Zaanstad, 8 oktober 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10703315 1/4
Raadsinformatiebrief1
Onderwerp Raadsinformatiebrief motie “Schrappen voorrang huisvesting statushouders/vergunninghouders en prioriteit voor Zaanse inwoners” Portefeuillehouder H. v.d. Laan Portefeuille Wonen
Aan de leden van de gemeenteraad Zaanstad,
Inleiding Op 12 mei 2026 is in de gemeenteraad een motie van de PVV aangenomen waarin het college wordt opgedragen om: 1. in de Huisvestingsverordening (inclusief artikel 2.3.9) elke vorm van voorrang of directe bemiddeling puur op basis van statushouder-zijn uit te sluiten via een spoedwijziging; 2. maximale prioriteit (binnen wettelijke grenzen) te geven aan inwoners met binding aan Zaanstad, uiterlijk per 1 juli 2026; 3. de raad uiterlijk 1 september 2026 een concreet voorstel te sturen voor de wijziging van de Huisvestingsverordening; 4. alternatieven voor statushouders (flexwoningen, tijdelijke huisvesting) te onderzoeken met als doel, om zo veel mogelijk aan de taakstelling te voldoen zonder reguliere sociale huur te belasten.
Het college heeft aangegeven de mogelijkheden en kosten, en daarmee de uitvoerbaarheid, ambtelijk in beeld laten brengen. Kader daarbij is dat de gemeente gebonden blijft aan het uitvoeren van de taakstelling voor de huisvesting van statushouders die het Rijk oplegt. Onderstaand worden de verschillende punten uit de motie toegelicht. Op basis van de bevindingen concludeert het college dat de motie binnen de huidige financiële kaders niet uitvoerbaar is.
Toelichting Huisvestingsverordening Een spoedwijziging is alleen mogelijk als onvoorziene, acute situaties op de woningmarkt dat noodzakelijk maken. Als de Huisvestingsverordening gewijzigd moet worden dan heeft dat een zekere doorlooptijd. Een voorstel voor een wijziging vóór 1 september aan de raad voorleggen was sowieso niet haalbaar met het oog op het zomerreces. Als een wijziging zou worden voorbereid dan moet na vaststelling door B&W ook Gedeputeerde Staten van Noord-Holland in de gelegenheid gesteld worden om advies uit te brengen. Daar staat een termijn van 6 weken voor.
In de Huisvestingsverordening prioriteit geven aan inwoners met binding aan Zaanstad De Huisvestingverordening ziet toe op de toewijzing van sociale huurwoningen van woningcorporaties. Momenteel is in de Huisvestingsverordening de maximale wettelijke ruimte om binnen de reguliere woonruimteverdeling voorrang te geven aan inwoners uit de eigen gemeente al ingevuld. In uitzonderlijke gevallen wordt afgesproken dat complexen buiten het bereik van de huisvestingsverordening geplaatst worden waardoor maatgerichte toewijzing door de corporatie mogelijk is. Dit is toegepast voor enkele woonzorgcomplexen en de flexwoningen in Assendelft.
1Op deze raadsinformatiebrief volgt geen actie van de Agendacommissie. Wanneer u een onderwerp hieruit wilt bespreken dan kunt u dit doen door een raadsinstrument in te zetten. Bijvoorbeeld een rondvraag (primair gericht aan het college van B&W of een agenda-initiatief (primair gericht aan de collega fracties)). Vermeld altijd in het raadsinstrument: wat u wilt bespreken inclusief een korte concrete toelichting. MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10703315 2/4
Naast de woningen die toegewezen aan woningzoekenden met binding aan Zaanstad is wettelijk geregeld dat de gemeente woningen met voorrang moet toewijzen aan bepaalde “aandachtsgroepen”.
In onderstaande tabel staat hoe de afgelopen 4 jaar de toewijzing geweest is. Het aantal benodigde woningen hangt af van de omvang van de huishoudens, en ook of het gaat om nareizigers.
