijks leven van de jeugdige, andere bewoners, het gezamenlijke leefklimaat en de duurzame uitvoerbaarheid van de gezinshuisplaatsing.
Structurele zorg-, contact- en begeleidingsafspraken worden, binnen de geldende juridische kaders, zodanig georganiseerd dat de professionele verplichtingen jegens jeugdigen duurzaam verenigbaar blijven met voldoende rust en herstel, een eigen sociaal en privéleven van de gezinshuisouder en een leefbaar gezamenlijk dagelijks leven in het gezinshuis.
Wanneer tussen deze belangen spanning ontstaat, wordt deze tijdig zichtbaar gemaakt en professioneel besproken. Daarbij wordt gezocht naar organisatorische of inhoudelijke oplossingen die zowel recht doen aan de jeugdige als aan de duurzaamheid en continuïteit van de gezinshuisplaatsing.
Wanneer een bestaande juridische beslissing of verplichting spanning oplevert met de duurzame uitvoerbaarheid van de gezinshuisplaatsing, worden de gevolgen tijdig ingebracht bij de daarvoor verantwoordelijke personen of instanties, zodat waar nodig langs de daarvoor geldende route aanpassing kan worden overwogen.
2.4 Gezinshuis in verbinding
De gezinshuisouder erkent dat ouders, familie en andere voor de jeugdige belangrijke personen een wezenlijke betekenis hebben voor diens ontwikkeling, identiteit, geschiedenis en gevoel van
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 32
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
verbondenheid. De gezinshuisouder ondersteunt de jeugdige bij het onderhouden en, waar passend en gewenst, ontwikkelen van deze relaties.
Contact met ouders en andere belangrijke personen wordt mogelijk gemaakt en vormgegeven op een wijze die aansluit bij de wensen, leeftijd, ontwikkeling, veiligheid en rechtspositie van de jeugdige en bij de afspraken over de hulp. Daarbij wordt rekening gehouden met eventuele rechterlijke beslissingen, afspraken vanuit jeugdbescherming en andere inhoudelijke of juridische kaders. Bij structurele contactafspraken wordt tevens rekening gehouden met de duurzame uitvoerbaarheid binnen de gezamenlijke woon- en leefomgeving, zoals uitgewerkt in paragraaf 2.3.
De gezinshuisouder ondersteunt de jeugdige bij vragen en gevoelens rond verbondenheid, loyaliteit, afkomst en identiteit. De jeugdige wordt niet in een positie gebracht waarin deze het gevoel krijgt te moeten kiezen tussen het gezinshuis, ouders, familie of andere belangrijke personen.
Ouders, familieleden en andere belangrijke personen kunnen, wanneer dit passend en wenselijk is, betrokken zijn bij het dagelijks leven en bij voor de jeugdige betekenisvolle gebeurtenissen. De wijze waarop dit gebeurt wordt afgestemd met de jeugdige en andere betrokkenen en houdt rekening met de privacy, veiligheid en belangen van andere bewoners van het gezinshuis.
De gezinshuisouder ondersteunt de jeugdige bij het opbouwen en onderhouden van sociale relaties en bij deelname aan de samenleving. Daarbij is aandacht voor school, opleiding of dagbesteding, sport, vrije tijd, vrienden, buurt, familie en culturele, levensbeschouwelijke of andere maatschappelijke verbanden. De gezinshuisouder ondersteunt de jeugdige om verbonden te blijven met het eigen netwerk, de achtergrond en identiteit en om nieuwe relaties en sociale verbanden te ontwikkelen.
2.5 Ontwikkeling, perspectief en toekomst
Het gezinshuis ondersteunt jeugdigen naar een zo zelfstandig mogelijk leven, op een manier die past bij hun mogelijkheden, wensen en ondersteuningsbehoeften. Onderwijs, opleiding, werk of daginvulling, sociale participatie, ontwikkeling van vaardigheden en toekomstperspectief maken daarom integraal deel uit van de gezinshuiszorg.
