Gulpen-Wittem, 14 oktober 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Procedure en regels voor indiening en ondertekening amendementen en moties voor de Najaars ALV van 11 december 2026
Deze notitie beschrijft in het kort: 1. De procedure voor het indienen van amendementen 2. De procedure voor het indienen van moties 3. De regels die gelden voor de ondertekening 4. Het sjabloon voor de opbouw van moties.
_1. De procedure voor het indienen van een amendement:_
_Indienen van amendementen_ De leden kunnen bij voorstellen die ter besluitvorming aan de ALV worden voorgelegd volgens de statuten uiterlijk 9 werkdagen voorafgaand aan de ALV amendementen indienen. Dit betekent voor de Najaars ALV van 11 december 2026 als deadline uiterlijk maandag 30 november vóór 12 uur: deadline indiening amendementen (statutair) en moties (dringend verzoek bestuur aan leden). U kunt voor amendementen hetzelfde mailadres gebruiken als voor moties: [motiealv@vng.nl).](mailto:motiealv@vng.nl)
Voor een amendement geldt dat helder moet zijn verwoord hoe het ALV-voorstel moet worden aangepast. Dit betekent dat precies moet worden aangegeven wat er in de tekst moet worden gewijzigd, geschrapt of worden toegevoegd.
Voor het indienen van een amendement gelden voor ondertekening dezelfde voorwaarden als bij het indienen van een motie. Zie verder paragraaf 3.
U kunt bij vragen over het indienen van een amendement contact opnemen met de Concernstaf. Contactpersoon is Jonne Schaafsma (06-81904603). Per mail bereikbaar via: [motiealv@vng.nl.](mailto:motiealv@vng.nl)
_2. De procedure voor het indienen van een motie:_
_Vooraf: alternatieven voor het indienen van een motie_
_Overweeg of er alternatieven zijn voor het indienen van een motie_ Graag verzoeken wij de gemeenten die het voornemen hebben om een motie in te dienen om te overwegen of het ook mogelijk is om op een andere wijze aandacht te vragen voor hun inhoudelijke boodschap. Dat kan door het woord te voeren in de ALV, waarbij de verantwoordelijke commissievoorzitter namens het bestuur reageert, of door de VNG te vragen om het betreffende onderwerp te bespreken in VNG-bestuur, commissies en/of colleges. Dat laatste is een goed alternatief voor meer specifieke/gedetailleerde moties en moties die slechts een beperkt deel van de gemeenten raken.
De achtergrond van dit verzoek is dat het aantal ingediende moties in de afgelopen jaren sterk is gestegen en het daardoor in de praktijk nauwelijks mogelijk is om moties inhoudelijk te bespreken. Vaak is het al een race tegen de klok om alle stemmingen op tijd plaats te laten vinden. Uiteindelijk
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
vng.nl
is het echter vanzelfsprekend aan de gemeente(n) zelf om een motie in te dienen of om op een andere manier aandacht te vragen
_Aanbevelingen werkgroep “Anders communiceren over moties”_ Ten behoeve van de beperking van het aantal ingediende moties en het voorkomen van het opnieuw ontstaan van een complex en omvangrijk bouwwerk van nieuwe en aangehouden moties (op een gegeven moment circa 50 moties, die vaak inhoudelijk deels achterhaald waren) heeft een werkgroep op verzoek van het VNG-bestuur een aantal aanbevelingen gedaan. Deze aanbevelingen zijn door het bestuur overgenomen.
De belangrijkste aanbevelingen zijn:
- Beperk aan de voorkant het aantal moties door gemeenten op te roepen zich te beperken tot moties die toegevoegde waarde hebben (lees: die voor een substantieel deel van de leden herkenbaar zijn en een breder gemeentelijk belang betreffen)
- Bied gemeenten de mogelijkheid om, naast de indiening van een motie, ook een onderwerp voor te leggen aan de verantwoordelijke VNG-commissie en/of het bestuur
- Laat na de deadline voor aanlevering moties alleen nog moties toe die een actueel onderwerp betreffen waarop gemeenten redelijkerwijs niet eerder een motie hebben kunnen indienen
- Maak voortaan onderscheid tussen moties die direct kunnen worden uitgevoerd, moties waarover in de eerstvolgende ALV nader verantwoording wordt afgelegd en moties die langer worden aangehouden vanwege de inhoud of vanuit politiek-strategische overwegingen.
- Informeer de gemeenten via een vaste pagina op de VNG-website over de status van moties en de uitvoering ervan
- Werk aan een ‘cultuurverandering’ bij bestuur, commissies provinciale afdelingen, netwerken en gemeenten om te komen tot meer toegevoegde waarde van het instrument van de motie.
Voor de goede orde, hiermee wordt niets afgedaan aan het recht van gemeenten om moties in te dienen. Uiteindelijk is het aan gemeenten zelf om een motie in te dienen in de vorm en op het moment waarop zij dat willen. Alleen de mogelijkheid van indiening van moties na de gestelde deadline wordt met deze voorstellen ingeperkt.
_De procedure_
_Verzoek delen concept motieteksten met de VNG_ De VNG stelt het op prijs wanneer een gemeente een motie al in het concept-stadium deelt met het VNG-bureau (via [motiealv@vng.nl) zodat er contact kan worden gelegd tussen de beleidsafdeling](mailto:motiealv@vng.nl) van de VNG en de betreffende gemeente. Dat stelt de VNG in staat om VNG standpunten/inzet en actuele ontwikkelingen nader toe te lichten. In de praktijk is gebleken dat deze afstemming vaak leidt tot aanpassingen of aanscherpingen in de tekst van de motie.
U kunt bij vragen over de procedure voor het indienen van moties contact opnemen met de [Concernstaf. Contactpersonen is Jonne Schaafsma. Per mail bereikbaar via motiealv@vng.nl.](mailto:motiealv@vng.nl)
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/6
_De deadline voor het indienen van moties_ De deadline voor het indienen van definitieve moties voor de Najaars ALV van 11 december is uiterlijk maandag 30 november vóór 12 uur via motiealv@vng.nl. Dit is geen statutaire deadline, maar een dringend verzoek van het VNG bestuur aan de leden. Als moties op tijd worden ingediend, kan de VNG de leden tijdig informeren over de moties en de preadviezen van het VNGbestuur bij de moties. Latere indiening betekent dat het VNG bestuur geen tijdig preadvies meer kan vaststellen. Het gevolg hiervan is dat de gemeenten hun standpuntbepaling over de motie en het preadvies niet meer tijdig kunnen voorbereiden. Gemeenten geven aan dat ze het heel vervelend vinden als niet alle moties behandeld kunnen worden in de laatste collegevergadering voor de ALV.
_Voorbereiden en vaststellen preadviezen door het VNG-bestuur en informeren van de leden_ Het VNG-bureau bereidt op basis van de ingediende definitieve motie een preadvies van het VNGbestuur bij de motie voor. Er zijn drie smaken: overnemen, aanhouden of ontraden.
De planning is als volgt:
- Op woensdag 2 december bespreekt het VNG-bestuur in een extra ingelaste bestuursvergadering de tot dan toe definitief ingediende moties en stelt het VNG-bestuur de preadviezen vast.
- Na deze bestuursvergadering informeert de VNG de leden zo spoedig mogelijk in een ledenbrief over de moties en preadviezen.
_3. De regels voor ondertekening_ Hieronder volgt meer informatie over de ondertekening van moties voor de ALV aan de hand van de meest gestelde vragen.
_Wie ondertekent namens de gemeente een motie voor de ALV?_ Het indienen van moties voor de ALV is een uitvoerende bestuurlijke aangelegenheid, die volgens artikel 160 van de Gemeentewet binnen de bevoegdheid van het college valt. Dit betekent dat moties namens het college ondertekend worden. Daarnaast is medeondertekening door raadsleden uiteraard ook mogelijk. Het advies aan het college is om de inhoud van de motie vóór indiening af te stemmen met de gemeenteraad.
_Wie ondertekent namens het college een motie voor een ALV?_ Namens het college zijn de volgende ondertekeningen mogelijk:
- De burgemeester namens het college;
- De burgemeester samen met de (inhoudelijk) betrokken wethouder namens het college;
- De burgemeester samen met de gemeentesecretaris namens het college;
Uitgangspunt is dat de inhoud van de motie binnen het college is afgestemd.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3/6
_Hoe zit het met de ondertekening van een motie die mede door andere gemeenten worden_ _ingediend?_ Onderaan de motie kunnen de namen worden gezet van de gemeenten die de motie mede indienen met daarbij een handtekening namens het college van de mede indienende gemeente (wie ondertekent namens het college van de mede-indienende gemeente is niet van belang).
_Hoe om te gaan met gemeenten die de motie willen ondersteunen?_ Daarvoor volstaat een opsomming (in bullets) van de namen van deze gemeenten onderaan de motie of in een aparte bijlage. Hiervoor zijn geen handtekeningen nodig.
Steunbetuigingen aan moties dienen door ondersteunende gemeenten bij de indienende gemeente te worden aangeleverd. De gemeente is dus zelf verantwoordelijk voor het bijhouden van overzichten van ondersteunende gemeenten.
De indienende gemeente kan het VNG-bureau tot uiterlijk 1 dag voor de ALV een definitieve lijst van ondersteunende gemeenten doorgeven. Deze lijst wordt geplaatst op de site van de VNG. Dit is een aparte lijst als bijlage bij de motie. Verzoeken hiervoor dienen uiterlijk donderdag 10 december vóór 10.00 uur te zijn ingediend via [motiealv@vng.nl.](mailto:motiealv@vng.nl)
_Doorgeven ambtelijke en bestuurlijke contactpersonen en mogelijkheid tot inspreken in ALV_ Wij vragen u om bij het indienen van de motie ook de naam en gegevens van de ambtelijke contactpersoon en van de inhoudelijk verantwoordelijke bestuurder (burgemeester, wethouder, raadslid, secretaris of griffier) van de gemeente aan ons door te geven (via [motiealv@vng.nl)](mailto:motiealv@vng.nl)
Daarnaast is het mogelijk dat een vertegenwoordiger van de gemeenten als inspreker de motie in de ALV toelicht. Dat kan een burgemeester, wethouder, secretaris, griffier of raadslid zijn. Voor moties waarop door het VNG bestuur een positief preadvies is uitgebracht is dit niet per se nodig.
Alleen fysiek aanwezige deelnemers kunnen in de ALV het woord vragen. Indien u het voornemen hebt om het woord te voeren, stellen wij het op prijs als u zich vooraf bij het VNG-bureau aanmeldt (liefst maandag 7 december vóór 12 uur) via [motiealv@vng.nl](mailto:motiealv@vng.nl) zodat wij een reactie namens het VNG-bestuur kunnen voorbereiden. U krijgt dan het woord bij het betreffende agendapunt. Vanzelfsprekend kunt u ook altijd spontaan het woord vragen in de ALV.
_Wat is nog meer van belang om te weten?_
- Een motie is pas definitief als deze is ondertekend. De VNG publiceert alleen moties die ondertekend zijn ingediend.