Jaar Taakstelling van het Rijk Aantal toegewezen soc hr woningen Aantal gehuisveste statushouders Percentage van de vrijgekomen toewijsbare sociale huurwoningen 2022 245 105 8,1 % 2023 312 122 305 9,5% 2024 318 99 272 6.5% 2025 276 66 282 4,7% Gemiddeld per jaar
287
98
Alternatieven De motie draagt op om alternatieven (flexwoningen, tijdelijke huisvesting) te onderzoeken om zo veel mogelijk aan de taakstelling te voldoen zonder een beroep te doen op de reguliere voorraad sociale huurwoningen. Vooraf noemen we ten aanzien hiervan 3 aandachtspunten: • als voor statushouders voorzien wordt in tijdelijke huisvesting telt dit wel mee voor de taakstelling maar houden we als gemeente een huisvestingsverplichting voor vervolghuisvesting; • flexwoningen zoals we die nu in Zaanstad gerealiseerd hebben, zijn ook sociale huurwoningen, in exploitatie en beheer van een sociale verhuurder. • een deel van de te huisvesten statushouders is huishoudens met kinderen. Kamergewijze huisvesting of huisvesting in kleine units is hiervoor niet geschikt.
Over opvanglocaties: In een raadsinformatiebrief van mei jl. (10204676) is de raad geïnformeerd over de in Zaanstad gerealiseerde opvangvoorzieningen. Er zijn 3 gemeentelijke opvanglocaties, daar zijn Oekraïners ondergebracht. Bij maximale bezetting waren er 687 plekken maar de locatie Saendenborch bouwt af omdat de woningbouwontwikkeling start. De plekken komen na vertrek van de Oekrainers niet beschikbaar. De overige locaties zijn bezet en de beschikbaarheid is ook aan een einddatum gebonden. Als in Zaanstad nieuwe opvangvoorzieningen gecreëerd moeten worden, moeten daarvoor geschikte panden beschikbaar gesteld worden of worden gehuurd of gekocht en vervolgens geschikt gemaakt worden. Ter indicatie: de verbouwing van ‘t Buut bedroeg ca € 160.000 en van Saendenborch ca.4 miljoen.
Over flexwoningen: In Zaanstad staan op 2 locaties flexwoningen. Noorderveenweg telt 192 woningen, bij Sportpark Poelenburg worden 172 woningen gerealiseerd. De Noorderveenweg wordt deels bewoond door Oekraïners, deels door Zaanse starters. Poelenburg is gericht op reguliere Zaanse startende woningzoekenden en 21 woningen worden regulier verhuurd aan statushouders, in het kader van de taakstelling en de bestuurlijke afspraken tussen gemeente en woningcorporaties over de doelgroepen voor flexwoningen
Voor meer flexwoningen zijn momenteel geen locaties beschikbaar. Er wordt wel altijd bekeken of er ontwikkelingen zijn die het mogelijk/wenselijk maken om bepaalde locaties tijdelijk te gebruiken. MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10703315 3/4
De bouwtijd van flexwoningen is relatief kort. De voorbereidingstijd kan echter overeenkomen met permanente bouw omdat veelal een juridisch-planologische procedure doorlopen moet worden, aansluiting en ontsluiting geregeld moet worden en bezwaar mogelijk is. De kosten van flexwoningen zijn aanzienlijk. Dat komt door de beperkte exploitatietermijn van maximaal 15 jaar. Op basis van de ervaringen in Poelenburg gaan we er van uit dat de totale kosten circa € 150.000 per unit bedragen (inclusief aanschaf, voorbereidingskosten, bouw en woonrijp maken). De daadwerkelijke kosten variëren afhankelijk van de wijze waarop de grondexploitatie ingezet wordt. Afgelopen jaren zijn Uitgaande van een taakstelling die afgelopen jaren gemiddeld ca 95 woningen per jaar toegewezen aan statushouders. Een conservatieve inschatting is dat de realisatie-kosten dus 95 x €150.000 = €14.250.000 /jaar bedragen. Voor de projecten in Assendelft en Poelenburg is subsidie van het Rijk verkregen. In de beantwoording van technische vragen van de SP van 20 juni jl (“over de SFT-regeling en andere regelingen en de betekenis daarvan voor statushouders”) is uitgebreid ingegaan op de mogelijkheden voor subsidie. Conclusie is dat als subsidie verkregen wordt dit een beperkte bijdrage kan zijn aan de investering maar geenszins dekkend is. Ook de huuropbrengsten dekken niet de investering. Nog los van de beschikbaarheid van de locaties en de kosten speelt de vraag met betrekking tot exploitatie en beheer van deze opvanglocaties. Het gemeentelijk apparaat is niet op deze taak ingericht. Onderbrengen bij woningcorporaties lijkt logisch maar dan moeten die daaraan mee willen werken.
