Vijfheerenlanden, 18 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
Waardlanden, definitief rapport 6 mei 2025
Inhoudsopgave
1. Inleiding................................................................................................................................................... 1
2 Uitvoering maatregelen en flankerend beleid..................................................................................... 2
2.1 Maatregelen stap 1: grondstoffeninzameling verbeteren / basis op orde................................ 2
2.2 Maatregelen stap 2: restafvalinzameling reguleren.................................................................... 5
2.3 Maatregelen stap 3: afval scheiden belonen................................................................................ 8
2.4 Overige maatregelen..................................................................................................................... 13
2.5 Monitoring en projectmanagement............................................................................................. 15
3 Effecten milieu...................................................................................................................................... 17
3.1 Restafval......................................................................................................................................... 17
3.2 Grondstoffen aan huis en milieuparken...................................................................................... 22
3.3 Inzameling luiers............................................................................................................................ 24
3.4 Milieustraten.................................................................................................................................. 25
3.5 Ophaalservice grofvuil.................................................................................................................. 27
3.5 Afvalpreventie en hergebruik...................................................................................................... 28
4 Inwoners................................................................................................................................................ 30
4.1 Voorlichting.................................................................................................................................... 30
4.2 Milieucoach.................................................................................................................................... 31
4.3 Educatie.......................................................................................................................................... 32
4.4 Mening inwoners over nieuwe beleid.......................................................................................... 33
5 Ontwijkroutes........................................................................................................................................ 50
5.1 Bijplaatsingen................................................................................................................................. 50
5.2 Zwerfafval...................................................................................................................................... 55
5.3 Openbare prullenbakken............................................................................................................... 58
5.4 Afvaldump...................................................................................................................................... 59
5.5 Afvaltoerisme................................................................................................................................ 60
5.6 Bedrijfsafval................................................................................................................................... 61
5.7 Nulaanbieders................................................................................................................................ 62
5.8 Kringloopwinkels en werkplaatsen............................................................................................. 64
6 Financiën............................................................................................................................................... 65
6.1 Begroting Strategienota................................................................................................................ 65
6.2 Afvalstoffenheffing...................................................................................................................... 67
7 Conclusies.............................................................................................................................................. 72
7.1 Effecten nieuw beleid.................................................................................................................... 72
7.2 Aandachtspunten Strategienota................................................................................................. 74
7.3 Aanbevelingen............................................................................................................................... 76
Bijlagen..................................................................................................................................................... 78
Bijlage 1: Vragenlijst online enquête.................................................................................................. 78
Bijlage 2: Verslag straatgesprekken................................................................................................ 84
Waardlanden voert het afval- en grondstoffenbeheer uit voor de gemeenten Gorinchem, HardinxveldGiessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden. In de Strategienota ‘ _Samen voor een afvalvrije en schone_ _gemeente’_ zijn de ambities en kaders voor het beleid in de periode 2021 tot en met 2025 beschreven. Na vaststelling door de vier gemeenteraden kreeg Waardlanden in juli 2021 de opdracht om dit nieuwe beleid uit te voeren.
Strategienota Het doel van het nieuwe beleid is het realiseren van maximaal 100 kilogram restafval per inwoner in 2025. De Strategienota beschrijft hoe deze doelstelling is te bereiken. De maatregelen zijn gericht op het verbeteren van de grondstoffeninzameling (basis op orde), het reguleren van de restafvalinzameling en het belonen van afval scheiden. Deze maatregelen dragen niet alleen bij aan het circulair maken van het afvalbeheer, maar ook aan het ‘oplossen’ van de aandachtspunten die naar voren kwamen in de aanloop naar de Strategienota.
Tussentijdse evaluatie In dit evaluatierapport brengen we tussentijds de stand van zaken van de uitvoering van de Strategienota in beeld over de periode 2021 tot en met 2024 en evalueren we de effecten tot en met 2024. Vooraf heeft het bestuur van Waardlanden de onderwerpen voor de evaluatie vastgesteld. Voor de beantwoording van de evaluatievragen is gebruik gemaakt van diverse bronnen:
- Gegevens uit de applicaties van Waardlanden (Power BI, AfvalRIS, Uniwin en Tardif);
- Begrotingen, jaarrekeningen en Jaarmagazines van Waardlanden;
- Het bewonersonderzoek dat is uitgevoerd in het kader van deze evaluatie in januari 2025;
- Gesprekken met de verschillende betrokkenen tussen december 2024 en februari 2025:
`o` Gemeenten: contactambtenaren, communicatieadviseurs en medewerkers van de
wijkteams/serviceteams;
`o` Waardlanden: projectleider, projectbegeleider, applicatiebeheerder, medewerker KCC,
beleidsmedewerker, informatiemanager, toezichthouders, milieucoaches, buitendienst, teammanager milieustraten, financieel adviseur en controller.
- Relevante onderzoeken en evaluaties over activiteiten en projecten van Waardlanden;
- Onderzoeken die in gemeenten in Nederland zijn uitgevoerd in het kader van het Landelijk Programma Van Afval Naar Grondstof Huishoudelijk Afval (VANG-HHA).
Leeswijzer In Hoofdstuk 2 is de stand van zaken van de uitvoering van de Strategienota beschreven. De effecten op de ingezamelde hoeveelheden afval en grondstoffen en op de kwaliteit van grondstoffen komen aan bod in Hoofdstuk 3 (Milieu). Dat geldt ook voor de onderwerpen afvalpreventie en hergebruik. In Hoofdstuk 4 is beschreven hoe inwoners zijn meegenomen in de beleidswijzigingen en hoe zij de veranderingen hebben ervaren. Hoofdstuk 5 zoomt in op de ontwijkroutes voor het restafval en grofvuil. Denk daarbij aan bijplaatsingen, zwerfafval, openbare prullenbakken, afvaldump en afvaltoerisme. De financiële gevolgen van de beleidswijzigingen zijn te vinden in hoofdstuk 6. Tot slot staan de conclusies in het laatste hoofdstuk. In de bijlagen zijn de vragenlijst van de online enquête (Bijlage 1) en het verslag van de straatgesprekken (Bijlage 2) te vinden.
_Samenvatting_ Deze evaluatie kan op hoofdlijnen worden gelezen door de antwoorden op de evaluatievragen te lezen (in de groene tekstvakken) – al dan niet in combinatie met de weergegeven tabellen en figuren – en vervolgens de conclusies in Hoofdstuk 7.
1
In hoeverre zijn de maatregelen en het flankerend beleid uit de Strategienota uitgevoerd? Bijna alle maatregelen het flankerend beleid zijn uitgevoerd, soms later dan gepland. Momenteel zijn deze maatregelen gedeeltelijk of (nog) niet uitgevoerd:
- Tot nu toe zijn geen extra papiercontainers of textielbakken geplaatst (stap 1);
- De focus van de campagne Lekker opgeruimd verschuift vanaf 2025 van afvalscheiding naar preventie (stap 1);
- Er zijn geen adresstickers op de minicontainers voor groente-, fruit- en tuinafval (gft-afval), papier en plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenpakken (pmd) geplakt (stap 1);
- In 2025 wordt besloten of de routes voor het legen van de ondergrondse restafvalcontainers aangepast worden op basis van de metingen van de vulgraad (stap 2);
- Er is geen structureel en gecoördineerde maatwerkaanpak ontwikkeld voor de hotspots van bijgeplaatst afval naast ondergrondse containers (stap 2);
- Alleen Gorinchem heeft de ja/ja sticker tegen ongeadresseerd reclamedrukwerk ingevoerd (overige maatregelen);
- Het circulair netwerk is zich aan het ontwikkelen en de haalbaarheid van kansen wordt onderzocht (overige maatregelen);
- De afval- en grondstofmonitor voor het ontsluiten van gegevens over de afvalhoeveelheden wordt ontwikkeld in 2025 (overige maatregelen).
De eerste stap van de Strategienota (2021) was gericht op het op orde brengen van de basis. Een belangrijk onderdeel vormde de harmonisatie van de voormalige gemeente Vianen: woningen in de bebouwde kom stapten over van eigen containers voor restafval naar ondergrondse containers. Ook stond 2021 in het teken van de aanschaf van de benodigde inzamelmiddelen.
Maatregel Gereed Toelichting
1A Omgekeerd inzamelen Vianen
1B Ondergronds brengen grondstofcontainers Vianen
1C Extra milieuparkjes glas/papier/textiel
1D Herstart gescheiden gft- inzameling hoogbouw
In 2021 zijn in Vianen 164 ondergrondse containers voor restafval geplaatst. Voor plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenpakken (pmd) kregen alle woningen een container in plaats van zakken. Woningen in het buitengebied kregen een nieuwe minicontainer voor restafval met chip.
In 2021 zijn in Vianen 36 ondergrondse containers voor glas en 34 voor papier geplaatst.
De afgelopen jaren zijn 10 extra ondergrondse containers voor glas geplaatst en waar mogelijk wordt een aantal ondergrondse restafvalcontainers momenteel omgebouwd naar glas. Of het zinvol is om extra textielbakken te plaatsen wordt in 2025 onderzocht.
In 2022 zijn 376 verzamelcontainers voor gft geplaatst bij woningen zonder eigen gft-containers.
2
Maatregel Gereed Toelichting
1E Verstrekken keukenemmertje voor gft
1F Communicatie preventie en afvalscheiding
1G Controle en handhaving op juist scheidingsgedrag
Op aanvraag zijn ongeveer 4.000 keukenemmertjes voor gft-afval uitgedeeld aan bewoners die gebruik maken van de verzamelcontainers voor gft.
Sinds 2023 loopt de campagne Lekker opgeruimd, met veel aandacht voor afvalscheiding en de veranderingen in het beleid. De komende jaren verschuift de focus naar preventie.
Vanaf begin 2023 vinden controles plaats van de inhoud van eigen containers voor gft en pmd; een jaar later dan gepland.
1H Adresstickers op Niet uitgevoerd. grondstofcontainers
1I Nascheiding pmd hoogbouw
Het stoppen met bronscheiding van pmd in de hoogbouw is gefaseerd ingevoerd tussen november 2022 en november 2023.
Toelichting 1A: Invoering omgekeerd inzamelen Vianen en 1B: Ondergronds brengen grondstofcontainers Vianen De voormalige gemeente Vianen - met de kernen Vianen, Hoef en Haag, Everdingen en Zijderveld - is sinds 2019 onderdeel van gemeente Vijfheerenlanden. In 2021 is in dit gebied hetzelfde inzamelsysteem voor restafval en plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenpakken (pmd) ingevoerd als in de andere Waardlandengemeenten. In totaal zijn in de voormalige gemeente Vianen 234 ondergrondse containers geplaatst, waarvan 164 voor restafval, 36 voor glas en 34 voor papier. Voor inwoners veranderde dit:
- _Alle woningen (ongeveer 8.500 woningen)_
`o` alle bovengrondse verzamelcontainers voor glas en papier zijn vervangen door ondergrondse
verzamelcontainers;
`o` de pmd-zakken verdwenen en de bovengrondse pmd-containers zijn in april 2023 verwijderd.
- _Woningen met een tuin binnen de bebouwde kom_ _(bijna 8.000 woningen)_
`o` de eigen container voor restafval is omgevormd voor pmd en wordt elke twee weken geleegd;
`o` er zijn ondergrondse verzamelcontainers voor restafval geplaatst.
- _Woningen in het buitengebied (818 woningen)_
`o` de eigen container voor restafval is vervangen door een nieuwe container met chip en wordt elke vier
weken geleegd (818 stuks);
`o` er is een vierde container voor pmd verstrekt en deze wordt elke vier weken geleegd (818 stuks).
Locatieplan ondergrondse containers In afstemming met de gemeente Vijfheerenlanden stelde Waardlanden het locatieplan voor de nieuwe ondergrondse containers op. Hierbij is rekening gehouden met onder meer de bereikbaarheid voor inwoners, de verkeersveiligheid, de groenvoorziening en de ondergrondse infrastructuur. De ondergrondse containers werden aangeschaft op basis van een Europese aanbesteding. Vanwege de beperkende coronamaatregelen konden er geen bewonersavonden plaatsvinden. Daarom zijn er telefonische informatie-gesprekken georganiseerd over het locatieplan. Inwoners kregen een brief en een plattegrond met de beoogde locaties en konden via mail aangeven dat zij hierover in gesprek wilden. Medewerkers van Waardlanden en van de gemeenten voerden ongeveer honderdvijftig telefonische gesprekken in een periode van enkele weken. Er zijn bezwaren ingediend tegen de beoogde containerlocaties. Op basis hiervan is een klein aantal locaties verplaatst. De laatste twee ondergrondse containers zijn medio 2024 geplaatst; enkele weken nadat de Raad van State het ingediende beroep van omwonenden ongegrond verklaarde.
Toelichting 1C: Plaatsing extra milieuparkjes glas/papier/textiel Er zijn minder nieuwe containers voor glas, papier en textiel geplaatst dan was voorzien in de Strategienota (100 containers). Uit een nadere analyse bleek dat er per inwoner gemiddeld voldoende containers staan, omdat bij veel hoogbouwlocaties ondergrondse glas- en papiercontainers waren geplaatst rondom de invoering van omgekeerd inzamelen (2016). Op verzoek van bewoners bekijkt Waardlanden of extra containers nodig zijn. Zo zijn in de afgelopen jaren ongeveer 10 extra ondergrondse glascontainers geplaatst. Op dit moment worden, waar dit mogelijk is, een aantal ondergrondse containers voor restafval omgebouwd naar glascontainers. Door de
3
invoering van het recycletarief is het aanbod van restafval namelijk afgenomen, waardoor niet alle restafvalcontainers altijd vol zijn. In 2025 wordt de noodzaak voor aanvullende verzamelcontainers voor textiel opnieuw geanalyseerd. Tot slot worden binnenkort in de binnenstad van Gorinchem extra ondergrondse papiercontainers geplaatst als gevolg van het stoppen met de papierinzameling door een vrijwilligersorganisatie.
Toelichting 1D: Herstart gescheiden gft-inzameling hoogbouw In 2022 zijn verzamelcontainers voor gft geplaatst voor afval van groente-, fruit- en tuinafval en etensresten (gftafval) bij alle flats/appartementen en bovenwoningen en bij woningen zonder ruimte voor een eigen gftcontainer. De verzamelcontainers zijn te openen met de milieupas en staan waar mogelijk naast de ondergrondse containers. In totaal gaat het om 376 stuks, waarvan 140 in Gorinchem, 48 in Hardinxveld-Giessendam, 56 in Molenlanden en 132 in Vijfheerenlanden. Deze verzamelcontainers kwamen in gebruik vanaf het moment waarop de restafvalcontainers zijn afgesloten (maatregel 2A). Op vijf locaties in Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden zijn gft-containers geplaatst, in plaats van verzamelcontainers, die geleegd worden tijdens de reguliere huis-aan-huis-inzameling. Dit gebeurde bij appartementen waar een Vereniging van Eigenaren actief is.
Communicatie Vóór de start van de gft-inzameling kregen bewoners een brief over het scheiden van groente-, fruit- en etensresten. Aan bewoners van de hoogbouw werd daarin ook uitgelegd dat pmd voortaan nagescheiden wordt en daardoor voortaan bij het restafval moet (maatregel 1L). Verder is op alle verzamelcontainers voor gft een sticker geplakt met symbolen die aangeven wat er bij het gft-afval hoort en een QR-code, die leidt naar de webpagina van Waardlanden met scheidingstips.
Toelichting 1E: Verstrekken van keukenemmertjes voor gft Bewoners die de verzamelcontainers gebruiken konden tussen juli tot september 2023 gratis een keukenemmertje aanvragen voor het verzamelen van hun gft-afval. De emmertjes zijn geleverd met een flyer met uitleg en een rol composteerbare zakken. Leerbedrijf Avres bezorgde de aangevraagde bakjes op bijna 4.000 adressen thuis. De emmertjes zijn niet actief gepromoot onder bewoners met een eigen gft-container, maar worden op verzoek uitgereikt.