Iedere jeugdige heeft toegang tot een passende vorm van onderwijs, opleiding, werk of daginvulling, of wordt ondersteund om deze te realiseren. Wanneer een jeugdige onderwijs volgt, werkt de gezinshuisouder waar nodig samen met school en andere betrokken professionals. De gezinshuisouder volgt de ontwikkeling en het functioneren van de jeugdige, deelt relevante observaties en draagt eraan bij dat onderwijs, begeleiding en eventuele behandeling zoveel mogelijk op elkaar aansluiten.
Over het perspectief van de plaatsing wordt zo vroeg mogelijk duidelijkheid nagestreefd. Er wordt onderzocht welk toekomstperspectief past bij de ontwikkeling, behoeften en belangen van de jeugdige. Dit kan terugkeer naar ouders zijn, langdurig verblijf in het gezinshuis of een andere woon- en opvoedplek.
De gezinshuisouder brengt vanuit de dagelijkse gezinshuiszorg professionele observaties en afwegingen in die relevant zijn voor besluiten over het perspectief van de jeugdige. Het perspectiefbesluit zelf wordt genomen door degene die daarvoor bevoegd of verantwoordelijk is.
Wanneer de gezinshuisouder geregistreerde professional is, draagt deze overeenkomstig Bouwsteen I de professionele verantwoordelijkheid en regie voor de gezinshuiszorg en het hulpverleningsplan, voor zover dit binnen het eigen professionele domein en de eigen vakbekwaamheid valt. Aanvullende deskundigheid wordt ingeschakeld wanneer de aard of complexiteit van de zorg daarom vraagt.
Wanneer de gezinshuisouder niet geregistreerd is, brengt deze zelfstandig observaties en professionele afwegingen in die passen bij de eigen beroepskwalificatie en vakbekwaamheid. Voor werkzaamheden
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 33
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
of verantwoordelijkheden waarvoor op grond van de norm verantwoorde werktoedeling een geregistreerde professional nodig is, wordt deze ingeschakeld.
Formele juridische beslissingen over onder meer gezag, kinderbeschermingsmaatregelen en verblijfplaats blijven bij degene die daarvoor op grond van wet, gezag of rechterlijke beslissing bevoegd is. Deze juridische verantwoordelijkheid staat los van de professionele verantwoordelijkheid van de gezinshuisouder voor de gezinshuiszorg.
De gezinshuisouder helpt de jeugdige om ontwikkelingen en veranderingen in het toekomstperspectief te begrijpen en ondersteunt de jeugdige bij de betekenis die deze kunnen hebben voor relaties, verbondenheid, identiteit en verwachtingen over de toekomst.
Voor jeugdigen die de overgang naar volwassenheid naderen, wordt tijdig gewerkt aan voorbereiding op de volgende levensfase. Daarbij is, afhankelijk van de jeugdige, aandacht voor wonen, onderwijs of werk, inkomen en financiën, gezondheid, sociale relaties en netwerk, praktische vaardigheden, vrije tijd en deelname aan de samenleving. Samen met de jeugdige en andere betrokkenen wordt tijdig in kaart gebracht welke ondersteuning na het bereiken van de volwassen leeftijd nodig is en hoe de continuïteit daarvan kan worden georganiseerd.
2.6 Sociaal leefklimaat in het gezinshuis
Het gezinshuis is een gezamenlijke woon- en leefomgeving waarin jeugdigen en andere bewoners met verschillende achtergronden, behoeften en mogelijkheden samenleven. De gezinshuisouder draagt zorg voor een veilig, respectvol en voorspelbaar sociaal leefklimaat.
Iedere jeugdige wordt als gelijkwaardig persoon benaderd en krijgt ruimte om zichzelf te zijn en de eigen identiteit te ontwikkelen. Er is respect voor verschillen in leeftijd, ontwikkeling, achtergrond, cultuur, levensovertuiging, identiteit, normen en waarden, mogelijkheden en ondersteuningsbehoeften. Gelijkwaardigheid betekent niet dat iedere jeugdige hetzelfde wordt benaderd; verschillen kunnen maatwerk vragen.