Over andere vormen van huisvesting Voor jonge alleenstaande statushouders wordt verkend of woningdelen een optie is. Net als voor startende Zaanse jongeren zijn dit woonvormen die voor deze doelgroep denkbaar zijn. Hiervoor is medewerking van de woningcorporaties noodzakelijk. En het betreft dus een klein deel van de te huisvesten statushouders. De ervaring leert bovendien dat enige begeleiding wenselijk is, wat kosten met zich meebrengt. Daarnaast gelden er in Zaanstad beperkende regels voor kamergewijze verhuur. De kans dat statushouders instromen op de reguliere (huur of koop) woningmarkt is nihil. Zij staan niet ingeschreven voor een sociale huurwoning, die wachttijden bieden geen soelaas en een koopwoning is financieel niet haalbaar.
Andere consequenties in beeld • Te voorzien is dat als statushouders niet meer gehuisvest worden in sociale huurwoningen de gemeente Zaanstad niet aan de taakstelling kan voldoen. Alternatieve vormen van huisvesting zijn niet op korte termijn en niet voldoende voorhanden. • De provincie controleert of gemeenten aan hun taakstelling voldoen. Als dit niet tijdig of in voldoende mate gebeurt treedt interbestuurlijk toezicht in werking met als laatste trede van de interventieladder: indeplaatsstelling. De provincie regelt dan de huisvesting (bijvoorbeeld in hotels, of door aankoop van panden), en stuurt de rekening naar de gemeente. • Als Zaanstad geen statushouders huisvest blijven mensen langer in AZC’s. Dan zijn er meer plekken in tijdelijke AZC’s/opvangcentra nodig. De taakstelling voor de opvang van asielzoekers in het kader van de Spreidingswet zal hoger worden, uiteindelijk ook voor Zaanstad. • Er is een reëel risico op ongewenste ontwikkelingen als overbewoning (intrekken bij familie), malafide verhuur (zoals bij arbeidsmigranten; te duur en te veel mensen in een woning). Afschaffen van de voorrang kan daardoor leiden tot meer druk op al kwetsbare wijken, dakloosheid en toename van druk op reguliere opvangvoorzieningen. Ook als statushouders die aan Zaanstad gekoppeld zijn op eigen initiatief uit een AZC naar Zaanstad vertrekken, en het betreft huishoudens met kinderen, hebben wij een opvangplicht. Ter indicatie; de kosten van een plek in een opvangvoorziening bedragen ruim €67.000 per persoon per jaar bij kortdurende opvang. MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10703315 4/4
• Het langdurig geconcentreerd bij elkaar wonen van statushouders in doorstroom of opvangvoorzieningen bevordert niet de integratie in de Nederlandse samenleving.
Draagvlak De Zaanse woningcorporaties hebben aangeven dat zij een zienswijze aan de gemeenteraad zullen sturen waarin zij aangeven dat zij tegen het afschaffen van voorrang voor statushouders zijn en dat zij geen rol willen nemen in de realisatie van andersoortige woonvoorzieningen.
Financiële en Juridische consequenties De motie is juridisch uitvoerbaar want past binnen de kaders van de wet, mits de gemeente aan de opgelegde taakstelling voor de huisvesting van statushouders blijft voldoen. Er zijn voor de gemeente substantiële financiële gevolgen aan het afschaffen van voorrang voor statushouder binnen de reguliere woonruimteverdeling. De gemeente zal zelf alternatieve vormen van huisvesting moeten regelen, of laten regelen, en de kosten van aanschaf, realisatie en beheer moeten dragen. Hier is momenteel geen dekking voor.
Geheimhouding op grond van de Gemeentewet Geen
Aanpak/uitvoering Het college concludeert op grond van bovenbeschreven verkenning dat de aangenomen motie niet uitvoerbaar is en dat er geen opvolging aan kan worden gegeven.
Betreft Opvolging toezegging naar aanleiding aangenomen motie 26M23 van de fractie van de PVV op 12 mei jl. “Schrappen voorrang statushouders/vergunninghouders en prioriteit voor Zaanse inwoners”.
Bijgaande stukken Geen
Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zaanstad,
drs J. Hamming, burgemeester
mr. L. Graaff, gemeentesecretaris
Transactiebewijs iBabs digitale handtekening