Toelichting 1F: Communicatie preventie en afvalscheiding Om bewustwording te creëren startte Waardlanden samen met de vier gemeenten in 2023 de campagne Lekker opgeruimd. Hierin staan twee doelen centraal: de veranderingen in het beleid begrijpelijk maken en bewustmaking dat we werken aan een duurzame samenleving en de rol die mensen daar zelf bij spelen. Om de boodschap over te brengen gebruikt de campagne verschillende kanalen en methoden. De inzet van de milieucoaches en de educatiemedewerker hierin zijn onmisbaar (informatie over de voorlichtingscampagne, de milieucoaches en de educatie staat in hoofdstuk 4 in de paragrafen 4.1, 4.2 en 4.3). De campagne richt zich in de volgende fase meer op preventie (voorkomen van afval), zoals het tegengaan van voedselverspilling, verpakkingsvrij winkelen, etc. Op de website van Waardlanden staan al veel tips om afval te voorkomen.
Toelichting 1G: Controle en handhaving op juist scheidingsgedrag In juli 2023 startten twee controleurs van Waardlanden met het dagelijks controleren van de minicontainers voor gft en pmd, die op de inzameldagen aan de straat staan. Doel is het verbeteren van de kwaliteit en het verminderen van vervuiling van grondstoffen. Deze maatregel is later geïmplementeerd dan de bedoeling was (planning was in 2021). Inwoners zijn eerst voorgelicht over het nieuwe beleid en de scheidingsregels. Bewoners krijgen feedback via gele en rode hangers aan de container. Een gele hanger wijst erop dat er afval in de container zit dat er niet in hoort en de bewoner krijgt tips hoe de kwaliteit verbeterd kan worden. De container wordt wel geleegd. Een rode hanger wijst de bewoner erop dat de container voor een groot deel is gevuld met afval waar de container niet voor is bedoeld. Met een rode hanger blijft de container staan en wordt alleen bij de volgende ophaalronde geleegd als het afval eruit is gehaald dat er niet in hoort. In de Strategienota stond dat handhaving wordt ingezet wanneer ergens regelmatig rode hangers komen te hangen. Dit gebeurt in de praktijk niet. Omdat er geen adressticker op de containers zit, kunnen mensen niet individueel worden aangesproken. Bovendien blijkt het niet legen van de container bij een rode hanger vaak al voldoende om de vervuiling uit de containers te laten halen.
4
Toelichting 1H: Adresstickers op grondstofcontainers De Strategienota voorzag in adresstickers op de containers bij woningen voor pmd, gft en papier om de effectiviteit van de controle op inhoud te vergroten (maatregel 1G). Zonder adresstickers is het namelijk niet goed mogelijk is om bewoners individueel aan te spreken op vervuiling in hun container. Wegens andere prioriteiten en de hoge kosten is besloten om voorlopig geen adresstickers op de grondstofcontainers te plakken.
Toelichting 1I: Nascheiding pmd hoogbouw Bewoners van flats/appartementen, bovenwoningen en woningen zonder ruimte voor pmd-container zijn in 2023 gefaseerd overgestapt op nascheiding van pmd. Zij kunnen hun pmd niet meer scheiden en doen dit bij het restafval, dat vervolgens naar de nascheidingsinstallatie van HVC gaat. Dit besluit is genomen omdat hier weinig pmd werd aangeboden en uit onderzoeken bleek dat er veel vervuiling zat in de verzamelcontainers voor pmd. De nascheiding van pmd is op hetzelfde moment geïntroduceerd als het afsluiten van de ondergrondse containers (maatregel 2A) en de verzamelcontainers voor gft (maatregel 1D). In een brief is uitgelegd waarom deze keuze is gemaakt en hoe het precies werkt. Inmiddels zijn alle 250 ondergrondse containers die voorheen bestemd waren voor pmd omgevormd naar restafval.
In de tweede stap (2022 en 2023) stonden de voorbereidingen voor het recycletarief centraal.
Maatregel Gereed Toelichting
2A Toegangscontrole ondergrondse restafvalcontainers
2B Meten vulgraad ondergrondse containers
2C Chippen minicontainers restafval buitengebied
In 2022 zijn paslezers geplaatst op alle 1.400 ondergrondse restafvalcontainers. In 2023 zijn de containers afgesloten, gefaseerd per gemeente, en kregen alle woningen een milieupas.
In 2022 zijn vulgraadmeters geplaatst op alle ondergrondse restafvalcontainers. De bedoeling is dat in 2025 wordt besloten of de routes aangepast worden op de vulgraad van de containers.
In 2022 kregen alle woningen in het buitengebied een nieuwe container voor restafval met chip (ongeveer 10.000 woningen).
2D Toegangscontrole Op 1 december 2023 is de toegangscontrole op alle milieustraten ingevoerd. milieustraat
Er is veel aandacht geweest voor voorlichting en handhaving en het afval naast
2E Aanpak bijplaatsingen ondergrondse containers wordt regelmatig opgeruimd. De maatwerkaanpak
Toelichting 2A: Toegangscontrole op ondergrondse restafvalcontainers In 2022 is toegangscontrole ingevoerd om misbruik van de voorzieningen door passanten, bedrijven en inwoners van andere gemeenten te voorkomen. Alle ondergrondse containers voor restafval kregen een nieuwe zuil en werden uitgerust met een elektronisch slot en een paslezer van WasteVision (circa 1.400). Het afsluiten van de
5
containers gebeurde in fasen tussen april en november 2023: Hardinxveld-Giessendam was vanaf april als eerste aan de beurt, Gorinchem volgde vanaf mei, Molenlanden was in september aan de beurt en tot slot Vijfheerenlanden in november 2023. Sindsdien kunnen de containers alleen gebruikt worden met een milieupas door inwoners van het Waardlanden-gebied.
Aanpassing inwerpopening In 2022 zijn ook de inwerpopeningen van de restafvalcontainers aangepast: een vernauwing is aangebracht om de klep geschikt te maken voor afvalzakken van 60 liter in plaats van 80 liter. Deze aanpassing leidde echter tot onbalans van de klep, die daardoor soms te zwaar werd. Het is helaas een aantal keren voorgekomen dat bewoners de trommel pijnlijk op hun handen of armen kregen. Om de kleppen soepel te kunnen openen en sluiten, zijn gasveren geplaatst op alle restafvalcontainers.
Milieupassen bebouwde kom Enkele weken voorafgaand aan het afsluiten van de containers kregen alle woningen in de bebouwde kom via de post een milieupas met uitleg. Per adres wordt één milieupas uitgegeven, waarmee alle ondergrondse restafvalcontainers in de eigen gemeente zijn te openen.
_Uitstel verzending milieupassen Molenlanden en Vijfheerenlanden_ Als gevolg van de genoemde problemen met de ondergrondse containers bleef de drukte aanhouden. Daarom zijn de milieupassen in twee gemeenten later verstuurd dan gepland. In Molenlanden zijn de passen begin september 2023 verzonden in plaats van in juni 2023. Voordat besloten werd over het uitstel, waren de brieven echter al verstuurd en was er al aandacht aan besteed in de lokale krant en op de sociale media. Dit zorgde voor veel reacties. In Vijfheerenlanden zijn de passen eind oktober 2023 verstuurd.
_Uitgifte milieupassen bij nieuwe adressen en bij verliezen milieupas_ In de eerste maanden na de invoering van de passen was het werkproces rondom de oplevering van nieuwe woningen niet goed ingericht. Dat is nu wel het geval. De gemeenten geven aan Waardlanden door dat er nieuwe adressen zijn, zodra de gemeentelijke belastingen correct kunnen worden opgelegd. In de informatievoorziening van gemeenten voor nieuwe inwoners staat wanneer en hoe nieuwe bewoners hun milieupas kunnen aanvragen. Waardlanden geeft de milieupas en eventuele minicontainers voor gft, pmd, papier en restafval uit, na een verzoek door de nieuwe bewoner en de check op de woning.
In december 2024 besloot het bestuur om het werkproces bij verlies van een milieupas anders in te richten. Voorheen konden mensen gratis een nieuwe pas aanvragen bij Waardlanden. Dit kwam echter (te) vaak voor. Nu kunnen mensen zelf een aanvraag voor een nieuwe pas doen. De verloren pas wordt geblokkeerd en een nieuwe pas wordt tegen betaling van € 15,- toegestuurd. Door deze financiële prikkel wordt er zorgvuldiger omgegaan met de milieupas en dus met gemeenschapsgeld.
Toelichting 2B: Meten vulgraad ondergrondse containers In 2022 is tegelijk met de paslezers ook een vulgraadmeter geplaatst in alle ondergrondse restafvalcontainers. De Strategienota voorzag echter niet in het benodigde budget voor de software, die de vulgraad koppelt aan de planning voor het legen van de containers. Naar verwachting wordt binnenkort besloten over de aanschaf van deze software binnenkort aangeschaft en kan in de loop van 2025 wel op vulgraad worden gereden. Momenteel rijdt Waardlanden nog op basis van een vaste frequentie per container. Op basis van de ervaring van de chauffeurs worden veel restafvalcontainers nu al minder vaak geleegd; door het recycletarief is het aanbod van restafval immers gedaald.
Toelichting 2C: Chippen minicontainers restafval buitengebied In het buitengebied gebruiken inwoners eigen containers voor restafval. Ter voorbereiding op het recycletarief kregen 10.000 woningen in 2022 een nieuwe container voor restafval van 240 liter met identificatiechip. De oude containers zijn opgehaald en naar een recyclingbedrijf gebracht. Het bedrijf dat de containers leverde aan alle adressen heeft de bewoners ook geïnformeerd met brieven.
6
Toelichting 2D: Toegangscontrole milieustraten Sinds 1 december 2023 zijn de milieustraten alleen toegankelijk met de milieupas voor alle bezoekers. Om de toegangscontrole mogelijk te maken, zijn de bestaande zuilen met de slagbomen voorzien van een paslezer (Precia Molen). De zuilen hebben software voor de dataregistratie (UniWin) en zijn via een sim-kaart verbonden met internet. Inwoners die met een bedrijfsbus komen en een milieupas bij zich hebben zijn ook welkom. Vóór die tijd werden alle bezoekers met een bedrijfsbus geweerd om te voorkomen dat bedrijfsafval werd gebracht. In december 2023 waren de bezoekersaantallen op alle locaties zeer hoog. Ongeveer tweemaal zoveel bezoekers dan in december van eerdere jaren. Inwoners van Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden wilden hun grof afval nog gratis wegbrengen.
Verzending milieupassen buitengebied Woningen in het buitengebied en aan de rand van de gemeenten kregen hun milieupas eind november 2023. Deze passen zijn alleen geactiveerd voor de milieustraten en niet voor de ondergrondse restafvalcontainers.
Extra uitleg in beginperiode In de eerste maanden na de introductie van de toegangscontrole moesten de medewerkers op de milieustraten veel uitleg geven over de nieuwe werkwijze en over afvalscheiding. De milieucoaches hebben hierbij ondersteund. In het begin vergaten bezoekers regelmatig om hun pas mee te nemen; dat gebeurt nu nauwelijks meer.
Gebruik Avri-pas Inwoners van de vroegere gemeente Lingewaal (Asperen, Herwijnen, Heukelum, Spijk en Vuren) mogen de Waardlanden-milieustraten gebruiken. Zij kregen in november 2023 informatie van Avri over hoe dit werkt met de Avri-pas. Er zijn afspraken met Avri gemaakt over het doorgeven van deze dataregistraties.
Toelichting 2E: Aanpak bijplaatsingen Handhaving Voor de handhaving op bijgeplaatst afval is een team van toezichthouders samengesteld (maatregel 3E).
Voorlichting en containersticker In de aanloop naar de inzet van handhaving is uitgebreid gecommuniceerd over bijplaatsingen. De boodschap is dat afval naast containers niet is toegestaan, veel geld kost, gevaarlijk kan zijn en zorgt voor viezigheid en ongedierte. Dit stond in de folders bij de bewonersbrieven over het recycletarief (maatregel 3A), in de huis-aanhuisbladen en op de website van Waardlanden. Bewoners zijn ook persoonlijk geïnformeerd over het juist aanbieden van afval door de milieucoaches en de toezichthouders. In mei 2024 is de containersticker “Een schone buurt begint bij jou” op alle ondergrondse containers voor restafval geplakt. Met de QR-code op deze sticker komen mensen uit op de website van Waardlanden met informatie, in acht talen, over afvalscheiding, het maken van een grofvuilafspraak en het doen van een melding van een container die vol is of storing heeft.
Aanpak maatwerk hotspots niet uitgevoerd In de Strategienota is opgenomen dat maatwerk wordt uitgevoerd voor de hotspots. Hotspots zijn containerlocaties waar structureel afval wordt bijgeplaatst. Afhankelijk van de oorzaak van de bijplaatsingen zou per locatie een keuze gemaakt worden uit maatregelen, zoals gerichte huis-aan-huis voorlichting, extra handhaving, herinrichten van de containerlocaties en containeradoptie. Deze maatwerkaanpak is niet integraal en gecoördineerd opgepakt, ontwikkeld en uitgevoerd. Er zijn wel activiteiten uitgevoerd rondom een aantal locaties, zoals de aanleg van containertuintjes bij een aantal containerlocaties in Gorinchem, het organiseren van een bewonersavond voor een niet-Nederlands sprekende doelgroep en de samenwerking met sociale partners (zoals de woningbouwvereniging en het opbouwwerk). Bovendien wordt bijgeplaatst afval snel opgeruimd om erger te voorkomen en is sprake van handhaving door de toezichthouders (zie maatregel 3D Extra inzet op zwerfafval en dumpafval in de volgende paragraaf). Over een eventueel vervolg van de maatwerkaanpak op de hotspots is een afzonderlijk advies gegeven (Avalon Advies, maart 2025).
7
In drie van de vier gemeenten is op 1 januari 2024 - een jaar later dan gepland - in de derde en laatste stap het recycletarief ingevoerd. Het jaar 2023 stond voornamelijk in het teken van de voorbereidingen.
Maatregel Gereed Toelichting
3A Invoering variabel tarief restafval
3B Invoering grof afval aan huis ophalen tegen betaling
3C Acceptatiebeleid milieustraten aanpassen
3D Communicatie
3E Extra inzet op zwerfafval en dumpafval (handhaving en reinigingsinzet)
Het betalen voor restafval en grof afval is met één jaar uitstel ingevoerd in drie van de vier gemeenten. Sinds 1 januari 2024 werken deze gemeenten met een tarief voor restafval (recycletarief) en voor grof afval (ophaalafspraken en brengen naar de milieustraten).
Met de campagne Lekker opgeruimd zijn inwoners vanaf medio 2023 voorbereid op de introductie van het recycletarief.
Sinds 2023 nam Waardlanden de handhaving op afvalovertredingen over van de gemeenten. Er is een team van toezichthouders in dienst gekomen. In de praktijk bleek het niet nodig om meer personeel in te zetten voor reiniging.
Toelichting 3A: Invoering variabel tarief restafval De gemeenten Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden hebben op 1 januari 2024 het recycletarief ingevoerd. De gemeenteraad van Vijfheerenlanden heeft op 10 juni 2021 een motie aangenomen met het verzoek om te onderzoeken of inwoners op andere manieren dan het recycletarief gemotiveerd kunnen worden voor meer afvalscheiding, zoals bijvoorbeeld via sparen voor goede doelen of verenigingen met het inleveren van grondstoffen. Deze gemeente neemt nog een besluit over het al dan niet invoeren van het recycletarief. Uiteindelijk is de implementatie van het tarief voor restafval en grofvuil één jaar uitgesteld. Dit was een gevolg van de inval van Rusland in Oekraïne in 2022, waardoor elektronische onderdelen voor de toegangsregistratie op de ondergrondse containers en de verzamelcontainers voor gft niet op tijd geleverd konden worden. Voor de projectorganisatie bleek dit uitstel welkom; het uitstel leverde extra tijd op om de werkzaamheden zorgvuldig uit te voeren en de dataregistraties op orde te krijgen.