De dagelijkse omgang wordt gekenmerkt door respect, aandacht voor elkaar en communicatie die past bij leeftijd en ontwikkeling. De gezinshuisouder bevordert veilige onderlinge relaties en is alert op spanningen, uitsluiting, pesten, discriminatie, machtsongelijkheid en grensoverschrijdend gedrag. Signalen die het welzijn of de sociale veiligheid kunnen bedreigen worden besproken en opgevolgd.
Er is, passend bij leeftijd en ontwikkeling, aandacht voor lichamelijke en seksuele ontwikkeling, relaties, intimiteit, persoonlijke grenzen en weerbaarheid. Jeugdigen krijgen ruimte om hierover vragen te stellen, grenzen aan te geven en de grenzen van anderen te leren respecteren. Signalen van seksuele onveiligheid of grensoverschrijdend gedrag worden herkend en opgevolgd.
Jeugdigen krijgen, passend bij hun leeftijd, ontwikkeling en rechtspositie, ruimte om keuzes te maken, hun mening te geven, invloed uit te oefenen en verantwoordelijkheid te dragen. Zij worden betrokken bij afspraken over het dagelijks samenleven en kunnen wensen, grenzen en onvrede kenbaar maken.
De gezinshuisouder biedt structuur en duidelijkheid. Afspraken en grenzen worden begrijpelijk uitgelegd, zijn pedagogisch te verantwoorden en sluiten aan bij de leeftijd, ontwikkeling en behoeften van de jeugdige. Daarbij worden de rechten, privacy en autonomie van de jeugdige gerespecteerd.
Bij keuzes voor een individuele jeugdige worden ook de veiligheid, het welzijn, de privacy en de belangen van andere jeugdigen en bewoners meegewogen. Maatwerk voor één jeugdige mag niet zonder afweging ten koste gaan van het leefklimaat of de veiligheid van anderen.
Wanneer spanningen, onderlinge dynamiek of veiligheidsrisico’s niet binnen de eigen deskundigheid of professionele verantwoordelijkheid kunnen worden aangepakt, wordt aanvullende deskundigheid
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 34
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
ingeschakeld. Als de veiligheid of kwaliteit van het leefklimaat ondanks ondersteuning onvoldoende kan worden geborgd, wordt beoordeeld welke aanpassing van de zorg of organisatie nodig is en of voortzetting van de plaatsing verantwoord is.
2.7 Vrijheid, privacy en rechtsbescherming
Jeugdigen in een gezinshuis hebben recht op vrijheid, privacy, lichamelijke integriteit en communicatie. Zij krijgen, passend bij hun leeftijd, ontwikkeling en rechtspositie, ruimte voor eigen keuzes, autonomie en zeggenschap. Uitgangspunt is dat opvoeding, begeleiding en ondersteuning plaatsvinden zonder dwang of vrijheidsbeperking.
Huisregels en dagelijkse afspraken geven duidelijkheid over het samenleven en sluiten aan bij de leeftijd, ontwikkeling en situatie van de jeugdigen. Zij zijn begrijpelijk, hebben een pedagogisch of veiligheidsdoel en respecteren de rechten en persoonlijke levenssfeer van jeugdigen. Huisregels vormen geen zelfstandige grond voor het beperken van bewegingsvrijheid, privacy, communicatie, sociale contacten of andere rechten.
Wanneer met een jeugdige afspraken worden gemaakt die gevolgen hebben voor diens vrijheid of privacy, is duidelijk wat het doel daarvan is. Instemming wordt vrijwillig en op basis van begrijpelijke informatie gegeven en kan worden heroverwogen. Een afspraak is niet vrijwillig wanneer de jeugdige door druk, dreiging of andere omstandigheden feitelijk niet kan weigeren.
