Groningen, 18 november 2026
Bron laatst gecontroleerd op 19 november 2026.
RAPPORT
Rekenkamer evaluatieonderzoek opdrachtenmodel publiek elektrisch laden
Rekenkamer gemeente Groningen
Eindrapport– 1 oktober 2026
2
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Introductie................................................................................................ 3
Inleiding en Onderzoeksopzet.......................................................................................... 3
Hoofdstuk 2...................................................................................................................... 8
Het speelveld................................................................................................................... 8
2.1 De publieke doelen en waarden...................................................................... 8
2.2 De actuele stand van zaken met betrekking tot de doelen.............................. 9
2.3 Relevante externe ontwikkelingen................................................................ 10
2.4 De afhankelijkheden van externe partijen.................................................... 11
2.5 Normenkader hoofdstuk 1: Het speelveld..................................................... 11
Hoofdstuk 3.................................................................................................................... 14
Risico’s en Kansen.......................................................................................................... 14
3.1 Risico’s......................................................................................................... 14
3.2 Kansen.......................................................................................................... 15
3.3 Risicobelegging............................................................................................. 16
3.4 Normenkader hoofdstuk 2: risico’s en kansen.............................................. 17
Hoofdstuk 4.................................................................................................................... 19
Sturing gemeenteraad.................................................................................................... 19
3.1 Kaders en sturing door de gemeenteraad..................................................... 19
3.2 Informatievoorziening naar de raad............................................................. 19
3.3 Controle door de raad................................................................................... 20
3.4 Normenkader hoofdstuk 3: Sturing gemeenteraad....................................... 20
Bijlage 1. Interviewleidraden....................................................................................... 22
Interviewleidraad ambtelijk:.......................................................................................... 22
Interviewleidraad raad:................................................................................................. 23
Bijlage 2. Risico-overzicht............................................................................................ 24
3
HOOFDSTUK 1 INTRODUCTIE
Inleiding
De gemeente Groningen organiseert het publieke elektrisch laden binnen een opdrachtenmodel.
Dit opdrachtenmodel is gestart met een aangenomen motie van de gemeenteraad in 2020.
Daarvoor werd gewerkt met een concessiemodel waarbij de gemeente een concessie uitgaf samen
met andere overheden, waarbinnen kort gezegd de concessiehouder Allego naar eigen inzicht en
voor eigen rekening laadpalen plaatste en exploiteerde. Na het aannemen van de motie is door de
gemeente uitgezocht hoe het beste de motie uitgevoerd kon worden. Daartoe is een extern
onderzoek uitgevoerd waarin modellen zijn vergeleken, is een businesscase opgesteld waarop een
second opinion is gevraagd, waarna aan de raad is gevraagd om met de voorgestelde opzet van
het opdrachtenmodel in te stemmen. In dit opdrachtenmodel bepaalt de gemeente waar laadpalen
komen, een gecontracteerde partij te weten de firma Heijmans plaatst de laadpalen, onderhoudt ze
en zorgt voor een systeem voor afrekening e.d.. Tot 2026 plaatste de gemeente de laadpalen
indien een bewoner of bezoeker hierom vroeg, tegenwoordig gaat de gemeente dit meer doen op
basis van data. In een schema ziet de historie er als volgt uit:
Figuur 1: Tijdlijn opstart opdrachtenmodel publiek elektrisch laden
Momenteel wordt gewerkt volgens dit opdrachtenmodel. In deze constructie draagt de gemeente
zelf de verantwoordelijkheid voor de inrichting en de exploitatie van de publieke laadinfrastructuur
en wordt daar zelf ook eigenaar van. Dit model functioneert in een dynamisch en snel veranderend
speelveld, waarin ontwikkelingen zoals netcongestie binnen het verzorgingsgebied van
netbeheerder Enexis, fluctuaties in markt- en kostenontwikkelingen en wijzigingen in landelijke
regelgeving direct invloed hebben op de uitvoerbaarheid en sturingsruimte van de gemeente..
Nieuwe ontwikkelingen dienen zich aan zoals de netcongestie, tegelgootladen, snelladen en
logistiek laden, waarover de gemeente de raad al over het voorgenomen beleid heeft
geïnformeerd.
Tegen deze achtergrond heeft de rekenkamer van de gemeente Groningen aan Berenschot
gevraagd te onderzoeken in hoeverre externe ontwikkelingen het huidige opdrachtenmodel
beïnvloeden, welke risico’s hieruit voortvloeien voor de gemeente als eigenaar en exploitant van de
publieke laadinfrastructuur, in hoeverre deze invloeden en risico’s binnen de organisatie worden
onderkend, gevolgd en beheerst en hoe de raad hierop stuurt. De gemeenteraad heeft formeel een
kaderstellende rol bij het beleid rondom publiek elektrisch laden en besluit over investeringen en
beleidsmatige randvoorwaarden. Daarnaast stelt de raad relevante beleidsdocumenten en
4
uitvoeringsprogramma’s vast, zoals het Uitvoeringsprogramma Deelmobiliteit, Hubs en
Doorwaadbare Stad.
Onderzoeksopzet: Dit onderzoek is een integrale analyse van drie hoofdvragen
In de oorspronkelijke uitvraag zijn tien deelvragen geformuleerd, zoals zijn opgenomen in
kaderblok 1 op de volgende pagina. Om meer focus en samenhang aan te brengen, zijn deze
geclusterd tot drie hoofdvragen:
- Hoofdvraag 1: Wat is het huidige speelveld van de organisatie van het publieke elektrisch
laden?
- Hoofdvraag 2: Welke belangrijke risico’s en kansen zijn er binnen dit speelveld, hoe
ontwikkelen deze zich mogelijk naar de toekomst en hoe worden deze onderkend, gevolgd en
beheerst?
- Hoofdvraag 3: Hoe stuurt de raad en hoe zou de raad moeten sturen?
Elke hoofdvraag met de bijbehorende deelvragen wordt in dit rapport in twee stappen behandeld.
Eerst volgt een feitelijke beantwoording van de vragen, gebaseerd op:
a) Analyse van gemeentelijke documenten (zoals beleidsstukken, raadsvoorstellen en contracten)
b) Interviews met ambtelijk betrokkenen binnen de organisatie en met raadsleden
c) De professionele duiding van experts op basis van ervaring met vergelijkbare vraagstukken.
Deze stap geeft inzicht in de huidige situatie en de beschikbare informatie.
Vervolgens wordt per vraag een beoordeling gegeven. Hierbij wordt, uitgaande van een met de
rekenkamer afgestemd normenkader, in het licht van de onderzoeksopdracht en relevante
governance principes, gewogen in hoeverre de huidige inrichting, sturing en beheersing passend en
toekomstbestendig zijn.
Het onderzoek richt zich primair op de huidige situatie, met expliciete aandacht voor toekomstige
ontwikkelingen. Daarmee biedt het handvatten voor het versterken van de governance door de
gemeente en de gemeenteraad, in het bijzonder op het gebied van risico’s, risicobeheersing en de
toekomstbestendigheid van het publiek laadbeleid.
5
Kaderblok 1. Deelvragen van het onderzoek
Hoofdstuk 1:
1. Welke publieke doelen zijn (expliciet of impliciet) geformuleerd voor elektrisch laden
(bijvoorbeeld bereikbaarheid, dekking, wachttijd, betaalbaarheid, betrouwbaarheid,
inpassing in de openbare ruimte)?
2. Wat is op basis van beschikbare informatie de stand van zaken ten aanzien van deze doelen
(bijvoorbeeld spreiding van laadpalen, doorlooptijd van aanvragen, benuttingsgraad,
storingen, prijsniveau)?
3. Welke externe ontwikkelingen zijn van invloed op de organisatie van publiek elektrisch
laden? (bijvoorbeeld netcongestie, landelijke wet- en regelgeving, marktontwikkelingen,
groei van het elektrisch wagenpark, kostenontwikkelingen)?
4. Welke afhankelijkheden bestaan tussen de gemeente en externe partijen, zoals
netbeheerder en marktpartijen?
Hoofdstuk 2:
5. Welke financiële, operationele en bestuurlijke risico’s hangen samen met het eigenaarschap
en de exploitatie van laadinfrastructuur?
6. In hoeverre worden deze risico’s beïnvloed of vergroot door externe ontwikkelingen?
7. Hoe beïnvloeden deze ontwikkelingen de sturingsruimte van de gemeente bij plaatsing,
prijsstelling en exploitatie?
8. Op welke wijze worden de belangrijkste externe invloeden en risico’s binnen de huidige
organisatie in beeld gebracht, beheerst en gevolgd?
Hoofdstuk 3:
9. Op welke momenten en via welke informatievoorziening wordt de gemeenteraad hierover
geïnformeerd?