- Logo’s van gemeenten op een motie is prima, maar hoeft niet per se.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 4/6
_4. Sjabloon voor opbouw motie ALV_
Vooraf Bij de opstelling van dit sjabloon, inclusief de toelichting bij de onderdelen, is rekening gehouden met het advies van de werkgroep “Anders communiceren over moties”.
Aandachtspunten:
- Ingediende moties en preadviezen daarop van het bestuur bereiken de gemeenten meestal pas (zeer) kort voor de ledenvergadering. Dat beperkt de mogelijkheden van colleges en raden om hun standpunten voor te bereiden
- In de praktijk is er maar zeer beperkt tijd om moties in de ALV te bespreken
- In plaats van het indienen van een motie is het ook mogelijk om het woord te voeren in de ALV of aan het bestuur te vragen om een bepaald onderwerp te bespreken in VNG-bestuur en commissies.
Gelet hierop vragen wij gemeenten die een motie willen indienen:
- Moties zo vroeg mogelijk in te dienen en in ieder geval uiterlijk 17 september vóór 12 uur a.s. (tenzij er sprake is van een actuele ontwikkeling waardoor eerdere indiening van de motie redelijkerwijs niet mogelijk is)
- De motie niet te gedetailleerd en te technisch te formuleren
- Zich te beperken tot moties die voor een substantieel deel van de achterban herkenbaar en van belang zijn
- Van het bestuur een inspanningsverplichting (en geen resultaatsverplichting) te eisen, wanneer het bestuur niet de eindverantwoordelijke of bevoegde partij is en derhalve ook geen doorzettingsmacht heeft
- Te overwegen of in plaats van het indienen van een motie in het betreffende specifieke geval ook kan worden gekozen voor woordvoering in de ALV of het indienen van een vraag bij het VNG-bestuur om een bepaald onderwerp te bespreken in VNG-bestuur en commissies.
_Opbouw sjabloon motie_
_Indiener(s), titel en datum_ Motie van de gemeente(n):.... Titel motie: …. Datum indiening: ….
Inhoud motie
_Aanleiding_ Omschrijving directe aanleiding voor de motie. Dat kan zijn: een actuele ontwikkeling (bijv. nieuwe regelgeving, een calamiteit, nieuwe cijfers die bekend zijn geworden), een langer levende zorg (bijv. uitblijven van oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken, signalen van inwoners en bedrijven) of een andere aanleiding.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 5/6
_Overweging/constatering (“overwegende, dat....” of “constaterende, dat....”)_ Duiding van de problematiek die aan de orde is met aandacht voor:
- Omvang probleem en betekenis voor gemeenten (en hun inwoners)
- Urgentie van het probleem (welke actie/aanpak is op welke termijn nodig)
- De betrokken stakeholders en de rol van gemeenten.
_Oproep aan het VNG-bestuur_ Gerichte oproep aan het bestuur om zich in te spannen voor een oplossing van het probleem door:
- Belangenbehartiging richting rijk, medeoverheden en andere partijen
- Als VNG aan de gemeenten te vragen om een bepaalde actie te ondernemen
- Eigen VNG-beleid te gaan voeren of aan te passen.
_Slotzin_ “En gaat over tot de orde van de dag.”
_Ondertekening indiener(s)_ Het indienen van moties is een bevoegdheid van het college (of meerdere colleges). Ondertekening vindt daarom plaats door:
- De burgemeester(s) van de indienende gemeente(n)
- Eventueel met medeondertekening van gemeentesecretaris(sen), wethouder (s) of raadslid/raadsleden.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 6/6
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
Notulen van de algemene ledenvergadering van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, op woensdag 30 september 2026 op het Hulshof Herwalt-terrein in Lichtenvoorde (Oost-Gelre).
Aanwezig zijn de leden van het bestuur en de algemene directie van de Vereniging, alsmede, blijkens de ingeleverde presentiekaarten, vertegenwoordigers van de volgende gemeenten, leden van de Vereniging:
Aa en Hunze Aalsmeer Aalten Achtkarspelen Albrandswaard Alkmaar Almere Alphen aan den Rijn Alphen-Chaam Altena Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Assen Asten Baarle-Nassau Baarn Barendrecht Barneveld Beek Beesel Berg en Dal Bergeijk Bergen (L) Bergen (NH) Bergen op Zoom Berkelland Bernheze Beuningen Beverwijk Bladel
Blaricum Bloemendaal Bodegraven-Reeuwijk Boekel Borger-Odoorn Borne Boxtel Breda Bronckhorst Brummen Bunnik Bunschoten Buren Capelle aan den IJssel Castricum Coevorden Cranendonck Culemborg Dalfsen Dantumadiel De Bilt De Fryske Marren De Ronde Venen De Wolden Delft Den Haag Den Helder Deurne Deventer Diemen Dijk en Waard Dinkelland Doesburg
Pagina 1
Doetinchem Dongen Dordrecht Drechterland Drimmelen Dronten Druten Duiven Edam-Volendam Ede Eemnes Eemsdelta Eersel Eijsden-Margraten Eindhoven Elburg Emmen Enkhuizen Enschede Epe Ermelo Etten-Leur Geertruidenberg Geldrop-Mierlo Gemert-Bakel Gennep Goeree-Overflakkee Goes Goirle Gooise Meren Gorinchem Gouda Groningen
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
Gulpen-Wittem Haaksbergen Haarlem Haarlemmermeer Halderberge Hardenberg Harderwijk Hardinxveld-Giessendam Harlingen Hattem Heemskerk Heemstede Heerde Heerenveen Heerlen Heeze-Leende Heiloo Hellendoorn Helmond Hengelo Het Hogeland Heumen Heusden Hillegom Hilvarenbeek Hilversum Hoeksche Waard Hof van Twente Hollands Kroon Hoogeveen Hoorn Horst aan de Maas Houten Huizen Hulst IJsselstein Kaag en Braassem Kampen Kapelle Katwijk Kerkrade Koggenland Krimpen aan den IJssel Krimpenerwaard
Land van Cuijk Landgraaf Landsmeer Lansingerland Laren Leeuwarden Leiderdorp Leidschendam-Voorburg Lelystad Leudal Leusden Lingewaard Lisse Lochem Loon op Zand Lopik Losser Maasgouw Maashorst Maassluis Maastricht Medemblik Meerssen Meierijstad Meppel Middelburg Midden-Delfland Midden-Drenthe Midden-Groningen Molenlanden Montferland Montfoort Mook en Middelaar Neder-Betuwe Nederweert Nieuwegein Nieuwkoop Nijkerk Nijmegen Nissewaard Noardeast-Fryslân Noord-Beveland Noordenveld Noordoostpolder
Pagina 2
Noordwijk Nuenen, Gerwen en Nederwetten Nunspeet Oegstgeest Oisterwijk Oldambt Oldebroek Oldenzaal Ommen Oost Gelre Oosterhout Ooststellingwerf Oostzaan Opmeer Opsterland Oss Oude IJsselstreek Ouder-Amstel Oudewater Overbetuwe Papendrecht Peel en Maas Pekela Pijnacker-Nootdorp Purmerend Putten Raalte Reimerswaal Renkum Renswoude Reusel-De Mierden Rheden Rhenen Ridderkerk Rijssen-Holten Rijswijk Roerdalen Roermond Roosendaal Rotterdam Rozendaal Schagen Scherpenzeel Schouwen-Duiveland
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
's-Hertogenbosch Simpelveld Sint-Michielsgestel Sittard-Geleen Sliedrecht Sluis Smallingerland Soest Someren Son en Breugel Stadskanaal Staphorst Stede Broec Steenbergen Steenwijkerland Stein Stichtse Vecht Súdwest-Fryslân Terneuzen Teylingen Tholen Tilburg Tubbergen Twenterand Tynaarlo Tytsjerksteradiel Uitgeest Uithoorn
Urk Utrecht Utrechtse Heuvelrug Vaals Valkenburg aan de Geul Valkenswaard Veenendaal Veere Veldhoven Velsen Venray Vijfheerenlanden Vlaardingen Vlieland Vlissingen Voerendaal Voorne aan Zee Voorschoten Voorst Vught Waadhoeke Waalre Waalwijk Waddinxveen Wageningen Wassenaar Waterland Weert
West Betuwe West Maas en Waal Westerkwartier Westerveld Westervoort Westland Weststellingwerf Wierden Wijchen Wijk bij Duurstede Winterswijk Woensdrecht Woerden Wormerland Woudenberg Zaanstad Zaltbommel Zandvoort Zeist Zevenaar Zoetermeer Zoeterwoude Zuidplas Zundert Zutphen Zwartewaterland Zwijndrecht Zwolle
1. Opening en stemprocedure
De _voorzitter_ opent de vergadering en heet alle aanwezigen van harte welkom bij de Algemene Ledenvergadering. De _voorzitter_ constateert dat de zaal goed gevuld is met circa 2.550 deelnemers vertegenwoordigd uit 315 Nederlandse gemeenten. Na het inspirerende inhoudelijke programma van dinsdag 29 september begint nu het formele besluitvormende gedeelte van de ledenvergadering.
De _voorzitter_ licht de spelregels toe met betrekking tot het stemmen:
- Alleen geaccrediteerde vertegenwoordigers van de leden die bij de ingang van de zaal een stempasje en een stemkastje hebben ontvangen, kunnen deelnemen aan de digitale stemmingen.
- De stemmen zijn gewogen: elke gemeente beschikt over 1 stem per 1.000 inwoners, met een wettelijk maximum van 75 stemmen per gemeente.
- De uitslagen van alle stemmingen zijn volledig openbaar en het individuele stemgedrag van elke
Pagina 3
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
gemeente wordt na afloop transparant gepubliceerd via de VNG-website.
- De te stemmen voorstellen en vragen worden steeds duidelijk weergegeven op de centrale projectieschermen achter het podium.
Om de correcte werking van de elektronische stemkastjes te testen, wordt een proefstemming gehouden: _Stelling:_ «In politiek Den Haag hebben ze meer behoefte aan hØken of aan naoberschap»
D e uitslag toont dat het elektronische stemsysteem officieel naar behoren en naar tevredenheid functionerend wordt verklaard.
De _voorzitter_ licht toe dat er gelet op de omvangrijke agenda en het warme klimaat in de zaal gezocht is naar een efficiënte afhandeling. Voorafgaand aan de vergadering is aan indieners van moties waarop het bestuur een positief preadvies heeft gegeven, gevraagd of zij bereid zijn in te stemmen met vaststelling bij acclamatie en af te zien van een uitgebreide mondelinge toelichting op het podium. Een meerderheid van de indieners heeft hiermee ingestemd, waarvoor de _voorzitter_ haar dank uitspreekt. Indien vertegenwoordigers in de zaal bij een specifiek punt alsnog een digitale stemming wensen, wordt die ruimte vanzelfsprekend geboden.
Om toe te zien op een juist verloop van de stemmingen wordt een commissie van stemopneming aangewezen. Deze staat onder voorzitterschap van Ronald Schneider, burgemeester van Barendrecht. Dit voorstel wordt door de zaal bij acclamatie aangenomen.