In een open gezinshuis worden vrijheidsbeperkende maatregelen niet tegen de wil van een jeugdige toegepast, tenzij daarvoor een wettelijke grondslag bestaat. Opname in het hulpverleningsplan, toestemming van ouders, instemming van een gedragswetenschapper, multidisciplinair overleg of een besluit van de jeugdhulpaanbieder geeft op zichzelf geen bevoegdheid om de vrijheid van een jeugdige te beperken.
Wanneer zorgen over veiligheid of ontwikkeling aanleiding geven om een beperking te overwegen, wordt eerst gezocht naar minder ingrijpende pedagogische, relationele of organisatorische alternatieven. De gezinshuisouder kent de grenzen van de eigen professionele en wettelijke bevoegdheden en schakelt deskundigheid in bij twijfel over de rechtmatigheid of proportionaliteit van het handelen.
Wanneer in een acute noodsituatie direct handelen nodig is om ernstig gevaar af te wenden, wordt gehandeld binnen de grenzen van de wet en de professionele bevoegdheid. Het handelen is gericht op het beëindigen van het gevaar, duurt niet langer dan nodig en is zo min mogelijk ingrijpend. De situatie, afwegingen en het handelen worden vastgelegd en geëvalueerd.
2.8 Lerend gezinshuis
De gezinshuisouder en zorgaanbieder evalueren periodiek hoe jeugdigen en andere direct betrokkenen het leefklimaat, de dagelijkse zorg en de samenwerking ervaren. Daarbij wordt, passend bij leeftijd, ontwikkeling en positie, besproken wat goed gaat, wat verbetering vraagt en welke aanpassingen nodig zijn.
Een gezinshuis is voortdurend in ontwikkeling. Nieuwe plaatsingen, vertrek van jeugdigen, veranderingen in ondersteuningsbehoeften, incidenten en andere ingrijpende gebeurtenissen kunnen invloed hebben op de veiligheid, stabiliteit, onderlinge verhoudingen en het functioneren van het gezinshuis als geheel.
De gezinshuisouder signaleert veranderingen in het leefklimaat, de professionele belastbaarheid en de beschikbare deskundigheid, capaciteit en ondersteuning binnen het gezinshuis en bespreekt deze tijdig
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 35
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
met de betrokkenen. Waar nodig worden afspraken, begeleiding, ondersteuning of de organisatie van de zorg aangepast.
Ervaringen, signalen, incidenten, klachten, feedback en evaluaties worden benut om het professioneel handelen en het leefklimaat te verbeteren. Waar mogelijk wordt gebruikgemaakt van passende en bruikbare methoden of instrumenten om ervaringen en kwaliteit systematisch in beeld te brengen.
Wanneer veranderingen, spanningen of risico’s de deskundigheid of professionele verantwoordelijkheid van de gezinshuisouder overstijgen, wordt tijdig aanvullende professionele ondersteuning ingeschakeld.
Verbetermaatregelen worden gevolgd en geëvalueerd, zodat zichtbaar is of zij daadwerkelijk bijdragen aan een veiliger en stabieler leefklimaat dat de ontwikkeling en het welzijn van jeugdigen beter ondersteunt.
2.9 Eigen kinderen van gezinshuisouders
Eigen kinderen van gezinshuisouders maken deel uit van de dagelijkse woon- en leefomgeving waarin gezinshuiszorg wordt geboden. Het bieden van professionele jeugdhulp in de eigen woonomgeving kan ook voor hen gevolgen hebben. Hun veiligheid, ontwikkeling, privacy, welzijn en mogelijkheden om een eigen leven te leiden worden daarom expliciet meegewogen bij de organisatie van het gezinshuis.
Eigen kinderen maken geen deel uit van de professionele zorgstructuur van het gezinshuis. Van hen wordt niet verwacht dat zij een begeleidende, toezichthoudende, signalerende of andere professionele rol vervullen ten opzichte van de jeugdigen die in het gezinshuis wonen. Zij worden niet structureel belast met verantwoordelijkheden die voortvloeien uit de professionele zorgtaak van de gezinshuisouder.