10. Welke sturingsmogelijkheden heeft de gemeenteraad, en in hoeverre zijn die mogelijkheden
benut?
De aanpak van het onderzoek bestond uit vier fasen
De hoofdvragen zijn als parallelle onderzoekslijnen benaderd. Hierdoor ontstaat een integrale
analyse van externe ontwikkelingen, bijbehorende risico’s en sturingsvraagstukken.
Het onderzoek is gefaseerd uitgevoerd. In de eerste fase lag de nadruk op verkenning en
afbakening. Deze fase bestond uit een startgesprek met de rekenkamer en de ambtelijke
organisatie, gevolgd door een documentstudie van circa 60 stukken. Parallel hieraan zijn
expertmeetings georganiseerd op onder andere het juridisch kader, innovatieve laadoplossingen en
recente ontwikkelingen binnen de energietransitie. Dit heeft geleid tot een beoordelings- en
normenkader dat richting gaf aan het verdere onderzoek en dat is aangescherpt met de
rekenkamer.
In de tweede fase is verdieping en verdere duiding aangebracht via gesprekken met de ambtelijke
organisatie en de gemeenteraad. Voor beide groepen is een sessie georganiseerd met vier
deelnemers (circa 1,5 uur). De gesprekken zijn gevoerd aan de hand van een gespreksleidraad (zie
bijlage 1). Onderwerpen waren onder meer: doelen en stand van het laadbeleid, financiële en
juridische inrichting en externe ontwikkelingen. De gesprekken zijn systematisch gestructureerd op
basis van het beoordelingskader, wat zorgde voor consistente informatieverzameling. De
gesprekken zijn vastgelegd in verslagen en geaccordeerd/gecontroleerd door de personen met wie
6
het gesprek is gevoerd conform het onderzoeksprotocol van de rekenkamer. Ontwikkelingen na
deze gesprekken op 3 juni 2026 zijn niet meegenomen.
De derde fase bestond uit analyse van het verzamelde materiaal. Hierbij is gekeken naar externe
ontwikkelingen, risico’s, afhankelijkheden (waaronder die van stakeholders) en de onderlinge
samenhang. Ook is beoordeeld in hoeverre deze risico’s door de gemeente en de raad worden
onderkend, gevolgd en beheerst. Daarnaast is geanalyseerd hoe de raad wordt geïnformeerd en in
hoeverre deze in staat is om sturing te geven en controle uit te voeren op het beleid. Daarbij
baseren wij ons op de documenten verkregen voorafgaand aan de gesprekken ambtelijk en met de
raad. Het onderzoek vond plaats van 1 mei tot 6 juli.
Hierna zijn in de laatste en vierde fase zijn de bevindingen uitgewerkt en getoetst. Dit proces
bestond uit de volgende stappen:
a. opstellen van een conceptrapport, mede getoetst met inhoudelijke experts
b. ambtelijk hoor en wederhoor op feiten en bevindingen
c. feedback vanuit de gesproken raadsleden op relevante passages
d. eventuele bijstelling van het rapport
Het normenkader biedt een basis voor de conceptaanbevelingen
Kaderblok 2 bevat een normenkader dat is opgesteld ter ondersteuning van dit evaluatieonderzoek
naar publiek elektrisch laden. Het doel is het bieden van een normatieve basis voor de beoordeling
van het opdrachtenmodel, de bijbehorende governance en de aspecten die uit de vragen naar
voren komen. Het betreft nadrukkelijk geen audit, financiële- of accountantscontrole. De focus ligt
op een kwalitatieve beoordeling van de huidige situatie, met aandacht voor samenhang,
onderbouwing en sturing.
Het normenkader beschrijft wat verwacht mag worden van de inrichting en werking van beleid en
uitvoering binnen de gemeente voor de aspecten die uit de deelvragen naar voren komen. Per
onderdeel worden criteria gehanteerd die aangeven wat ‘goed functionerend’ beleid en uitvoering
inhouden. De oordelen per criterium uit dit normenkader leiden tot aanbevelingen van de
rekenkamer aan het bestuur. Deze zijn gericht op het versterken van: sturing, risicobeheersing en
de toekomstbestendigheid van het publieke laadbeleid.
7
Kaderblok 1. Normenkader organisatiemodel publiek elektrisch laden
Hoofstuk 1: Het speelveld
1. De publieke doelen voor elektrisch laden zijn helder geformuleerd (en waar mogelijk
kwantitatief) en zijn gerelateerd aan publieke waarden.
2. De gemeente heeft inzicht in de actuele stand van zaken ten aanzien van deze doelen.
3. De gemeente heeft inzicht in de relevante externe ontwikkelingen die van invloed zijn op de
organisatie van het elektrisch laden.
4. De afhankelijkheden van externe partijen zijn bekend.
Hoofdstuk 2: Risico’s en kansen
1. De belangrijkste risico’s en kansen zijn in beeld (actueel en volledig) en er is inzicht in de
kans van optreden en de impact.
2. De gemeente heeft inzicht in hoe externe ontwikkelingen deze risico’s en kansen
beïnvloeden of versterken en hoe dit de sturingsruimte beïnvloed.
3. De belangrijkste risico’s worden beheerst, gemonitord en belegd binnen de organisatie.
Hoofdstuk 3: Sturing door de raad
1. De gemeenteraad heeft kaders gesteld voor het beleid rondom publiek elektrisch laden.
2. De gemeenteraad wordt volledig, tijdig en toegankelijk geïnformeerd over de stand van
zaken en relevante ontwikkelingen.
3. De gemeenteraad controleert of de uitvoering plaatsvindt binnen de gestelde kaders
waaronder de doelen.
8
HOOFDSTUK 2
Subvraag: _Welke publieke doelen zijn (expliciet of impliciet) geformuleerd voor elektrisch laden?_
Ambtelijk wordt gestuurd op inhoudelijke doelen en concrete indicatoren. Belangrijke doelen zijn:
1. Het realiseren van een dekkend netwerk van laadinfrastructuur, zodat elektrisch rijden geen
belemmering vormt voor de aanschaf van een elektrische auto,
2. Het faciliteren van laden voor inwoners zonder eigen oprit (circa 60–70% van de huishoudens),
3. Het ondersteunen van de energietransitie door bij te dragen aan CO₂-reductie. [1]
De publieke waarden duurzaamheid, toegankelijkheid, betaalbaarheid en betrouwbaarheid zijn
expliciet verbonden aan deze doelen. [1,2] Deze doelen zijn ambtelijk verder geconcretiseerd in de
volgende meetbare normen:
- Maximale loopafstanden van circa 250 meter buiten de Diepenring en 500 meter binnen de
Diepenring. [3] ?
- Een marktconform laadtarief. [4]
Tevens is bestuurlijk gecommuniceerd:
- Een uitbreidingsdoelstelling van circa 300–500 extra laadpalen in de periode 2023–2025. [5]
- Een cumulatieve verwachtte opbrengst van 35 miljoen euro in de periode 2023-2037 volgens
de verwachting in de business case [6].
Deze doelen en normen komen naar voren en zijn af te leiden uit gesprekken en diverse
raadsbrieven.
Om deze doelen te realiseren maakt de gemeente gebruik van een exploitatiemodel via een
opdracht aan een marktpartij. De laadinfrastructuur is organisatorisch ondergebracht bij het
gemeentelijke parkeerbedrijf (dit is het team parkeren binnen het ambtelijk apparaat van de
gemeente Groningen). Kosten en opbrengsten vanuit de laadpalen worden niet afzonderlijk van het
parkeerbedrijf gerapporteerd. De laadpalen hebben een afschrijftermijn van 10 jaar. Het contract
1 Gesprek ambtelijk 2 Voorjaarsbrief 2024 3 Gesprek ambtelijk. 4 Gesprek ambtelijk 5 Gemeenterekening 2023, p.30. 6 Raadsvoorstel december 2022: Uitwerking opdrachtenmodel laadinfrastructuur 2023.