2. Mededelingen
De _voorzitter_ feliciteert alle nieuwe waarnemende leden van het bestuur, de commissies en de colleges van de VNG. Zij worden formeel benoemd tijdens de ALV van 11 december 2025. Een aantal nieuwe gezichten zult u straks in de ALV al ontmoeten. De _voorzitter_ spreekt haar grote dank uit aan de Voordrachtscommissie onder leiding van René Verhulst. De _voorzitter_ benadrukt dat het leggen van de bestuurlijke puzzel uiterst complex was vanwege het enorme aantal aanmeldingen. Ook veel dank aan provinciale afdelingen, netwerken, verenigingen van doelgroepen en de Scoutingscommissie lokale partijen.
De voorzitter richt een persoonlijk woord van dank tot onze vicevoorzitter Mark Boumans, die na 3,5 jaar afscheid neemt van het VNG-bestuur in verband met zijn benoeming tot voorzitter van de Vereniging Hogescholen. De _voorzitter_ roemt zijn enorme inzet, zijn zichtbaarheid en de wijze waarop hij zeer complexe en soms maatschappelijk schurende portefeuilles met verve heeft gedragen. Het applaus uit de zaal onderstreept de grote waardering voor zijn bestuurlijke werk.
3. Benoeming van Notulencommissie ALV 30 september 2026
Het bestuur stelt voor om de volgende personen te benoemen in de notulencommissie die toeziet op het opstellen van het formele verslag van deze vergadering:
Pagina 4
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
1. Annemieke Telkamp — Raadslid gemeente Ooststellingwerf 2. Serge van der Brug — Wethouder gemeente Helmond 3. Vincent Scheurwater — Wethouder gemeente Lisse
Het voorstel benoeming notulencommissie ALV wordt bij acclamatie aangenomen
4. Vaststelling notulen Najaars ALV 28 november 2025
Aan de orde is de vaststelling van de notulen van de najaars ALV van 28 november 2025 te Utrecht. De ingestelde notulencommissie, bestaande uit Michiel van Veen (burgemeester Gemert-Bakel), Willemien Treurniet (wethouder Middelburg) en Hariët Westerdijk (burgemeester Krimpen aan den IJssel), heeft verklaard dat de notulen een getrouwe en juiste weergave zijn van hetgeen is besproken en besloten.
Het voorstel tot goedkeuring van de notulen wordt bij acclamatie aangenomen.
5. VNG Jaarverslag 2025, inclusief financieel jaarverslag
Het VNG bestuurlijk jaarverslag 2025 ligt ter kennisname voor. Het financieel jaarverslag over het afgelopen boekjaar wordt ter vaststelling voorgelegd, inclusief het verzoek om decharge te verlenen aan het VNG-bestuur voor het gevoerde financiële beheer.
Het voorstel tot vaststelling van het financieel jaarverslag en het verlenen van decharge aan het VNGbestuur wordt bij acclamatie aangenomen.
6. Kadernota en GGU-Begroting 2027
De Kadernota 2027 en de kaderbegroting voor het Fonds Gemeentelijke Gemeenschappelijke Uitvoering (GGU) liggen ter kennisgeving voor aan de leden. De formele besluitvorming over de contributies en bijdragen heeft reeds in een eerdere ledenvergadering plaatsgevonden. Aangezien er geen insprekers zijn aangemeld, wordt het agendapunt ter kennisgeving vastgesteld.
7. VNG-Inzet richting kabinet (Samenwerkingsagenda)
De _voorzitter_ licht de intensieve lobby toe die het VNG-bestuur heeft gevoerd voorafgaand aan en tijdens de formatie van het kabinet. Samen met maatschappelijke partners zijn 'bouwstenen voor het coalitieakkoord' ingebracht. Het knelpunt rondom oa de Jeugdzorg is in dit coalitie-akkoord niet opgelost. We vragen mandaat om verder te gaan met de Samenwerkingsagenda. En er ligt een two-pager een aantal principe afspraken bovenop die hebben jullie kunnen lezen en die liggen voor. Wat er nu staat is een belangrijke basis om een aantal onderwerpen verder uit te voeren. Wat wij aan jullie vragen is om akkoord te gaan met de principe afspraken die we hebben voorgelegd.
De _voorzitter_ geeft het woord aan Richard de Mos, wethouder Den Haag, bestuurslid VNG.
_Inspreker Richard de Mos. wethouder Den Haag:_ Onderstreept het cruciale belang van absolute eenheid in de lobby richting Den Haag. 'Mensen in Den Haag en in onze steden vragen mij waarom ik in het VNG
Pagina 5
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
bestuur ga. Het antwoord is: we moeten als één hecht team staan voor onze gemeenten! VNG moet geen verdeeldheid uitstralen op dossiers zoals asiel of zorg. Het kabinet moet eenduidig horen dat er voor al onze wettelijke taken structureel voldoende geld moet komen in de voorjaarsnota. Jeugdzorg moet opgelost worden en de asielinstroom moet beheersbaar worden. We moeten als één blok achter het VNG-bestuur staan.'
Stemming
“Voorstel Mandaat VNG-inzet richting kabinet”
Het voorstel Mandaat VNG-inzet richting kabinet wordt aangenomen met 100% van de stemmen.
8. Resolutie Asiel en Migratie
De _voorzitter_ geeft aan dat er over de Resolutie “Rust in de keten ruimte voor uitvoering”
Op deze resolutie zijn geen amendementen ontvangen, wel behandelen we hier twee moties:
`o` Stichtse Vecht “Grip op Asielinstroom”, waar het bestuur een afwijzend preadvies op heeft
uitgebracht
`o` Zeist e.a. “Stop marktwerking in de publieke gezondheidszorg asielzoekers”, waar het bestuur een
positief preadvies heeft uitgebracht
_Sjors Frohlich. Burgemeester Vijfheerenlanden / Voorzitter commissie Asiel, Migratie & Integratie:_ Licht de voorgelegde resolutie toe, die tot stand is gekomen na consultatie van ruim 100 gemeentelijke bestuurders. 'De migratieketen functioneert momenteel op vrijwel alle fronten onvoldoende — van de IND en de rechtspraak tot de uitstroom van statushouders naar huisvesting. Gemeenten willen verantwoordelijkheid nemen, maar eisen dat het Rijk zorgt voor een goed werkende keten, financiële ondersteuning van kleinschalige opvang en een langetermijnvisie op de gemeentelijke opvang van Oekraïense ontheemden (RTB). We moeten als gemeenten schouder aan schouder staan en eenheid uitstralen.'
_Inspreker Frank van Liempdt. wethouder Stichtse Vecht:_ Licht de motie 'Grip op asielinstroom' toe. 'Het kabinet vraagt van gemeenten dat wij de Spreidingswet uitvoeren. Daar staat tegenover dat het kabinet heeft beloofd de asielinstroom merkbaar te beperken. Tot op heden gebeurt dat niet. Wij willen dat de VNG richting het kabinet eist dat zij woord houdt. Afspraak is afspraak.'
_Inspreker Angèle Welting. wethouder Zeist:_ Licht de motie 'Stop marktwerking in de publieke gezondheidszorg asielzoekers' toe. 'Afgelopen zomer heeft het COA de gezondheidszorg voor asielzoekers aanbesteed. Dit leidde tot grote discontinuïteit en risico's voor de zorg aan vluchtelingenkinderen en de publieke gezondheid (zoals inentingen door de GGD). Wij roepen op om definitief te stoppen met marktwerking in de publieke gezondheidszorg voor vluchtelingen.'
_Inspreker Pim van Strien. wethouder Noordwijk:_ Vraagt bij de toewijzing van opvangopgaven rekening te houden met de totale maatschappelijke spankracht van een gemeente. 'Noordwijk vangt reeds duizenden arbeidsmigranten, honderden Oekraïners en vele statushouders op. Kijk naar het totaalplaatje van wat een gemeente draagt voordat er nieuwe asielopdrachten worden neergelegd.'
Pagina 6
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
_Sjors Frohlich_ _:_ Dankt de insprekers. Ondersteunt de motie van Zeist van harte: marktwerking in de publieke zorg voor asielzoekers is onwenselijk. Ontraadt de motie van Stichtse Vecht omdat gemeenten niet gaan over de internationale instroomcijfers en een meerjarig plafond rechtstatelijk en praktisch onuitvoerbaar is bij acute wereldcrises.
De voorzitter wijst een onderhandeling over tekstwijzigingen op het podium af vanwege zorgvuldige bestuursadvisering.
Stemming
Resolutie “Asiel en migratie: rust in de keten, ruimte voor uitvoering”
Deze resolutie wordt aangenomen met een meerderheid van 99,61% van de stemmen.
Motie Stichtse Vecht “Grip op Asielinstroom”
Deze motie wordt verworpen met een minderheid van 15,95% van de stemmen.
Motie Zeist “Stop marktwerking in de publieke gezondheidszorg asielzoekers”
Deze motie wordt aangenomen met een meerderheid van 98,81% van de stemmen.
9. Ontwikkelingen sociaal domein
De _voorzitter_ geeft aan dat er drie punten zijn bij dit agendapunt _._
`o` Houdbaarheid van het jeugdstelsel en het komende eindadvies van de
Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd
`o` De excuses voor misstanden in de gesloten jeugdhulp
`o` Integraal Zorgakkoord en Algemeen Zorg en Welzijnsakkoord
We behandelen vier moties bij dit agendapunt;
`o` Motie Kaag en Braassem e.a. “Uitzonderlijk kostbare casuïstiek jeugdzorg”
`o` Motie Harlingen “Betere zorg voor mensen met zware multiproblematiek”
`o` Motie Winterswijk “Kleine scholen vragen om meer dan een liniaal”
`o` Motie Heemstede ”Samen voor een veilig thuis”
Allereerst geeft de _voorzitter_ het woord aan Dennis de Vries, nieuwe voorzitter van de commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs voor een toelichting op de ontwikkelingen sociaal domein.
_Dennis de Vries wethouder Utrecht / Voorzitter commissie Zorg, Jeugd & Onderwijs_ _:_ Geeft een overzicht van de urgente dossiers in het sociaal domein. Het VNG-bestuur kijkt uit naar het zwaarwegende advies van de deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd (onder leiding van Tamara van Ark). Uit recent
Pagina 7
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
VNG-onderzoek blijkt dat de kostenstijging in de jeugdzorg extreem scheefloopt: in 2022 ging 14% van het jeugdzorgbudget naar de 2% meest complexe casussen; in 2024 is dit opgelopen naar maar liefst 25%. Gemeenten moeten hun kracht inzetten op de lokale sociale basis, terwijl het Rijk de financiële verantwoordelijkheid voor deze hoog specialistische 2%-zorg moet nemen. Ten aanzien van de Wmo verzet de VNG zich krachtig tegen een rücksichtsloze rijksbezuiniging van 1 miljard euro op de huishoudelijke hulp zonder inhoudelijk uitvoerbaar plan.
_Inspreker Loes te Dolle, wethouder Winterswijk_ _:_ Licht de motie 'Kleine scholen vragen om meer dan een liniaal' toe (mede ingediend door Achterhoekse gemeenten). 'Een school is het kloppende hart van een leefbaar dorp of wijk. Het voortbestaan van een kleine school mag niet enkel worden bepaald door een afstandsliniaal van 3 kilometer, maar vereist maatwerk gebaseerd op leefbaarheid en sociale samenhang.'