De gezinshuisouder heeft aandacht voor de ervaringen, wensen en grenzen van de eigen kinderen en bespreekt met hen, passend bij leeftijd en ontwikkeling, hoe zij het samenleven in het gezinshuis ervaren. Daarbij wordt hun privacy gerespecteerd en wordt voorkomen dat zij meer informatie over geplaatste jeugdigen ontvangen dan voor het dagelijks samenleven nodig is.
Signalen van onveiligheid, overbelasting, verlies van privacy, aanhoudende spanning of beperking van de eigen ontwikkeling en het sociale leven worden serieus genomen. Waar nodig leidt dit tot aanvullende ondersteuning, aanpassing van de organisatie van de zorg, heroverweging van afspraken of beoordeling van de passendheid van de plaatsing.
Bij matching, nieuwe plaatsingen en andere wezenlijke veranderingen in de samenstelling of zorgzwaarte van het gezinshuis wordt rekening gehouden met de mogelijke gevolgen voor de eigen kinderen en voor het functioneren van het gezinshuis als geheel.
Eigen kinderen behouden voldoende ruimte voor hun eigen ontwikkeling, sociale relaties, vrije tijd, hobby’s, privacy en relatie met hun ouder(s). De gezinshuisouder bewaakt dat het professionele karakter van de gezinshuiszorg niet ertoe leidt dat het privéleven en de ouder-kindrelatie structureel volledig in het teken van de zorg komen te staan.
Wanneer eigen kinderen te maken krijgen met grensoverschrijdend, bedreigend of anderszins belastend gedrag van jeugdigen die in het gezinshuis wonen, wordt dit niet genormaliseerd of gebagatelliseerd vanuit de professionele zorgtaak. De gezinshuisouder en zorgaanbieder zorgen voor passende bescherming, ondersteuning en, waar nodig, aanpassing van de zorg of plaatsingssituatie.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 36
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
3.1 Woon- en leefomgeving
De gezinshuisouder en zorgaanbieder:
• Zorgen voor een veilige, verzorgde en huiselijke woon- en leefomgeving die aansluit bij de leeftijd, ontwikkeling en ondersteuningsbehoeften van de jeugdigen;
• Zorgen ervoor dat iedere jeugdige als uitgangspunt beschikt over een eigen slaapkamer die voldoende privacy biedt, ruimte geeft om zich terug te trekken en mogelijkheden biedt om persoonlijke bezittingen veilig te bewaren;
• Het delen van een slaapkamer vindt alleen plaats wanneer dit op basis van een gemotiveerde afweging passend en verantwoord is. Daarbij worden de belangen, wensen, ontwikkeling, privacy, veiligheid en behoefte aan rust en persoonlijke ruimte van alle betrokken jeugdigen meegewogen. De afweging wordt vastgelegd en geëvalueerd.
• Waarborgen de persoonlijke levenssfeer van jeugdigen en zorgen dat hun kamer, persoonlijke ruimte en bezittingen worden gerespecteerd;
• Zorgen ervoor dat jeugdigen toegang hebben tot onderwijs, opleiding of passende daginvulling en mogelijkheden hebben om deel te nemen aan sport, hobby’s, vrijetijdsactiviteiten, sociale contacten en het maatschappelijk leven buiten het gezinshuis;
• Bieden jeugdigen, binnen redelijke en voor alle bewoners passende afspraken, ruimte om vrienden, familie en andere voor hen belangrijke personen te ontvangen;
• Organiseren het dagelijks leven zoveel mogelijk vanuit gewone gezins- en leefpatronen en voorkomen onnodige institutionele routines, procedures en beperkingen;
• Bewaken dat het aantal verschillende personen dat vanuit zorg, begeleiding, behandeling, overleg of begeleide contactmomenten in het gezinshuis aanwezig is, past bij het gezinsgerichte leefklimaat. Wanneer de aanwezigheid of frequentie van personen de rust, privacy, veiligheid of het dagelijks leven van jeugdigen onevenredig belast, kan de gezinshuisouder gemotiveerd aangeven dat aanwezigheid in het gezinshuis moet worden beperkt of dat een activiteit op een andere locatie plaatsvindt.
