Hattem, 10 november 2026
Griffienummer 2026-V048 Datum indiening 2-11-2026 Beantwoordingstermijn Schriftelijke vragen als bedoeld in artikel 34 van het Reglement van Orde Deze vragen worden gesteld om een politiek oordeel van het college of de burgemeester te vragen over een aangelegenheid die tot hun bevoegdheid behoort.
Onderwerp: Vragen Nota reserves en voorzieningen Commissie II Samenleving & Bestuur 28 oktober 2026
Geacht college (Geachte burgemeester),
Hierbij op verzoek van de wethouder onze vragen uit de commissie. Vanwege tijdgebrek hebben wij de antwoorden niet in de vergadering ontvangen. Dus daarom deze nu schriftelijk.
Vragen:
1. PRO vraagt zich af of de ondergrens van € 5 miljoen daarmee nog passend is bij de omvang van de reserve en de financiële risico's? Is het wenselijk om de ondergrens periodiek te indexeren? Bijvoorbeeld eens per vijf jaar, zodat deze blijft aansluiten bij de financiële ontwikkelingen van Hattem en de inflatie. Graag horen wij hoe College hierover denkt. 5 miljoen vandaag heeft niet dezelfde waarde als 5 miljoen over b.v. 5 jaar.
_Het College onderschrijft de constatering dat € 5 miljoen vandaag niet dezelfde waarde_ _vertegenwoordigt als € 5 miljoen over enkele jaren. Om te voorkomen dat de minimale algemene_ _buffer in reële termen geleidelijk afneemt, staat het College positief tegenover een jaarlijkse_ _aanpassing van deze ondergrens._ _Daarbij kan worden gedacht aan een jaarlijkse indexatie op basis van een objectieve prijsindex._ _De precieze systematiek en het moment van indexeren kunnen daarbij nog nader worden_ _bepaald._ _Een jaarlijkse indexatie vervangt echter niet de inhoudelijke beoordeling van de benodigde_ _weerstandscapaciteit. De Algemene Reserve wordt in de Nota Reserves en Voorzieningen 2026_ _bewust beoordeeld aan de hand van een combinatie van:_
- _de minimale algemene buffer;_
- _de weerstandsratio;_
- _het actuele risicoprofiel; en_
- _de financiële positie van de gemeente._ _De weerstandsratio van 1,4 blijft daarbij de streefwaarde. Een wijziging van het risicoprofiel of de_ _financiële positie kan aanleiding zijn om de minimale buffer sterker of juist anders aan te passen_ _dan uitsluitend uit de jaarlijkse indexatie zou volgen._ _Het College kan zich daarom vinden in de lijn om de minimale algemene buffer van € 5 miljoen_ _jaarlijks te indexeren en daarnaast periodiek inhoudelijk te blijven beoordelen of deze buffer, in_ _samenhang met het risicoprofiel en de weerstandsratio, nog passend is._
2. Blij beslispunt 4 staat dat middelen boven de minimale algemene buffer vrij aanwendbaar zijn, voor zover de raad daartoe besluit en o.a. de weerstandsratio en financiële positie dit toelaat.
Wethouder, h oe wordt dit in de praktijk beoordeeld? Is een weerstandratio van 1,4 hierbij het uitgangspunt? Hoe wordt er omgegaan met de inzet van middelen wanneer de ratio (zoals nu) onder de streefwaarde van 1,4 ligt?