Stemmingen
Motie Kaag en Braassem e.a. “Uitzonderlijk kostbare casuïstiek jeugdzorg”
De motie wordt aangenomen met een meerderheid van 96,77% van de stemmen.
Motie Harlingen “Betere zorg voor mensen met zware multiproblematiek”
De motie wordt aangenomen met een meerderheid van 98,41% van de stemmen.
Motie Winterswijk “Kleine scholen vragen om meer dan een liniaal”
De motie wordt aangenomen met een meerderheid van 98,53% van de stemmen.
Motie Heemstede ”Samen voor een veilig thuis”
De motie wordt aangenomen bij acclamatie.
10. Bestuurlijke afspraken aanvullende vormen huisvesting
Bij dit agendapunt zijn actuele ontwikkelingen voor het bestuur aanleiding om het voorstel aan de leden aan te passen. De _voorzitter_ geeft het woord aan de nieuwe voorzitter van de commissie Ruimte, Wonen en Mobiliteit om hierop een toelichting te geven. Daarna geeft ze het woord aan Jaco van Putten, wethouder Nijkerk, die zicht als inspreker heeft gemeld voor dit agendapunt.
_Jan Pieter van der Schans, Voorzitter commissie Ruimte, Wonen & Mobiliteit:_ Licht de stand van zaken toe rondom het akkoord voor flexwonen, transformatie en wonen delen met het Rijk, IPO en Aedes. Het bestuur vraagt de leden om een Mandaat in plaats van definitieve besluitvorming, omdat er in Den Haag ruis is ontstaan over het wettelijk vastleggen van taakstellingen. De VNG accepteert geen verplichte wettelijke doelen. Het mandaat geeft het bestuur de ruimte om door te onderhandelen en alleen te tekenen als het Rijk de juiste randvoorwaarden en financiële steun garandeert.
Pagina 8
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
_Inspreker Jacco van Putten, wethouder Nijkerk:_ Steunt de richting van het akkoord voor snellere flexhuisvesting, maar geeft vier randvoorwaarden mee: 1) Aandacht voor de extra uitvoeringsdruk vanaf 2027; 2) Aanvullende huisvesting moet echt aanvullend blijven en mag de reguliere woningbouw niet verdringen; 3) Brede betrokkenheid van de ruimtelijke ordening en woningcorporaties; 4) Garanderen van rijksfinanciën en periodieke toetsing van de uitvoerbaarheid.
Na een korte verduidelijking uit de zaal over de reikwijdte van het mandaat, bevestigt Jan Pieter van der Schans dat het bestuur geen overeenkomst zal ondertekenen als het Rijk dwangwetgeving of onrealistische taakstellingen insluit.
Stemming
Voorstel om bestuur mandaat te verlenen om met het Rijk en de medeoverheden tot afspraken te
komen
Het voorstel wordt aangenomen met een meerderheid van 86,4% van de stemmen.
11. Resolutie Maatschappelijke Initiatieven
De _voorzitter_ memoreert het bezoek van H.M. Koningin Máxima aan het VNG-congres. De voorgelegde resolutie erkent de onschatbare waarde van maatschappelijke initiatieven en verenigingen. Bij aanname zal op het podium een brede intentieverklaring worden ondertekend met landelijke fondsen en maatschappelijke organisaties. De voorzitter geeft het woord aan David de Vries, wethouder in Arnhem.
_Inspreker David de Vries, wethouder Arnhem_ _:_ Deelt zijn ervaringen uit zijn eerste 100 dagen als wethouder: 'Inwoners die zich inzetten voor hun wijk lopen vaak vast doordat het gemeentelijke bureaucratische ritme niet aansluit op het sociale ritme van de samenleving. Deze resolutie helpt om fondsen, gemeenten en initiatiefnemers als gelijkwaardige partners te verbinden en de sociale basis te versterken.'
Stemming
Voorstel “Resolutie maatschappelijke initiatieven”
Het voorstel wordt aangenomen met een meerderheid van 98,21% van de stemmen.
Ondertekening Intentieverklaring op het Podium
Na de stemming wordt op het podium de Intentieverklaring «Samenwerken met Maatschappelijke
Initiatieven» feestelijk ondertekend door:
- Namens de Coalitie Duurzame Vrijwillige Inzet, Eelke Dekens
- Namens Fondsen in Nederland, Ronald van der Giessen
- Namens het Oranjefonds, Tamara van Ark
- Namens de Participatiecoalitie welzijn, zorg en hulp, Marthijn Laterveer
- Namens de We Doen Het Samen-Coalitie, Jitske Tiemersma.
- Namens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Sharon Dijksma
Pagina 9
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
12. Collectivisering van digitalisering
a. Digitalisering AI, Cloud en Informatieveiligheid
b. Common Ground
De _voorzitter_ geeft aan dat de toegezonden stukken ter kennisneming voor liggen. Inhoudelijke en
financiële besluitvorming vindt plaats in de Najaars ALV van 11 december en in de ALV van juni 2027.
We behandelen één motie bij dit agendapunt:
`o` Motie IJsselstein “Van convenant naar commitment”
De voorzitter geeft het woord aan Peter Snijders voorzitter van de commissie Informatiesamenleving.
_Peter Snijders, Commissievoorzitter Informatiesamenleving:_ Licht de uitwerking toe van de eerdere ALVresolutie om als 342 gemeenten gezamenlijk op te trekken op het gebied van digitale autonomie, cloudoplossingen, kunstmatige intelligentie (AI) en digitale veiligheid. In de ALV van december 2026 volgen de financiële en organisatorische besluiten voor Common Ground.
_Inspreker Ester Weststeijn, Burgemeester IJsselstein_ _:_ Licht de motie 'Van convenant naar commitment; digitale veiligheid' toe namens 20 cyberburgemeesters. 'Digitale veiligheid is geen IT-feestje, maar een acute bestuurlijke noodzaak. Afgelopen week lag in mijn gemeente de complete Citrix-omgeving plat door een storing. Gemeenten pakken hun rol, maar het kabinet moet nu ook structureel geld en ondersteuning leveren voor de Informatiebeveiligingsdienst (IBD).'
Stemming
Motie IJsselstein “Van convenant naar commitment”
De motie wordt bij acclamatie aangenomen
13. Contractstandaarden hulpmiddelen Wmo 2015
Bij dit agendapunt zijn geen amendementen of moties ingediend. Ook hebben zich geen insprekers
aangemeld, de voorzitter stelt voor meteen naar de stemming over te gaan.
Stemming
Voorstel “Contractstandaarden hulpmiddelen Wmo 2015”
Het voorstel wordt aangenomen met een meerderheid van 89,79% van de stemmen.
Pagina 10
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
14. Nieuwe Moties en verantwoording uitvoering moties
De _voorzitter_ gaat over naar de “Verantwoording door het bestuur onder de uitvoering van moties”. Zoals gebruikelijk worden bij dit agendapunt ook nieuwe moties behandeld, die niet bij een eerder agendapunt zijn behandeld. Ook is er hier ruimte voor insprekers die een onderwerp onder de aandacht willen brengen zonder een motie in te dienen. Eerst de behandeling van nieuwe moties, daarna de inbreng van insprekers die zich gemeld hebben die geen motie indienen en daarna de verantwoording van het bestuur over de uitvoering van eerdere moties.
Stemmingen
Motie Zwolle e.a. “Landelijke Regie en uniforme ontsluiting van woning- en energiedata voor de
energietransitie”
De motie wordt aangenomen bij acclamatie.
Motie Stichtse Vecht e.a. “Lobby om verbod op bevissen van uitheemse rivierkreeftsoorten te
schrappen”
De motie wordt aangenomen met een meerderheid van 91,65% van de stemmen.
Motie Land van Cuijk e.a. “Wegnemen van belemmeringen en versterken Rijksregie en ondersteuning bij
de realisatie van woonwagenstandplaatsen
De motie wordt aangenomen met een meerderheid van 98,84% van de stemmen.
Motie Hengelo e.a. “Ruimtelijk sturen op maatschappelijke opgaven vanuit het energiesysteem;
gemeentelijke eisen voor de inzet op wetgevingstraject”
De motie wordt aangenomen met een meerderheid van 98,99% van de stemmen.
_Leon Vaessen, wethouder Sittard-Geleen_ geeft een toelichting netcongestie is allang geen technisch
probleem meer. Een economisch en maatschappelijke rem. We moeten kijken naar warmtenet, en deze
een volwaardige plek in beleid en financiering geven.
_Reactie Fleur Gräper-van Koolwijk, voorzitter commissie Economie, Klimaat, Energie en Milieu_ het bestuur
ondersteunt de motie en de integrale benadering die in deze motie wordt voorgesteld onderstreept dit.
Motie Sittard-Geleen e.a. “Geef warmtenetten een volwaardige plaats in de aanpak van netcongestie”
De motie wordt aangenomen met een meerderheid van 98,48% van de stemmen.
Pagina 11
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
_Leon Vaessen, Wethouder Sittard-Geleen_ De strategische en economische ontwikkelingen voor
Nederland en Europa moeten worden meegenomen bij de verdeling van de netcongestie.
_Reactie Jan Pieter Schans, voorzitter commissie Ruimte, Wonen en Mobiliteit_ Ook hierover een positief
pre-advies, heel duidelijk onder de voorwaarde dat de prioritering zoals die is overeengekomen het
uitgangspunt is, woningbouw, maatschappelijke voorzieningen, veiligheid die staan als eerste in de rij en
economische ontwikkelingen zijn ook belangrijk.
Motie Sittard-Geleen e.a. “Strategisch-economische belangen beter verankeren in de aanpak
netcongestie”
De motie wordt aangenomen met een meerderheid van 90,12% van de stemmen.
_Inspreker Vincent Bosch. wethouder Oudewater_ _:_ Licht de motie uit over de chaos rondom de aanvragen voor transportcapaciteit bij woningbouw en scholen. 'Zo gaan we in dit land niet met elkaar om! Gemeenten en ontwikkelaars hebben zich het vuur uit de sloffen gelopen door acute eiseisen van netbeheerders. Dit proces verdient een harde evaluatie.'
_Reactie Jan Pieter van der Schans, voorzitter commissie Ruimte, Wonen en Mobiliteit_ ondersteunt de kritiek op de brief van de staatssecretaris volledig.
Motie Oudewater e.a. “Evaluatie en verbetering proces ‘eerder aanvragen’ transportcapaciteit
woningbouw en scholen”
De motie wordt, met luid applaus, aangenomen bij acclamatie.
_Inspreker Mirjam Wijnja, wethouder Groningen, (namens Manouska Molema, wethouder Tilburg)_ _:_ Licht de motie 'Circulair bouwen' toe: roept het Rijk op om landelijke normen (zoals BBL) vast te stellen voor circulair bouwen. Nog niet alle gemeenten hebben circulair bouwen als doelstelling gesteld. Sneller bouwen en woningen bouwen met een lager energiegebruik. Er is een positief pre-advies voor deze motie.
Motie Tilburg e.a. “Circulair bouwen”
De motie wordt aangenomen met een meerderheid van 95,15% van de stemmen.
Motie Zuidplas “Maatschappelijke weerbaarheid begint onderop”
De motie wordt aangenomen bij acclamatie.