• Gebruiken huisregels en dagelijkse afspraken niet als zelfstandige grond voor het beperken van rechten of vrijheden. Bijzondere afspraken voor een individuele jeugdige zijn gemotiveerd, begrijpelijk en worden periodiek geëvalueerd; voor beperkingen van rechten of vrijheden geldt paragraaf 3.7;
• Vragen jeugdigen periodiek hoe zij de woon- en leefomgeving en het dagelijks leven ervaren en benutten hun ervaringen bij verbetering.
3.2 Ondersteuning door de gezinshuisouder
De gezinshuisouder en zorgaanbieder:
• Organiseren de dagelijkse opvoeding, begeleiding en ondersteuning met zoveel mogelijk continuïteit en een beperkt aantal voor de jeugdigen bekende personen en voorkomen onnodige wisselingen;
• Zorgen ervoor dat bij afwezigheid van de gezinshuisouder duidelijk is wie de dagelijkse zorg overneemt en dat jeugdigen kunnen rekenen op een bekende en toegeruste vervanger;
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 37
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
• Organiseren, wanneer een vervanger niet SKJ- of BIG-geregistreerd is, professionele achtervang voor werkzaamheden en verantwoordelijkheden waarvoor de norm verantwoorde werktoedeling een geregistreerde professional vereist; deze professional is bereikbaar voor overleg en neemt waar nodig professionele besluiten;
• Herkennen signalen, emoties, gedrag en ondersteuningsbehoeften van jeugdigen en reageren daarop op een manier die past bij hun leeftijd, ontwikkeling, achtergrond, mogelijkheden en ervaringen; de gemaakte professionele afwegingen kunnen worden toegelicht;
• Passen traumasensitieve uitgangspunten toe wanneer de ervaringen of zorgvraag van een jeugdige daarom vragen;
• Zorgen ervoor dat jeugdigen weten bij wie zij terechtkunnen met vragen, zorgen of behoefte aan ondersteuning en vragen periodiek hoe zij de beschikbaarheid en ondersteuning van de gezinshuisouder en eventuele vervangers ervaren;
• Signaleren veranderingen in ontwikkeling, gedrag, welzijn en veiligheid en handelen daarop binnen de eigen professionele verantwoordelijkheid;
• Schakelen aanvullende deskundigheid, diagnostiek, behandeling of andere professionele ondersteuning in wanneer de zorgvraag de eigen deskundigheid of verantwoordelijkheid overstijgt.
3.3 Duurzame uitvoerbaarheid van gezinshuiszorg
De gezinshuiszorg is zodanig georganiseerd dat:
• De individuele zorg, rechten en ondersteuningsbehoeften van jeugdigen kunnen worden gerealiseerd binnen een stabiele en duurzame woon- en leefsituatie;
• Structurele zorg-, contact- en begeleidingsafspraken worden beoordeeld op hun gevolgen voor de jeugdige, andere bewoners, het gezamenlijke leefklimaat en de continuïteit van de plaatsing;
• De gezinshuisouder voldoende ruimte behoudt voor rust, herstel, sociale relaties, familie, vrije tijd, hobby’s en vakantie;
• De gezinshuisouder niet voortdurend persoonlijk beschikbaar hoeft te zijn en passende vervanging en ondersteuning en, waar nodig, professionele achtervang zijn georganiseerd;
• Bij structurele spanning tussen individuele afspraken en de uitvoerbaarheid van de gezinshuiszorg tijdig overleg plaatsvindt met de jeugdige, ouders en betrokken professionals of organisaties;
• Bij dreigende overbelasting of aantasting van de continuïteit wordt onderzocht welke aanpassing van organisatie, ondersteuning, planning of zorgafspraken mogelijk is voordat de duurzaamheid van de plaatsing in gevaar komt;
• Bij spanning tussen een geldende juridische beslissing en de duurzame uitvoerbaarheid van de plaatsing de gevolgen tijdig worden ingebracht bij de daarvoor verantwoordelijke personen of instanties;
• Beslissingen hierover navolgbaar worden onderbouwd vanuit zowel de rechten en belangen van de jeugdige als de kwaliteit en continuïteit van de gezinshuiszorg.