9
met Heijmans Infra BV is afgesloten voor een periode van drie jaar, met een mogelijke verlenging
van nog eens drie jaar. [7]
Binnen dit model behoudt de gemeente de regie over de plaatsing en het type laadpalen, alsmede
over de laadtarieven. [8] Het plaatsingsbeleid is momenteel vraaggestuurd doordat inwoners en
bezoekers aanvragen voor een laadpaal mogen indienen, maar zal zich vanaf 2026 ontwikkelen
richting een meer datagedreven aanpak op basis van dekkingsgraad. [9] Daarnaast wordt
tariefsturing toegepast: energie wordt ingekocht via een apart gemeentelijk contract en met een
beperkte opslag doorverkocht aan gebruikers. [10]
Binnen de raad is een algemeen beeld aanwezig van de publieke waarden die met het beleid voor
elektrisch laden worden nagestreefd, waaronder de toegankelijkheid van laadinfrastructuur als
publieke voorziening en de bijdrage aan de energietransitie. De raad heeft ingestemd met het
huidige organisatiemodel omdat hiermee naar verwachting de uitrol van laadpalen kan worden
versneld, bestaande wachtlijsten kunnen worden teruggedrongen [11] en de mogelijkheden voor
sturing op plaatsing, tarieven en voorwaarden worden versterkt. [12]
Uit gesprekken blijkt dat binnen de raad minder expliciet wordt gerefereerd aan de concrete
uitwerking van deze doelen in normen en indicatoren. Specifieke afstandsnormen, kwantitatieve
uitbreidingsdoelstellingen en uitvoeringsindicatoren worden niet of nauwelijks gehanteerd door de
raad. [13] De raad heeft geen formeel vastgestelde doelstellingen geformuleerd ten aanzien van
bijvoorbeeld het aantal jaarlijks te plaatsen laadpalen of maximale loopafstanden, waarbij
dergelijke normen in de uitvoeringspraktijk wel worden gehanteerd. [14] In de begroting voor het jaar
2023 is wel een doelstelling geformuleerd voor het bij te plaatsen aantal laadpalen, deze begroting
is vastgesteld door de raad.
Subvraag: _Wat is op basis van beschikbare informatie de stand van zaken ten aanzien van deze_
_doelen?_
Jaarlijks worden momenteel minimaal 90 laadpalen geplaatst. De doorlooptijd van aanvragen tot
plaatsing is naar tevredenheid van de ambtelijke organisatie. Storingen worden conform contract
snel verholpen. Het tarief wordt door de gemeente vastgesteld. [15,16,17] De verwachting is ambtelijk
dat het huidige uitroltempo de komende jaren kan worden voortgezet en dat de markt ook bij een
nieuwe aanbesteding in 2029 voldoende vraag naar deze vorm van laden biedt.
Er is op dit moment een overzicht waarin de financiële kosten en opbrengsten van het
laadpalenbedrijf afzonderlijk van het parkeerbedrijf worden weergegeven. Dit overzicht is echter
7 Voorlopige gunning 8 Gesprek ambtelijk. 9 Gesprek ambtelijk. 10 Gesprek ambtelijk. 11 Gesprek raad. 12 Aangenomen motie “een gemeentelijk laadpalenbedrijf” 29 januari 2020. 13 Gesprek raad. 14 Gesprek raad. 15 Gesprek ambtelijk. 16 12 november 2025 brief aan de raad 17 Hiermee wijkt de huidige uitvoering positief af van het vorige concessiemodel, waarin in totaal circa 450 van de 1000 geplande laadpalen (in de bredere regio waar gemeente Groningen een onderdeel van is) zijn gerealiseerd wat leidde tot achterstanden en het inzetten van boeteclausules.
10
niet vrij toegankelijk. [18] Ambtelijk wordt aangegeven dat de kosten en opbrengsten zich grotendeels
conform verwachting ontwikkelen. [19] Op basis van de parameters van de eerdere businesscase is
een financieel rekenmodel ontwikkeld. De ambitie is om bij de aanbieding van de nieuwe
laadstrategie tevens een financiële terugblik en een vooruitblik op het laadpalenbedrijf aan de raad
voor te leggen. Naar ambtelijke verwachting gebeurt dit in de tweede helft van 2026 of begin
2027. Tariefstelling maakt onderdeel uit van bestuurlijke afwegingen, waarbij mogelijke
opbrengsten worden bezien in relatie tot betaalbaarheid voor inwoners. [20]
De spreiding van laadpalen is zichtbaar op een openbare website van de Gemeente. [21] Doordat elke
aanvraag voor een laadpaal indien dit (technisch) mogelijk is en aansluit bij beleid wordt
gerealiseerd [22] ligt het voor de hand dat de spreiding overeenkomt met de vraag naar laadpalen van
de inwoners.
Subvraag: _Welke externe ontwikkelingen zijn van invloed op de organisatie van publiek elektrisch_
_laden?_
Er zijn diverse externe ontwikkelingen van invloed op de organisatie van het elektrisch laden. De
belangrijkste zijn, op basis van een expertview van Berenschot, de volgende:
1. Netcongestie: Toenemende netcongestie vormt een belangrijke externe factor waar de
gemeente beperkt invloed op kan uitoefenen, maar die wel grote gevolgen kan hebben voor de
uitrol van laadinfrastructuur omdat het dan niet altijd mogelijk zal zijn om overal waar dit
gewenst is laadpalen te plaatsen. In de toekomst kan echter toepassing van Vehicle to Grid
(ont)laden de netcongestie wellicht verlichten.
2. Landelijke wetgeving: mede onder invloed van netcongestie worden regels aangepast. Zo is
een nieuw prioriteringskader van de Autoriteit Consument en Markt in 2026 van toepassing
waarbij kleinverbruikers waaronder publieke laadpalen vanaf 1 jui 2026 samen met
grootverbruikers op één wachtlijst komen in congestiegebieden. Dit leidt er onder andere toe
dat prioritering van nieuwe aansluitingen al zijn veranderd maar wellicht ook in de toekomst
kunnen gaan veranderen.
3. Toenemend vraag naar snelladen: nieuwe elektrische voertuigen kunnen steeds sneller laden.
Hierdoor kan een laadmodel vergelijkbaar met traditioneel tanken, waarbij voertuigen in enkele
minuten worden opgeladen, in de verdere/verre toekomst aantrekkelijker worden, wat het
huidige laadpalenmodel minder relevant kan maken. Hierover is de raad eind 2025 in een brief
geïnformeerd. [23]
4. Diversificatie van laadvormen: Er is een groeiende interesse in alternatieve laadsituaties, zoals
logistiek laden en tegelgootladen [24], die inspelen op verschillende gebruikssituaties en
ruimtelijke behoeften.
18 Deze gegevens zouden in de toekomst naast de verwachtingen in de business case kunnen worden gelegd. Op ons verzoek is wel inzicht verkregen in de directe kosten en opbrengsten van de publieke laadinfrastructuur, maar dit overzicht is als vertrouwelijk benoemd zodat we deze informatie niet in dit rapport opnemen. 19 Gesprek ambtelijk. 20 Gesprek ambtelijk. 21 [Webpagina Openbare laadpalen Gemeente Groningen](https://experience.arcgis.com/experience/2bb0bb645da84e67a0c7426d1dd74425) 22 Gesprek ambtelijk. 23 Brief van het college aan de raad: “Stand van zaken opdrachtenmodel en nieuwe visie laadinfrastructuur ter informatie” van 12-11-2025. [24 zo'n 40% van de gemeenten (zie kaartje op Stoepladen » De Groene Nerds](https://degroenenerds.nl/dossier/stoepladen/) ) laat dit onder voorwaarden toe. Een ambtelijke werkgroep heeft geadviseerd het niet toe te staan in de vier grote steden.
11
5. Stijgende kosten en prijsontwikkelingen: Elektriciteitsprijzen zijn gestegen, mede door
geopolitieke ontwikkelingen, en ook de aansluitkosten nemen toe als gevolg van stijgende
materiaalprijzen. Deze ontwikkelingen vergroten de financiële onzekerheid.
6. Externe ontwikkelingen worden structureel gevolgd via overleg met relevante partners, zoals
de regionele netbeheerder Enexis, en via deelname aan landelijke en regionale
overlegstructuren, waaronder de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) en regionale
samenwerkingsverbanden. [25] Binnen de raad worden externe ontwikkelingen incidenteel
besproken. [26]
Subvraag: _Welke afhankelijkheden bestaan tussen de gemeente en externe partijen, zoals_
_netbeheerder en marktpartijen?_
De organisatie van het publieke laden kent afhankelijkheden van externe partijen, met name van
de gecontracteerde uitvoerende partij Heijmans en de regionale netbeheerder Enexis, waar de
gemeente van afhankelijk is voor voldoende capaciteit op het energienet. Binnen het huidige
opdrachtmodel behoudt de gemeente de regie over keuzes zoals de locatie en het type laadpalen.
Heijmans voert de plaatsing, het onderhoud en het beheer uit conform contract en aansturing
vanuit de gemeente. Voor de huidige looptijd van het contract met Heijmans worden geen
uitdagingen voorzien qua aantal energieaansluitingen omdat er reeds een ruim aantal
energieaansluitingen is aangevraagd. Het contract biedt ruimte om bij nieuwe ontwikkelingen of
gewijzigde omstandigheden in overleg aanpassingen door te voeren. [27] Daarnaast is in het contract
een CBS-indexatie opgenomen die wordt toegepast bij prijsaanpassingen.