Motie Winterswijk “Toereikende Rijksfinanciering nieuw streekomroepbestel”
De motie wordt aangenomen bij acclamatie
Pagina 12
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
_Inspreker Valentijn Rammeloo, wethouder Terneuzen:_ Licht de motie 'Naar een uitvoerbare Wet open overheid (Woo)' toe. 'Onze democratie heeft transparantie nodig, maar gemeenten verdrinken in geautomatiseerde, repeterende en chicanerende Woo-verzoeken. De wet moet uitvoerbaar blijven.'
Motie Terneuzen “Naar een uitvoerbare Wet open overheid”
De motie wordt aangenomen met een meerderheid van 100% van de stemmen.
_Inspreker Cor Lamers, Waarnemend Burgemeester Nissewaard / mede-indiener Zoetermeer_ _:_ Licht de motie toe voor volledige en structurele compensatie van de Woo-kosten. De Woo is voor Nederland een verborgen probleem terwijl alle bestuurders in de zaal weten dat het een probleem is. De hoeveelheid en complexiteit van de Woo verzoeken neemt enorm toe. Uit recent onderzoek, waar de VNG bij betrokken is, blijkt dat het een enorme last voor gemeenten is. Deze motie roept op om de evaluatie van het onderzoek te vervroegen om de reikwijdte van de Woo terug te brengen tot normale proporties zodat die hanteerbaar is. 'Onderzoek toont aan dat de werkelijke gemeentelijke kosten van de Woo 3 tot 4 keer hoger liggen dan de oorspronkelijke rijksvergoeding.' Een extra reden om hierover ook in gesprek te gaan met het Rijk. Het pre-advies voor deze motie is positief.
Motie Nissewaard “Voor een volledige en structurele compensatie van de Wet open overheid”
De motie wordt aangenomen bij acclamatie.
Bestuursvoorstel verantwoording uitvoering afdoening moties
Het VNG-bestuur stelt voor om de verantwoording over de uitvoering van alle in de Najaars ALV van 2025 ingediende moties en de aangehouden moties. Op verzoek van de gemeente Winterswijk wordt de motie over de 'Spreiding van commissievoorzitterschappen' aangenomen in de Najaars ALV van 2026. In december kunnen de leden zich hierover uitspreken. Oudere moties uit 2022-2024 worden als formeel afgedaan beschouwd omdat de inhoudelijke inzet reeds structureel is geborgd.
Bestuursvoorstel verantwoording uitvoering afdoening moties waarbij we de genoemde motie Winterswijk langer aanhouden.
Het voorstel is aangenomen met een meerderheid van 99% van de stemmen.
15. Rondvraag, bedankwoord en bekendmaking locatie VNG Congres 2026
Er hebben zich geen insprekers gemeld voor de rondvraag.
Pagina 13
Notulen Algemene Ledevergadering VNG 30 september 2026
De voorzitter bedankt de gastregio Achterhoek, alle gastvrije gemeenten, de honderden vrijwilligers, de VNG-medewerkers en de organisatie van VNG Bureau Connect voor een uitmuntend georganiseerd congres en Bestuurdersdag.
Aan de hand van een feestelijke en wervende videopresentatie wordt de gastregio voor het VNG Jaarcongres 2027 bekendgemaakt:
Het VNG Jaarcongres 2027 zal plaatsvinden in NOORDWEST-FRYSLÂN (gastgemeenten Harlingen, Waadhoeke, Leeuwarden, Harlingen Port en kenniscentrum Wetsus) onder de leus «Het giet oan!». In de video tonen regionale pioniers de kracht van de Fryske taal, duurzame visserij, pootaardappelteelt en de wereldfaam van de Leeuwarder watertechnologie.
De voorzitter sluit de Algemene Ledenvergadering formeel af, wenst alle bestuurders en raadsleden een veilige thuisreis en nodigt iedereen uit voor de afsluitende netwerkborrel.
Pagina 14
Voorstel aan de Najaars ALV
Datum ALV : 11 december 2026
Agendapunt : 5b. Resolutie ‘Toekomstbestendig jeugdstelsel’
Kenmerk :
Resolutie ‘Toekomstbestendig jeugdstelsel’
De algemene ledenvergadering stelt de resolutie vast.
Aanleiding Het jeugddossier legt al jaren een grote bestuurlijke en financiële druk op gemeenten. Hoewel de groei van het aantal jeugdigen met jeugdzorg recentelijk lijkt af te vlakken, blijven de totale kosten stijgen. Zowel de beschikbare middelen als het instrumentarium om op het jeugdhulpgebruik te sturen, zijn ontoereikend.
Toelichting Gemeenten hebben op belangrijke onderdelen van het jeugddomein – zoals de sociale basis en lokale teams – stappen vooruitgezet en tonen grote bereidheid om zich hiervoor te blijven inspannen. Ze lopen echter aan tegen de grenzen van wat binnen de huidige wettelijke kaders en financiële mogelijkheden haalbaar is.
Met deze resolutie streven wij drie doelen na:
1. Vaststellen dat het op orde brengen van de financiering voor het jeugddomein cruciaal is en dat we bereid zijn hier consequenties aan te verbinden; 2. Bereidheid uitspreken om indien nodig juridische stappen te zetten om een toereikend budget voor de uitvoering van deze medebewindstaak af te dwingen; 3. Kernelementen bepalen die nodig zijn om het jeugdstelsel duurzaam kwalitatief beter én beheersbaar te maken.
Proces De bijgaande resolutie met de uitspraak van de leden wordt amendeerbaar voorgelegd. De toelichting op de resolutie is niet amendeerbaar.
Bijlage(n)
1. Resolutie ‘Toekomstbestendig jeugdstelsel’ 2. Toelichting op resolutie.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag
[070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl](mailto:info@vng.nl)
1/1
Bijlage bij ledenbrief ‘Uitnodiging Najaars ALV 11 december 2026’ van 13 november 2026
Resolutie ‘Toekomstbestendig jeugdstelsel’ (amendeerbaar)
De Algemene Ledenvergadering van de VNG, bijeen te Utrecht op 11 december 2026,
Constaterende dat:
- Gemeenten in het jeugddossier al jarenlang geconfronteerd worden met een groot beroep op jeugdhulp, stijgende kosten en een ontoereikend macrobudget;
- Het in ultimo noodzakelijk kan zijn alsnog juridische stappen te zetten – waaronder het aanhangig maken van een juridisch geschil over bekostiging van medebewindstaken op grond van artikel 108, derde lid, van de Gemeentewet – indien structurele tekortkomingen in financiering en randvoorwaarden niet worden opgelost.
Verzoekt het VNG-bestuur:
- Zich onverminderd hard te maken voor volledige en structurele financiële compensatie van de jeugdzorgkosten, inclusief een vangnetregeling voor dure casuïstiek, en indien nodig juridische stappen te zetten;
- Bij het kabinet te benadrukken dat de bredere samenwerkingsafspraken tussen gemeenten en rijk alleen doorgang kunnen vinden als het eindadvies van de Deskundigencommissie wordt opgevolgd;
- Zich daarnaast te blijven inspannen voor de juiste wettelijke en bestuurlijke randvoorwaarden ten behoeve van een toekomstbestendig, beheersbaar en rechtvaardig jeugdstelsel, waaronder:
`o` Aanpassing van de Jeugdwet: heldere afbakening van de jeugdhulpplicht en juridische mogelijkheden om schaarste mee te wegen bij het verdelen van de capaciteit;
`o` Meer grip op verwijzingen naar aanvullende jeugdhulp, omdat gemeenten niet verantwoordelijk gehouden kunnen worden voor kosten waar zij geen invloed op kunnen uitoefenen;
`o` Concrete en uitvoerbare afspraken met andere domeinen (zoals het onderwijs, de volwassenen ggz, de veiligheidsketen en woningcorporaties), zodat het daadwerkelijk mogelijk wordt om hulpvragen te adresseren in het domein waar ze hun oorsprong vinden;
`o` Besparingen pas in te boeken als redelijkerwijs aannemelijk is dat de voorstellen
gestuurd) laat zien dat de historische uitgavengroei in de jeugdzorg vooralsnog doorzet. Ondertussen zijn in de rijksbegroting van 2028 en verder substantiële besparingen ingeboekt. Het verschil tussen de verwachte uitgaven en het beschikbare budget dreigt daardoor vanaf 2028 op te lopen tot circa € 4 miljard per jaar.
Wij achten de voorgenomen besparingen onvoldoende onderbouwd en onhaalbaar. Het is onacceptabel dat gemeenten het volledige financiële risico dragen voor de druk op de jeugdzorg, terwijl zij niet de mogelijkheden hebben om dit wezenlijk te beïnvloeden.
De komende tijd wil het VNG-bestuur zich daarom inzetten voor:
- Volledige compensatie van reeds ontstane tekorten, waarbij financiële compensatie voor eerdere jaren niet als dekking kan worden gezien voor later ontstane tekorten;
- Structureel toereikende financiering van toekomstige jeugdzorgkosten, waarbij buiten kijf staat dat toekomstige besparingen pas in de rijksbegroting kunnen worden opgenomen als vaststaat dat het beoogde (financiële) effect optreedt;
- Een vangnetregeling voor dure casuïstiek, in lijn met de motie Kaag en Braassem [1]. De VNG blijft zich bovendien op het punt stellen dat het zwaarwegende, maatgevende eindadvies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd volledig moet worden overgenomen. Als het rijk dit niet doet, kan het VNG-bestuur niet instemmen met de samenwerkingsagenda tussen rijk en gemeenten. Het bestuur zal de ALV dan adviseren niet in te stemmen of de afspraken op te zeggen.