Tarieven Eind 2023 stelden de drie gemeenteraden de nieuwe tariefstructuur vast via de verordening afvalstoffenheffing en zijn de belastingverordeningen aangepast. De hoogte van de tarieven verschilt per gemeente en zijn weergegeven in paragraaf 6.2. Naast het vaste deel gelden er drie tarieven voor restafval:
- _Hoogbouw: een bedrag per storting in de ondergrondse containers voor restafval_ Appartementen, flat- en bovenwoningen en laagbouwwoningen zonder containers bij de woning (zoals in het centrum van Gorinchem en Nieuwpoort). Omdat hier nascheiding van toepassing is en deze bewoners het pmd samen met restafval in de verzamelcontainers voor restafval gooien, is hun recycletarief lager dan voor laagbouw.
8
- _Laagbouw: bedrag per storting in de ondergrondse containers voor restafval_ Woningen met containers voor pmd, papier/karton en gft bij hun woning.
- _Buitengebied_: _bedrag per lediging van de eigen minicontainer voor restafval_ Woningen met vier containers bij hun woning, waaronder een restafvalcontainer.
Bescherming persoonsgegevens Om de afvalstoffenheffing voor elk adres vast te kunnen stellen, is het nodig om adresgegevens te koppelen aan gegevens over het gebruik van de voorzieningen voor restafval en grofvuil. De grondslag voor het registreren is vastgelegd in de gemeentelijke belastingverordeningen en de verordeningen op de afvalstoffenheffing. Volgens de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) moeten deze persoonsgegevens rechtmatig, behoorlijk en transparant worden verwerkt. Deze mogen alleen worden gebruikt voor het doel waarvoor zij zijn aangevraagd en alleen onder ogen komen van de mensen voor wie ze bestemd zijn. De projectorganisatie heeft veel tijd en energie gestoken in het beschermen van persoonsgegevens bij de registraties. Zo heeft Waardlanden verwerkersovereenkomsten afgesloten met de gemeenten en de betrokken partijen en is de privacyverklaring Huishoudelijk afval vastgesteld en toegankelijk voor inwoners via de websites van Waardlanden en de gemeenten. Er geldt een aparte privacyverklaring voor Vijfheerenlanden.
Registraties aanbod restafval Dankzij de inspanningen van alle betrokken partijen verlopen de dataprocessen soepel. Waardlanden is verantwoordelijk voor het doorgeven van de registraties van het aanbod van restafval aan de gemeenten. Dit gebeurt dagelijks (’s nachts) via een automatische koppeling op een beveiligde server. Om dit te kunnen organiseren heeft Waardlanden intensief samengewerkt met AMCS Afval Software, Clever en Cibas. De gemeenten verzorgen de afrekening van het recycletarief via de gemeentelijke belastingen. Er is veel aandacht besteed aan de afstemming met de teams belastingen van de gemeenten en de afspraken over de dataoverdracht. De eerste afrekening over het aanbod van restafval per adres over 2024 is in februari/maart bij inwoners afgegeven.
_Ondergrondse restafvalcontainers bebouwde kom_ Het gebruik van de milieupas op de ondergrondse containers wordt geregistreerd via de paslezer. De geregistreerde data worden dagelijks automatisch uitgewisseld met de gemeentelijke belastingen vanuit Tardif via een beveiligde koppeling. In de loop van 2024 ontvingen bewoners die veel gebruik maakten van de ondergrondse containers een brief van de gemeenten om hen nogmaals te informeren over de kosten hiervan.
_Minicontainers restafval buitengebied_ Om de registratiechips op de minicontainers voor restafval in het buitengebied uit te kunnen lezen, zijn alle zijladers in 2023 voorzien van scanapparatuur (11 stuks). Voor het containermanagementsysteem wordt ook samengewerkt met Cibas. Tijdens de testrondes bleek dat het systeem soms haperde. Dit is verholpen met een betere afstelling van de apparatuur. Wanneer een chauffeur een container zonder chip aantreft (meestal een oud model) of een container die als vermist is opgegeven, dan haalt Waardlanden deze op.
Maatwerk voor doelgroepen Zoals vastgelegd in de Strategienota zijn er maatwerkregelingen voor bepaalde doelgroepen gekomen.
_Huishoudens met laag inkomen_ Huishoudens die voorheen in aanmerking kwamen voor kwijtschelding, kunnen daar in de nieuwe situatie ook gebruik van maken. Het kwijtscheldingsbeleid verschilt per gemeente.
_Huishoudens met medisch afval en de containers met geel deksel_ Bewoners met veel (onvermijdbaar) afval wegens een ziekte of aandoening – zoals materiaal van stoma’s of nierdialyse of incontinentiemateriaal – kunnen een financiële tegemoetkoming krijgen via de gemeentelijke belastingen. Deze regeling verschilt per gemeente. Mensen moeten de voorziening zelf aanvragen.
Sinds de introductie van omgekeerd inzamelen (Van Afval Naar Grondstof in 2016) konden mensen een minicontainer met geel deksel aanvragen, wanneer zij uit medische overwegingen niet naar de ondergrondse containers kunnen lopen. Over deze mogelijkheid werd niet actief gecommuniceerd. De Strategienota voorzag hier niet in. Omdat de containers met geel deksel misbruik kunnen uitlokken (restafval gratis aanbieden) en de gemeenten een financiële compensatie voor medisch afval hadden ingesteld, besloot het bestuur eind 2023 om
9
deze regeling te beëindigen. Waardlanden informeerde de betreffende huishoudens met een brief dat alle containers met geel deksel zouden worden opgehaald. Deze actie is echter niet uitgevoerd, omdat dit veel reacties opleverde van gebruikers met een medisch probleem. In februari 2025 besloot het bestuur alsnog om in 2025 te stoppen met de regeling voor de containers met geel deksel. Gemeenten kunnen de keuze maken om de regeling als extra service te continueren. Molenlanden kiest hiervoor.
_Zwerfafvalpakkers (ZAP’ers)_ De Strategienota had er niet in voorzien dat zwerfafvalpakkers (bewoners die vrijwillig zwerfafval opruimen) extra kosten maken voor hun restafval. In de praktijk is een oplossing voor hen bedacht: zwerfafvalpakkers kunnen bij de milieucoaches een speciale zwerfafvalpas aanvragen. Met deze pas kunnen zij de ondergrondse containers gratis openen en betalen ze niet zelf voor het opgeruimde zwerfafval. De zwerfafvalpas is geregistreerd op de naam van de aanvrager, die akkoord gaat met de gebruiksvoorwaarden. De milieucoaches controleren steekproefsgewijs om misbruik te voorkomen. Er zijn momenteel ongeveer 500 zwerfafvalpassen geregistreerd en slechts één keer is er een vermoeden van misbruik geweest. De betreffende inwoner is hierop aangesproken.
Toelichting 3B: Invoering grof afval aan huis ophalen tegen betaling Sinds 1 januari 2024 kunnen inwoners van de drie diftargemeenten grofvuil en wit- en bruingoed aan huis laten ophalen voor € 40,- per m³. Daarvoor was dit gratis. Het bestuur heeft het ophaaltarief vlak voor de invoering vastgesteld, namelijk op 15 december 2023. Het ophaaltarief is ingevoerd om goed scheiden van grof afval op milieustraten te stimuleren en om te voorkomen dat restafval als grofvuil wordt aangeboden om zo het recycletarief te ontlopen. Wanneer bewoners de ophaalafspraak maken, betalen zij vooraf via iDeal.
Toelichting 3C: Acceptatiebeleid milieustraten aanpassen Op de milieustraten geldt sinds 1 januari 2024 voor inwoners van Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden een tarief voor grof huishoudelijk afval, grof tuinafval, puin, schoon hout, geïmpregneerd hout, gips/cellenbeton en bitumen dakleer. De overige deelstromen blijven gratis. Hiervoor stelde het bestuur op 9 juni 2022 een nieuw acceptatiebeleid met bijhorende tarieven vast. Ook is een nieuw reglement voor de milieustraten en het Kringloopplein vastgesteld. In maart 2023 besloot het bestuur een uitzondering te maken voor Vijfheerenlanden: inwoners van deze gemeente betalen niet voor het aanbieden van de grondstoffen, maar de niet-geïnde tarieven worden administratief inzichtelijk gemaakt en doorbelast aan de gemeente.
Betalen en tarieven Het tarief geldt vanaf het vierde bezoek en betalen kan met pin. De eerste drie bezoeken per jaar met betaald afval zijn gratis. Met ‘tikken’ op de milieupas wordt bijgehouden hoe vaak inwoners met betaald afval de milieustraten hebben bezocht. Hieronder staan de tarieven op de milieustraat.
Tarief 2024 en 2025 Gemeente (eerste drie bezoeken gratis)
Tot kwart kuub
(1/4 m [3] )
Tot halve kuub
(1/2 m [3] )
Gorinchem, Hardinxveld- Giessendam en Molenlanden
Grof tuinafval gratis € 7,00
Puin gratis € 7,00
Schoon hout gratis € 7,00
Geïmpregneerd hout € 10,00 € 20,00
Gips/cellenbeton € 10,00 € 20,00
Bitumen (dakleer) € 10,00 € 20,00
Grof huishoudelijk afval € 10,00 € 20,00
Alle deelstromen die aangeboden Vijfheerenlanden gratis gratis kunnen worden op de milieustraat
10
Het blijkt dat het afrekenen aan de poort niet altijd goed en efficiënt verloopt: zodra bezoekers op de knop OK op het pinapparaat drukken, is annuleren van de betaling niet meer mogelijk. Om een correctie uit te kunnen voeren moeten medewerkers dan de milieupas Waardlanden gebruiken.
Veranderingen voor het personeel De invoering van het tarief betekende voor de medewerkers en beheerders van de milieustraten een grote verandering, die voor extra werk zorgde. Zij moeten aan de poort het aantal kuub betaald afval inschatten en stimuleren dat mensen hun afval goed scheiden. In de Strategienota was dan ook rekening gehouden met extra bemensing en in de loop van 2023 is de bezetting op alle milieustraten uitgebreid van twee naar drie medewerkers en van drie naar vier mensen in Gorinchem en Vianen. Er zijn nu 19 vaste medewerkers. Om de planning op de zaterdagen rond te krijgen is nog uitbreiding van de vaste bezetting nodig.
_Incidenten agressie_ Voorafgaand aan de invoering van het tarief hebben de medewerkers van de milieustraat een training gekregen over de omgang met agressief gedrag. Net als voorheen vonden er in 2024 incidenten met agressie plaats, maar niet meer dan in voorgaande jaren. Het agressieve gedrag van bezoekers ging meestal over het scheiden zelf (kost moeite) en niet over het tarief.
Toelichting 3D: Communicatie Vanaf medio 2023 zijn inwoners met de campagne Lekker opgeruimd goed voorbereid op de introductie van het recycletarief (paragraaf 4.1).
Toelichting 3E: Extra inzet op zwerfafval en dumpafval (handhaving en reinigingsinzet) Rondom de invoering van het recycletarief voorzag de Strategienota structureel in een verhoging van de inzet op handhaving en reiniging. In 2023 heeft Waardlanden de handhaving op afvalovertredingen overgenomen van de gemeenten, maar de personele inzet voor reiniging blijkt in de praktijk ongewijzigd.
Team handhaving Waardlanden heeft sinds 1 maart 2023 een team van toezichthouders in dienst, die de handhaving uitvoeren. Als gevolg van personele wisselingen en structureel verzuim zijn al geruime tijd slechts twee van de geplande vier toezichthouders actief inzetbaar. De toezichthouders richten zich op bijplaatsingen en afvaldump en niet op zwerfafval. Telkens zijn zij met twee collega’s een vaste dag per week in een gemeente aanwezig. Dit schema wijzigt elk kwartaal om te voorkomen dat degenen die afval bewust dumpen of bijplaatsen een patroon herkennen. Tot nu toe waren de toezichthouders enkel op weekdagen overdag te vinden in de wijken. In 2025 gaan ze in een pilot testen wat hun aanwezigheid in de weekenden oplevert (pilot moet nog worden uitgevoerd en geëvalueerd).
_Handhavingsstrategie_ In februari 2023 heeft het bestuur van Waardlanden de handhavingsstrategie vastgesteld, geïnspireerd op succesvolle voorbeelden in Nederland. Gekozen is voor bestuursrechtelijke handhaving: de toezichthouders controleren vuilniszakken en schrijven beschikkingen uit. Degenen die een overtreding begaan, worden niet op heterdaad betrapt en er geldt een ‘omgekeerde bewijslast’: mensen moeten zelf bewijzen dat ze het niet hebben gedaan. De toezichthouders gaan af op meldingen van afval naast containers of op meldingen van afvalzakken in de openbare ruimte of constateren dit tijdens hun ronde. Ze maken foto’s en onderzoeken het afval. Zijn er geen aanwijzingen over de eigenaar van het afval te vinden, dan proberen ze eventuele getuigen of omwonenden te spreken. Tot slot ruimen de toezichthouders de afvalzakken op, nemen grofvuil mee om dit gescheiden af te voeren of ze laten de grotere hoeveelheden grofvuil opruimen. Na een periode van informeren en waarschuwen passen de toezichthouders sinds juni 2023 ‘spoedeisende bestuursdwang’ toe. Hiervoor geldt een beschikking van € 206,50 voor de opruimkosten van het afval.
Inzet reiniging Medewerkers van Waardlanden ruimen afval dat in Gorinchem naast containers staat zo snel mogelijk op. In Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden doen de wijkteams/serviceteams van de gemeenten dit. De personele inzet voor de reiniging voor en na de invoering van het nieuwe beleid is niet veranderd:
11
- Gorinchem: Waardlanden rijdt driemaal per week alle ondergrondse locaties langs om het afval naast de containers op te ruimen (maandag, woensdag en vrijdag). Op zondag wordt het afval bij hotspots opgeruimd. Hotspots zijn containerlocaties waar structureel afval wordt bijgeplaatst. Tijdens de ronde wordt gestart met de binnenstad en het winkelcentrum en daarna volgen de hotspots. Ook worden meldingen over bijplaatsingen opgepakt. De inzet is nog steeds ongeveer circa 55 uur per week.
- Hardinxveld-Giessendam: De wijkteams van de gemeente ruimen 1 á 2 bijplaatsingen per dag op. Dit afval wordt meegenomen tijdens de reguliere werkzaamheden.
- Molenlanden: De serviceteams van de gemeente verwijderen bijplaatsingen zo snel mogelijk na melding of constatering. Vanaf maandag blijft het afval echter liggen totdat de toezichthouders komen controleren (meestal op dinsdag of woensdag). Voor zowel Regio Oost als Regio West is de benodigde inzet nog steeds 2 tot 4 uur per week.
- Vijfheerenlanden: De wijkteams van de gemeente ruimen bijplaatsingen dagelijks op basis van meldingen en eigen constateringen op. Op maandag (met twee ploegen) en op vrijdag worden standaard alle probleemlocaties (hotspots) afgereden. De inzet is nog steeds ongeveer 40 uur per week. Wijkteams van de gemeente verwijderen de bijplaatsingen. Dat gebeurt dagelijks op basis van meldingen en eigen constateringen.
Openstaande punten naar aanleiding van invoering recycletarief Automatisering werkproces handhaving Het werkproces voor de beschikkingen voor onjuist aangeboden afval is nog niet geautomatiseerd. Hierdoor kost de administratie veel extra tijd. Dat geldt met name voor het controleren van de Basisregistratie Personen (BRP), dat nu door de gemeenten zelf gebeurt. Er wordt gewerkt aan het automatiseren van de beschikkingen via een medewerkers app en aan een verandering in het werkproces, waarbij Waardlanden zelf de BRP kan controleren.