_De weerstandsratio van 1,4 geldt als streefwaarde en is daarmee een belangrijk uitgangspunt bij_ _de beoordeling of middelen uit de Algemene Reserve kunnen worden ingezet. Het is echter geen_ _absolute grens waaronder geen enkele onttrekking mogelijk is._ _In de Nota Reserves en Voorzieningen is gekozen voor een gecombineerde beoordeling. Bij een_ _voorgenomen onttrekking wordt gekeken naar:_
- _de omvang van de Algemene Reserve ten opzichte van de minimale algemene buffer;_
- _de weerstandsratio na de voorgenomen onttrekking;_
- _het actuele risicoprofiel;_
- _de overige financiële positie van de gemeente._ _Voor Hattem geldt dat een weerstandsratio tussen 1,0 en 1,4 als voldoende wordt beschouwd,_ _maar dat versterking van de weerstandscapaciteit in die situatie wenselijk blijft. Bij een ratio van_ _1,4 of hoger is het weerstandsvermogen ruim voldoende. Bij een ratio lager dan 1,0 is de_ _beschikbare weerstandscapaciteit onvoldoende om de geïnventariseerde risico’s op te vangen_ _en zijn herstelmaatregelen noodzakelijk._ _Omdat de huidige ratio onder de streefwaarde van 1,4 ligt, is terughoudendheid bij nieuwe_ _onttrekkingen aan de Algemene Reserve het uitgangspunt. Een onttrekking is daarmee niet op_ _voorhand uitgesloten, maar vraagt een expliciete afweging door de raad. Daarbij moet inzichtelijk_ _worden gemaakt wat de onttrekking betekent voor de Algemene Reserve, de weerstandsratio en_ _de mogelijkheid om de actuele risico’s op te vangen._ _Wanneer de Algemene Reserve onder de minimale algemene buffer komt of de weerstandsratio_ _onder de streefwaarde van 1,4 ligt, is de beleidslijn dat het financieel beleid wordt gericht op het_ _versterken van de Algemene Reserve en/of de beschikbare weerstandscapaciteit. Positieve_ _rekeningresultaten, vrijval van reserves en incidentele meevallers kunnen daarbij worden ingezet_ _om de financiële buffer weer te versterken._
3. Bij beslispunt 8 wordt voorgesteld de egalisatiereserve rioolrecht op te heffen en het saldo van € 386.000 toe te voegen aan de Algemene Reserve. Ook geldt dit voor de egalisatiereserve afvalstofheffingen met een bedrag van € 173.200 naar de Algemene Reserve. De voorzieningen voor deze heffingen worden gebruikt om de voor- en nadelen op de vangen.
_De egalisatiereserves rioolrecht en afvalstoffenheffing worden opgeheven omdat zij niet langer_ _het aangewezen instrument zijn om toekomstige voor- en nadelen binnen deze heffingen te_ _verwerken._
_Voor beide heffingen zijn inmiddels voorzieningen aanwezig. Middelen die via de rioolheffing of_ _afvalstoffenheffing worden ontvangen en beschikbaar moeten blijven voor het doel waarvoor de_ _heffing is opgelegd, worden via deze voorzieningen verantwoord. De voorzieningen kunnen_ _daarmee worden ingezet om toekomstige voor- en nadelen binnen de betreffende heffing op te_ _vangen._
_Het bestaande saldo van de Egalisatiereserve rioolrecht van € 386.000 en het saldo van de_ _Egalisatiereserve afvalstoffenheffing van € 173.200 maken deel uit van het eigen vermogen van_ _de gemeente. Voor de rioolreserve zijn geen claims in het meerjarenperspectief aanwezig_ _waarvoor de reserve afzonderlijk in stand moet worden gehouden. Het saldo van de_ _afvalstoffenreserve wordt niet meer als door derden beklemd aangemerkt. Daarom wordt_ _voorgesteld beide reserves op te heffen en de saldi toe te voegen aan de Algemene Reserve._
Pagina 2 van 6
_Dit betekent niet dat de gemeente geen mogelijkheid meer heeft om tarieven te egaliseren._ _Toekomstige voor- en nadelen binnen de riool- en afvalstoffenheffing worden verwerkt via de_ _betreffende voorzieningen. Daarnaast kan de raad, wanneer zij dat wenselijk acht, altijd_ _besluiten om algemene middelen in te zetten bij de integrale afweging over de hoogte van de_ _tarieven._
4. Wethouder graag willen wij helder krijgen waarom de vrijvallende bedragen niet rechtstreeks aan de betreffende voorzieningen worden toegevoegd.