We bepleiten een veel strakkere afbakening van de jeugdhulpplicht, zodat er slechts voor een zeer beperkte groep een directe aanspraak op individuele jeugdhulp is (bijvoorbeeld in crisissituaties). Voor de overige situaties zou moeten gelden dat het juridisch mogelijk wordt om de beschikbare capaciteit mee te wegen bij de inzet van hulp. Dit vraagt aanpassing van de Jeugdwet, waarbij verschillende niveaus elk hun eigen rol in het verdelen van schaarste hebben: 1) landelijk normerende kaders over afbakening en schaarsteverdeling, in combinatie met een daarvoor toereikend en landelijk genormeerd macrobudget; 2) op lokaal en regionaal niveau vormgeven van een passend zorglandschap met bijbehorende capaciteit; 3) voldoende ruimte voor professionals om –
[1 Motie ‘Uitzonderlijk kostbare casuïstiek jeugdzorg’](https://vng.nl/sites/default/files/2026-09/agendapunt-9-motie-kaag-en-braassem-ea-kostbare-casuistiek-jeugdzorg.pdf) (30 september 2026). 2 [Resolutie jeugd](https://vng.nl/sites/default/files/2025-05/20250521-09b-resolutie-jeugd.pdf) (18 juni 2025). [3 Motie ‘Ook na 2028 verdient onze jeugd passende zorg en ondersteuning’ (18 juni 2025).](https://vng.nl/sites/default/files/2025-06/9b-motie-groningen-ea-ook-na-2028-verdient-onze-jeugd-passende-zorg-en-ondersteuning-getekend.pdf) 4 Significant, oktober 2026, wordt op korte termijn naar de Tweede Kamer verzonden. [5 Zie voor een uitgebreide reflectie op het wetsvoorstel onze consultatiereactie](https://vng.nl/sites/default/files/2026-04/vng-consultatiereactie-reikwijdte-jeugdwet.pdf) (juni 2026). 6 [Ontwikkelingen sociaal domein](https://vng.nl/sites/default/files/2026-09/20260901-09-ontwikkelingen-sociaal-domein-alv-30-september-2026.pdf) (30 september 2026).
binnen de kaders die landelijk en regionaal zijn uitgezet – afwegingen op casusniveau te maken, over zowel het opstarten als afschalen/beëindigen van jeugdhulp.
b. Meer grip op verwijzingen: zolang er verschillende verwijsroutes zijn die geen rekening
hoeven te houden met schaarste – en dus ook als het door het rijk beschikbaar gestelde budget op is kunnen blijven verwijzen – kunnen gemeenten niet de volledige verantwoordelijkheid dragen voor de kosten. We constateren dat verwijzingen via de Gecertificeerde Instellingen leiden tot relatief kostbare trajecten en dat er ook grote aantallen via de medische verwijsroute lopen. Het is daarom zaak hier meer grip op te organiseren (mede via het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming), of de financiële verantwoordelijkheden anders te beleggen.
c. Concrete en uitvoerbare afspraken met andere domeinen: een deel van de hulpvragen
Voorstel aan de Algemene ledenvergadering
Datum ALV : 11 december 2026
Agendapunt : 06. Bestuursagenda 2027 - 2028
Kenmerk :
Bestuursagenda 2027–2028
De algemene ledenvergadering neemt kennis van de Bestuursagenda 2027-2028
Door het bestuur is de wens uitgesproken om te werken met een Bestuursagenda. In vorige periodes is door he bestuur niet gewerkt met een Bestuursagenda. Deze Bestuursagenda is een werkagenda van het bestuur en hierin zijn op hoofdlijnen de prioriteiten van het bestuur opgenomen. Het bestuur vindt het belangrijk om met een Bestuursagenda te werken, omdat veel opgaves de commissies overstijgen of aan elkaar raken. Daarnaast maakt de Bestuursagenda helder richting de leden waar de accenten van het bestuur in de Verenigingsstrategie de komende periode liggen.
De Bestuursagenda wordt halverwege de bestuursperiode geactualiseerd via een tussentijdse evaluatie. Daarom is de looptijd tot en met 2028.
Bijlage(n)
Bestuursagenda 2027-2028
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag
[070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl](mailto:info@vng.nl)
1/1
Inhoud
Inleiding Bestuursagenda 2027 - 2028.............................................................................................. 2 1. Agenderend op de opgaven voor gemeenten:........................................................................ 3
De grote verbouwing van Nederland...................................................................................... 3 Asiel en migratie...................................................................................................................... 4 De grote vereenvoudiging....................................................................................................... 5 Weerbaarheid.......................................................................................................................... 5 Jeugd....................................................................................................................................... 6 Regionalisering........................................................................................................................ 7
2. Ondersteuning van de uitvoering en de voordelen van het collectief..................................... 8 3. Versterking van de lokale democratie................................................................................... 10 Voorwaarden voor een goede samenwerking en de stap naar voren............................................ 11
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 1/12
Inleiding Bestuursagenda 2027 - 2028
In deze Bestuursagenda zijn op hoofdlijnen de accenten opgenomen van het bestuur voor de komende periode. De Verenigingsstrategie bevat de strategie voor de gehele vereniging en loopt tot 2030. De Bestuursagenda is de werkagenda van het bestuur en daarmee legt het bestuur een aantal accenten binnen de Verenigingsstrategie. Hiermee past deze Bestuursagenda binnen de Verenigingsstrategie.
De langetermijn Verenigingsstrategie is in 2023 door de leden vastgesteld. De Verenigingsstrategie is de koers van de vereniging en bevat voorstellen om gemeenten individueel en collectief te versterken. Centraal staat de filosofie van de omkering, met bijbehorende omkeringsthema's waar we echt het verschil op willen maken. De Verenigingsstrategie wordt de komende maanden geëvalueerd en in 2027 aan de leden voorgelegd.
De Bestuursagenda is opgesteld in het najaar van 2026 aan de hand van de ontwikkelingen die op dat moment relevant en actueel zijn. Deze Bestuursagenda past binnen de ingezette koers van de vereniging en binnen de vastgestelde omkeringsthema's. De Bestuursagenda is niet in beton gegoten. Wanneer zich dus nieuwe actualiteiten voordoen die leiden tot nieuwe of andere opgaven, dan passen we de Bestuursagenda op deze nieuwe accenten aan. Hiervoor wordt een tussentijdse evaluatie uitgevoerd, op basis waarvan de Bestuursagenda in 2028 aangepast wordt.
Relatie tot de adviescommissies en de colleges Veel belangrijk werk binnen de VNG wordt verzet binnen de adviescommissies en de colleges. Doel van deze Bestuursagenda is te prioriteren voor het bestuur. De accenten die zijn opgenomen zijn de opgaven waarop het bestuur wil dat de VNG agenderend is. Daarom bevat deze Bestuursagenda slechts enkele opgaven die commissie- en domeinoverstijgend. Deze opgaven worden zoals gebruikelijk in de adviescommissies geagendeerd en besproken en daarnaast vanwege het belang ook in het collectief van het bestuur besproken. In principe is de commissie en de commissievoorzitter dus aan zet op de desbetreffende opgave. Afhankelijk van de dynamiek kan het voorkomen dat de voorzitter een stap naar voren doet in afstemming met de commissievoorzitter. Dit is bijvoorbeeld het geval als er een stevig signaal richting het kabinet moet gaan of als er tijdens een bestuurlijk overleg de minister-president aansluit.
Leeswijzer Deze Bestuursagenda bevat in hoofdstuk 1 de opgaven waarop de komende bestuursperiode de VNG agenderend in wil zijn. Hoofdstuk 2 en 3 zijn onderwerpen waarbij agendering belangrijk is, maar de rol van de VNG groter is of omdat het (deels) gaat over de eigen rol van de VNG.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/12
1. Agenderend op de opgaven voor gemeenten:
Op een aantal maatschappelijke opgaven die belangrijk zijn voor gemeenten wil de VNG leidend zijn. Deze opgaven zijn de accenten die het bestuur legt bij de omkeringsthema’s in de Verenigingsstrategie.
Via onze lobby creëren we aandacht voor deze belangrijke opgaven en agenderen we deze opgaven. Door onze agendering zorgen wij ervoor dat gemeenten goed in positie zijn. We zoeken daarbij de samenwerking op en creëren allianties met andere partijen, zoals medeoverheden, het maatschappelijk middenveld en private partijen. Per opgave werken we dit uit in een werkagenda voor de komende vier jaar.
De grote verbouwing van Nederland De grote verbouwing van Nederland is nodig voor het verdienvermogen van Nederland, de toekomstbestendigheid van ons dichtbevolkte land, en voor de kwaliteit van leven van onze inwoners.
De opgave van de grote verbouwing van Nederland is groot en veelomvattend. Zo is de ambitie om 900.000 woningen te bouwen tot 2035, zijn er energie-, natuur-, mobiliteits- en economische transities gaande en is er de wens om de weerbaarheid en leefbaarheid te versterken. En dat allemaal binnen een toenemende druk op de schaarse ruimte die we te verdelen hebben in Nederland.
De uitvoering van de grote verbouwing van Nederland vindt grotendeels plaats binnen gemeenten. In de uitvoering lopen gemeenten tegen verschillende knelpunten aan. Zoals stikstofproblematiek, netcongestie, beperkte ruimtelijke instrumentarium en een tekort aan geld, capaciteit en ruimte. Ook zien we dat in de gemeentelijke praktijk veel knelpunten elkaar raken en dat deze alleen in samenhang opgelost kunnen worden. We zien ook dat de knelpunten op andere terreinen toenemen. Zo beheren gemeenten bijvoorbeeld 80% van de infrastructuur in Nederland en wordt dit steeds uitdagender, omdat ook hier het tekort aan geld, capaciteit en ruimte speelt.
De grote verbouwing is het accent dat het bestuur legt bij de omkeringsthema’s ‘inrichting van Nederland’ en ‘klimaat & energie’ uit de Verenigingsstrategie.
Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties:
- Het vergroten van het handelingsperspectief van gemeenten, door het schetsen van een langetermijnperspectief en het blijven benoemen van de samenhang van de knelpunten en hun oplossingen. Zo is bijvoorbeeld de grote verbouwing van Nederland niet los te zien van de stikstofproblematiek, netcongestie of het beheer van infrastructuur, de openbare ruimte en de omvangrijke klimaatopgaven.
- Het verbinden van overheden en partners, door het initiatief te nemen in het creëren van allianties rondom deze opgaven.
- Het gezamenlijk met overheden en andere partners investeren in en prioriteren van de samenhangende opgaven.
- Het agenderen van knelpunten en mogelijke oplossingen in de uitvoering richting de rijksoverheid, via overleg met het rijk en daarbij de praktijkvoorbeelden van gemeenten over het voetlicht te brengen.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3/12
- Het versterken van de uitvoeringskracht van gemeenten, door gemeenten te ondersteunen en te helpen bij de uitvoering en het delen van kennis en het bieden van dienstverlening aan de leden.
- Gezamenlijk met rijk, provincies en gemeenten de uitvoeringsagenda van de Nota Ruimte ontwikkelen. Met focus op regionale uitvoeringskracht.
Asiel en migratie Asiel en migratie is een onderwerp dat veel verschillende reacties en emoties oproept in de maatschappij. De gemeenten die bezig zijn in de uitvoering van het asiel- en migratiedossier herkennen dit maar al te goed. Elke dag leveren zij een belangrijke bijdrage aan de opvang van asielzoekers, ontheemden en Oekraïners en aan de huisvesting en integratie van statushouders en arbeidsmigranten.
Stabiel en uitvoerbaar beleid, duidelijke randvoorwaarden en ruimte voor lokaal maatwerk zijn van belang voor gemeenten om de uitvoering van deze opgave goed te doen. Daarbij is rust, duidelijkheid en continuïteit nodig vanuit de rijksoverheid.
Op de ALV van 30 september 2026 is de resolutie ‘ _Asiel en migratie - rust in de keten, ruimte voor_ _uitvoering_ ’ aangenomen. Deze resolutie voeren we uit. Eerder heeft de ALV de resolutie ‘ _Een_ _aanpak die voor gemeenten wel werkt voor opvang tot en met integratie’_ aangenomen met het [plan ‘Van wachtstand naar werkstand’. De komende periode zet de VNG zich in lijn met beide](https://vng.nl/artikelen/van-asiel-tot-integratie-zo-kan-het-wel) resoluties en het plan in voor een aanpak waarbij gemeente, het rijk en de uitvoeringsorganisaties gezamenlijk blijven werken aan stabiele en flexibele opvangketen. Een evenwichtige spreiding van opvangplekken is daarbij een belangrijke voorwaarde voor voorspelbaarheid en rust.