Van duurzame gezinshuiszorg is alleen sprake wanneer professionele verplichtingen jegens jeugdigen verenigbaar zijn met een leefbare en duurzame woon-, werk- en leefsituatie voor de gezinshuisouder en de overige bewoners van het gezinshuis.
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 38
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
3.4 Gezinshuis in verbinding
De gezinshuisouder:
• Ondersteunt de jeugdige, waar passend en mogelijk, bij het onderhouden van relaties met ouders, familie en andere voor de jeugdige belangrijke personen;
• Stemt het handelen rond contact met ouders en andere belangrijke personen af op de wensen, leeftijd, ontwikkeling, veiligheid en rechtspositie van de jeugdige, de afspraken over de hulp en eventuele rechterlijke beslissingen of andere juridische kaders;
• Ondersteunt de jeugdige bij gevoelens rond verbondenheid, loyaliteit, afkomst en identiteit en brengt de jeugdige niet in een positie waarin deze het gevoel krijgt te moeten kiezen tussen het gezinshuis, ouders, familie of andere belangrijke personen;
• Biedt, wanneer dit passend en wenselijk is, ruimte aan ouders, familie en andere belangrijke personen om betrokken te zijn bij het dagelijks leven en bij voor de jeugdige betekenisvolle momenten, met inachtneming van de privacy, veiligheid en belangen van andere bewoners;
• Onderhoudt binnen de eigen professionele rol zorgvuldig en tijdig contact met relevante personen uit het netwerk van de jeugdige en legt afspraken, observaties en ontwikkelingen vast voor zover deze relevant zijn voor de hulp en continuïteit daarvan;
• Ondersteunt de jeugdige bij het opbouwen en onderhouden van sociale contacten,
• Signaleert wanneer contactafspraken of netwerkrelaties gevolgen hebben voor het welzijn, de ontwikkeling, veiligheid of het dagelijks functioneren van de jeugdige en brengt deze observaties tijdig in bij de daarvoor verantwoordelijke betrokkenen;
• Handelt bij vragen of spanningen rond contact, loyaliteit, veiligheid of netwerk binnen de eigen professionele verantwoordelijkheid en betrekt aanvullende deskundigheid wanneer de situatie de eigen deskundigheid of verantwoordelijkheid overstijgt.
3.5 Ontwikkeling, perspectief en toekomst
De gezinshuisouder:
• Draagt eraan bij dat iedere jeugdige beschikt over onderwijs, opleiding, werk of een andere daginvulling die past bij diens ontwikkeling en mogelijkheden en stemt hierover waar nodig af met betrokken voorzieningen;
• Volgt de ontwikkeling en het functioneren van de jeugdige en brengt relevante observaties en professionele afwegingen over ontwikkeling, behoeften, mogelijkheden en veiligheid in bij de betrokkenen;
• Weet welk perspectief voor verblijf en opgroeien is vastgesteld of welke stappen worden gezet om daar duidelijkheid over te krijgen;
• Brengt vanuit de dagelijkse gezinshuiszorg professionele observaties en afwegingen in die relevant zijn voor de beoordeling en evaluatie van het perspectief, binnen de eigen professionele verantwoordelijkheid;
• Ondersteunt de jeugdige bij het begrijpen van het perspectief en van veranderingen die gevolgen hebben voor verblijf, relaties, identiteit en toekomst;
• Betrekt de jeugdige, passend bij leeftijd, ontwikkeling en rechtspositie, bij beslissingen over onderwijs, verblijf, toekomst en ondersteuning en betrekt ouders of vertegenwoordigers overeenkomstig hun positie;
• Houdt bij perspectiefbesluiten rekening met de professionele en juridische verantwoordelijkheden van andere betrokkenen; formele juridische besluiten blijven bij degene die daarvoor bevoegd of verantwoordelijk is;
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 39
KWALITEITSCRITERIA GEZINSHUIZEN 2026
• Bespreekt bij een verandering van woonplek of de overgang naar volwassenheid welke relaties, sociale verbindingen en vormen van ondersteuning behouden moeten blijven;
• Zorgt er samen met de jeugdige en andere betrokkenen voor dat de overgang naar volwassenheid wordt voorbereid en dat duidelijk is welke ondersteuning nodig is, wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe de continuïteit wordt geregeld.