Op operationeel niveau heeft de gemeente in het huidige model directe invloed op de uitvoering. In
vergelijking met het eerdere concessiemodel is de rolverdeling gewijzigd: waar eerder sprake was
van een concessiehouder met eigen regie en uitvoeringsverantwoordelijkheid, ligt in het huidige
model meer regie bij de gemeente. [28] De gemeente is rechtstreeks verantwoordelijk voor het
faciliteren van inwoners bij het realiseren van publieke laadvoorzieningen.
Een belangrijke reden voor de keuze van het huidige organisatiemodel was de wens om de
afhankelijkheid van externe marktpartijen te verkleinen. Volgens de raad werden in dat model
afspraken onvoldoende nagekomen, wat resulteerde in wachttijden van meerdere maanden tot
soms een jaar. [29] Daarnaast waren de sturingsmogelijkheden voor de gemeente beperkter vanwege
het publiek-private karakter van de samenwerking, waarbij marktpartijen primair op rendement
sturen, terwijl de gemeente ook inzet op toegankelijkheid en spreiding ook op minder rendabele
locaties. [30]
In deze paragraaf tonen we eerst schuingedrukt het aspect van het normenkader waarna we hierop
ingaan.
25 Gesprek ambtelijk. 26 Gesprek raad. 27 Contract met Heijmans en gesprek ambtelijk. 28 Gesprek ambtelijk. 29 Gesprek raad. 30 Gesprek raad.
12
_De publieke doelen voor elektrisch laden zijn helder geformuleerd (en waar mogelijk_
_kwantitatief) en zijn gerelateerd aan publieke waarden._
De publieke doelen voor elektrisch laden zijn ambtelijk helder en deels kwantitatief uitgewerkt, en
duidelijk te koppelen aan publieke waarden. Ze zijn niet formeel als zodanig vastgesteld. Binnen de
raad zijn de onderliggende publieke waarden en de noodzaak van het gekozen model goed
begrepen, maar concrete en meetbare beleidsdoelen zijn daar minder expliciet in beeld.
_De gemeente heeft inzicht in de actuele stand van zaken ten aanzien van deze doelen._
Ambtelijk wordt de realisatie van de inhoudelijke doelen structureel gemonitord. De uitrol van
laadinfrastructuur wordt daarbij gevolgd op basis van aantallen en locaties, waardoor goed inzicht
bestaat in de voortgang van de uitbreiding van publieke laadpalen. Ook is duidelijk in beeld of de
gemeente opereert met marktconforme tarieven. De financiële prestaties van het laadpalenbeleid
worden daarentegen minder systematisch en expliciet gevolgd zowel ambtelijk als door de raad,
waardoor het inzicht in de financiële ontwikkeling minder gestructureerd is.
Binnen de raad is het inzicht in de voortgang van de doelen beperkt en minder systematisch.
Bekend is dat wachtlijsten zijn opgelost en dat het aantal klachten van inwoners beperkt is. Uit het
gesprek met de raadsleden blijkt dat concrete prestatiegegevens, zoals het aantal gerealiseerde
laadpalen, niet structureel besproken worden. Ook financieel is het inzicht voor de raad beperkt.
De kosten en opbrengsten van laadinfrastructuur maken onderdeel uit van de bredere begroting
van het parkeerbedrijf en worden niet afzonderlijk gepresenteerd. Dit is gemeld aan de raad. [31]
Hierdoor zijn financiële prestaties niet zelfstandig inzichtelijk en vindt beperkt gerichte sturing
plaats.
_De gemeente heeft inzicht in de relevante externe ontwikkelingen die van invloed zijn op_
_de organisatie van het elektrisch laden._
Ambtelijk is de gemeente goed op de hoogte van externe ontwikkelingen en er wordt hier actief op
gestuurd. Externe ontwikkelingen worden structureel gevolgd, hierdoor is er binnen de ambtelijke
organisatie een actueel en breed beeld van ontwikkelingen in de markt, technologie en
regelgeving, waaronder recentere ontwikkelingen zoals snelladen, logistiek laden en
tegelgootladen.
Binnen de raad worden externe ontwikkelingen incidenteel besproken. De raad is niet actief op de
hoogte van de recent ingezette vooral datagedreven plaatsing van laadpalen. Innovaties zoals
laden via lantaarnpalen of kabelgootoplossingen worden incidenteel genoemd en er zijn ook
raadsbrieven die op deze nieuwe ontwikkelingen ingaan, maar maken geen structureel onderdeel
uit van het gesprek of de sturing vanuit de raad. Deze onderwerpen zijn wel genoemd in brieven
van het college aan de raad.
_De afhankelijkheden van externe partijen zijn bekend._
De afhankelijkheden van externe partijen, met name van de uitvoerende contractpartner, zijn in
beeld. Het gekozen opdrachtmodel geeft de gemeente substantiële regie over locatiekeuzes en
beleidsuitvoering. De samenwerking met de uitvoerende partij wordt ambtelijk als goed en
31 Brief van B&W aan de raad van 12 juli 2023: “Voorlopige gunning opdrachtenmodel laadinfrastructuur”.
13
pragmatisch ervaren. Hiermee is sprake van een situatie waarin contractuele afhankelijkheden
expliciet zijn ingericht en beheerst. Voor andere externe afhankelijkheden zoals landelijke
wetgeving en netcongestie is de gemeente ambtelijk goed op de hoogte.
14
HOOFDSTUK 3
In dit hoofdstuk worden de belangrijkste risico’s en kansen van het organisatiemodel voor publiek
elektrisch laden beschreven. Deze analyse is gebaseerd op een expertview van Berenschot en richt
zich op de wijze waarop externe ontwikkelingen, zoals netcongestie, technologische innovatie en
prijsontwikkelingen, doorwerken in de financiële, juridische, operationele en technische risico’s van
het model. Daarnaast wordt ingegaan op de belangrijkste kansen die samenhangen met
gemeentelijk eigenaarschap, met name op het gebied van financiële opbrengsten en regievoering.
De hieronder beschreven risico’s en kansen geven gezamenlijk inzicht in de robuustheid en
toekomstbestendigheid van het huidige model en vormen daarmee een belangrijke basis voor
verdere beleidsontwikkeling en sturing.
De vijf belangrijkste risico’s voor het organisatiemodel van publiek elektrische laden.
Subvraag: _Welke financiële, operationele en bestuurlijke risico’s hangen samen met het_
_eigenaarschap en de exploitatie van laadinfrastructuur?_ Hoe beïnvloeden deze ontwikkelingen de
sturingsruimte van de gemeente bij plaatsing, prijsstelling en exploitatie? En In hoeverre worden
deze risico’s beïnvloed of vergroot door externe ontwikkelingen?
De risico’s en bespreking ervan is vooral gebaseerd op een expertview vanuit Berenschot, en niet
primair op genoemde risico’s vanuit de raad of ambtelijk.
Risico 1: Toenemende kosten (Financieel risico)
Het financiële risico binnen dit organisatiemodel bestaat uit de kans dat de totale kosten voor
aanleg, beheer en exploitatie van laadpalen hoger uitvallen dan de opbrengsten danwel – in
mindere mate - de verwachte kosten, waardoor de gemeente structureel aanvullende middelen
moet inzetten danwel minder netto-opbrengsten heeft. Dit risico wordt versterkt door meerdere
externe ontwikkelingen:
- Stijgende elektriciteitsprijzen en hogere kosten voor materialen en netaansluitingen vergroten
direct de investerings- en exploitatiekosten, maar stijgende elektriciteitsprijzen kunnen
natuurlijk worden gecompenseerd in het tarief.
- Nieuwe laadvormen, zoals snelladen en alternatieven als kabelgootladen, leiden tot lagere
bezettingsgraden en dus verminderde inkomsten uit reguliere laadpalen.
- Netcongestie vergroot bovendien de complexiteit en doorlooptijd van plaatsing, wat leidt tot
hogere ontwikkelkosten en indirecte overhead.