Gebruik milieustraten bij verhuizing Als nieuwe bewoners uit de drie diftargemeenten na hun verhuizing een milieupas aantreffen waarvan de drie ‘tikken’ al zijn verbruikt, kunnen deze ‘tikken’ nog niet automatisch op nul worden gezet. Deze bewoners krijgen alsnog drie gratis ‘tikken’ wanneer zij een aanvraagformulier invullen. In 2024 heeft Waardlanden deze formulieren meer dan 20 keer uitgereikt. In 2025 wordt bekeken of deze ‘tikken’ automatisch op nul gezet kunnen worden, zodra de gemeenten een verhuizing doorgeven.
Milieupassen bij leegstand Verder blijken milieupassen gekoppeld te zijn aan adressen waar geen bewoner is geregistreerd. De kosten voor het openen van de ondergrondse containers met deze milieupassen kunnen daardoor niet worden geïnd in de drie diftargemeenten. Bekeken wordt of het mogelijk is om milieupassen automatisch te blokkeren op adressen waar sprake is van leegstaand.
Alle afvalkosten in de verordening afvalstoffenheffing Sinds de invoering van het recycletarief brengt Waardlanden de kosten voor de ophaalservice voor grofvuil en de poorttarieven bij de milieustraat direct bij de inwoner in rekening. In de loop van 2025 geldt dit ook voor de kosten voor een nieuwe milieupas indien de oude pas kwijt is. Deze kosten staan niet vermeld in de gemeentelijke verordeningen voor de afvalstoffenheffing. Momenteel wordt uitgezocht of dit moet gebeuren in het kader van de rechtmatigheid.
Ontvlechting Vijfheerenlanden uit recycletarief De besluitvorming in Vijfheerenlanden over het niet invoeren van het recycletarief gebeurde op een relatief laat moment in het proces (maart 2023). Hierdoor is de ontvlechting van deze gemeente uit Stap 3 van de Strategienota onvoldoende doorgevoerd. Een voorbeeld hiervan is dat de campagne Lekker opgeruimd zich in 2023 en 2024 richtte op afvalscheiding en op de beleidswijzigingen voor de drie diftargemeenten, terwijl Vijfheerenlanden de pijlen wilde richten op preventie en hergebruik. Een ander voorbeeld is dat in Vijfheerenlanden, net als in de diftargemeenten, de frequentie van het ophalen van grofvuil is verhoogd.
12
Maatregel Gereed Toelichting
4A Milieueducatie
4B Ja/ja sticker voor ontvangen reclamedrukwerk
4C Haalbaarheidsonderzoek Circulair Netwerk
Sinds eind 2022 is een educatiemedewerker in dienst bij Waardlanden, die onder andere het programma ‘Afvalvrije Scholen’ uitvoert.
De ja/ja sticker tegen ongevraagd ongeadresseerde reclame was al ingevoerd in Gorinchem. De andere gemeenten die deze sticker willen invoeren moeten dit nog regelen in de eigen afvalstoffenverordening.
Er is een circulair netwerk opgericht met kringloopwinkels en circulaire werkplaatsen uit de regio. In 2022 zijn het Kringloopplein in NieuwLekkerland en het Ecopark in Groot-Ammers geopend. In een studie zijn de circulaire kansen voor de hele regio in kaart gebracht. De haalbaarheid hiervan wordt per deelproject getoetst.
Toelichting 4A: Milieueducatie Sinds eind 2022 is een educatiemedewerker in dienst bij Waardlanden, die onder andere het programma ‘Afvalvrije Scholen’ uitvoert. Diens activiteiten zijn afzonderlijk geëvalueerd en toegelicht in hoofdstuk 4, paragraaf 4.3.
Toelichting 4B: Ja/ja sticker voor ontvangen reclamedrukwerk De ja/ja sticker tegen het verspreiden van ongewenste ongeadresseerde reclame is niet in gezamenlijkheid ingevoerd. In Gorinchem was de ja/ja sticker al ingevoerd. Waar individuele gemeenten dit willen, kunnen zij hun gemeentelijke afvalstoffenverordening aanpassen en de communicatie hierover organiseren.
Toelichting 4C: Haalbaarheidsonderzoek Circulair Netwerk In de Strategienota is een visie op het regionaal Circulair Netwerk opgenomen. In dit netwerk worden partijen in de regio samengebracht die actief zijn op het gebied van kringloop, reparatie, upcycling, duurzaam ondernemen, participatie en educatie. Waardlanden onderhoudt de relaties met kringloopwinkels, circulaire werkplaatsen en rommelmarkten in de regio. Partners hierin zijn: Kringloop Gorinchem, Opnieuw & Co Leerdam, Kringloop Graafstroom, Kringloop De Cirkel, Kringloop Giessenlanden, Kringloop Ameide, Kringloop Zederik, Kringloop Vianen, Tweedekanswinkel de Bob-SHOP, GaIn Kringloop Nieuw Lekkerland, De Cirkel Hardinxveld, Goudriaan, Woord & Daad, Het Goed en Dorcas, ’t Winkeltje Leerdam, ASVZ Leerdam houtwerkplaats, De Gezel, Ijzersterk voor t goede werk en Blik op maat. In 2024 adviseerde Waardlanden de kringloopwinkels over het goed scheiden van grondstoffen en ondersteunde diverse partners bij de kosten voor het afvoeren van afval dat via inwoners bij hen binnenkomt.
13
Kringloopplein, Ecopark en milieustraten De milieustraten vervullen een rol in het versterken van het circulaire netwerk. Onderdeel van de visie op het Circulair Netwerk was de realisatie van het Kringloopplein in Nieuw-Lekkerland en het Ecopark in Groot-Ammers, beiden geopend in 2022. Voor de milieustraten Gorinchem, Leerdam en Vianen worden momenteel studies naar de toekomstige mogelijkheden uitgevoerd. De resultaten worden per deelproject in 2025 verwacht.
Huidige voorzieningen milieustraten
Wat is de stand van zaken in het voorzieningenniveau op de Waardlanden-milieustraten?
- Bezoekers kunnen 25 deelstromen en kringloopgoederen brengen naar de milieustraten.
- Overal zijn nieuwe borden geplaatst, er zijn containers voor babyluiers geplaatst, de containers voor pmd zijn verwijderd en inwoners kunnen een aanhangwagen lenen.
- De grootste veranderingen betreffen het invoeren van de milieupas (1 december 2023) en het betalen voor een aantal afvalstromen vanaf het vierde bezoek voor inwoners uit de diftargemeenten (1 januari 2024).
- In 2022 is het Kringloopplein Nieuw-Lekkerland geopend. Hier worden goederen gesorteerd en opgeknapt voor de kringloopwinkel. Niet-herbruikbare goederen worden gedemonteerd en gerecycled. Het repaircafé is gevestigd op het terrein. Er worden kringloopgoederen, klein chemisch afval en kleine hoeveelheden herbruikbaar bouwmateriaal, papier/karton, harde plastics, metalen en defecte apparaten aangenomen.
- In 2022 is ook het Ecopark Groot-Ammers geopend. Hier is een milieustraat, educatieruimte, 2 [de] kans bouwmaterialendepot, werkplaats, en recyclingcentrum gevestigd. Bezoekers brengen/kopen hier gebruikte bouwmaterialen en laten goederen repareren. Het recyclingcentrum zet goederen die niet hergebruikt kunnen worden om naar grondstoffen.
Het Waardlanden-gebied telt momenteel zes milieustraten. Bezoekers kunnen hier 25 afvalstromen brengen: asbest, autobanden, babyluiers, dakleer, drukhouders, elektrische en elektronische apparatuur, frituurvet/bakolie, gips, glas, gft-afval, grof huishoudelijk afval, hout, kerstbomen, klein chemisch afval (kca), kunststof, matrassen, metaal, opblaasartikelen, oude fietsen, papier en karton, piepschuim (eps), puin, restafval, snoeihout, textiel en vla kilogramlas. Verder kunnen overal kringloopgoederen worden ingeleverd (zie alinea hieronder). Op het Kringloopplein Nieuw-Lekkerland is het niet mogelijk om asbest, autobanden, grof huishoudelijk afval, puin en snoeihout in te leveren. Bewoners zonder aanhangwagen kunnen gratis een aanhanger lenen om spullen naar de milieustraat te brengen.
_Veranderingen milieustraten_ Naast het invoeren van de milieupas is dit sinds 2021 veranderd op de milieustraten:
- In 2021 zijn nieuwe borden geplaatst om de afvalstromen eenduidig en met symbolen aan te duiden;
- In 2022 is het Ecopark Groot-Ammers en het Kringloopplein Nieuw-Lekkerland geopend;
- In 2023 zijn de pmd containers verwijderd, zodat de bewoners van flats/hoogbouw/centrum (die hun pmd bij het restafval doen) hun pmd daar niet kunnen deponeren;
- in 2024 zijn containers geplaatst voor wegwerpbabyluiers, waarvoor speciale luierzakken gratis zijn op te halen bij de milieustraat en bij gemeenten.
_Kringloopgoederen op milieustraten_ Om afgedankte goederen een tweede leven te geven kunnen bezoekers hun kringloopgoederen inleveren op alle milieustraten. Alleen op milieustraat Leerdam is er geen ruimte voor een kringloopcontainer. De medewerkers aan de poort kijken mee welke spullen geschikt zijn voor de kringloop.
Kringloopplein Nieuw-Lekkerland Het Kringloopplein Nieuw-Lekkerland is een samenwerking van Waardlanden, GAiN Kringloopwinkel, Jij bent in Beeld, Repaircafé Nieuw-Lekkerland en Vluchtelingenwerk. Hier worden ingeleverde goederen gesorteerd en eventueel opgeknapt voor verkoop in de kringloopwinkel of klaargemaakt voor goederentransport naar OostEuropa. Goederen die niet bruikbaar zijn, worden gedemonteerd, gescheiden en afgevoerd voor recycling. Kleine hoeveelheden herbruikbaar bouwmateriaal, oud papier en karton, harde plastics, metalen en defecte elektrische apparaten worden ook aangenomen. Twee keer per maand is het mogelijk om klein chemisch afval te brengen. Verder is het repaircafé gevestigd op het terrein om spullen voor eigen gebruik te laten repareren.
14
Ecopark Groot-Ammers Het Ecopark is een samenwerking van Waardlanden, Korevaar Groep en circulair ambachtshuis De Gezel. Naast een milieustraat is op het terrein ook een werkplaats aanwezig. Hier repareren mensen die een steuntje in de rug nodig hebben, goederen tegen een kleine vergoeding. Kringloopgoederen worden verkocht in de regionale kringloopwinkels of in de webshop van De Gezel. Op het terrein is ook het 2 [de] kans bouwmaterialendepot gevestigd. Bezoekers kunnen herbruikbare bouwmaterialen afgeven (planken, balken, isolatiemateriaal, dakpannen, metaal, stenen, etc.) of duurzame bouwmaterialen kopen. Dat laatste kan ook in de webshop. Tot slot zet KoreNet goederen, die niet als product hergebruikt kunnen worden, op haar recyclingcentrum om naar herbruikbare grondstoffen.
Maatregel Gereed Toelichting
Er is nog geen monitor ontwikkeld om de beschikbare gegevens te 5A Afval- en grondstofmonitor ontsluiten. Deze wordt ontwikkeld in 2025.
5B Sorteeranalyses kwaliteit Sorteeranalyses van restafval, gft-afval en pmd zijn uitgevoerd. grondstoffen
5C Zwerfafval- en bijplaatsmetingen
5D Tevredenheidsonderzoek inwoners
Sinds 2019 wordt de kwaliteit van de openbare ruimte (zwerfafval en bijplaatsingen) tweemaal per jaar door een onafhankelijk bureau gemeten.
Als onderdeel van voorliggende evaluatie is begin 2025 een bewonersonderzoek uitgevoerd.
Het projectmanagement is uitgevoerd door een kernteam van vier á vijf
5E Projectmanagement medewerkers van Waardlanden. Zij zijn nauw bijgestaan door de betrokken
collega’s en de betrokken medewerkers van de vier gemeenten.
Toelichting 5A: Afval- en grondstofmonitor Het ontwikkelen van de afval- en grondstoffenmonitor, waarmee de beschikbare informatie over ingezamelde afvalhoeveelheden en de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen eenvoudig ontsloten kan worden, is nog niet van de grond gekomen. In 2025 wordt deze ontwikkeld.
Toelichting 5B: Sorteeranalyses kwaliteit grondstoffen De uitgevoerde sorteeranalyses komen aan bod in hoofdstuk 3 (paragraaf 3.2).
15
Toelichting 5C: Zwerfafval- en bijplaatsmetingen Sinds 2019 wordt de kwaliteit van de openbare ruimte (zwerfafval en bijplaatsingen) tweemaal per jaar gemeten door een onafhankelijk bureau. De resultaten zijn te vinden in hoofdstuk 5 (Ontwijkroutes).
Toelichting 5D: Tevredenheidsonderzoek inwoners Begin 2025 is een bewonersonderzoek uitgevoerd, bestaande uit een online enquête en straatgesprekken. De resultaten zijn te vinden in paragraaf 4.4.
Toelichting 5E: Projectmanagement Om alle maatregelen uit het nieuwe beleid te kunnen implementeren zijn veel voorbereidende werkzaamheden verricht door medewerkers van Waardlanden en van de vier gemeenten. Het vaste kernteam van Waardlanden dat de dagelijkse werkzaamheden coördineerde en uitvoerde - bestond uit vier tot vijf personen: de projectleider (tijdelijk ingehuurd), de projectmedewerker, een medewerker van het Klantcontactcentrum en de applicatiebeheerder.
Terugblik vanuit projectorganisatie Uit de gesprekken met iedereen die nauw betrokken was bij de uitvoering (Waardlanden en gemeenten), blijkt dat zij met veel enthousiasme en hard hebben gewerkt aan de Strategienota. In de uitvoeringsperiode kwam de projectorganisatie grote uitdagingen tegen, zoals de oorlog in Oekraïne die leidde tot inflatie en schaarste van benodigde materialen voor de containers. Ook op personeel vlak was het een turbulente tijd: de personele capaciteit voor de uitvoering was krap en op een cruciaal moment was er sprake van een wisseling van de directeur. Verder liep de inhaalslag voor harmonisatie van de voormalige gemeente Vianen in fase 1 tegelijk met de voorbereidingen voor het invoeren van het recycletarief in fase 3. Dit legde extra druk op de projectorganisatie. Toch is het gelukt om de trein die doordenderde op het juiste spoor te houden. Nu de grootste veranderingen achter de rug zijn, overheerst bij degenen die nauw betrokken waren bij de uitvoering een gevoel van trots (‘ _we hebben samen de klus geklaard’_ ).
16
Hoe heeft de hoeveelheid restafval zich ontwikkeld?
- Tussen 2020 en 2024 daalde de hoeveelheid restafval met 35% en grof restafval met 48%. Het aanbod van grof restafval via de ophaalservice daalde het sterkst (- 69%).
- In 2024 is 133 kilogram restafval per inwoner aangeboden; minder dan gemiddeld in Nederland (147 kg) en evenveel als gemiddeld in de NVRD-benchmark.
- Hiermee is het doel van 100 kilogram nog niet bereikt.
- Inwoners uit Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden bieden hun restafval het minst vaak aan. Inwoners uit Vijfheerenlanden zetten de minicontainer voor restafval elke inzamelronde aan de straat en gebruiken de ondergrondse containers twee tot vier keer zo vaak als inwoners uit Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden.
- In de laagbouw gebruikt vrijwel een derde de ondergrondse containers voor restafval bijna wekelijks of vaker. In de hoogbouw doet meer dan de helft dat (nascheiding pmd). In Vijfheerenlanden wonen de meeste veelgebruikers, gevolgd door Gorinchem.