_De vrijvallende bedragen worden niet rechtstreeks toegevoegd aan de voorzieningen, omdat een_ _voorziening niet naar vrije keuze kan worden gevuld. De omvang van een voorziening moet_ _aansluiten bij middelen of verplichtingen waarvoor op grond van het BBV een specifieke_ _bestedingsverplichting bestaat._ _De huidige egalisatiereserves rioolrecht en afvalstoffenheffing zijn bestemmingsreserves en_ _maken daarmee onderdeel uit van het eigen vermogen van de gemeente. Voor de rioolreserve_ _zijn geen claims in het meerjarenperspectief aanwezig waarvoor deze reserve afzonderlijk in_ _stand moet worden gehouden. Voor de afvalstoffenreserve is vastgesteld dat het bestaande_ _saldo niet meer als door derden beklemd wordt aangemerkt. Daarom kunnen deze saldi_ _vrijvallen naar de Algemene Reserve._ _De voorzieningen hebben een andere functie. Daarin worden middelen verantwoord die_ _daadwerkelijk via de rioolheffing of afvalstoffenheffing zijn ontvangen en die nog beschikbaar_ _moeten blijven voor het doel waarvoor de betreffende heffing is opgelegd. Deze middelen zijn_ _niet vrij besteedbaar._ _Het rechtstreeks overhevelen van de oude reservesaldi naar de voorzieningen zou betekenen dat_ _algemene gemeentelijke middelen alsnog als specifiek gebonden middelen worden aangemerkt,_ _zonder dat daar op dit moment een BBV-grondslag of concrete verplichting voor bestaat._ _Dit laat onverlet dat de raad kan besluiten algemene middelen in te zetten voor bijvoorbeeld_ _tijdelijke demping van de riool- of afvalstoffenheffing. Dat vraagt dan om een afzonderlijke_ _begrotings- of raadsbeslissing en staat los van de omvang van de voorzieningen._
5. Ook bij de reserve volkshuisvestigingsdoeleinden (beslispunt 9) vragen wij om nadere toelichting. Het voorstel is om deze reserve op te heffen en het saldo van € 200.500 toe te voegen aan de Algemene Reserve, terwijl voor de jaren 2027-2030 een claim van in totaal € 50.000 wordt opgenomen uit de Algemene Reserve voor het Programma wonen. Waarom wordt de reserve volledig opgeheven als er hier nog middelen voor nodig zijn? Is het vanuit transparantie en financiële sturing niet logischer om deze middelen gedeeltelijk beschikbaar te houden vanuit de bestemmingsreserve? Graag horen we hoe het college deze keuze afweegt.
_Het College onderschrijft dat voor het Programma Wonen voor de jaren 2027 tot en met 2030_ _een claim van in totaal € 50.000 bestaat. Er is daarmee wel een concrete verwachte besteding,_ _maar niet voor het volledige saldo van de huidige Reserve volkshuisvestingsdoeleinden van_ _€ 200.500._ _Bij de actualisatie is beoordeeld of het nodig is hiervoor de bestaande, breed geformuleerde_ _bestemmingsreserve van € 200.500 in stand te houden. De reserve staat al geruime tijd_ _nagenoeg op hetzelfde niveau en de eerder beoogde bestedingen hebben niet geleid tot_ _concrete onttrekkingen. Buiten de genoemde claim van € 50.000 zijn op dit moment geen_ _concrete verplichtingen of bestedingsclaims bekend waarvoor de reserve afzonderlijk moet_ _worden aangehouden._ _Daarom wordt voorgesteld de reserve volledig op te heffen en het saldo toe te voegen aan de_ _Algemene Reserve. De claim van € 50.000 voor het Programma Wonen blijft daarbij expliciet_
Pagina 3 van 6
_bestaan en wordt voor de jaren 2027 tot en met 2030 op de Algemene Reserve gelegd. Daarmee_ _blijft deze verwachte inzet financieel herkenbaar, zonder hiervoor een afzonderlijke_ _bestemmingsreserve in stand te houden._ _Een alternatief zou zijn om € 50.000 in de bestemmingsreserve te laten staan en € 150.500 vrij te_ _laten vallen. Dat is financieel mogelijk. In de nota is echter gekozen voor het uitgangspunt om het_ _aantal afzonderlijke reserves te beperken en concrete incidentele claims waar mogelijk via de_ _Algemene Reserve en de reguliere P&C-cyclus te verwerken._ _De keuze is daarmee vooral een keuze in de wijze van financiële sturing en presentatie; de claim_ _van € 50.000 voor het Programma Wonen vervalt niet door het opheffen van de reserve._
6. Op pagina 40 van de Nota staat dat de verliesvoorziening voor de grondexploitatie WZZ Geldersedijk noodzakelijk blijft, zolang een verwacht nadelig resultaat bestaat . Dat roept de vraag op of voor deze grondexploitatie inderdaad een verlies wordt voorzien, wat daarvan de oorzaak is en hoe groot dit verlies naar verwachting is.
