Beantwoording: Artikel 51 vragen PRO - Jongeren en zware criminaliteit

In het algemeen geven jongeren aan dat geld verdienen de belangrijkste drijfveer is om criminele klussen te doen en geven aan dat voldoende opties om op legitieme wijze geld te verdienen kan helpen om weerstand te bieden tegen het aannemen van criminele klussen1. Het hebben van schulden of financieel kwetsbaar zijn, zijn bekende risicofactoren voor jongeren voor het afglijden naar de georganiseerde criminaliteit2. Daarnaast is de relatie tussen delictgedrag en het hebben van delinquente vrienden in meerdere studies aangetoond3. De achterliggende criminele netwerken blijven vaak buiten beeld doordat zij gebruikmaken van tussenpersonen of zogenoemde brokers voor het ronselen van jongeren.

3. De nieuwe coalitie zegt stevig te willen inzetten op vroegsignalering, jongerenwerk, samenwerking met ouders en scholen en de persoonsgerichte aanpak. Wat betekent dat concreet in de aanpak van jongeren die het risico lopen betrokken te raken bij zware criminaliteit? Welke stappen zet het college hierin nu? Om de preventieve interventies het meest efficiënt in te kunnen zetten is het belangrijk de jongeren te herkennen die een verhoogd risico lopen op afglijden in de criminaliteit. Vroegsignalering is belangrijk, maar ook niet zonder risico; jeugdcriminaliteit wordt niet veroorzaakt door één enkele factor, en we weten wat de kans op afglijden vergroot, maar op individueel niveau kunnen we het niet voorspellen. Stigmatisering is een risico en het is dus van groot belang een secuur proces in te richten. Daarom werken we samen met het programma Preventie met gezag dat een vroegsignaleringstafel in Zaandam Oost inricht, met de intentie deze uit te breiden naar de rest van Zaanstad. Dit gebeurt samen met de lokale partners, binnen een traject van het regionale netwerk NH Veilig en we volgen daarbij het Kennisdocument ‘Inrichten gegevensdeling Vroegsignalering risicogedrag jongeren’ opgesteld door de VNG. Ook hebben we een netwerksamenwerking met scholen, vastgelegd in het convenant Schoolveiligheid.

Op gebiedsniveau hebben we de preventieve jeugdoverleggen (PJO’s) ingevoerd. Deze netwerksamenwerking richt zich voornamelijk op het voorkomen en verminderen van jeugdoverlast en is ook onderdeel van de aanpak van groepen. Door middel van de PJO’s kunnen we zo snel mogelijk inspelen op negatieve groepsvorming. Wanneer opschaling nodig is omdat de jeugdgroep crimineel dreigt te worden, volgen we daarbij het 7-stappenmodel.

Jongerenwerk wordt zowel gebiedsgericht als op scholen ingezet om zoveel en zo vroeg mogelijk de jongeren te bereiken die het meest baat hebben bij een positief rolmodel, begeleiding bij talentontwikkeling en opties voor constructieve vrijetijdsbesteding.

Voor de jongeren die al terecht zijn gekomen in de zware criminaliteit hebben wij een lokale invulling van de Persoonsgerichte Aanpak (PGA) hangend onder het Zorg en Veiligheidshuis van Zaanstreek Waterland, met als doel recidive te verminderen en de jongeren te stimuleren een positieve ontwikkeling door te maken.

1 Bergers, J., van Deuren, S., Roks, R. Habets, S., Leukfeldt, R. & Eichel, V. (2026). De rol van sociale media bij de betrokkenheid van jongeren bij zware drugs- en geweldscriminaliteit. 2 Adamse I., Nguyen Q., Boertien, E., van Deuren S., Eichelsheim V. & Blokland A. (2023). EPIC: Explaining, Preventing, and Intervening in organized Crime involvement Resultaten systematische literatuurreviews. 3 Adjiembaks, S.D., Klapwijk, G., & van den Enden M.T. (2020). Groepsdynamiek & Groepsdruk. Een literatuurstudie voor professionals in het forensisch jeugdwerkveld. MOZARD ZAAKNUMMER PAGINA gemeente Zaanstad 10603440 3/3

4. Geeft de ernst van de recente incidenten en de signalen over het ronselen van minderjarigen het college aanleiding om de huidige aanpak van jeugd en veiligheid tegen het licht te houden? Zo ja, waar kijkt het college dan specifiek naar? Zo nee, waarom vindt het college de huidige aanpak voldoende? Er is opdracht gegeven tot een fenomeenanalyse naar aanleiding van de incidenten. De bevindingen daaruit zullen, waar relevant voor het jeugddomein, meegenomen worden in de aanpak van het Jeugdveiligheidsbeleid.

5. Het college heeft aangegeven dat Zaanstad deelneemt aan de landelijke aanpak tegen aanslagen. Wat betekent deze deelname concreet voor Zaanstad en welke acties worden hierdoor lokaal ingezet om met name het ronselen en inzetten van jongeren tegen te gaan? Concreet betekent dit dat we lid zijn van het NEIG; Netwerk Explosies in Gemeenten. Via het NEIG krijgen we als gemeente toegang tot actuele informatie, casuïstiek en praktijkervaringen van andere deelnemende gemeenten. Het netwerk organiseert bijeenkomsten en kennissessies waarin we met elkaar en met experts in gesprek gaan over preventie, aanpak en nazorg. Uit dit lidmaatschap volgen geen concrete lokale acties, maar maken wij wel gebruik van de adviezen zoals geformuleerd in het landelijke actieplan offensief tegen explosies.

6. Is het college bereid om naar aanleiding van de recente incidenten met politie, jeugdboa's, jongerenwerk, scholen en andere betrokken partners te bekijken welke aanvullende acties nodig zijn om het ronselen van jongeren eerder te signaleren en tegen te gaan, en de raad hierover voor eind november 2026 te informeren? Daar is het college toe bereid, en deze is ook al in gang gezet. Binnen de gemeente bundelen betrokken afdelingen kennis en kracht op dit onderwerp, en ook de externe partners zullen hierbij betrokken worden via de bestaande samenwerkingsstructuren. We zullen beginnen met een analyse van ieders rol en inzet en kijken of er nog verbeterruimte is in de aanpak. Deze aanpak gebeurt in nauwe afstemming met de fenomeenanalyse explosies. Omdat ronselen voornamelijk online gebeurt en de wetgeving daar nog beperkt ruimte biedt zal het aanpakken van ronselen een uitdaging blijven. We zullen de raad op de hoogte houden van de fenomeenanalyse en aanpak ronselen jongeren.

In het vertrouwen u voldoende te hebben geïnformeerd.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Zaanstad,

drs J. Hamming, burgemeester

mr. L. Graaff, gemeentesecretaris

Transactiebewijs iBabs digitale handtekening