Aanbod restafval Doel van het nieuwe beleid is het terugdringen van de hoeveelheid restafval (grof en fijn) naar maximaal 100 kilogram per persoon in 2025. Dit is een afname van meer dan de helft ten opzichte van de periode vóór de implementatie van de Strategienota. In 2024 is de hoeveelheid restafval aanzienlijk verminderd. Vergeleken met 2020 daalde het restafval met 40%: van 223 kilogram in 2020 naar 133 kilogram per inwoner in 2024 (bron: AfvalRIS op basis van rapportages HVC en Midwaste). Hierbij is vanaf 2024 rekening gehouden met het rendement van de nascheiding van pmd en op de totale hoeveelheid is het aanboden restafval van bedrijven en inwoners uit West-Betuwe in mindering gebracht. Desondanks is het doel van 100 kilogram restafval nog niet
gemeente geregistreerd. Helaas bleek het niet mogelijk om op basis van geregistreerde gegevens een onderlinge verhouding tussen de gemeenten te bepalen, die een representatief beeld schetst van de hoeveelheid restafval per gemeente.
In Nederland geldt dat gemeenten met diftar minder restafval hebben en dat de hoeveelheid restafval stijgt naarmate de verstedelijking toeneemt. Vergeleken met het Nederlandse gemiddelde ontstaat in het Waardlanden-gebied minder restafval dan gemiddeld in Nederland (133 kg tegenover 147 kg) en evenveel als gemiddeld in de NVRD-benchmark (133 kg). Voor de beeldvorming is in onderstaande tabel de gemiddelde hoeveelheid restafval opgenomen van gemeenten die wel of geen diftar hebben ingevoerd en van gemeenten
17
met dezelfde mate van verstedelijking als de Waardlanden-gemeenten (bronnen: _‘Benchmark huishoudelijk afval_ _2023’_, NVRD, 2024 en _‘Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer’_, IPR Normag, 2021).
Restafval 2024 Gemeente (kilogram per inwoner)
Gemiddeld in andere gemeenten
Benchmark NVRD Nederland
147 kg* Waardlanden totaal 133 kg 133 kg
totaal
122 kg
sterk stedelijk
met diftar
82 kg
weinig stedelijk
met diftar
93 kg
niet stedelijk
met diftar
166 kg
weinig stedelijk
Gorinchem _niet bekend_
Hardinxveld-Giessendam _niet bekend_
Molenlanden _niet bekend_
Vijfheerenlanden _niet bekend_
146 kg
30-49% hoogbouw
134 kg
20-29% hoogbouw
97 kg
0-19% hoogbouw
134 kg
20-29% hoogbouw
zonder diftar _*Bron: CBS, 2023_
Aanbod fijn restafval Stortingen en ledigingen Onderstaande tabel laat zien dat er grote verschillen zijn in het aantal stortingen en ledigingen in de gemeenten (bronnen: Cibas en Power BI).
Hardinxveld- Stortingen en ledigingen restafval 2024 Gorinchem
Hardinxveld- Vijfheeren-
Molenlanden Giessendam landen
landen
Hoogbouw – gemiddeld aantal stortingen 70 50 40 103
Stortingen ondergronds 589.557 87.339 77.241 542.987
Aantal huishoudens 8.414 1.730 1.953 5.290
Laagbouw - gemiddeld aantal stortingen 34 21 20 77
Stortingen ondergronds 317.560 128.019 325.712 1.563.510
Aantal huishoudens 9.461 6.044 16.135 20.417
Buitengebied - gemiddeld aantal ledigingen 10 8 9 13
Ledigingen minicontainer 3.731 10.719 44.933 44.770
Aantal huishoudens 385 1.299 4.862 3.523
In 2024 was de gemiddelde frequentie van het aanbieden van restafval:
- Diftargemeenten
`o` Hoogbouw: 1 á 2 keer per week naar de ondergrondse containers (tussen 40 en 70 keer per jaar);
`o` Laagbouw: 1 keer per 2 á 3 weken naar de ondergrondse containers (20 tot 34 keer per jaar);
`o` Buitengebied: minicontainer staat niet elke inzamelronde aan de straat (8 tot 10 keer per jaar).
- Vijfheerenlanden
`o` Hoogbouw: 2 keer per week naar de ondergrondse containers (103 keer per jaar);
`o` Laagbouw: 3 keer per 2 weken naar de ondergrondse containers (77 keer per jaar);
`o` Buitengebied: minicontainer staat elke inzamelronde aan de straat (13 keer per jaar).
18
Er zijn grote verschillen in het gedrag van huishoudens tussen de gemeenten onderling:
- Huishoudens uit Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden zijn min of meer vergelijkbaar in hun aanbiedgedrag en bieden hun restafval het minst vaak aan;
- Huishoudens uit Gorinchem gebruiken de ondergrondse containers ongeveer anderhalf keer zo vaak als huishoudens uit Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden;
- Huishoudens uit Vijfheerenlanden gebruiken de ondergrondse containers twee tot vier keer zo vaak als huishoudens uit Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden. In de andere gemeenten staan de minicontainers voor restafval lang niet elke inzamelronde aan de straat en in Vijfheerenlanden wel.
Veelgebruik ondergrondse containers Mensen die de ondergrondse containers gebruiken hebben met hun milieupas onbeperkt toegang tot de containers. Als zij meerdere keren per dag of per week storten, dan krijgen zij in de diftargemeenten te maken met hoge afvalkosten. Adressen die de containers vaak openden ontvingen in de loop van 2024 een brief van hun gemeente om hen nogmaals op de kosten te wijzen. In de tabel hieronder staat het aandeel adressen dat bijna wekelijks of vaker gebruik maakte van de ondergrondse containers (meer dan 50 keer per jaar).
Veelgebruik 2024 Gemeente Laagbouw/hoogbouw (> 50 aanbiedingen)
Waardlanden totaal
Gorinchem
Hardinxveld-Giessendam
Molenlanden
Vijfheerenlanden
Hoogbouw (nascheiding pmd) 57%
Laagbouw 29%
Hoogbouw (nascheiding pmd) 56%
Laagbouw 21%
Hoogbouw (nascheiding pmd) 40%
Laagbouw 12%
Hoogbouw (nascheiding pmd) 31%
Laagbouw 12%
Hoogbouw (nascheiding pmd) 72%
Laagbouw 53%
Van alle adressen in de hoogbouw - met nascheiding van pmd - gebruikte 57% de ondergrondse containers vaker dan 50 keer (bijna wekelijks of vaker). Van alle adressen in de laagbouw gebruikte 29% de ondergrondse containers 50 keer of vaker. Het aandeel adressen dat de containers veelvuldig gebruikt, ligt in Vijfheerenlanden veel hoger dan in de diftargemeenten. Van de diftargemeenten wonen de meeste veelgebruikers in Gorinchem.
19
Aanbod grof restafval Vergeleken met 2020 daalde het totale aanbod van grof restafval met 48% (bron: AfvalRIS op basis van rapportages HVC en Midwaste). Het aanbod per inwoner was 37 kilogram in 2020 en 19 kilogram in 2024. De ingezamelde hoeveelheid grof restafval via de ophaalservice daalde het sterkst: een afname van 69% via het ophalen tegenover 42% minder via de milieustraten. De ontwikkelingen zijn in onderstaande figuur visueel
kilogram per inwoner tegenover 30 kilogram gemiddeld in Nederland (bron: CBS, cijfers 2023).
Niet-gescheiden grondstoffen in restafval
Hoe heeft de aanwezigheid van grondstoffen in het restafval zich ontwikkeld?
- In alle gemeenten is slechts een vijfde tot een kwart van het restafval dat inwoners aanbieden echt restafval. Het overige zijn grondstoffen, die gerecycled hadden kunnen worden als inwoners deze gescheiden hadden aangeboden.
- Meer dan een derde van het restafval is gft-afval. Vooral het restafval van de hoogbouw in Hardinxveld-Giessendam en Vijfheerenlanden bevat veel gft-afval.
- Een vijfde van het restafval in Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden bestaat uit luiers.
Eind 2024 en begin 2025 is het restafval onderzocht op de aanwezigheid van nog te scheiden grondstoffen. De figuur hieronder toont per gemeente de samenstelling van het restafval vóór nascheiding van pmd (bron: ‘ _Sorteeranalyses restafval, GFT en pmd 2024’_, De Afvalspiegel, 2025).
In alle gemeenten geldt dat het overgrote merendeel van het aangeboden restafval uit grondstoffen bestaat, die gerecycled hadden kunnen worden als inwoners deze gescheiden hadden aangeboden. Slechts een vijfde tot een kwart van het restafval bestaat uit echt restafval (‘overig afval’). Het restafval bestaat voor het grootste deel uit gft.
20
- Slechts een vijfde van het aangeboden restafval is echt restafval (‘overig afval’ is 22%);
- Het restafval bestaat voor het grootste deel uit gft-afval (32%) samen met tuinafval (4%). Vooral in het buitengebied wordt het gft-afval en het tuinafval niet altijd in de minicontainer voor gft gedaan;
- Pmd maakt 13% uit van het restafval. Voor de hoogbouw (19%) is dat logisch, omdat pmd via nascheiding uit het restafval wordt gehaald. Er zit echter ook relatief veel pmd in het restafval van de laagbouw (8%) en in het buitengebied (9%);
- ‘Overig herbruikbaar afval’ maakt een tiende deel van het restafval uit. Dit zijn elektrische apparaten, klein chemisch afval, de overige kunststoffen, de overige metalen, hout en puin.
Hardinxveld-Giessendam
- Slechts een vijfde van het aangeboden restafval bestaat uit echt restafval (‘overig afval’ is 21%);
- Het restafval bestaat voor het grootste deel uit gft-afval (31%) samen met tuinafval (3%). Net als in Vijfheerenlanden zit in de hoogbouw relatief veel gft-afval in het restafval (44%);
- Bijna een vijfde van het restafval bestaat uit luiers (19%);
- Pmd maakt 8% uit van het restafval;
- ‘ verig herbruikbaar afval’ maakt bijna een tiende deel van het restafval uit (8%).
Molenlanden
- Slechts kwart van het aangeboden restafval bestaat uit echt restafval (‘overig afval’ is 24%);
- Het restafval bestaat voor het grootste deel uit gft-afval (30%) samen met tuinafval (1%);
- Ruim een vijfde van het restafval bestaat uit luiers (21%);
- In vergelijking met de andere gemeenten wordt pmd goed gescheiden: 5% van het restafval bestaat uit pmd, tegenover 8% tot 13% in de andere gemeenten;
- ‘ verig herbruikbaar afval’ maakt bijna een tiende deel van het restafval uit ( %).
Vijfheerenlanden
- Slechts bijna een kwart van het aangeboden restafval bestaat uit echt restafval (‘overig afval’ is 23%);
- Het aangeboden restafval bestaat voor het grootste deel uit gft-afval (34%) samen met tuinafval (3%). Net als in Hardinxveld-Giessendam zit in de hoogbouw relatief veel gft-afval in het restafval (45%);
- Zowel pmd als ‘overig herbruikbaar afval’ maken bijna een tiende uit van het restafval.
21
Hoe heeft de hoeveelheid grondstofstromen zich ontwikkeld?
- In 2024 hebben inwoners meer gft, pmd en textiel gescheiden dan in eerdere jaren: ongeveer 9 kilogram meer gft per inwoner, 6 kilogram meer pmd en 1,5 kilogram meer textiel;
- De hoeveelheid gescheiden papier en glas bleef ongeveer gelijk.
Aanbod gft, pmd, papier, glas en textiel Onderstaande figuur laat de ontwikkeling zien in de gescheiden grondstofstromen die aan huis worden opgehaald en via de milieuparken in de openbare ruimte zijn ingezameld. In 2024 steeg het aanbod van het gescheiden gftafval, pmd en textiel. Ten opzichte van de vier eerdere jaren gaat het om een gemiddelde stijging van ongeveer 9
| Col1 | Col2 | Col3 | Col4 | Col5 | Col6 | Col7 | Col8 | Col9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 5, 20 | 5, 20 | 5,6 1 | 5,6 1 | 5,6 1 | 5,6 1 | 5,6 1 | 5,6 1 | 17 |
| 5, 20 | 5, 20 | 5,6 1 | 5,6 1 | 5,6 1 | 5,6 1 | 6,3 17 | 6,3 17 | 6,2 |
| 17 | 17 | 17 | 17 | |||||
| 40 | 42 | 6,0 3 5, | 36 | 37 | ||||
| 40 | 42 | 6,0 3 5, | 36 | 16,0 | ||||
| 13,7 | 13,7 | ,0 | ,0 | ,0 | ,0 | ,0 | ,0 | ,0 |
| 10 | 10 | 111 | 111 | 111 | 111 | 104 10,1 | 104 10,1 | 115 |
| 10 | 10 | 111 | 111 |
gemeente geregistreerd. Helaas bleek het niet mogelijk om op basis van geregistreerde gegevens een onderlinge verhouding tussen de gemeenten te bepalen, die een representatief beeld schetst van de hoeveelheid gescheiden grondstoffen per gemeente.
Gebruik verzamelcontainers voor gft Op dit moment zijn 6.427 milieupassen geactiveerd voor het openen van de verzamelcontainers voor gft, waarmee in 2024 in totaal 199.052 stortingen geweest. Gemiddeld is elke geactiveerde milieupas 31 keer gebruikt om gft-afval in een verzamelcontainer te doen. Waardlanden leegt alle verzamelcontainers elke week of vaker waar nodig. Het gebruik is wisselend: op sommige locaties worden de containers weinig gebruikt en op andere locaties is het nodig om twee keer per week te legen.
22
Kwaliteit pmd, gft-afval en textiel
Hoe heeft de kwaliteit van de pmd, gft-afval en textiel zich ontwikkeld?
- In 2024 kreeg bijna 3% van de gecontroleerde minicontainers voor pmd en gft een rode hanger (niet geleegd) en 4% een gele hanger (wel geleegd).
- De controleurs troffen het vaakst vervuiling aan in de pmd-containers. Uit onderzoek naar de samenstelling blijkt dat het pmd in Gorinchem en Vijfheerenlanden aanzienlijk meer vervuild is dan gemiddeld in Nederland.
- In 2024 daalde de vervuiling van het pmd in de drie diftargemeenten ten opzichte van 2020, maar steeg deze in Vijfheerenlanden met 1%. De vervuiling van het gft nam toe in Gorinchem, maar daalde in de andere gemeenten.
- De controleurs treffen in het gft vaak de plastic zakjes aan, waarin gft wordt bewaard.
- In 2023 en 2024 heeft Waardlanden voor het eerst te maken gehad met afgekeurde vrachten van pmd en gft. De afkeur van gft was minimaal. Textiel bevat al jaren relatief veel ander afval; in 2024 was dit iets meer dan in de jaren daarvoor.
Controles minicontainers pmd en gft Sinds medio 2023 houden twee controleurs zich bezig met het controleren van de minicontainers voor pmd en gft-afval. In 2023 kregen 1.390 containers een rode hangers en 2.646 een gele hanger. Sinds 2024 houden de controleurs ook bij hoeveel containers zij controleren. Van de ruim 110.000 minicontainers, kreeg bijna 3% een rode hanger (2.487) en 4% een gele hanger (4.626). In de containers voor pmd wordt vaker vervuiling aangetroffen: bijna 60% van de hangers zijn voor de containers met pmd en meer dan 40% voor gft. De vervuiling van pmd gebeurt met name door karton, harde plastics en folies. In het gft zitten vaak de plastic zakjes, waarin inwoners hun gft-afval verzamelen. De controles vinden een aantal weken achter elkaar plaats in dezelfde wijk. In elke wijk is daarna een verbetering te zien in de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen.