3.6 Sociaal leefklimaat in het gezinshuis
De gezinshuisouder:
• Draagt zorg voor een veilig, respectvol en voorspelbaar sociaal leefklimaat;
• Benadert jeugdigen als gelijkwaardige personen en kan verschillen in afspraken, ondersteuning, verwachtingen of begrenzing uitleggen vanuit leeftijd, ontwikkeling, behoeften, veiligheid, rechtspositie of afspraken over de hulp;
• Maakt samen met jeugdigen begrijpelijke afspraken over het dagelijks samenleven en betrekt hen, passend bij leeftijd en ontwikkeling, bij het maken en evalueren daarvan;
• Geeft jeugdigen, passend bij leeftijd, ontwikkeling en rechtspositie, ruimte om keuzes te maken, hun mening te geven, invloed uit te oefenen en verantwoordelijkheid te dragen;
• Bevordert respectvolle omgang en veilige onderlinge relaties en is alert op uitsluiting, discriminatie, pesten, machtsongelijkheid, grensoverschrijdend gedrag en spanningen tussen bewoners;
• Besteedt, passend bij leeftijd en ontwikkeling, aandacht aan lichamelijke en seksuele ontwikkeling, relaties, intimiteit, persoonlijke grenzen en weerbaarheid en handelt bij signalen van seksuele onveiligheid of grensoverschrijdend gedrag;
• Brengt bij plaatsing en bij veranderingen risico’s in het samenleven in beeld en betrekt daarbij de onderlinge dynamiek tussen jeugdigen en andere bewoners;
• Weegt bij keuzes voor een individuele jeugdige ook de veiligheid, het welzijn, de privacy en de belangen van andere jeugdigen en bewoners mee en zoekt bij spanningen naar pedagogische, relationele of organisatorische oplossingen;
• Bespreekt met jeugdigen hoe zij het samenleven, de sociale veiligheid en de afspraken ervaren en stelt deze waar nodig bij;
• Schakelt aanvullende deskundigheid in wanneer spanningen, onderlinge dynamiek of veiligheidsrisico’s de eigen deskundigheid of verantwoordelijkheid overstijgen;
• Beoordeelt, wanneer de veiligheid of kwaliteit van het leefklimaat onvoldoende kan worden geborgd, welke aanpassing van de zorg of organisatie nodig is en of voortzetting van de plaatsing verantwoord is.
3.7 Vrijheid, privacy en rechtsbescherming
De gezinshuisouder en zorgaanbieder:
• Respecteren de vrijheid, lichamelijke integriteit, privacy, communicatie en autonomie van iedere jeugdige;
• Bieden jeugdigen, passend bij leeftijd, ontwikkeling en rechtspositie, ruimte voor eigen keuzes en zeggenschap en betrekken hen bij afspraken en beslissingen die hen aangaan;
• Onderscheiden huisregels en pedagogische afspraken van vrijwillige individuele afspraken en van maatregelen die rechten of vrijheden beperken;
kwaliteitscriteriagezinshuizen.nl PAGINA 40