_Ja. Voor de grondexploitatie Woonzorgzone Geldersedijk wordt op basis van de actuele_ _grondexploitatie een nadelig resultaat verwacht. Om die reden is op grond van het BBV een_ _verliesvoorziening gevormd. De stand van deze voorziening bedraagt per 1 januari 2026 €_ _1.587.334 en is bedoeld om het op dat moment voorziene verlies op de grondexploitatie af te_ _dekken._ _Een belangrijke factor is de onzekerheid over de planning en voortgang van de ontwikkeling. De_ _procedure bij de Raad van State heeft tot vertraging en onzekerheid geleid. Vertraging kan_ _financiële gevolgen hebben doordat kosten langer doorlopen, kosten kunnen stijgen en_ _opbrengsten later worden gerealiseerd._ _De Nota Reserves en Voorzieningen bevat geen nadere uitsplitsing van de afzonderlijke_ _financiële oorzaken waaruit het actuele verwachte verlies van € 1.587.334 is opgebouwd. Die_ _onderbouwing maakt onderdeel uit van de periodieke actualisatie van de grondexploitatie._ _De grondexploitatie wordt jaarlijks bij de jaarrekening geactualiseerd. Daarbij wordt ook de_ _hoogte van de verliesvoorziening opnieuw beoordeeld. Neemt het verwachte verlies toe, dan_ _moet de voorziening worden aangevuld. Neemt het verwachte verlies af, dan kan het betreffende_ _deel van de voorziening vrijvallen._ _De voorziening blijft daarmee alleen in stand voor zover op basis van de actuele grondexploitatie_ _daadwerkelijk een verlies wordt verwacht._
7. Bij de voorziening voor onmisbare verordeningen wordt een saldo van € 55.856 genoemd, zonder dat er een plafond is opgenomen. Vraag? Op basis van welke criteria wordt de benodigde omvang bepaald? En kunt u voorbeelden noemen van die oninbare posten?
_De Voorziening oninbare vorderingen kent bewust geen vast plafond. De benodigde omvang_ _wordt jaarlijks bij het opstellen van de jaarrekening bepaald op basis van de openstaande_ _vorderingen en het risico dat deze niet of niet volledig worden geïnd._ _Daarbij wordt onder meer gekeken naar de ouderdom van de openstaande vorderingen._ _Daarnaast worden specifieke omstandigheden meegewogen, zoals betalingsregelingen,_ _lopende bezwaren, faillissementen, de stand van invorderingstrajecten en andere signalen die_ _van invloed zijn op de verwachte invorderbaarheid._ _Op basis van deze beoordeling wordt bepaald welk deel van de openstaande vorderingen naar_ _verwachting niet zal worden ontvangen. De voorziening wordt vervolgens op dat bedrag_ _afgestemd. Neemt het risico op oninbaarheid toe, dan wordt de voorziening verhoogd. Neemt_ _het risico af, dan kan een deel van de voorziening vrijvallen. Vorderingen die definitief oninbaar_ _blijken te zijn, worden ten laste van de voorziening afgeboekt._
Pagina 4 van 6
_De stand van de voorziening van € 55.856 per 1 januari 2026 is dus geen beleidsmatig_ _vastgesteld maximumbedrag, maar de uitkomst van deze beoordeling van de openstaande_ _vorderingen._ _De Nota bevat geen overzicht van individuele oninbare vorderingen of debiteuren. Voorbeelden_ _van situaties die bij de beoordeling een rol kunnen spelen zijn een vordering op een partij in_ _faillissement, een langdurig openstaande vordering waarvoor het invorderingstraject weinig_ _verhaal biedt of een vordering waarvoor een betalingsregeling loopt en onzekerheid bestaat over_ _volledige betaling. Vanwege het karakter van deze informatie worden individuele debiteuren niet_ _in de Nota Reserves en Voorzieningen opgenomen._ _Vorderingen op debiteuren werk en inkomen kennen overigens een afzonderlijke werkwijze: deze_ _worden individueel beoordeeld en op de balans gewaardeerd tegen de verwachte invorderbare_ _waarde._
8. Tot slot zou de fractie van PRO graag horen in hoeverre de voorgestelde aanpassingen voorkomen uit landelijke regelgeving en waar Hattem eigen beleidskeuzes maakt?