Samenstelling minicontainers pmd De inhoud van de minicontainers voor pmd zijn in 2020 en eind 2024 geanalyseerd op vervuiling (bronnen: ‘ _Sorteeranalyses restafval, GFT en pmd 2024’_, De Afvalspiegel, 2025 en ‘ _Afvalsorteeranalyses 2020, Verslag_ _sorteeranalyses_, De Afvalspiegel, 2020). Aangetroffen vervuiling is bijvoorbeeld een inktcartridge, batterijen, verf, medicatie, grote folies, luiers, matrasvulling, plastic speelgoed, textiel, papier/karton, etensresten, glas, stofzuigerzakken en een opblaaszwembad.
De ontwikkeling in de mate van vervuiling van het pmd per gemeente is als volgt:
- Gorinchem: de vervuiling daalde van 48% in 2020 naar 40% in 2024;
- Hardinxveld-Giessendam: de vervuiling daalde van 43% in 2020 naar 30% in 2024 (in 2020 vond een gezamenlijke analyse voor de overige drie gemeenten plaats);
- Molenlanden: de vervuiling daalde van 43%in 2020 naar 32% in 2024 (in 2020 vond een gezamenlijke analyse voor de overige drie gemeenten plaats);
- Vijfheerenlanden: de vervuiling steeg met 1% van 43% naar 44% in 2024 (in 2020 vond een gezamenlijke analyse voor de overige drie gemeenten plaats).
Eind 2024 ligt de vervuiling van het pmd in Gorinchem en Vijfheerenlanden aanzienlijk hoger dan de gemiddeld in Nederland: bij het inzamelen van pmd met een minicontainer ligt die gemiddeld op 30%. In de twee andere gemeenten ligt de vervuiling op ongeveer een gemiddeld niveau.
Samenstelling minicontainers gft-afval Ook de inhoud van de minicontainers voor gft-afval zijn in 2020 en eind 2024 geanalyseerd. De ontwikkeling in de mate van vervuiling van gft per gemeente is als volgt:
- Gorinchem: de vervuiling steeg van 0,6% in 2020 naar 3,2% in 2024;
- Hardinxveld-Giessendam: de vervuiling daalde van 3,6% in 2020 naar 0,9% in 2024 (in 2020 vond een gezamenlijke analyse voor de overige drie gemeenten plaats);
- Molenlanden: de vervuiling daalde van 3,6% in 2020 naar 1,3% in 2024 (in 2020 vond een gezamenlijke analyse voor de overige drie gemeenten plaats);
- Vijfheerenlanden: de vervuiling daalde van 3,6% in 2020 naar 0,9% in 2024 (in 2020 vond een gezamenlijke analyse voor de overige drie gemeenten plaats).
23
De vervuiling van gft in Gorinchem ligt iets hoger dan de gemiddeld in Nederland: bij het inzamelen van gft-afval met een minicontainer ligt die gemiddeld op 2,8%. In de andere gemeenten is veel minder sprake van vervuiling (Hardinxveld-Giessendam 0,9%, Molenlanden 1,3% en Vijfheerenlanden 0,9%).
_Pilot verzamelcontainers voor gft Hardinxveld-Giessendam_ De kwaliteit van het gft-afval in veel verzamelcontainers voor gft laat te wensen over. Zo verdwijnen regelmatig plastic zakjes en ander afval in de containers. Het blijkt dat sommige bewoners van de hoogbouw denken dat zij hun gft-afval in een plastic zakje in de containers moeten aanbieden. Zij verwachten dat het plastic zakje achteraf, net zoals bij het restafval, uit het gft-afval wordt gehaald (zij gooien pmd en restafval gezamenlijk weg). Vanwege de lage kwaliteit werd het gft-afval uit sommige wijken gestort als ‘restafval’ (afkeur). In 2024 is een pilot gestart in Hardinxveld-Giessendam om de kwaliteit te verbeteren en inwoners aanvullend te informeren. Bij succes wordt deze pilot verder uitgebreid.
Afkeur pmd, gft-afval en textiel In 2023 en in 2024 is voor het eerst sprake geweest van afgekeurde vrachten voor pmd, gft-afval en textiel als gevolg van vervuiling. Met name in het textiel was veel vervuiling aanwezig.
- In 2024 is 5,1% van het ingezamelde pmd afgekeurd. Dit geeft echter geen representatief beeld van de vervuiling van het pmd voor het hele Waardlanden-gebied, omdat pmd wordt afgevoerd naar twee verschillende verwerkers, die elk eigen acceptatiecriteria hanteren;
- In 2023 is 0,2% van het ingezamelde gft-afval afgekeurd en in 2024 ging het om 0,1%;
- In 2024 bevatte 8,9% van het ingezameld textiel ander afval. De vervuiling van textiel is in 2024 iets toegenomen ten opzichte van voorgaande jaren. Uit de administratie die textielinzamelaar en verwerker Sympany aanleverde, blijkt dat in 2022 bij het textiel 7,9% ander afval was aangetroffen en in 2023 6,9%.
Wat is het effect van de inzameling van luiers op de milieustraten?
- Per inwoner is in zes maanden van 2024 0,9 kilogram wegwerp babyluiers ingezameld via de milieustraten. De kosten voor het verwerken hiervan waren € 4.6 4.
- Ondanks de gescheiden luierinzameling bestaat nog een groot deel van het restafval uit gebruikte wegwerpluiers.
- Het aandeel is vooral groot in Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden (19% tot 21%).
- De tevredenheid over de luierinzameling overheerst, hoewel een aantal mensen graag luiercontainers in de wijk zien.
De inzameling van luiers op de milieustraten maakte geen deel uit van de Strategienota. Dankzij nieuwe ontwikkelingen op het gebied van verwerking staan sinds 2024 containers voor het inzamelen van wegwerpbabyluiers op alle milieustraten. In 2024 is vanaf juli 146 ton luiers ingezameld, omgerekend 0,9 kilogram per inwoner. De kosten voor het verwerken van deze luiers in deze zes maanden waren € 4.6 4.
Aandeel luiers in restafval In de vorige paragraaf kwam de samenstelling van het restafval aan bod. Gebruikte wegwerpluiers worden nog lang niet altijd naar de milieustraten gebracht. In Gorinchem en Vijfheerenlanden maken luiers zo’n 7% tot % van het restafval uit. In Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden is het aandeel aanzienlijk groter: 19% tot 21%. Een deel van het luierafval bestaat uit incontinentiemateriaal, waarvoor de diftargemeenten een compensatieregeling hebben ingesteld.
Mening inwoners Inwoners zijn in het bewonersonderzoek gevraagd naar hun mening over de inzameling van luiers op de milieustraten (paragraaf 4.4). Tijdens de straatgesprekken opperden enkele mensen het idee om ook luiercontainers in de wijk te plaatsen. Degenen die meededen aan de enquête kregen een stelling voorgelegd. Uit onderstaande tabel is op te maken dat tevredenheid overheerst: in elke gemeente is 19% tot 29% (zeer) tevreden over de luierinzameling en 8% tot 18% (zeer) ontevreden. De meeste tevreden mensen wonen in HardinxveldGiessendam. In Molenlanden wonen de meeste mensen die ontevreden zijn over de luierinzameling.
24
Wegwerpbabyluiers kunnen gratis naar de milieustraat in speciale gratis luierzakken
Zeer Zeer tevreden Neutraal Ontevreden tevreden ontevreden
Geen mening /
n.v.t.
Gorinchem 7% 13% 14% 6% 10% 50%
Hardinxveld-Giessendam 11% 18% 14% 5% 10% 42%
Molenlanden 9% 13% 15% 6% 12% 46%
Vijfheerenlanden 8% 11% 17% 4% 4% 56%
Hoe heeft het afvalaanbod op de milieustraten zich ontwikkeld?
- Per inwoner is 54 kilogram minder afval en grondstoffen naar de milieustraten gebracht in 2024.
- De sterkste afname is er voor grofvuil, tuinafval, puin, hout, gips en bitumen dakleer: de deelstromen waarvoor inwoners uit de drie diftargemeenten vanaf het vierde bezoek moeten betalen.
- In 2024 kwamen 25% minder bezoekers naar de milieustraten. In Vianen nam het aantal bezoekers echter met 2% toe.
- Bezoekers betaalden in 2024 op de milieustraten tussen € 5. 02 (Hardinxveld-Giessendam) en € 2.724 (Gorinchem). In olenlanden werd €.364 afgerekend.
Hoeveelheid gebracht afval naar milieustraten Onderstaande figuur laat zien dat de hoeveelheid afval die inwoners brengen naar de Waardlanden-milieustraten flink is gedaald (bron: AfvalRIS). In 2024 is 54 kilogram per inwoner minder gebracht dan in de twee jaren daarvoor. Het afvalaanbod via de milieustraten in de coronajaren 2020 en 2021 was uitzonderlijk hoog en is daarom niet meegenomen in deze vergelijking. Van vrijwel alle deelstromen is minder ingeleverd. De sterkste afname is er voor de afvalstromen waarvoor inwoners van de drie diftargemeenten vanaf het vierde bezoek moeten betalen sinds 2024. Het gaat om de onderste zes blokken van elk jaar met de hoeveelheid grofvuil, tuinafval, puin, schoon hout, geïmpregneerd hout, gips en bitumen dakleer. In 2023 waren er op alle milieustraten meer bezoekers dan in 2022. Met name in december 2023 lagen de bezoekersaantallen hoog; waarschijnlijk doordat veel inwoners vóór de invoering van de tarieven nog gebruik wilden maken van de milieustraat. Een logisch effect daarvan is dat de bezoekersaantallen in 2024 lager zijn. Op
25
Tarieven betaald in 2024 In totaal hebben inwoners op de milieustraten een bedrag betaald in 2024 van:
- Gorinchem: € 2.724;
- Hardinxveld-Giessendam: € 5. 02;
- Molenlanden: €.364;
- Vijfheerenlanden: hoewel inwoners niet afrekenen op de milieustraten, is hun aanbod wel geregistreerd. Als zij vanaf het vierde bezoek ook hadden moeten betalen voor hun aanbod, dan zou het om een bedrag gaan van € 154.662.
Bezoekersaantallen milieustraten Ontwikkeling bezoekers per milieustraat In 2024 kwamen 25% minder inwoners naar de milieustraten dan in voorgaande jaren (bron: Uniwin; exclusief bezoekers uit gemeente West-Betuwe). Onderstaande figuur laat de ontwikkeling zien in de aantallen bezoekers
60.000 minder dan gemiddeld in de jaren 2021, 2022 en 2023. In Vianen was juist sprake van een stijging van 1.175 bezoekers (+ 2%). Het aantal bezoekers aan het Kringloopplein Nieuw-Lekkerland stijgt elk jaar licht.
26
Bezoekers per gemeente 2024 Onderstaande tabel maakt de bezoekers per gemeente en per milieustraat inzichtelijk. Met 54% waren inwoners uit Vijfheerenlanden het grootste aandeel bezoekers aan de milieustraten. Voor het dekken van de inzamel- en verwerkingskosten ontving de gemeente een afrekening van Waardlanden van € 154.662.
Ecopark
Groot- Ammers
Bezoekers uit gemeente
Kringloop- plein Nieuw-
Lekkerland
Hardinxveld-
Vianen Leerdam Gorinchem Eindtotaal Giessendam
33.382 Gorinchem 1.507 373 866 132 58 30.446 (19%)
Hardinxveld- 16.743 3 45 16.449 4 12 230 Giessendam (10%)
30.539 Molenlanden 6.283 11.970 4.617 52 49 7.568 (17%)
94.070 Vijfheerenlanden 2.058 67 48.174 38.194 5.577 (54%)
174.734 Totaal 2024 7.793 14.446 21.999 48.362 38.313 43.8210 (10%)
Hoe heeft het afvalaanbod via de grofvuil ophaalservice zich ontwikkeld?
- In 2024 zijn de helft minder afspraken gemaakt voor het ophalen van grofvuil en nam de hoeveelheid opgehaald grofvuil af met bijna 60%.
- Bijna 60% van alle ophaalafspraken in het Waardlanden-gebied zijn gemaakt door inwoners uit Vijfheerenlanden.
Totaal aantal ophaalafspraken grofvuil In 2024 – toen het ophaaltarief in de drie diftargemeenten is ingevoerd - nam de hoeveelheid opgehaald grofvuil (incl. tuinafval) af met bijna 60%: in 2024 is 424 ton opgehaald, tegenover 993 ton en 1.027 ton in 2022 en 2023.
Totaal aantal ophaalafspraken grofvuil In 2024 is het aantal afspraken voor het ophalen grofvuil inclusief tuinafval gehalveerd van ruim 10.000 per jaar naar net geen 5.000 in 2024. Onderstaande tabel laat de ontwikkelingen zien (bron: Power BI).
Aantal ophaalafspraken grofvuil 2020 2021 2022 2023 2024
Telefonische meldingen 4.335 3.268 2.791 2.057 1.326
Digitale meldingen 7.676 7.923 7.923 8.168 3.663
Totaal 12.011 11.310 10.714 10.226 4.989*
_* Als gevolg van annuleringen is bij 4.851 aantal adressen daadwerkelijk grofvuil opgehaald_
Aantal ophaalafspraken grofvuil per gemeente Het aantal ophaalafspraken is in onderstaande tabel per gemeente uitgesplitst. Met 2.321 afspraken is bijna 60% van alle ophaalafspraken gemaakt door inwoners uit Vijfheerenlanden in 2024. Voor het dekken van de inzamelen verwerkingskosten ontving de gemeente een afrekening van Waardlanden van € 2. 40. In Gorinchem zijn 620 afspraken gemaakt, in Hardinxveld-Giessendam 388 en in Molenlanden 982.
27
Gemeente
Ophaalafspraken grofvuil 2024 (werkelijk gereden)
aantal percentage
Gorinchem 620 13%
Hardinxveld-Giessendam 388 8%
Molenlanden 982 20%
Vijfheerenlanden 2.860 59%
Totaal 4.850 100%
Hoe wordt preventie en hergebruik onder de aandacht gebracht en wat is het effect hiervan?
- Op de website van Waardlanden staan tips over hergebruik en het voorkomen van afval en een overzicht van regionale reparatie-initiatieven en kringloopwinkels. Ook geven de milieucoaches tips en adviezen en wordt via social media aandacht besteed aan deze onderwerpen.
- Bijna de helft van de inwoners denkt er soms of altijd aan om spullen opnieuw te gebruiken. Meer dan de helft brengt herbruikbare spullen naar de kringloopwinkel of milieustraat en de helft geeft spullen aan vrienden, familie en bekenden.
- Ongeveer de helft van de inwoners is in meer of mindere mate bezig met het tegengaan van voedselverspilling. Ze vriezen overgebleven maaltijden in en denken bewust na over de boodschappen en hoeveel zij koken.
- Vijfheerenlanden heeft inwoners zelf voorgelicht over preventie en hergebruik. Dit heeft effect: (iets) meer inwoners uit deze gemeente denken na over wat men koopt, denken aan hergebruik en gaan ook vaker met herbruikbare spullen naar de milieustraat.
- Waardlanden zamelde 179 kilogram minder afval per inwoner in tussen 2020 en 2024. De sterkste daling was in 2024 (91 kilogram). De afname is deels te verklaren door meer afvalpreventie en hergebruik en deels door het afsluiten van de ondergrondse restafvalcontainers, de invoering van de milieupas op de milieustraten en het opschonen van het bestand van de minicontainers voor restafval in het buitengebied door het chippen.
Voorlichting Op de website van Waardlanden is informatie te vinden over hergebruik en het voorkomen van afval (preventie), zoals hoe te genieten van een picknick of barbecue zonder afval. Er is ook een overzicht te vinden van initiatieven in de regio om spullen en kleding te repareren en van alle kringloopwinkels. Waar mogelijk geven de milieucoaches ook tips en adviezen. Ook plaatsen zowel Waardlanden als de gemeenten berichten op social media en in huis-aan-huisbladen en versturen we periodiek nieuwsbrieven om doelgroepen te informeren en stimuleren.