Risico 2: Verhouding publiek – privaat (Juridisch risico)
Dit risico heeft betrekking op de vraag in hoeverre de gemeente als publieke partij rechtmatig kan
opereren in een markt waarin ook private aanbieders actief zijn, zonder in strijd te komen met
regels rond mededinging. De gemeente heeft gekozen om de organisatie en het eigenaarschap van
15
de gerealiseerde publieke laadinfrastructuur onderdeel van de zijn. Mogelijke juridische risico’s bestaan vanuit de Wet Markt e
gemeentelijke organisatie te laten en Overheid.32 Deze wet stelt enkele
zijn. Mogelijke juridische risico’s bestaan vanuit de Wet Markt
en Overheid.32 Deze wet stelt enkele
gedragsregels indien een publieke organisatie economische ac private organisaties worden uitgevoerd.33 Ook kan de groei va een complexer speelveld, waarin de rol van de gemeente nauw Risico 3: Aansprakelijkheid en ongevallen (Juridisch risi Bij dit risico gaat het om de aansprakelijkheid van de gemeent laadinfrastructuur in de openbare ruimte, bijvoorbeeld bij scha andere incidenten. • Door de toenemende diversificatie van laadvormen neemt de openbare ruimte toe. Nieuwe oplossingen, zoals kabelg laadvoorzieningen, brengen mogelijk andere risico’s met zi • Daarnaast kan de toename van het aantal laadpunten in c kans op schade of slijtage vergroten, wat ook invloed heef de gemeente.
tiviteiten ontplooit die ook door n verschillende laadvormen leiden tot keuriger moet worden afgebakend. co) e als eigenaar van fysieke de door omvallende laadpalen of de complexiteit van de inrichting van oten of geïntegreerde ch mee dan traditionele laadpalen. ombinatie met intensiever gebruik de t op de aansprakelijkheidspositie van
| ). | E1 |
|---|---|
| o) als eigenaar van fysieke | |
| e door omvallende laadp | alen of |
| e complexiteit van de inri ten of geïntegreerde | chting van |
| h mee dan traditionele la | adpalen. |
Een belangrijk risico is dat het in de toekomst steeds moeilijker wordt om nieuwe laadpalen te
plaatsen. Naarmate het aantal laadpalen toeneemt, worden geschikte locaties schaarser en
complexer om te realiseren (zeker gezien de meerdere fysieke beperkingen), en zeker indien zoals
nu overwegend het geval is parkeerplaatsen exclusief voor opladen zijn bestemd en er bewust
geen kleeftarief wordt gehanteerd.
- Dit wordt sterk versterkt door netcongestie, die inmiddels een van de grootste externe
beperkende factoren vormt: ook wanneer er ruimtelijk nog mogelijkheden zijn, zal de
benodigde netcapaciteit steeds meer gaan ontbreken. Hierdoor neemt de doorlooptijd van
plaatsingen toe en stijgen de voorbereidingskosten. Het gevolg is dat de gemeente mogelijk
haar uitroltempo en beleidsdoelen niet meer kan behalen, terwijl de behoefte blijft stijgen door
het toenemende aantal elektrische voertuigen.
Risico 5: IT en cybersecurity (Technisch risico)
De exploitatie van laadinfrastructuur is sterk afhankelijk van digitale systemen met een centrale
component voor aansturing, energiemanagement, transactieverwerking en facturatie. Het risico
bestaat dat deze systemen uitvallen of worden gehackt, wat kan leiden tot operationele
verstoringen of financiële schade.
- Door externe ontwikkelingen zoals verdere digitalisering, slimme laadoplossingen en integratie
met het elektriciteitsnet neemt de afhankelijkheid van IT-systemen verder toe.
- Ook brengt de groei in functionaliteit en connectiviteit een groter aanvalsoppervlak voor
cyberdreigingen met zich mee. Hierdoor wordt dit risico niet alleen groter, maar ook
complexer, en vraagt het om zwaardere investeringen in beveiliging en beheer.
De twee belangrijkste kansen van het organisatiemodel van publiek elektrische laden.
Externe ontwikkelingen hebben ook invloed op deze kansen, zowel positief als negatief.
32 Het gaat om Hoofdstuk 4b van de Mededingingswet. 33 Deze regels vanuit de Wet Markt en Overheid hebben betrekking op integrale kostendoorberekening, bevoordelingsverbod, gegevensgebruik en functiescheiding
16
| complexer wordt: veranderingen.35 vraagt deze om m 3.3 Risicobe Subvraag: Op welke organisatie in beeld g Binnen de organisatie laadinfrastructuur opg enkele documenten o ingegaan op diverse o laden.36 Risico’s word parkeerdomein.37 In r nsivering vergroening wage duurzaam wagenpark draagt rbij in de binnensteden emissi n zoveel mogelijk voor milieuv nsiveren. de personenwagen parkeerpla rbij zowel auto's maar ook fiet ne-energiesysteem. In 2017 zij anging van twee op reguliere op de centrale parkeerplaats gebracht voor het houden van IVECO en Haller een zijbelad nsturing belading), om zo in de nologie. Voertuigen die dan e er bestaat namelijk uit ons eig oogpunt van preventie i.c. voor enaamde pitstraat gerealiseerd uffeurs hier hun eerstelijns ond jden. der willen we de komende járe ndstofbesparing te realiseren d e optimalisatie met behulp van ndstofverbruik en dat levert mo solidatie sociale werkgelege ontwikkelen van sociale werkg n zo blijven. Rd4 is zich bewus een afstand tot de arbeidsmar en onze organisatie (op onze vatieve concepten, zoals het T e vorm van sociale werkgelege ewerkers met een functiebepe lling aan het begrip Maatschap oegt richting onze deelnemen ktpartijen. Consolidatie van de zijdige reductie van toegezegd agen zullen in 2019 volledig zi | npark bij aan de ambities van eneutraal gereden moet riendelijkere opties. Dit b atsen van de hoofdlocati sen van onze medewerk n er twee 100^0 elektris | divers gerefereerd aan leeftijden 18, 21, 23, 27 jaar. Wie vormen nu precies de doelgroep? 3. Terecht ligt het accent op effectieve interventies. Maar dan moet er wel een relatie gelegd worden tussen de oorzaken van de tegenvallende resultaten van het vorige beleidsplan en de nu gekozen interventies. Dit wordt niet duidelijk in dit plan. (zie ook onze kritiek op de data-analyse). de gemeenten om in de (nabije) toekomst klimaatneutraai te worden, worden. Bij het vervangen van inzamelvoertuigen kiezen we reeds eleid willen we de komende járen doorzetten en waar mogelijk e in Heerlen zijn reeds diverse "groene" laadpunten aangebracht, ers gebruik kunnen maken van de stroom van het geïnstalleerde ch aangedreven personenwagens aangeschaft (Renault ZOE) ter | Col4 |
|---|---|---|---|
| Kans 1: financiële o De kans op positieve hoger zijn dan de tota • Naarmate de • Als er te wein daarin sturen • Als de gemee publieke laadi Deze kans wordt echt Kans 2: regie en stu Een belangrijk voorde locatiekeuze, type laa ruimtelijke kwaliteit) ontwikkelingen. • Netcongestie kan wordt van beschik evenwichtige spre • Tegelijkertijd zorg complexer wordt: veranderingen.35 vraagt deze om m 3.3 Risicobe Subvraag: Op welke organisatie in beeld g Binnen de organisatie laadinfrastructuur opg enkele documenten o ingegaan op diverse o laden.36 Risico’s word parkeerdomein.37 In r | |||
| Kans 1: financiële o De kans op positieve hoger zijn dan de tota • Naarmate de • Als er te wein daarin sturen • Als de gemee publieke laadi Deze kans wordt echt Kans 2: regie en stu Een belangrijk voorde locatiekeuze, type laa ruimtelijke kwaliteit) ontwikkelingen. • Netcongestie kan wordt van beschik evenwichtige spre • Tegelijkertijd zorg complexer wordt: veranderingen.35 vraagt deze om m 3.3 Risicobe Subvraag: Op welke organisatie in beeld g Binnen de organisatie laadinfrastructuur opg enkele documenten o ingegaan op diverse o laden.36 Risico’s word parkeerdomein.37 In r | er beïnvloed door ringsmogelijkh el van gemeenteli dvoorziening en t geborgd kunnen w deze kans beperk | dezelfde externe ontwikkelingen die ook risico’s vergroten. eden (Governance kans) jk eigenaarschap is de mogelijkheid om regie te voeren op ariefstelling, zodat publieke doelen (zoals duurzaamheid en orden. Deze kans wordt echter beperkt door externe en, doordat de plaatsing van laadpalen meer afhankelijk | |
| Kans 1: financiële o De kans op positieve hoger zijn dan de tota • Naarmate de • Als er te wein daarin sturen • Als de gemee publieke laadi Deze kans wordt echt Kans 2: regie en stu Een belangrijk voorde locatiekeuze, type laa ruimtelijke kwaliteit) ontwikkelingen. • Netcongestie kan wordt van beschik evenwichtige spre • Tegelijkertijd zorg complexer wordt: veranderingen.35 vraagt deze om m 3.3 Risicobe Subvraag: Op welke organisatie in beeld g Binnen de organisatie laadinfrastructuur opg enkele documenten o ingegaan op diverse o laden.36 Risico’s word parkeerdomein.37 In r | bare netcapacitei iding van voorzien t de toename van de gemeente mo Hierdoor blijft regi eer kennis en flex legging wijze worden de b ebracht, beheerst wordt geen integ esteld. Wel zijn v pgesteld en op ba nzekerheden en r en meegenomen b aadsdocumenten | t en minder gestuurd kan worden op lokale behoefte en een ingen. laadvormen en technologische opties ervoor dat de regierol et meer keuzes maken en sneller inspelen op e mogelijk, maar wordt deze moeilijker te realiseren en ibiliteit. elangrijkste externe invloeden en risico’s binnen de huidige en gevolgd? raal en actueel, specifiek risico-overzicht voor oorafgaand aan de raadsvergadering van 21 december 2022 sis van geheimhouding met de raad gedeeld waarin is isico’s binnen de businesscase voor het publiek openbaar innen het bredere risicomanagement van het worden risico’s regelmatig benoemd, waarbij deze worden |
congressen. [38]
De gemeente beschouwt met name netcongestie en financiële schommelingen als belangrijke
risico’s. Hoewel deze risico’s duidelijk worden onderkend en er een taskforce is ingericht om de
problematiek in kaart te brengen en oplossingsrichtingen te verkennen, wordt ambtelijk het beeld
geschetst dat andere risico’s relatief beperkt zijn en worden deze beperkt gevolgd. [39] Juridische
risico’s zijn primair belegd bij de juridische afdeling en spelen een beperkte rol in het ambtelijke en
bestuurlijke gesprek. Operationele risico’s, zoals schade aan voertuigen door plaatsen van
laadpalen, liggen bij de aannemer, daarmee ervaart de gemeentelijke organisatie het als geen
34 Nu een kleeftarief niet wordt toegepast wordt V2G juist interessant. 35 Zie bijvoorbeeld ook: “Laadstrategie 2030 – richting geven ruimte laten”, concept. 36 Het gaat hier om de bijlagen Rekenblad Bussiness Case, Toelichting Business Case, Second Opinion en Notitie reactie Second Opinion bij het voorgesteld raadbesluit ‘Uitwerking opdrachtenmodel laadinfrastructuur 2023”. 37 Gesprek ambtelijk. 38 Gesprek ambtelijk. 39 Gesprek ambtelijk.