_De Nota Reserves en Voorzieningen 2026 bevat zowel aanpassingen die voortvloeien uit_ _landelijke regelgeving en de richtlijnen van de Commissie BBV als keuzes waarvoor de_ _gemeenteraad van Hattem zelf beleidsruimte heeft._
_Landelijke regelgeving en BBV-richtlijnen_ _Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bepaalt onder meer het_ _onderscheid tussen reserves en voorzieningen en de wijze waarop deze financieel moeten_ _worden verwerkt. Voor voorzieningen is de gemeentelijke beleidsvrijheid beperkt: een_ _voorziening moet worden gevormd wanneer daarvoor op grond van het BBV een verplichting,_ _risico, toekomstige kostenpost of specifieke bestedingsverplichting bestaat._ _Dit speelt bijvoorbeeld bij:_
- _de verwerking van voor- en nadelen binnen de rioolheffing en afvalstoffenheffing via_ _voorzieningen;_
- _de voorwaarden waaronder onderhoudsvoorzieningen mogen worden gevormd;_
- _de verliesvoorziening voor de grondexploitatie WZZ Geldersedijk, waarvoor een verwacht_ _verlies direct financieel moet worden verwerkt;_
- _voorzieningen voor verplichtingen en risico's, zoals wethouderspensioenen, verlofsparen_ _en oninbare vorderingen._ _Ook de keuze om geen rente aan reserves en voorzieningen toe te voegen sluit aan bij de_ _aanbevelingen van de Commissie BBV._
_Lokale beleidskeuzes van Hattem_ _Bij reserves heeft de gemeenteraad aanzienlijk meer beleidsruimte. Reserves behoren tot het_ _eigen vermogen en de raad bepaalt in beginsel het doel, de omvang, de voeding en de wijze_ _waarop deze middelen kunnen worden ingezet._ _Tot de eigen beleidskeuzes in deze nota behoren onder meer:_
- _het samenvoegen van de Algemene reserve vaste buffer en de Algemene reserve vrij_ _aanwendbaar tot één Algemene Reserve;_
- _het hanteren van een minimale algemene buffer van vooralsnog € 5 miljoen;_
- _het hanteren van een weerstandsratio van 1,4 als streefwaarde;_
Pagina 5 van 6
- _de keuze om de Algemene Reserve te beoordelen op basis van een combinatie van_ _buffer, weerstandsratio, actueel risicoprofiel en financiële positie;_
- _het instellen van één Algemene bestemmingsreserve voor budgetoverhevelingen;_
- _het opheffen van de Reserve volkshuisvestingsdoeleinden en het afzonderlijk zichtbaar_ _houden van de claim van € 50.000 voor het Programma Wonen;_
- _het vaststellen van een bodem van € 150.000 en een plafond van € 500.000 voor de_ _Reserve maatschappelijke opvang en beschermd wonen;_
- _het handhaven van specifieke bestemmingsreserves, zoals voor grondexploitaties en_ _opvang van Oekraïners;_
- _het instellen van de Reserve afkoop onderhoud sportaccommodaties recht van opstal._
_Samengevat:_ _de landelijke regels bepalen vooral wanneer sprake moet zijn van een voorziening en hoe_ _middelen financieel moeten worden verantwoord. De keuzes over het gewenste niveau van de_ _Algemene Reserve, de streefwaarde voor het weerstandsvermogen en het wel of niet_ _aanhouden van afzonderlijke bestemmingsreserves zijn in belangrijke mate lokale_ _beleidskeuzes van de gemeenteraad._ _De Nota Reserves en Voorzieningen geeft daarmee enerzijds uitvoering aan de actuele BBV-_ _regels en anderzijds invulling aan de lokale financiële beleidsruimte van Hattem._
In afwachting van uw beantwoording,
Met vriendelijke groet,
Jaap van Tiel PRO
Antwoord(en):
1. … 2. …
Pagina 6 van 6