Minder spullen en weggooien In het bewonersonderzoek (paragraaf 4.4) is inwoners gevraagd of zij er nu sneller aan denken om spullen, zoals meubels, apparaten of kleding opnieuw te gebruiken dan vóór de beleidswijzigingen. Van hen zegt 17% daar nu altijd sneller aan te denken, 31% soms en iets meer dan de helft nooit. Opvallend is dat de inwoners uit Vijfheerenlanden iets vaker aan hergebruik denken sinds 2022 (20%) dan de inwoners uit de andere gemeenten (12% tot 17%). Ook is inwoners gevraagd hoe zij ervoor zorgen dat ze minder spullen weggooien:
- De meest genoemde manieren om minder spullen weg te gooien is door naar de kringloopwinkel (71%) of milieustraat te gaan (53%) of door spullen weg te geven aan vrienden, familie en bekenden (50%).
- Iets meer inwoners uit Vijfheerenlanden zeggen bewust na te denken over wat ze kopen (38% tegenover 30% tot 33% in de andere gemeenten) en zij gaan vaker naar de milieustraat met herbruikbare spullen (60% tegenover 47% tot 50% in de andere gemeenten).
28
Minder voedsel weggooien Inwoners is gevraagd hoe zij ervoor zorgen dat ze minder voedsel hoeven weg te gooien. Ongeveer de helft van de inwoners is hier in meer of mindere mate mee bezig. Zij vriezen overgebleven maaltijden in (56%) en denken bewust na over zowel de hoeveelheden die zij koken (55%) als de boodschappen (47%).
Indicatie afvalpreventie: daling totale hoeveelheid afval Een indicatie voor afvalpreventie is een vermindering van de totale hoeveelheid afval die wordt ingezameld. Waardlanden zamelde 179 kilogram minder afval in per inwoner tussen 2020 en 2024: in 2020 ging het nog om 629 kilogram en in 2024 om 450 kilogram. Dit is een afname van 28%. De grootste daling vond plaats in 2024: een daling van 91 kilogram en 17% ten opzichte van 2023.
Uit onderzoek blijkt dat gemeenten die diftar invoeren in totaal zo’n 5 tot 67 kilogram minder huishoudelijk afval inzamelen dan gemeenten zonder diftar (bron: ‘ _Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer’_, IPR Normag, 2021). IPR Normag constateert dat een deel van deze afname is te verklaren door preventiegedrag (inwoners zijn bij het inkopen van consumptiegoederen kritischer op de verpakkingen en op de hoeveelheid voedingsmiddelen) en hergebruik (inwoners hergebruiken producten bewuster, onder andere via kringloopwinkels en thuiscomposteren). Een ander deel van de verklaring is het opschonen van het containerbestand, waardoor geen bedrijfsafval meer wordt afgevoerd met het huishoudelijk afval. In het Waardlanden-gebied speelt bovendien mee dat de ondergrondse containers voor restafval zijn afgesloten (dit houdt afvaltoerisme van andere gemeenten tegen; paragraaf 5.5), de milieupas op de milieustraten is ingevoerd en het opschonen van het bestand van minicontainers voor restafval in het buitengebied (door het chippen).
29
Hoe zijn inwoners meegenomen in de veranderingen?
- In 2023 startte de campagne Lekker opgeruimd, waarmee inwoners op allerlei manieren zijn voorgelicht: via huisaan-huisbladen, brieven, posters, social media, nieuwsbrieven, de campagnewebsite, etc.
- De milieucoaches spelen een belangrijke rol in het uitleggen van de beleidswijzigingen. Ze trekken op met netwerkpartners in de wijken. ijdens de ‘milieucoach on tour’ gaven de coaches uitleg op plekken waar inwoners bij elkaar komen. In 2023 vond de tour 50 keer plaats en in 2024 70 keer.
- Sinds eind 2022 zorgt de educatiemedewerker ervoor dat 90% van alle basisscholen meedoet aan het programma ‘Afvalvrije scholen’. nderdelen zijn gastlessen en het gratis ophalen van restafval, pmd, papier en gft. Zeven middelbare scholen stapten over op gescheiden prullenbakken en kregen een gastles.
- In 2023 is een educatieruimte op het Ecopark in Groot-Ammers gerealiseerd.
- Medewerkers van Waardlanden en de gemeenten hebben veel vragen van inwoners beantwoord.
Rondom de beleidswijzigingen zijn inwoners intensief voorgelicht over de veranderingen en over hoe het werkt met het scheiden van afval. De betrokken medewerkers bij Waardlanden en de gemeenten hebben de campagne en de onderlinge samenwerking in de communicatie als positief en zorgvuldig ervaren.
Campagne Lekker opgeruimd In 2023 startte de campagne Lekker opgeruimd. Deze doorlopende campagne informeert inwoners over het nieuwe beleid en maakt hen bewust van het nut en de noodzaak van afval scheiden en het voorkomen van afval. Zowel Waardlanden als de gemeenten zetten verschillende middelen in, die in onderlinge samenhang zijn ontwikkeld. In mei 2023 was de aftrap met posters op driehoekborden, in bushokjes en displays die verwijzen naar de campagnepagina waardlanden.nl/lekkeropgeruimd. Daar staan tips, blogs, video’s over het scheiden van afval en de Afval Scheiden Quiz. Na het invullen van de quiz weten mensen welk type afvalscheider ze zijn (expert in afval scheiden, vaardige afvalscheider, aarzelende afvalscheider en startende afvalscheider) en krijgen ze tips op maat. Verder is in de huis-aan-huisbladen en op sociale media regelmatig aandacht aan Lekker opgeruimd. In de huis-aan-huisbladen is de Scheidingswijzer gepubliceerd, bedoeld om uit te knippen en thuis op te hangen. Waardlanden communiceert daarnaast onder meer via inwonersbrieven, nieuwsbrieven, persberichten, de inzet van milieucoaches, containerstickers en de jaarmagazines. De gemeenten gebruiken vooral de gemeentepagina’s en social media, waarvoor Waardlanden (meestal) de content ontwikkelt.
Introductie recycletarief De voorlichting over de introductie van het recycletarief in de drie gemeenten bestond uit drie fases, waarin verschillende middelen zijn ingezet. De website van Waardlanden vormt hierbij het centrale platform.
- Fase 1: Aandacht: Afval Scheiden quiz, outdoor, campagnevideo, inwonersbrieven vooraankondiging, huisaan-huisbladen, FAQ, pers, sociale media, dialoog en webcare.
- Fase 2: Hoe? Blogs, explainers, huis-aan-huisbladen, posters, stickers, inwonersbrieven, nieuwsbrief, FAQ, pers, sociale media, dialoog en webcare.
30
- Fase 3: Recycletarief komt eraan! Blogs, explainers, huis-aan-huisbladen, inwonersbrieven met folder, nieuwsbrief, spandoeken, afvalscheidingswijzer (print), pers, sociale media, dialoog en webcare. De gemeenten hebben inwoners zelf geïnformeerd over de hoogte van de tarieven via de eigen kanalen zoals de gemeentepagina, gemeentelijke website en sociale media.
Doelgroepen Diverse doelgroepen zijn apart geïnformeerd over de beleidswijzigingen. Zo kregen mensen in verschillende woonsituaties (hoogbouw, laagbouw en buitengebied) andere inwonersbrieven en flyers. Andere doelgroepen voor de voorlichting zijn: gezinnen met kinderen, ouderen, adolescenten, mensen met veel medisch afval, zwerfafvalpakkers en mensen met onvoldoende inkomen. Om mensen te informeren die de Nederlandse taal niet of minder goed kunnen lezen, legt Waardlanden steeds meer uit met behulp van illustraties en een korte tekst. De teksten zijn in eenvoudige duidelijke taal geschreven (B1). De website van Waardlanden is beschikbaar in 8 talen en dat geldt ook voor de scheidingswijzer.
Vragen van inwoners beantwoorden Bij de overgang naar het nieuwe beleid zijn inwoners intensief ondersteund door Waardlanden en de gemeenten. Het klantcontactcentrum, de milieucoaches, de educatiemedewerker, de grondstoffencontroleurs en de toezichthouders beantwoordden veel vragen en gaven tips en adviezen. Leefden er specifieke vragen, dan werd daar snel op ingespeeld. In nauwe onderlinge samenwerking is ervoor gezorgd dat de veelgestelde vragen op de website actueel bleven, was er op sociale media aandacht voor actuele onderwerpen en kregen inwoners telkens dezelfde antwoorden van alle medewerkers. De inhoud van de voorlichting wordt (mede) gestuurd door wat er leeft in de samenleving. Om dit te borgen is één van de milieucoaches aanwezig bij het reguliere communicatieoverleg met de communicatieadviseurs van de gemeenten en Waardlanden.
Vervolg De campagne Lekker opgeruimd blijft inwoners de komende jaren verder informeren en bewustmaken van de voordelen van hergebruik en duurzaamheid. Nu de beleidswijzigingen zijn ingevoerd, verschuift de focus van afvalscheiding naar hergebruik, preventie (voorkomen van afval), de kwaliteit van ingezamelde grondstoffen en consuminderen. Met uitleg over bijvoorbeeld deelplatforms, reparatie, kringloop en tweedehandsverkoop worden mensen gestimuleerd om actief mee te doen. Verder wil Waardlanden haar website verbeteren, met aandacht voor web-toegankelijkheid, zelfservice en gerichte informatie. Zo krijgen inwoners informatie die op hun persoonlijke situatie is toegesneden.
Sinds een aantal jaren is bij Waardlanden een milieucoach in dienst (voorheen: afvalcoach). In de beginjaren was de capaciteit voldoende om de vragen te beantwoorden van inwoners wiens container werd afgekeurd. Omdat de behoefte aan uitleg sterk toenam, is met de vaststelling van de Strategienota meer capaciteit beschikbaar gesteld. In december 2021 was er een personele wisseling en startte een milieucoach voor 20 uur per week met een vol takenpakket: van voorlichting tot projectleiding zwerfafval en milieueducatie. Eind 2022 is de educatie overgedragen aan de nieuwe educatiemedewerker (paragraaf 4.3) en enkele maanden later kwam de tweede milieucoach in dienst (32 uur per week).
31
Uitleg nieuwe beleid en scheidingsregels De milieucoaches hebben een belangrijke rol in de persoonlijke uitleg van de beleidsveranderingen en het geven van inhoudelijke input voor de voorlichting. Tot nu toe was hun inzet vooral gericht op het uitleggen van het nieuwe beleid en de scheidingsregels. Vanaf 2025 gaat het meer over onderwerpen zoals preventie, hergebruik, consuminderen en de kwaliteit van ingezamelde grondstoffen.
Samenwerking in de wijken De milieucoaches zijn elk het aanspreekpunt voor twee gemeenten. Zij hebben zorgvuldig een netwerk in de wijken opgebouwd. Bij het benaderen van inwoners trekken de milieucoaches samen op met netwerkpartners zoals de wijkambassadeurs, Stichting Vluchtelingenwerk en de woningbouwcorporaties. Ook houden ze contact met de zwerfafvalpakkers.
Milieucoach on tour Tijdens de ‘milieucoach on tour’ gaven de coaches uitleg op plekken waar veel inwoners bij elkaar komen, zoals bij overleggen van bewonersgroepen, bijeenkomsten van woningbouwcorporaties, inloopspreekuren, buurthuizen, evenementen en weekmarkten. Een van de eerste bijeenkomsten was aangevraagd door bewoners van de Jupiterflat in Hardinxveld. Ook stonden de milieucoaches eind 2023 en begin 2024 regelmatig op de milieustraten om uitleg te geven over de milieupas. Verder organiseren de coaches een aantal keren per jaar samen met Stichting Vluchtelingenwerk een bijeenkomst voor nieuwe Nederlanders. In 2023 vond de ‘milieucoach on tour’ 50 keer plaats en in 2024 70 keer.
In november 2022 startte een educatiemedewerker bij Waardlanden. Inmiddels staat er een stevige basis: de basisscholen weten hun contactpersoon bij Waardlanden goed te vinden voor praktische vragen en ondersteuning bij zwerfafvalacties.
Afvalvrije scholen Sinds 2014 biedt Waardlanden het programma ‘Afvalvrije scholen’ aan basisscholen in de regio aan, waarbij zich steeds meer scholen aansluiten. Het doel is om jongeren kennis te bieden en hen goed met afval om te laten gaan. In ruil daarvoor wordt zowel het restafval als het gescheiden pmd, papier en karton en gft-afval gratis opgehaald. Met de deelnemende scholen wordt een overeenkomst afgesloten, waarin de wederzijdse verwachtingen zijn opgenomen. In 2024 zijn er drie nieuwe scholen bij gekomen. Zo’n 90% van alle basisscholen in de regio doen momenteel mee en ruim 20.000 basisschoolkinderen zijn bereikt.
Activiteiten Scholen krijgen ondersteuning in de vorm van lesmaterialen, een gastles en gescheiden prullenbakken. In de overeenkomst is afgesproken dat iedere groep jaarlijks minimaal één les over afval heeft of meedoet aan minimaal één activiteit. Soms komt er een vuilniswagen naar de school toe en sinds maart 2025 ontvangen de scholen vier keer per een jaar een nieuwsbrief met inspiratie, tips en informatie. Scholen en ouders reageren positief en actief op de informatie die ze krijgen aangereikt (bron: ‘ _Evaluatie afvalvrije scholen schooljaar 2023-_ _2024’_, Waardlanden, 2024). Een populaire tegenprestatie voor deelname aan het programma is het opruimen van zwerfafval. In het schooljaar 2023-2024 zorgde Waardlanden voor de benodigde materialen bij 21 acties op
32
basisscholen en 12 acties op middelbare scholen. Verder kunnen leerlingen meedoen aan activiteiten zoals de EWaste Race (in 2024 deden 10 scholen mee), de Textielwedstrijd Vijfheerenlanden (in 2024 deden 5 scholen mee), de winactie in de Week van de Afvalhelden, de Grondstoffenbattle I-lab (in 2024 deden 446 leerlingen uit Vijfheerenlanden mee) en de inzamelactie voor zomerse opblaasspullen. Ook konden zij een bezoek brengen aan bedrijven die bezig zijn met circulariteit in de Week van de circulaire economie 2024 en meedoen aan een pimpup actie van openbare prullenbakken (twee basisscholen in Leerdam en zes scholen in Molenlanden deden mee).
Tevredenheid basisscholen In juni 2024 is een enquête onder de deelnemende basisscholen gehouden. Deze is door 48 scholen ingevuld. Zij blijken de lessen als positief te ervaren en er is een wens om de gastles jaarlijks te herhalen.
Middelbare scholen In het schooljaar 2023-2024 brachten 12 middelbare scholen een bezoek aan het Ecopark of de milieustraat in Gorinchem. Verder heeft de educatiemedewerker gesprekken gevoerd met middelbare scholen en tips voor betere afvalscheiding gegeven. Zeven middelbare scholen stapten over op gescheiden prullenbakken in de aula. Alle klassen van deze scholen kregen een gastles. Verder was Waardlanden aanwezig op de voorlichtingsavond voor kinderen en ouders met als thema Duurzaamheid, georganiseerd door het Omnia college.
Educatieruimte Ecopark Groot-Ammers In 2023 is een educatieruimte op het Ecopark in Groot-Ammers gerealiseerd. De educatieruimte is op afspraak voor groepen, zoals schoolklassen, te bezoeken en er zijn rondleidingen mogelijk. In de ruimte staan meubels van afgedankte materialen en het serviesgoed komt van de kringloop. In schooljaar 2023-2024 brachten 16 basisscholen en 7 middelbare scholen een bezoek. Zij kregen lessen over grondstoffen scheiden en de circulaire economie en deden mee aan activiteiten zoals ‘elektronische apparatenbingo’ en ‘zwerfafval aan de waslijn’.
In 2025 is een bewonersonderzoek gehouden, bestaande uit een online enquête en gesprekken op straat met inwoners. Uit de vragen en reacties die Waardlanden en de gemeenten kregen is ook op te maken wat de mening van inwoners is. De resultaten van het bewonersonderzoek en het overzicht van de reacties leveren gezamenlijk een goed beeld van wat inwoners van het nieuwe beleid vinden.
