Woerden, 29 juni 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
Beantwoording schriftelijke vragen Van college van burgemeester en wethouders Vergadering van 23 juni 2026 Kenmerk Z/26/102159 / D/26/231132 Portefeuillehouder Jacques Rozendaal Portefeuille Onderwijs (incl. Huisvesting, leerplicht, leerlingenvervoer en passend onderwijs) Opsteller Spikman, Bas Onderwerp Beantwoording Schriftelijke vragen art. 73 RvO van Progressief Woerden inzake Gevolgen uitspraak Hoge Raad inzake leerplichtvrijstelling Beantwoording van de vragen De fractie van Progressief Woerden heeft kennisgenomen van recente berichtgeving en de uitspraak van de Hoge Raad van 21 april 2026 over leerplichtvrijstelling op basis van levensbeschouwelijke bezwaren. Uit deze uitspraak volgt dat vrijstelling alleen nog in uitzonderlijke gevallen mogelijk is en dat het recht van het kind op onderwijs zwaarder weegt. Daarnaast wordt benadrukt dat van gemeenten een actieve rol in de handhaving wordt verwacht. Deze ontwikkeling kan directe gevolgen hebben voor de uitvoering van de Leerplichtwet in de gemeente Woerden. https://www.hogeraad.nl/actueel/nieuwsoverzicht/2026/april/hoge-raad-leerplichtvrijstelling-openbaar-onderwijs-alleen/ Progressief Woerden hecht zwaar aan kinderrechten en het recht op onderwijs in het bijzonder en maakt zich zorgen of ieder kind in Woerden toegang heeft tot goed onderwijs. Daarom hebben wij de volgende vragen: 1. Is het college het met Progressief Woerden eens dat het recht op onderwijs voor kinderen zwaar weegt? o Het college onderkent dat het recht op onderwijs zwaar weegt. De leerplicht is erop gericht dit recht te waarborgen en kinderen de mogelijkheid te bieden zich binnen een schoolgemeenschap te ontwikkelen en te vormen. 2. Deelt het college de zorg van Progressief Woerden voor het borgen van dit recht op onderwijs in het geval van leerplichtvrijstelling? o Het college deelt deze zorg. Dit komt tot uitdrukking in de strikte toetsing van aanvragen voor vrijstelling aan de wettelijke vereisten en in de aangescherpte eisen aan de inhoud en onderbouwing van verklaringen. 3. Is het college bekend met de uitspraak van de Hoge Raad van 21 april 2026 inzake leerplichtvrijstelling? o Het college is bekend met deze uitspraak en betrekt deze in de uitvoering van de Leerplichtwet. Uit deze uitspraak volgt onder meer dat een beroep op vrijstelling op grond van artikel 5, onder b, van de Leerplichtwet in beginsel niet slaagt indien binnen een redelijke afstand een school voor openbaar onderwijs beschikbaar is, tenzij door ouders concreet en deugdelijk wordt gemotiveerd waarom ook dat onderwijs niet kan worden aanvaard. 4. Kan het college aangeven hoeveel kinderen in Woerden gebruik maken van de leerplichtvrijstelling op basis van levensbeschouwelijke bezwaren? o In totaal hebben 9 individuele leerlingen een vrijstelling van de inschrijvingsplicht op grond van artikel 5, onder b, van de Leerplichtwet. De Leerplichtwet voorziet niet in een verplichting voor ouders om
verantwoording af te leggen over de feitelijke invulling van onderwijs in deze situaties. Om die reden beschikt de gemeente niet over gegevens waaruit blijkt of en op welke wijze thuisonderwijs wordt verzorgd. 5. Kan het college aangeven wat deze uitspraak betekent voor het huidige beleid en de uitvoering van de Leerplichtwet in de gemeente Woerden o Het juridisch kader van de Leerplichtwet is ongewijzigd. De uitspraak van de Hoge Raad leidt echter tot een aangescherpte toepassing in de uitvoeringspraktijk. Dit houdt in dat: ▪ De aanwezigheid van openbaar onderwijs binnen een redelijke afstand in beginsel een belemmering vormt voor het verlenen van vrijstelling; ▪ Van ouders een zwaardere en concretere motivering wordt verlangd, met name ten aanzien van openbaar onderwijs; ▪ Verklaringen inhoudelijk toetsbaar en gespecificeerd per school dienen te zijn. 6. Op welke wijze worden nieuwe aanvragen voor leerplichtvrijstelling momenteel behandeld naar aanleiding van deze uitspraak? o Nieuwe aanvragen worden beoordeeld in overeenstemming met de Leerplichtwet en de daaruit voortvloeiende jurisprudentie. Dit betekent dat: ▪ Jaarlijks vóór 1 juli een beroep op vrijstelling moet worden gedaan; ▪ Een actuele en inhoudelijk onderbouwde verklaring moet worden overgelegd; ▪ De verklaring per school concrete en verifieerbare bezwaren tegen de richting van het onderwijs bevat; ▪ Expliciet wordt ingegaan op de vraag waarom ook openbaar onderwijs niet kan worden aanvaard; ▪ De leerplichtambtenaar beoordeelt of aan alle wettelijke en jurisprudentiële vereisten is voldaan 7. Hoe gaat de gemeente om met bestaande vrijstellingen die mogelijk niet meer binnen het nieuwe juridische kader passen? o Voor kinderen die op het moment van de uitspraak van de Hoge Raad al beschikten over een vrijstelling op grond van artikel 5 onder b is een zorgvuldige overgang noodzakelijk. In veel gevallen gaat het om kinderen die gedurende meerdere jaren niet zijn ingeschreven bij een school. Voor deze kinderen kan de stap naar onderwijs groot zijn. Tegelijkertijd brengt de uitspraak met zich mee dat opnieuw moet worden gekeken naar de mogelijkheden om deelname aan onderwijs te realiseren. De gemeente zal deze groep in kaart brengen en gezamenlijk met het onderwijs met ouders van kinderen die een vrijstelling hebben in overleg treden om te bezien op welke wijze in de individuele situatie uitvoering kan worden gegeven aan de uitspraak. 8. Heeft de gemeente zicht op de invulling van het thuisonderwijs in de situaties van leerplichtvrijstelling? Zo niet, hoe denkt de gemeente hier dan zicht op te krijgen? o De gemeente heeft geen wettelijke grondslag om toezicht te houden op de inhoud of kwaliteit van onderwijs in situaties waarin op rechtmatige wijze een beroep op vrijstelling is gedaan. Het gemeentelijk toezicht beperkt zich tot de rechtmatigheid van de vrijstelling zelf. De uitvoeringspraktijk richt zich daarom op een zorgvuldige en strikte toetsing van de voorwaarden voor vrijstelling, en niet op de inhoudelijke invulling van het (eventuele) thuisonderwijs. Bijlagen