17
| risico voor de gemeen doordat er sprake is v georganiseerd. In het organisatorische risico op de korte termijn.40 Financiële risico’s wor parkeerbedrijf. Monito maar externe ontwikk (zoals Enexis) en deel Agenda Laadinfrastru De gemeente zet acti anticipeert daarbij op op netbewust laden, elektriciteitsnet te ont op laadpalen en via a zoals vehicle-to-grid, de uitvoerder, dat fun Ook in de fysieke inric worden zodanig aang volgt de gemeente ac laadoplossingen.44 Oo van informatie te kun )publiek laden op ter snelladen en verbeter verwachting op de mi 3.4 Normen In deze paragraaf ton waarna we hierop ing | te. Ook het risico op an goede samenwer algemeen leeft amb ’s adequaat zijn bel den beheerst en jaar ring gebeurt niet via elingen en risico’s w name aan landelijke ctuur.41 ef in op innovatie bin zowel technologisch waarbij laadvermoge lasten.42 Gebruikers pplicaties. Daarnaast mede mogelijk gema ctionaliteiten zoals s hting wordt rekenin elegd dat het eenvou tief nieuwe ontwikke k worden laadpalen nen voorzien. Tegelij mijn mogelijk minder de accucapaciteit en ddellange termijn (ci kader hoofds | ef dat er via het Preventie- en Handhavingsplan naar gestreefd blijft worden de situatie verder te verbeteren en positief om te lezen dat het alcoholgebruik bij jongeren gedaald is. 3. op pagina 2 wordt onderaan aangegeven: “Om ervoor te zorgen datt plan uitgevoerd wordt en niet ingehaald wordt door nieuwe 4. trends en ontwikkelingen, is afgesproken om gedurende de periode van het plan (2025- 2028) 6-wekelijks de stand van zaken te bespreken en eventueel bij te sturen. Na het vaststellen van dit plan wordt een uitvoeringsplan gemaakt. Dit is een separaat traject met expertise professionals en de doelgroep.” 5. Een 6 wekelijkse bespreking van dit plan is prima, maar erg ambitieus. Gebeurt dit regionaal en hoe wordt dit naar het lokale niveau teruggekoppeld en tot slot, wat gebeurt er daar dan mee? 6. Het opstellen van het uitvoeringsplan: is dit regionaal, lokaal of beide? Hoe worden de adviesraden daar bij betrokken? Misschien verstandig dit nader toe te lichten en het begrip Focusvragen hierbij te betrekken. 7. door middelengebruik wordt bijgedragen aan het in standhouden van criminele organisaties en illegale drugslabs. Kortom: het leidt tot crimineel gedrag. Schenk hier in je voorlichting aandacht aan. Geef dit ook mee aan de beleidsmensen openbare orde en veiligheid van de gemeenten die ook bij de opstelling van het stuk zijn betrokken. 8. in het plan missen we: de link tussen alcohol- en drugspreventie bij jongeren. Alcohol en drugs worden vaak in combinatie gebruikt en zijn juist in die combinatie vaak nog schadelijker; 9. de rol van drankreclame. De Mediawet verbiedt alcoholreclame op radio en tv gedurende bepaalde uren, dit geldt echter niet voor de openbare ruimte. In de Alcoholwet is in artikel 2 een bepaling opgenomen dat de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de bevoegdheid heeft om bij algemene maatregel van bestuur beperkingen te stellen aan alcoholreclame. Tot op heden is er door de centrale overheid nog geen gebruik gemaakt van deze bevoegdheid. Om die reden hebben de gemeenten Utrecht, Almere, Deventer en Groningen aangekondigd publieke alcoholreclame te gaan verbieden op o.a. bushokjes, billboards, lichtmasten en reclamevitrines. een kennislacune bij uitval wordt als klein ingeschat, king en overdracht van kennis snel kan worden telijk het beeld dat juridische, operationele en egd en daarmee geen reële kans op problemen vormen lijks geactualiseerd via de begrotingscyclus van het een vaste periodieke systematiek voor alle risico’s, orden wel actief gevolgd via overleg met netbeheerders en regionale samenwerkingen, waaronder de Nationale nen het beleid voor publiek elektrisch laden en e als systeemontwikkelingen. Zo wordt ambtelijk ingezet ns tijdens piekmomenten worden verlaagd om het worden hierover geïnformeerd via onder andere stickers wordt voorgesorteerd op toekomstige toepassingen akt door het behalen van het OCPP 2.0.1-certificaat door mart charging en bidirectioneel laden ondersteunt.43 g gehouden met toekomstige flexibiliteit: funderingen diger wordt om extra laadpalen bij te plaatsen. Verder lingen, zoals kabelgoottegels en andere alternatieve momenteel voorzien van een display om gebruikers beter kertijd wordt onderkend dat de huidige vorm van (semi- dominant wordt als gevolg van de opkomst van oplaadsnelheid, al blijft het huidige model naar rca vijf jaar) leidend.45 tuk 2: risico’s en kansen | G1 F1 H1 I1 J1 |
|---|---|---|---|
| risico voor de gemeen doordat er sprake is v georganiseerd. In het organisatorische risico op de korte termijn.40 Financiële risico’s wor parkeerbedrijf. Monito maar externe ontwikk (zoals Enexis) en deel Agenda Laadinfrastru De gemeente zet acti anticipeert daarbij op op netbewust laden, elektriciteitsnet te ont op laadpalen en via a zoals vehicle-to-grid, de uitvoerder, dat fun Ook in de fysieke inric worden zodanig aang volgt de gemeente ac laadoplossingen.44 Oo van informatie te kun )publiek laden op ter snelladen en verbeter verwachting op de mi 3.4 Normen In deze paragraaf ton waarna we hierop ing | en we eerst schuing | edrukt het betreffende aspect van het normenkader | |
| risico voor de gemeen doordat er sprake is v georganiseerd. In het organisatorische risico op de korte termijn.40 Financiële risico’s wor parkeerbedrijf. Monito maar externe ontwikk (zoals Enexis) en deel Agenda Laadinfrastru De gemeente zet acti anticipeert daarbij op op netbewust laden, elektriciteitsnet te ont op laadpalen en via a zoals vehicle-to-grid, de uitvoerder, dat fun Ook in de fysieke inric worden zodanig aang volgt de gemeente ac laadoplossingen.44 Oo van informatie te kun )publiek laden op ter snelladen en verbeter verwachting op de mi 3.4 Normen In deze paragraaf ton waarna we hierop ing | aan. |
_De belangrijkste risico’s en kansen zijn in beeld (actueel en volledig) en er is inzicht in_
_de kans van optreden en de impact._
De belangrijkste risico’s en kansen voor het organisatiemodel zijn ambtelijk over het algemeen
goed en actueel in beeld, met name op operationeel niveau. Er vindt periodiek reflectie plaats op
ontwikkelingen zoals energieprijzen en infrastructuurkosten, en ook operationele risico’s worden
actief gemonitord en beheerst via ervaring en contractmanagement. Dit wijst erop dat er
voldoende inzicht is in het optreden en de impact van een groot deel van de risico’s binnen de
organisatie. Tegelijkertijd zijn er enkele belangrijke aandachtspunten:
Juridische risico’s krijgen relatief weinig actieve sturing. Deze zijn belegd bij de juridische afdeling
en spelen weinig in het ambtelijke of bestuurlijke gesprek. Hoewel de feitelijke incidentie mogelijk
40 Gesprek ambtelijk. 41 Gesprek ambtelijk. 42 Gesprek ambtelijk. 43 Gesprek ambtelijk. 44 Gesprek ambtelijk. 45 Gesprek ambtelijk.