Enquête Tussen 30 december 2024 en 27 januari 2025 stond de online enquête open (Bijlage 2: vragenlijst). Inwoners zijn op verschillende manieren opgeroepen om de vragenlijst in te vullen. Er zijn stickers met QR-codes geplakt op de ondergrondse containers, flyers uitgedeeld op de milieustraten en oproepen geplaatst op social media, in huisaan-huisbladen, websites, nieuwsbrieven en bestaande digi-/bewonerspanels, wijkraden en bewonersgroepen zijn ingeschakeld. Aan het onderzoek deden 5.131 inwoners uit het Waardlanden-gebied mee. De verschillende woningtypen en de daaraan gekoppelde inzamelwijzen zijn goed vertegenwoordigd. Hetzelfde geldt voor de verschillende leeftijdsgroepen en huishoudgroottes. Hieronder zijn de belangrijkste punten samengevat (bron: ‘ _Resultaten Bewonersonderzoek Afvalinzameling Waardlanden-gemeenten 2025’_, Cyclus Management, 2025).
Gesprekken op straat De straatgesprekken leverden verdiepende kwalitatieve informatie op en vormen hiermee een waardevolle aanvulling op de enquête. In januari en februari 2025 zijn 87 inwoners gesproken tijdens weekmarkten: 23 mensen uit Gorinchem, 22 uit Hardinxveld-Giessendam, 19 uit Molenlanden en 23 uit Vijfheerenlanden. Het verslag is te vinden in Bijlage 3.
33
Hoe ervaren inwoners de veranderingen?
- Deelnemers aan de enquête waarderen de afvalinzameling met een 6,6 en mensen die op straat zijn gesproken met een 7,3. In 2020 was de waardering van deelnemers aan de enquête hoger: een 7,6.
- Het meest tevreden zijn inwoners uit Vijfheerenlanden. Mensen die hun afval goed scheiden zijn meer tevreden dan degenen die dat niet doen.
- Er zijn veel reacties op de veranderingen gekomen en dan met name over de tarieven. De veranderingen worden met een 6,0 gewaardeerd. Meer dan de helft is even tevreden of meer tevreden over de afvalinzameling als vóór de veranderingen. Ruim een derde is nu juist minder tevreden, omdat restafval langer bewaard moet worden en omdat men denkt dat meer afval wordt bijgeplaatst en meer wordt gedumpt.
- Over vrijwel alle veranderingen heerst meer tevredenheid dan ontevredenheid. Een uitzondering zijn de verzamelcontainers voor restafval in de voormalige gemeente Vianen: de helft van degenen die hiermee te maken kregen is hier ontevreden over.
- In Vijfheerenlanden wonen iets minder goede afvalscheiders dan in de drie diftargemeenten. Voor de meeste inwoners uit de diftargemeenten is het kostenaspect de belangrijkste reden van minder restafval en voor de meeste inwoners uit Vijfheerenlanden gaat het erom dat afval scheiden gemakkelijker is geworden.
- Ongeveer een derde van alle inwoners vindt een tarief voor restafval en grofvuil eerlijker. Goede scheiders vinden het vaker eerlijk dat niet-scheiders.
- De meerderheid van de inwoners denkt dat de tarieven voor grofvuil zorgen voor bijplaatsingen en dump.
- Het overgrote deel is tevreden over de milieustraat en het meest over Kringloopplein Nieuw-Lekkerland, maar er heerst onduidelijkheid over het betalen op de milieustraten en over hoe het werkt met het ophalen van grofvuil.
Resultaten bewonersonderzoek Tevredenheid algemeen Gemiddeld geven de deelnemers aan de enquête aan Waardlanden voor de afvalinzameling in z’n algemeen een rapportcijfer 6,6. Van hen geeft 80% een voldoende (6 of hoger). Dezelfde vraag is ook gesteld in het bewonersonderzoek dat in 2020 is uitgevoerd als voorbereiding op de Strategienota. Hier deden 3.182 inwoners aan mee. De gemiddelde waardering bedroeg toen een 7,6. De tevredenheid is dus met één rapportcijfer gezakt. In andere gemeenten is ook een daling van de waardering te zien na een grote verandering in de afvalinzameling met een verlaging van de dienstverlening voor restafval. Zodra mensen gewend zijn aan de nieuwe situatie, stijgt de waardering naar het oude niveau.
Ook onder de 87 inwoners die zijn gesproken tijdens de weekmarkten heerst over het algemeen tevredenheid: de meesten vinden dat de afvalinzameling goed is geregeld en prima loopt. Gemiddeld geven zij Waardlanden voor de afvalinzameling een rapportcijfer 7,3. Er waren veel positieve geluiden te horen over het personeel van Waardlanden: de chauffeurs doen hun werk netjes en op tijd, de medewerkers van de milieustraat zijn vriendelijk en behulpzaam en de contacten met het Klant Contact Centrum worden als prettig ervaren. Ook in Vianen, waar in 2021 ondergrondse containers voor restafval zijn geplaatst, zijn de meeste mensen inmiddels gewend aan het nieuwe systeem en hier tevreden over. Van de 23 gesproken inwoners van Vianen hadden vier liever hun eigen container voor restafval gehouden.
_Per gemeente_ Onderstaande tabel geeft de tevredenheid per gemeente in 2020 en in 2025 weer. In 2025 zijn de inwoners uit Vijfheerenlanden zijn meer tevreden over de afvalinzameling dan de inwoners uit de drie diftargemeenten. Ook is de tevredenheid van inwoners uit Vijfheerenlanden minder gedaald (daling van 0,6 rapportcijfer) dan die van inwoners uit de andere drie gemeenten (daling van 1,0 tot 1,3 rapportcijfer). Onder inwoners uit Gorinchem is de tevredenheid het meest gedaald (daling van 1,3 rapportcijfer).
Gemiddeld rapportcijfer Waardlanden Hardinxveld- Gorinchem ’ Giessendam
Hardinxveld- Vijfheeren-
Molenlanden Giessendam landen
Gemiddeld landen
Enquête 2020 7,7 7,6 7,6 7,6 7,6
Enquête 2025 6,4 6,4 6,6 7,0 6,6
34
_Per woningtype en per type afvalscheider_ En zijn nauwelijks verschillen in de tevredenheid per woningtype, maar wel per type afvalscheider (de typen afvalscheiders zijn toegelicht in de alinea hieronder). Naarmate inwoners hun afval beter scheiden is de tevredenheid hoger: de goede afvalscheiders geven de veranderingen een 6,3 en ‘voldoende scheiders’ geven een 5,9. De matige scheiders waarderen de veranderingen met een onvoldoende (4,7) en de niet-scheiders met een zware onvoldoende (3,1). De goede afvalscheiders zijn ook meer tevreden over de afvalinzameling in z’n algemeen (6,9) dan de niet-scheiders (3,9).
_Tevredenheid sinds veranderingen in afvalinzameling_ Voor de veranderingen in het inzamelsysteem geven deelnemers aan de enquête gemiddeld een rapportcijfer 6,0. Het merendeel geeft een voldoende: 67% geeft een 6 of hoger. Onderstaande tabel geeft de verschillen per gemeente weer. Inwoners uit Gorinchem zijn het minst tevreden over de veranderingen en inwoners uit Vijfheerenlanden het meest; waarschijnlijk wordt dit verschil veroorzaakt door de invoering van het recycletarief.
Gemiddeld rapportcijfer Hardinxveld- Gorinchem veranderingen Giessendam
Hardinxveld- Vijfheeren-
Molenlanden Giessendam landen
Gemiddeld landen
Enquête 2025: veranderingen 5,6 5,7 5,9 6,3 6,0 afvalinzameling
Meer dan de helft van de inwoners (55%) is op dit moment even tevreden of meer tevreden over de afvalinzameling als vóór de veranderingen. Iets minder dan de helft is even tevreden (46%) en bijna een tiende (9%) is meer tevreden. Ruim een derde (39%) is nu juist minder tevreden en 6% wist het niet. Inwoners uit Vijfheerenlanden zijn vaker even tevreden of meer tevreden (65%) dan inwoners uit de andere gemeenten (48% tot 51%).
Deelnemers aan de enquête die minder tevreden zijn dan voor de veranderingen, is gevraagd waarover zij minder tevreden zijn (39%). Hun antwoorden staan in de figuur hieronder. De belangrijkste redenen van ontevredenheid zijn dat restafval langer bewaard moet worden (60%), dat er meer afval naast verzamelcontainers staat (57%) en dat er meer afval in de natuur/bermen wordt gedumpt (52%). Inwoners uit Vijfheerenlanden zijn over deze drie aspecten minder vaak ontevreden dan inwoners uit de andere drie gemeenten.
35
vooral dat er meer afval naast de ondergrondse containers staat. In mindere mate ging het over de milieupassen, over afval scheiden (kost teveel moeite en heeft weinig nut) en over het gebruik van de containers (zware klep, geluidsoverlast, zit vaak verstopt en vieze/plakkerige container).
Afvalscheidingsgedrag Om een beeld te krijgen van hoe inwoners tegen hun eigen afvalscheidingsgedrag aan kijken, is aan mensen die de enquête invulden gevraagd welk type afvalscheider zij zijn. Dezelfde vraag is gesteld in het bewonersonderzoek dat is uitgevoerd in 2020. Onderstaande tabel maakt duidelijk dat de meeste mensen vinden dat zij hun afval sindsdien beter zijn gaan scheiden. Het percentage dat vindt dat zij hun afval echt heel erg goed scheidt steeg van 39% in 2020 naar 50% in 2025. Het percentage dat hun afval niet heel goed scheidt, daalde van 12% in 2020 naar 6% in 2025.
Antwoord Enquête 2020 Enquête 2025
Ik scheid mijn afval echt heel erg goed 39% 50%
Ik denk dat ik mijn afval best goed scheid, maar het kan nog beter 45% 42%
Ik scheid mijn afval niet heel goed 12% 6%
Ik vind afvalscheiden veel gedoe 3% n.v.t.
Ik scheid mijn afval niet en ga dat ook nooit doen 1% 2%
Dit beeld wordt bevestigd door de gesprekken op straat. Van de 87 gesproken voorbijgangers vinden er tien dat afvalscheiden veel gedoe en (te) ingewikkeld is. Sommigen houden hun afval daardoor niet of nauwelijks apart.
36
_Per gemeente en per woningtype_ De verschillen tussen de gemeenten zijn minimaal. Iets minder inwoners uit Vijfheerenlanden geven aan dat zij hun afval echt heel erg goed scheiden (47%) dan uit de andere gemeenten (51% tot 54%). Zoals de tabel hieronder duidelijk maakt, zijn er wel verschillen per woningtype. In woningen met een tuin - binnen of buiten de bebouwde kom – wonen de meeste mensen die hun afval echt heel erg goed scheiden (respectievelijk 50% en 58%). De minst goede afvalscheiders wonen met name in woningen zonder tuin, gevolgd door appartementen/ bovenwoningen. Gebrek aan ruimte in huis om het gescheiden afval te bewaren speelt hier waarschijnlijk een grote rol in.
Woning met
tuin in buitengebied
Appartement/
bovenwoning
Antwoord
Woning met
tuin in bebouwde kom
Woning zonder
tuin
Ik scheid mijn afval echt heel erg goed 50% 58% 26% 44%
Ik denk dat ik mijn afval best goed scheid, maar 43% 39% 44% 39% het kan nog beter
Ik scheid mijn afval niet heel goed 5% 3% 25% 12%
Ik scheid mijn afval niet en ga dat ook nooit doen 2% 1% 5% 5%
_Minder restafval_ Vervolgens is gevraagd of mensen nu minder restafval overhouden dan vóór de veranderingen in de afvalinzameling en de voorlichting. De meesten antwoorden bevestigend (62%). De verschillen per type afvalscheider zijn groot. Van de hele goede scheiders zegt 65% minder restafval over te houden, terwijl van de niet-scheiders slechts 8% nu minder restafval heeft. Ook de verschillen per woningtype zijn groot. Bij woningen zonder tuin en appartementen/bovenwoningen ervaren minder inwoners een restafvalreductie (deels verklaarbaar omdat pmd nagescheiden wordt). De verschillen per gemeente zijn niet noemenswaardig.
De meest genoemde redenen dat men minder restafval overhoudt is dat men afval scheiden makkelijker vindt geworden (37%), dat restafval geld kost (37%) en dat men beter weet welk afval waar hoort (35%). De verschillen per gemeenten zijn substantieel. Bij de drie diftargemeenten is het kostenaspect de belangrijkste reden dat men minder restafval overhoudt (door 53% tot 58% genoemd). Voor inwoners uit Vijfheerenlanden is dat juist dat afval scheiden gemakkelijker is geworden (51%).
Dit beeld van de afname van restafval en de redenen hiervoor wordt bevestigd door de straatgesprekken. Een aantal bewoners zegt het restafval langer op te sparen sinds het recycletarief is ingevoerd; zij hoeven dit nog maar een aantal keren per jaar weg te gooien. Als nadeel van het langer bewaren van het restafval noemen sommige voorbijgangers dat het kan gaan stinken.
Recycletarief _Gemeenten met recycletarief_ Aan de deelnemers aan de enquête uit de gemeenten Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden zijn vragen gesteld over het recycletarief. Bijna iedereen (95%) wist al vóór dit onderzoek dat er sinds januari 2024 betaald moet worden voor restafval. Ook is gevraagd naar gedragsaanpassingen als gevolg van de invoering van het recycletarief. Zoals de figuur hieronder laat zien, zijn de meest genoemde aanpassingen beter scheiden (41%) en minder vaak restafval aanbieden (33%). Bovendien vindt 32% van de inwoners het recycletarief eerlijker.
37
de mening over het recycletarief. De meeste voorbijgangers vinden het prima en logisch om apart te betalen voor het restafval. Elf mensen vinden het recycletarief echter niet prettig, omdat het systeem in hun ogen te ingewikkeld is, het vooraf onduidelijk is wat de kosten zijn en het te duur wordt voor gezinnen met kinderen. Verschillende mensen uiten hun bezorgdheid over het niet weten hoe hun afrekening uitpakt.
_Per gemeente en per type afvalscheider_ Er zijn nauwelijks verschillen tussen de gemeenten, maar wel tussen de typen afvalscheider. Een gevolg van het recycletarief is dat hoe beter mensen scheiden, hoe meer zij hun best zijn gaan doen om te scheiden en hoe minder vaak zij restafval weg te gooien. Van de goede scheiders is 45% hun best gaan doen om afval beter te scheiden en 35% om minder vaak restafval weg te gooien. Onder de matige scheiders zijn deze percentages respectievelijk 11% en 13%. Van de niet-scheiders is slechts 5% minder vaak restafval weg gaan gooien. De niet-scheiders vinden het afrekenen ook minder vaak eerlijker (de vervuiler betaalt) dan goede scheiders: 39% van de goede scheiders is het daarmee eens tegenover 8% van de niet-scheiders.
_Gemeente Vijfheerenlanden_ Aan inwoners uit Vijfheerenlanden is gevraagd wat zij ervan vinden als hun gemeente ook een recycletarief zou invoeren. Zoals de figuur hieronder duidelijk maakt, zou 33% een recycletarief eerlijker vinden (de vervuiler betaalt). Dit percentage is vergelijkbaar met de andere gemeenten. 79% van de deelnemers aan de enquête vermoedt dat een recycletarief tot meer afval naast de verzamelcontainer leidt. Slechts 13% denkt beter te gaan scheiden en minder vaak restafval aan te bieden als gevolg van een recycletarief. Het effect van een tarief op het eigen scheidingsgedrag wordt echter onderschat. Uit de vorige alinea bleek immers dat 41% van de inwoners uit de drie diftargemeenten sinds het recycletarief hun best doet om beter te scheiden.
38