Tot slot moeten de verschillende onderdelen van de asielketen in samenhang worden bekeken. Opvang, asielprocedure, huisvesting, integratie en terugkeer zijn met elkaar verbonden. Stagnatie in één onderdeel werkt door in de rest van de keten en uiteindelijk ook door in gemeenten. Daarbij geldt ook dat we migratievormen in samenhang met elkaar bezien, zoals asiel en de opvang van Oekraïners, arbeidsmigratie en asiel en opvang van statushouders. Asiel en migratie is niet een omkeringsthema uit de Verenigingsstrategie. Toch is deze opgave opgenomen in de Bestuursagenda vanwege de actualiteit.
Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties:
- We staan voor een goed functionerende asielketen, waarbij stabiele en lokaal passende opvang en structurele en meerjarige zekerheid voorwaardelijk blijven voor een uitvoerbaar asiel- en migratiebeleid. Onze focus is daarbij niet alleen asiel en opvang van statushouders, maar bijvoorbeeld ook de opvang van Oekraïners en arbeidsmigranten.
- We zetten in op meedoen vanaf dag één: asielzoekers met een kansrijke aanvraag moeten zo snel mogelijk aan het werk, de taal leren en integreren. Voor asielzoekers met een kansarme aanvraag wordt ingezet op een zinnige dagbesteding, zoals tijdelijk (vrijwilligers)werk.
- We zetten in op een sluitende aanpak van overlastgevend gedrag, onder meer door de landelijke uitrol en structurele borging van de persoonsgerichte aanpak (PGA) die in Utrecht is ontwikkeld, met aandacht voor preventie, vroegsignalering en effectieve handhaving.
- We zetten in op tijdige duidelijkheid en continuïteit voor de opvang van Oekraïense ontheemden.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 4/12
- We stellen een plan op voor gemeenten hoe zij op een goede manier kleinschalige opvang kunnen organiseren als een volwaardige en financieel uitvoerbaar model.
De grote vereenvoudiging Voor gemeenten is het van groot belang dat er een vereenvoudiging plaatsvindt in de financiële relatie tussen overheid en inwoners. Nu is het stelsel van inkomensondersteuning voor inwoners zo ingewikkeld geworden dat dit zorgt voor onzekerheid, stress en wantrouwen. Om een vereenvoudiging tot stand te brengen is een inhoudelijke en stevige gelijkwaardige samenwerking tussen gemeenten, publieke dienstverleners, werkgevers en rijk nodig. Om zo de uitvoering van de ondersteuning aan inwoners met een laag inkomen, schulden of met een afstand tot de arbeidsmarkt ook in de toekomst te borgen.
Het kabinet is voornemens om het belasting- en toeslagenstelsel te vereenvoudigen en werkt aan een hervormingsagenda. Daarbij is de inzet van de VNG dat inwoners een zeker en toereikend inkomen nodig hebben voor basisvoorzieningen, waarbij niet het risico van (hoge) terugvorderingen opspeelt. Ook is de inzet dat iedereen kan meedoen, omdat iedereen nodig is op de krappe arbeidsmarkt. En tot slot is de inzet dat de vereenvoudiging niet alleen voor inwoners geldt, maar ook voor de mensen die in de uitvoering werken.
Via de rijksaanpak Slagvaardige Overheid werkt het kabinet ook aan vereenvoudiging. Het gaat dan om het schrappen van regels en het maken van doorbraken. Zo wordt door het rijk onderzocht op welke wijze het makkelijker wordt om gegevens uit te wisselen. Waar mogelijk sluiten we als VNG aan bij deze rijksaanpak.
De grote vereenvoudiging is het accent dat het bestuur legt bij de omkeringsthema’s ‘bestaanszekerheid’ en ‘kansengelijkheid’ uit de Verenigingsstrategie.
Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties:
- Het combineren van fundamentele vereenvoudiging met investeren in werk(zekerheid). Zodat gewerkt kan worden aan een inclusieve, toegankelijke en gezonde arbeidsmarkt.
- Het agenderen van knelpunten in de uitvoering bij het stelsel van inkomensondersteuning en voorstellen doen hoe dit eenvoudiger kan bij het rijk en publieke dienstverleners.
- Meedenken met het rijk bij de hervormingsagenda van het belasting- en toeslagenstelsel en daarbij zorgen dat de inzet van gemeenten landt in deze agenda.
- Meedoen met de doorbraken die het rijk pleegt in het kader van Slagvaardige Overheid op terreinen en onderwerpen die relevant zijn voor gemeenten.
Weerbaarheid De wereld wordt instabieler en onvoorspelbaarder. Geopolitieke spanningen, militair-hybride dreigingen, cyberaanvallen, klimaatgerelateerde rampen en pandemieën vergroten de kans op langdurige verstoringen en uitval van kritieke voorzieningen. Dergelijke gebeurtenissen kunnen leiden tot maatschappelijke ontwrichting en raken inwoners, bedrijven en overheden direct.
Nederland moet daarom weerbaar en veerkrachtig zijn. Weerbaarheid is het vermogen van inwoners, gemeenschappen en overheden om zich voor te bereiden op, om te gaan met en te herstellen van deze verstoringen. Dat vraagt om een gezamenlijke inzet van rijk, gemeenten, maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en inwoners.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 5/12
Gemeenten staan hierbij in de frontlinie. Zij moeten hun kritieke processen kunnen voortzetten, maatschappelijke onrust kunnen beheersen en inwoners kunnen ondersteunen, ook tijdens langdurige crises. Een weerbare samenleving vraagt om sterke sociale cohesie, civiele paraatheid en een robuuste lokale uitvoeringskracht. Nationale weerbaarheid kan daarom niet los worden gezien van de kracht van gemeenten. Dat is waarom de VNG op dit onderwerp de stap naar voren zet en gemeenten ondersteunt op het thema weerbaarheid.
Deze opgave past bij de omkeringsthema ‘weerbaarheid’ uit de Verenigingsstrategie.
Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties:
- Structurele en toereikende middelen voor gemeenten om hun rol binnen de weerbaarheidsopgave te kunnen vervullen. De opgave is breed en betreft weerbaarheid op de volgende vlakken: sociaal, digitaal, fysiek, openbare orde, crisisbeheersing en eigen continuïteit van de gemeentelijke organisatie en dienstverlening. Duidelijke bestuurlijke verantwoordelijkheden en afspraken tussen rijk, medeoverheden en gemeenten. Met behoud van gemeentelijke taken en bevoegdheden en respect voor de positie van het lokaal bestuur bij nieuwe wet- en regelgeving op het gebied van weerbaarheid en defensiegereedheid.
- Versterking van maatschappelijke weerbaarheid, sociale cohesie en civiele paraatheid.
- Voorbereiding op langdurige crises en uitval van kritieke voorzieningen, inclusief robuuste crisis- en noodcommunicatie.
- Volwaardige betrokkenheid van gemeenten bij de bescherming van vitale infrastructuur, defensie-investeringen en civiel-militaire samenwerking.
- Verbetering van de informatiepositie van gemeenten ten aanzien van dreigingen, vitale processen en kritieke entiteiten.
Jeugd Ruim tien jaar na de decentralisatie moet het jeugdstelsel dringend worden verbeterd. Het huidige stelsel is niet langer houdbaar. Zo wachten jongeren met de meest complexe hulpvragen het langst. Ervaren professionals een hoge werkdruk, kampen gemeenten met tekorten en de maatschappelijke verwachtingen van jeugdhulp sluiten onvoldoende aan op wat haalbaar is.
Daarom zetten we als VNG opnieuw in op een stevige sociale basis en een contextgerichte aanpak. We verleggen de aandacht van individuele jeugdhulp naar inclusief en kansrijk opgroeien. Om de groei van de jeugdhulp te keren, moeten we ook het specialistische aanbod beperken. Tegelijk moet de kwaliteit van aanvullende jeugdhulp omhoog. Nu is er nog onvoldoende zicht op de effectiviteit, omvang, intensiteit en kosten van de hulp.
Jeugd is niet een accent dat past bij een omkeringsthema uit de Verenigingsstrategie. Toch is deze opgave opgenomen in de Bestuursagenda vanwege de actualiteit.
Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties:
- Zorgen dat het rijk gemeenten volledig compenseert voor de kosten die zij maken bij de uitvoering van rijksbeleid, conform artikel 108, lid 3 Gemeentewet. Onze eerste inzet is dat het kabinet de uitkomsten van de commissie-Van Ark verwerkt in de begroting voor 2028 en de jaren daarna.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 6/12
- We blijven gemeenten ondersteunen bij de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd. We plegen extra inzet op het versterken van de sturing op de jeugdhulp, om kwaliteitsverbetering en beheersbaarheid te realiseren.
Regionalisering In de staatsinrichting van Nederland bestaat ‘de regio’ niet, maar in de praktijk is er afgelopen decennia een rijk landschap aan regio’s ontstaan. Gemeenten werken in verschillende verbanden samen met elkaar, met andere medeoverheden en het rijk. Soms doen gemeenten dit vrijwillig uit eigen initiatief. En soms doen gemeenten dit omdat het rijk taken verplicht heeft opgelegd die regionaal uitgevoerd moeten worden. Sommige opgaves spelen zich gewoonweg af op de regionale schaal en dan ligt regionale samenwerking voor de hand. Maar er is ook een financiële prikkel tot regionalisering via verschillende nationale programma’s en budgetten die regionalisering aanjagen, zoals bijvoorbeeld de regio deals.
Het landschap van regio’s is geen bewuste keuze geweest en eerder het resultaat van talloze beleidskeuzes door het rijk en individuele gemeenten zelf. In een tijd waarin arbeidsmarktkrapte heerst en uitvoeringskracht van gemeenten onder druk staat, kan regionale samenwerking het antwoord zijn op de krapte maar ook een oorzaak van druk. Komende jaren stellen we als VNG het gemeentelijk perspectief centraal bij regionalisering: welke afwegingen helpen het collectief van gemeenten verder? Dit raakt niet alleen aan de inrichting van het openbaar bestuur. Het raakt ook aan inhoudelijke opgaven in het fysiek en sociaal domein die steeds vaker op regionale schaal opgepakt worden.
Deze opgave past bij het ontwikkelthema’s ‘regionale samenwerking’, ‘een sterke bestuurslaag van gemeenten’ en ‘knooppunt van netwerken’ uit de Verenigingsstrategie.
Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende actie:
- Een verdere uitwerking van de verenigingsstrategie waarin de ambitie is gesteld dat de VNG zich ontwikkelt tot een vereniging van gemeenten die samenwerken in regio’s.
- Initiëren van samenwerking tussen economic boards en zo de regionale economie te ondersteunen.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 7/12
2. Ondersteuning van de uitvoering en de voordelen van het collectief
Veel maatschappelijke en organisatorische vraagstukken zijn voor alle gemeenten gelijk en de VNG ondersteunt gemeenten hierbij. Als gemeenten slim samenwerken op deze collectieve opgaven, houden zij tijd en geld over voor zaken die lokaal belangrijk zijn. En gemeenten gaan niet allemaal afzonderlijk aan de slag, maar zij vormen 1 sterke bestuurslaag.