18
laag is, kunnen veranderingen in regelgeving (bijvoorbeeld rond staatssteun of aansprakelijkheid)
juist grote impact hebben. Het ontbreken van actieve monitoring en strategische duiding maakt dit
een latent risico.
Financiële risico’s worden wel gemonitord, maar beperkt specifiek voor publiek laden
geadresseerd. [46] Er is sprake van jaarlijkse bijsturing via de begroting, maar deze inzichten worden
enkel op hoofdlijnen gepresenteerd als onderdeel van het parkeerbedrijf. [47] Ook wordt niet actief
gestuurd op rendement of winstmarges waardoor financiële kansen en risico’s minder expliciet
worden afgewogen op strategisch niveau.
_De gemeente heeft inzicht in de belangrijkste externe ontwikkelingen die invloed hebben_
_op deze risico’s en volgt deze en beheerst deze waar mogelijk_
De gemeente heeft inzicht in de belangrijkste externe ontwikkelingen die van invloed zijn op de
risico’s binnen het opdrachtenmodel voor publiek elektrisch laden en volgt deze ontwikkelingen
actief. Ook worden waar mogelijk mitigerende maatregelen genomen. Wel is er ruimte voor
verdere concretisering en versnelling van de aanpak, met name op het dossier netcongestie.
Netcongestie is nog niet doorvertaald naar een concreet handelingsperspectief en strategische
keuzes. Hoewel het risico duidelijk wordt onderkend en er een taskforce is ingericht om de
problematiek in kaart te brengen [48] en oplossingsrichtingen te verkennen, blijft de mate van actieve
sturing vooralsnog beperkt. Gezien de verwachting dat vanaf 2026 ook kleinverbruikers te maken
krijgen met capaciteitsproblemen [49], kan netcongestie op korte termijn uitgroeien tot een bepalende
beperkende factor voor de verdere uitrol van laadinfrastructuur. Hiermee komt niet alleen het
plaatsingstempo onder druk te staan, maar ook de haalbaarheid van beleidsdoelen.
_De belangrijkste risico’s worden beheerst, gemonitord en belegd binnen de organisatie_ .
De beheersing en monitoring van risico’s binnen het opdrachtenmodel voor laadinfrastructuur is in
de praktijk deels geborgd, maar niet integraal en expliciet uitgewerkt voor dit specifieke domein. Er
is geen afzonderlijk, samenhangend risico-overzicht voor publieke laadinfrastructuur waarin risico’s
systematisch worden geïdentificeerd, gewogen en periodiek geactualiseerd. [50]
Daarnaast worden risico’s richting de raad niet via een vaste systematiek gerapporteerd, maar
vooral op basis van actualiteit. In raadsdocumenten worden risico’s regelmatig benoemd, waarbij
deze worden opgesteld op basis van actuele signalen uit het veld, zoals de dagelijkse operatie,
regionale overleggen, kennisdeling en congressen. [51] Dit zorgt voor een zekere mate van
actualiteitswaarde, maar maakt de aanpak ook minder systematisch.
46 Gesprek ambtelijk. 47 Brief “Voorlopige gunning opdrachtenmodel laadinfrastructuur” van 12 juli 2023. 48 Gesprek ambtelijk. 49 Gesprek ambtelijk. 50 Gesprek ambtelijk. 51 Gesprekken ambtelijk en raad.
19
HOOFDSTUK 4
De gemeenteraad heeft formeel een kaderstellende rol bij het beleid rondom publiek elektrisch
laden en besluit over investeringen en beleidsmatige randvoorwaarden. Daarnaast stelt de raad
relevante beleidsdocumenten en uitvoeringsprogramma’s vast, zoals het Uitvoeringsprogramma
Deelmobiliteit, Hubs en Doorwaadbare Stad. [52] In het raadsvoorstel van december 2022 is
opgenomen dat de exploitatie van het openbaar laden een regelmatige financiële evaluatie
verlangd om te bepalen of financiële bijsturing nodig is. Deze evaluatie vindt plaats binnen de
bredere parkeerexploitatie en niet als afzonderlijk beleidskader voor laadinfrastructuur. [53]
In de praktijk zijn de kaders voor publiek laden niet specifiek en expliciet uitgewerkt in
afzonderlijke doelstellingen of toetsingscriteria, wel is in de begroting en jaarrekening altijd het
beoogde aantal laadpunten genoemd. [54] De sturing door de raad vindt voornamelijk plaats op
hoofdlijnen. Interventies volgen doorgaans op signalen of klachten vanuit de samenleving, en
minder vanuit vooraf vastgestelde doelen of structurele evaluaties. [55] De raad maakt gebruik van
instrumenten zoals moties, schriftelijke vragen en raadsbrieven. Deze worden vooral situationeel
ingezet voor specifieke onderwerpen. Er is geen afzonderlijk, samenhangend sturingskader
specifiek voor publiek laden. [56] Elementen van een sturingskader voor publiek laden kunnen
derhalve worden afgeleid uit de diverse raadsbrieven, [57] maar zijn niet vastgelegd in afgebakende
doelen, risico’s en KPI’s voor de publieke laadinfrastructuur.
Subvraag: _Op welke momenten en via welke informatievoorziening wordt de gemeenteraad_
_hierover geïnformeerd?_
De gemeenteraad wordt geïnformeerd via de planning- en controlcyclus, waaronder begroting en
jaarrekening. [58] Daarnaast ontvangt de raad incidentele raadsbrieven over onderwerpen zoals de
laadstrategie, aanbestedingen en het opdrachtenmodel. [59,60,61] De verstrekte informatie is
overwegend globaal en gericht op voortgang en financiële ontwikkelingen. Detailinformatie is
beperkt beschikbaar, mede vanwege bedrijfsgevoeligheid. [62] Laadinfrastructuur wordt tevens
genoemd binnen bredere programma’s. [63] Naast formele informatiekanalen spelen informele
52 Voorjaarsbrief 2024. 53 Brief aan raad ‘Voorlopige gunning opdrachtenmodel laadinfrastructuur’ van 12 juli 2023. 54 Gesprek raad. 55 Gesprek raad. 56 Gesprek raad. 57 Zie bijvoorbeeld de brief aan de raad van 17-11-2021 over “Opdrachtenmodel Laadinfrastructuur” 58 Gemeenterekening 2023. 59 brief Opdrachtenmodel Laadinfrastructuur, november 2021 60 raadsvoorstel december 2022 61 Gunning Heijmans 2023 62 Gesprek ambtelijk. 63 Meerjarenprogramma Stadsontwikkeling 2023–2026
20
contacten tussen raad en ambtelijke organisatie een rol. [64] Raadsleden stellen daarnaast
schriftelijke en mondelinge vragen voor nadere toelichting.
Subvraag: _Welke sturingsmogelijkheden heeft de gemeenteraad, en in hoeverre zijn die_
_mogelijkheden benut?_
De raad heeft binnen het publieke bestel een controlerende rol ten aanzien van de uitvoering
binnen gestelde kaders en doelen. In de praktijk is deze controle beperkt uitgewerkt. Het
ontbreken van concreet geformuleerde en meetbare beleidsdoelen maakt het lastig om
systematisch te toetsen of de uitvoering binnen vooraf bepaalde bandbreedtes blijft. [65]
Daarnaast is de publieke laadinfrastructuur financieel ondergebracht binnen het parkeerbedrijf,
waardoor financiële gegevens niet afzonderlijk inzichtelijk zijn voor specifiek het laadpalenbeleid
voor de raad. [66] In het gesprek met de raadsleden geven zij aan dat de inhoudelijke complexiteit
van het dossier ook een rol speelt. In de praktijk wordt de mate van betrokkenheid vooral
beïnvloed door maatschappelijke signalen, bij het uitblijven van klachten of zichtbare knelpunten
blijft actieve controle doorgaans beperkt.
In deze paragraaf tonen we eerst schuingedrukt het aspect van het normenkader waarna we hierop
ingaan.
_De gemeenteraad heeft kaders gesteld voor het beleid rondom publiek elektrisch laden._
De raad beschikt formeel over passende kaderstellende en controlerende bevoegdheden. In de
praktijk zijn deze bevoegdheden voor publiek laden echter beperkt geconcretiseerd in specifieke
doelen, indicatoren en afzonderlijke financiële kaders gedurende de uitvoering. De raad heeft bij
aanvang van het opdrachtenmodel sterke sturing gegeven door de aangenomen motie uit 2020
over een gemeentelijk laadpalenbedrijf. [67]
_De gemeenteraad wordt tijdig, volledig en toegankelijk geïnformeerd over de stand van_
_zaken._
De informatievoorziening functioneert via reguliere kanalen en wordt door raadsleden als werkbaar
ervaren. Tegelijkertijd is de informatie grotendeels globaal en niet altijd toegespitst op
afzonderlijke beleidsdoelen of financiële prestaties van de publieke laadinfrastructuur. Dit beperkt
de mogelijkheid tot gerichte inhoudelijke en financiële controle.
_De gemeenteraad controleert of de uitvoering plaatsvindt binnen de gestelde kaders_
_waaronder de doelen._
De sturing door de raad is momenteel overwegend reactief en hoofdlijngericht. Structurele,
proactieve kaderstelling en periodieke inhoudelijke evaluatie specifiek voor de publieke
laadinfrastructuur zijn beperkt ontwikkeld. Hierdoor is de invloed van de raad sterk afhankelijk van
signalen uit de praktijk en incidentele momenten van besluitvorming.
64 Gesprek raad. 65 Gesprek raad. 66 Gesprek ambtelijk. 67 De aangenomen motie van de SP van de Gemeenteraad van de Gemeente Groningen in vergadering bijeen op 29 januari 2020 “Een gemeentelijk laadpalenbedrijf”.
21
22
1. Doelen en beleidsopzet
- Wat zijn de belangrijkste doelen van het beleid voor publiek laden?
- Hoe zijn deze doelen geconcretiseerd in de uitvoering?
- Welke publieke waarden liggen hieraan ten grondslag?
- Welke instrumenten worden ingezet (bijv. plaatsing, tarieven, exploitatie)?
2. Stand van zaken (inhoudelijk en financieel)
- Hoe staat het momenteel met de realisatie van de doelen?
`o` Uitrol (aantallen, locaties)
`o` Financiële ontwikkeling (kosten, opbrengsten, businesscase)
`o` Innovatie en flexibiliteit
`o` Zeggenschap
- Wat wijkt af van de oorspronkelijke verwachtingen?
- Hoe ziet de huidige financiële en organisatorische situatie eruit?
`o` Investeringen en exploitatie
`o` Inbedding in parkeerbedrijf
`o` Inzicht in prestaties (transparantie)
- Investeringskosten t/m 2037 zijn 12,3 miljoen, t/m 2029 uitvoeringskrediet 3,5 miljoen,
aanloopverlies 1,8 miljoen, te dekken uit exploitatie parkeerbedrijf (raadsvoorstel op basis
B&W besluit 8/11/2022)
- Waarom is op 12 juli 2023 de financiële evaluatie van publieke laadinfrastructuur binnen de
begroting van het parkeer bedrijf getrokken? Kan je daarin goed zien hoe het financieel gaat
met de publieke laadinfrastructuur
- Is OOCP 2.0.1 certificaat (voor o.a. smart charging en security) overleg 1 jaar na tekenen van
de overeenkomst? (Tender 34539 vraag en antwoord)
3. Risico’s en kansen
- Welke risico’s zijn momenteel het meest relevant?
- Hoe hebben deze zich ontwikkeld ten opzichte van de oorspronkelijke inschatting?
4. Risicoborging
- Hoe worden risico’s binnen de organisatie beheerst en gemonitord?
`o` Welke instrumenten gebruiken jullie voor risicomanagement (bijv. risicoregisters)?
`o` Hoe vaak actualiseren jullie risico’s?
`o` Wie is waarvoor verantwoordelijk?
`o` Hoe worden externe ontwikkelingen meegenomen?
`o` Waar zitten nog hiaten?
5. Relatie met de Raad
- Hoe wordt de Raad geïnformeerd over voortgang, risico’s en ontwikkelingen?
`o` Welke informatie wordt gedeeld en hoe vaak?
`o` Hoe worden signalen vanuit de Raad opgepakt?
23
`o` Waar zitten knelpunten in de samenwerking?
6. Reflectie en toekomst
- Waar zitten volgens jullie de grootste uitdagingen voor de komende jaren?
- Wat is nodig om het model beter te laten functioneren?
1. Doelen en rol van de Raad
- Wat waren voor u de belangrijkste doelen van het beleid voor publiek laden?
- Welke publieke waarden speelden daarbij een rol (bijv. bereikbaarheid, betaalbaarheid,
duurzaamheid)?
- In hoeverre was volgens u ingrijpen van de gemeente nodig?
- Wat wilde de Raad expliciet bereiken met het gekozen model?
- Welke keuzes of afwegingen waren daarin belangrijk?
2. stand van zaken
- In hoeverre heeft u zicht op de voortgang van het beleid en de doelrealisatie?
`o` uitrol van laadpalen?
`o` financiële prestaties?
`o` innovatie en flexibiliteit?
3. Risico’s en kansen
- Welke risico’s ziet u als meest relevant voor publiek laden?
- In hoeverre voelt u zich goed geïnformeerd over deze risico’s?
- Ziet u ook kansen (bijv. opbrengsten, innovatie)? Worden die voldoende benut?
4. Sturing door de raad
- Hoe heeft de Raad tot nu toe gestuurd op publiek laden?
- Welke instrumenten gebruikt u (kaders, moties, budgetrecht)?
- Werken die instrumenten in de praktijk?
- In hoeverre heeft u het gevoel dat u daadwerkelijk invloed hebt op de uitvoering?
5. Informatiepositie en controle
- Hoe beoordeelt u uw informatiepositie (volledig, tijdig, bruikbaar)?
- Kunt u goed controleren of de uitvoering binnen de kaders blijft?
- Waar loopt u tegenaan in uw controlerende rol?
6. Vooruitblik
- Wat zou u nodig hebben om beter te kunnen sturen?
- Wat zijn volgens u de belangrijkste aandachtspunten voor de toekomst?
24
Risico-overzicht van mogelijke risico’s
Financiële risico’s:
- Onzekerheid in inkoopprijzen van elektriciteit
- Stijgende kosten van laadpalen en materialen
- Businesscase gebaseerd op onjuiste aannames (bijv. gebruiksgraad / dekkingsgraad)
- Lagere opbrengsten dan verwacht (bijv. wegvallen HBE’s → ~30% lager resultaat)
- Onvoldoende kostendekkendheid / langere terugverdientijd
- Financiële verwevenheid met parkeerbedrijf → beperkt inzicht
Operationele risico’s
- Beperkte beschikbaarheid van laadpalen of materialen
- Problemen met netaansluitingen / netcapaciteit
- Schade of storingen aan laadpalen (veiligheid, brand, vandalisme)
- Leverancier of marktpartij functioneert onvoldoende
Externe ontwikkelingen
- Netcongestie (beperkt groei en gebruik)
- Onzekerheid over groei van elektrisch rijden (EV’s) -> sneller of juist langzamer dan
verwacht
- Ontwikkelingen in snelladen / privaat laden (minder vraag publiek laden?)
- Nieuwe technologieën (bijv. V2G) die businesscase beïnvloeden
- Veranderingen in nationale wet- en regelgeving (bijv. Elektriciteitswet)
- Alternatieve oplossingen (bijv. kabelgoten) veranderen vraag
Juridische risico’s
- Gemeente begeeft zich op private markt (concurrentieverstoring)
- Onduidelijkheid over eigendom en rolverdeling (bijv. parkeerbedrijf)
- Risico op juridische complicaties (bijv. natrekking, concessies)
- Ongelijkheid in verdeling van publieke middelen
Beleidsrisico’s
- Te veel of te weinig laadpalen → mismatch vraag/aanbod
- Druk op openbare ruimte / parkeerplaatsen
- Onvoldoende spreiding over wijken (ongelijkheid)
Governance en organisatierisico’s
- Onvoldoende capaciteit of expertise binnen gemeente
- Onduidelijke verantwoordelijkheden (wie is eigenaar van risico’s?)
- Onvoldoende sturing of monitoring vanuit organisatie
- Beperkt inzicht in prestaties door bestuurlijke inrichting
- Afhankelijkheid van externe partijen (netbeheerder, leveranciers)
Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er veel. Al ruim 85 jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang.
Alles wat we doen, is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.
Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG UTRECHT Postbus 8039, 3503 RA UTRECHT 030 2 916 916 www.berenschot.nl