De VNG levert concrete ondersteuning, waarbij gemeenten geholpen worden in de concrete uitvoering. Een voorbeeld hiervan is het ondersteuningsteam asiel, waarbij snelle en praktische ondersteuning bij opvanglocaties werd geboden. We onderzoeken binnen de VNG op welke onderwerpen en dossiers een soortgelijke aanpak mogelijk is.
De VNG helpt gemeenten om dingen samen te doen of om samen zaken te beheren. Daarom is de VNG in 2017 gestart met de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU). Via de GGU en het bijbehorende fonds GGU spreken we standaarden af, kopen we samen in en werken we samen aan nieuwe diensten, producten. Dan gaat het bijvoorbeeld over de Informatiebeveiligingsdienst, de gezamenlijke inkoop van ICT en telefonie, het Ketenbureau iSociaal Domein en het GGI-netwerk, een beveiligd landelijk datanetwerk voor gemeenten. Daarnaast heeft de alv in 2025 uitgesproken dat gemeenten een deel van hun digitalisering willen collectiviseren, met als eerste stap de digitalisering voor het domein dienstverlening.
In een tijd dat financiën en capaciteit van gemeenten onder druk staan, bekijken we hoe we het verdienvermogen van gemeenten kunnen vergroten. Daarom starten we komende bestuursperiode een onderzoek naar hoe de GGU uitgebreid kan worden, maken we werk van collectivisering en communiceren we dit breed richting onze leden. Daarbij betrekken we de al ingezette ontwikkelingen op het gebied van digitalisering via de realisatiekoers Common Ground en de daarnaast vastgestelde prioriteiten op het gebied van AI, Cloudtechnologie en Digitale Veiligheid.
Kennis delen, samen leren en ontwikkelen De VNG Academie ondersteunt gemeenten en gemeentebestuurders bij het versterken van hun bestuurs- en uitvoeringskracht. Dit doet de Academie door kennis toegankelijk te maken, het leren van en met elkaar te stimuleren en het leiderschap en weerbaarheid van gemeentebestuurders te ondersteunen via scholingstrajecten. Met het project VNG-brede Kennisfunctie versterken we de manier waarop de VNG kennis, data en inzichten uit onderzoek, monitoring, beleid en gemeentelijke praktijk verzamelt, ontwikkelt, deelt en benut. Door dit beter met elkaar te verbinden, ondersteunen we gemeenten bij het maken van onderbouwde keuzes en het aanpakken van maatschappelijke opgaven. Zo versterken we het lerend vermogen van gemeenten én van de VNG zelf.
Deze opgave past bij de ontwikkelthema’s ‘leren van elkaar’, ‘een sterke bestuurslaag van gemeenten’ en ‘versterken van mandaat en slagvaardigheid van de VNG’ uit de Verenigingsstrategie.
Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties:
- Een onderzoek naar de kosten-baten van het uitbreiden van de GGU. We maken daarbij inzichtelijk hoeveel geld nieuwe collectivisering gemeenten kan opleveren en welke autonomie ze daarbij inleveren. Het collectief regelen van zaken levert namelijk geld op,
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 8/12
maar zorgt er ook voor dat er minder maatwerk mogelijk is. Deze informatie verspreiden we breed onder onze leden.
- Gemeenten ondersteunen bij het formuleren van collectiviseringsvoorstellen op basis van de Digitale Agenda Gemeenten. Waar mogelijk doen we dit in nauwe samenwerking met de medeoverheden onder de vlag van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS).
- Het formuleren van een ondersteuningsaanbod in de concrete uitvoering voor gemeenten.
- Het doorontwikkelen van leergangen voor gemeentebestuurders.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 9/12
3. Versterking van de lokale democratie
De democratische rechtstaat is het kloppend hart van onze samenleving. De rechtsstaat vraagt om mensen die voor hem opstaan, instituties die hun verantwoordelijkheid nemen en een overheid die betrouwbaar en rechtvaardig handelt. Maar de mensen en de instituties staan constant onder druk. Door bedreigingen van buiten en uitholling vanbinnen. Desinformatie, polarisatie, agressie en intimidatie tegen bestuurders, volksvertegenwoordigers, ambtenaren en inwoners ondermijnen het functioneren van de rechtsstaat.
Hier is een taak voor gemeenten en de VNG weggelegd, omdat lokale overheden het dichtst bij mensen staan. Hier is de overheid geen abstract begrip, maar dagelijkse werkelijkheid: aan de balie, op straat, in de wijk, bij een verzoek om hulp of bij een besluit dat direct ingrijpt in iemands leven. Juist in die ontmoetingen ervaren mensen of de overheid luistert, rechtvaardig handelt en haar afspraken nakomt. Hier wordt vertrouwen gewonnen, of juist verloren.
De taak is tweeledig: aan de ene kant vragen de instituties en structuren van de democratie om bescherming en versterking en aan de andere kant moeten de mensen die zich inzetten voor de democratische rechtstaat dat kunnen blijven doen. Zij moeten niet afhaken vanwege intimidatie maar ook niet omdat het werken voor democratie onaantrekkelijk wordt.
In de Verenigingsstrategie is ‘versterking van de lokale democratie’ nog niet opgenomen als omkeringsthema. Vooruitlopend op de herijking van de Verenigingsstrategie nemen we dit punt al op in de Bestuursagenda en in in de Verenigingsstrategie.
Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties:
- Het opstellen van een meerjarenagenda Lokaal bestuur en lokale democratie, met daarin onze prioritaire thema’s en onze strategie om de lokale democratie blijvend te beschermen en te versterken.
- Samen met het rijk organiseren we een congres over de versterking van de lokale democratie. Dit congres vindt plaats in Europees verband in het kader van het Nederlands voorzitterschap van het Comité van Ministeries van de Raad van Europa.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 10/12
Voorwaarden voor een goede samenwerking en de stap naar voren
Taken en middelen in balans Als VNG zetten we de stap naar voren en dat doen we met een uitgestoken hand naar medeoverheden en maatschappelijke partners. Voor een goede samenwerking met onze medeoverheden zijn duidelijke afspraken over ambities, taken en middelen nodig. Deze afspraken maken we met het rijk en zijn van belang voor deze samenwerking. De afgelopen jaren is samenwerking en de naleving van afspraken door het rijk niet vanzelfsprekend geweest. De intentie van het rijk is om deze samenwerking te herstellen en daar werken we als VNG graag aan mee. Zo is er in het overhedenoverleg van 26 oktober 2026 een samenwerkingsagenda tussen rijk, provincies, waterschappen en gemeenten afgesloten. In de samenwerkingsagenda is de ambitie opgenomen om een gezamenlijke investeringsagenda op te stellen. Van belang voor de VNG is een investeringsagenda waar ook voldoende investeringsvermogen voor is.
Voor een goede samenwerking is het van belang dat het rijk toekomstbestendig gaat begroten. Daarbij is de vorm van de bekostiging van gemeenten belangrijk: bij structurele taken horen structurele middelen en bij langjarige investeringen horen langjarige budgetten. Ook moeten taken en middelen voor gemeenten in balans zijn. Als gemeenten bepaalde taken moeten uitvoeren, dan horen gemeenten daar voldoende middelen voor te krijgen. Wanneer gemeenten geen voldoende middelen krijgen, moeten gemeenten de beleidsvrijheid hebben om keuzes te maken in wat zij wel en wat zij niet doen.
Binnen de Europese dimensie Gemeentelijke ambities en agenda’s zijn steeds vaker afhankelijker van de ontwikkelingen in Europese en internationale context. Zo komt 70% van de wetgeving uit Europa en daarmee zijn Europees beleid en wetgeving vaak het startpunt van wet- en regelgeving op lokaal niveau. Gemeenten gebruiken Europese fondsen en deelname aan Europese netwerken voor de realisatie van beleidsprioriteiten. Daarom intensiveert de VNG de komende tijd de belangenbehartiging van gemeenten op Europees niveau. Daarbij is samenwerking met het rijk op inhoudelijke inbreng en gebruik van elkaars netwerken in Brussel van belang.
Hoe we met elkaar samenwerken als medeoverheden Het is van belang dat gemeenten vroegtijdig worden betrokken bij het maken van beleid en het toetsen van de uitvoerbaarheid. Dit is niet alleen een belang van alle gemeenten, maar ook van het rijk. Het rijk wil als wetgever ook wetgeving die in de praktijk uitvoerbaar is. Daarbij blijft voor ons de Gemeentewet, de Financiële-verhoudingswet, de Code Interbestuurlijke Verhoudingen (inclusief Uitvoeringstoets Decentrale Overheid) en het rapport Polman uitgangspunten.
Hoe we binnen de VNG omgaan met nieuwe taken De VNG is een ledenorganisatie die grotendeels wordt gefinancierd door de leden, via de contributie van de leden en de stortingen die onze leden doen in het fonds van de GGU. Dat betekent dat ook voor de vereniging taken en middelen in balans moeten zijn. Wanneer de VNG nieuwe taken op zich neemt dient een gesprek plaats te vinden tussen bestuur en directie hoe dit in te passen is binnen de huidige organisatie en de beschikbare financiële middelen.
Onze inzet als VNG-bestuur tijdens de komende periode is gericht op de volgende acties:
- Het maken van duidelijke financiële afspraken met het rijk.
- Het in balans brengen van taken en middelen van gemeenten.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 11/12
- Toekomstbestendig begroten door gemeenten en rijk, te beginnen met een gezamenlijke investeringsagenda.
- Het behartigen van de belangen van gemeenten in Europa.
- Naleving van de afspraken volgens het rapport-Polman.
- Vroegtijdige betrokkenheid van de VNG en gemeenten door het rijk bij het maken van beleid en het toetsen van de uitvoerbaarheid.
- Bij nieuwe taken voor het VNG bureau een intern gesprek tussen bestuur en directie hoe dit in te passen binnen de huidige organisatie en beschikbare financiële middelen.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 12/12
Voorstel aan de Najaars ALV
Datum ALV : 11 december 2026
Agendapunt : 7. VNG Jaarplan inclusief GGU-begroting
Kenmerk :
VNG Jaarplan 2027, GGU Begroting 2027
De algemene ledenvergadering neemt kennis van:
1. Het Jaarplan 2027 inclusief de bijbehorende GGU begroting.
Het Jaarplan 2027 geeft uitvoering aan de door de ALV vastgestelde Kadernota 2027. Het Jaarplan beschrijft per thema de belangrijkste opgaven en de voorgenomen inzet voor 2027. Daarbij wordt inzicht gegeven in de samenhang tussen de inhoudelijke inzet vanuit de contributie, de projecten en programma’s binnen het portfolio van Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) en de inzet vanuit subsidiemiddelen. Per thema is een overzicht opgenomen van de betreffende projecten en programma’s, met verwijzingen naar aanvullende informatie op de VNG website. Over de uitvoering en bereikte resultaten wordt verantwoording afgelegd in het jaarverslag van de VNG.
De GGU begroting 2027 maakt inzichtelijk hoe de beschikbare middelen over de verschillende thema’s worden ingezet, binnen de financiële kaders van de vastgestelde Kadernota 2027.
Bijlage(n)
VNG Jaarplan 2027.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag
[070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl](mailto:info@vng.nl)
1/1