Groningen, 11 februari 2026
Bron laatst gecontroleerd op 20 november 2026.
Onderwerp Werkwijze maatschappelijke voorzieningen bij stedelijke ontwikkeling
Ter informatie
De leden van de raad van de gemeente Groningen te GRONINGEN
Telefoon 14 050 Bijlage(n) - Ons kenmerk 200219-2024
Datum 27-09-2024 Uw brief van Uw kenmerk
Geachte lezer,
In uw vergadering van 6 maart jl. zegden we, mede naar aanleiding van de motie ‘Ook een Sociaal-culturele accommodatie voor Meerstad en Gravenburg’, uw raad toe onze werkwijze rond maatschappelijke voorzieningen bij stedelijke ontwikkeling nader toe te lichten. Dat doen we in deze brief.
Leeswijzer We beginnen onze brief met wat we zien als maatschappelijke voorzieningen. Daarna gaan we achtereenvolgens in op het doel van deze voorzieningen, onze huidige visie hierop – inclusief uitdagingen –, en relevante trends en ontwikkelingen. Vervolgens geven we een overzicht van de soorten voorzieningen, waarbij we per soort onze aanpak rond de huisvestingsopgave toelichten. We sluiten af met een aantal voornemens waarmee we onze werkwijze rond voorzieningen verder willen verbeteren.
Scope In deze toelichting richten we ons op _maatschappelijke_ voorzieningen. Kortom voorzieningen voor onze bewoners waarin niet of niet volledig door de markt wordt voorzien, bijvoorbeeld op het gebied van sport, cultuur of onderwijs. Stedelijke ontwikkeling gaat óók gepaard met economische voorzieningen. Onze aanpak behelst vaak een combinatie, bijvoorbeeld bij het programmeren van ‘plinten’ (ruimtes in nieuwbouwprojecten op straatniveau), waarvoor onze directies Stadsontwikkeling en Maatschappelijke Ontwikkeling samen optrekken. Dat is tevens een effectieve werkwijze voor eerstelijns zorgaanbieders, die zijn aan te merken als ‘tussencategorie’. Zo zien we huisartsen als zorgondernemers, maar vinden we een goede spreiding hiervan – zeker in de groeiende gemeente die we zijn – ook van maatschappelijk belang. Maatschappelijke voorzieningen – of maatschappelijk vastgoed – beperken we voorts niet tot ‘gebouwen’: het betreft ook ‘platte vlakken’ zoals sportvelden, speeltuinen, evenemententerreinen en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte.
De in deze brief belichte werkwijze richt zich zowel op nieuwe wijken als Stadshavens, De Suikerzijde, Meerstad, Reitdiep, Gravenburg en De Held, als op wijkvernieuwing.
Volgvel 1
Doel Groningen is een inclusieve gemeente, waarin iedereen kan meedoen en in staat wordt gesteld zich te ontwikkelen. Onze voorzieningen leveren hieraan een belangrijke bijdrage. Ze zijn essentieel onderdeel van leefbare wijken en dorpen, waar mensen zich prettig en veilig – kortom thuis – voelen. Met de voorzieningen scheppen we de juiste voorwaarden voor inwoners en organisaties voor ontmoeting, beleving en een gezonde leefstijl. Daarmee dragen we bij aan een sterke sociale basis, preventie van zorg, en een aantrekkelijk leef- en vestigingsklimaat in onze stadsdelen.
Visie We willen onze voorzieningen weer vast onderdeel van onze stedelijke ontwikkeling maken. Bovendien bouwen we een wijk niet losstaand, maar kijken we ook altijd naar de samenhang in de voorzieningen in het stadsdeel waar de wijk onderdeel van uitmaakt. We streven naar een zo compleet mogelijk voorzieningenaanbod in onze stadsdelen. Dit is in lijn met onze [Mobiliteitsvisie, vastgesteld december 2021, waarin we de wens hebben opgenomen een ‘10-](https://gemeente.groningen.nl/file/mobiliteitsvisie-groningen-goed-op-weg) minuten stad’ te zijn (tijdspanne waarin dagelijkse voorzieningen op loop- of fietsafstand bereikbaar zijn). Dat betekent dat we bij de ontwikkeling van wijken al vroeg met voorzieningen rekening willen houden door hiervoor in planvorming stedenbouwkundig en programmatisch ruimte te creëren. Dit proces is al ingezet met de recente aanstelling van een ‘sociaal bouwmeester’ [1] als sociale pendant van de stadsbouwmeesters en de bouwmeester wijkvernieuwing, en is ook zichtbaar in de Suikerzijde, waar sociale cohesie vanaf aanvang een basisingrediënt is van de wijkontwikkeling. Met dit alles willen we het bouwen van wijken met één sterk dominante functie (bijvoorbeeld wonen of werken) voorkomen door uit te gaan van ‘gemengde wijken’, met ruimte en aandacht voor zowel wonen als werken en vrije tijd.
Wijken als Reitdiep, Gravenburg en De Held zijn ontwikkeld vanuit een andere visie waardoor bovenstaande niet altijd opgeld doet. Voor deze wijken onderzoeken we, in de groeiende, ongedeelde stad, of nieuwe voorzieningen mogelijk en gewenst zijn als aanvulling op het huidige, lokale aanbod. Zo zien we het voorzieningenprogramma voor De Nieuwe Held als kans om ook de bestaande omliggende woonwijken De Held en Gravenburg te bedienen. De omvang en kenmerken van de wijk zijn daarbij te allen tijde bepalend voor het voorzieningenaanbod en het tempo van de realisatie daarvan.
Uitgangspunt is tenslotte een evenwichtige _gemeentelijke_ spreiding. Daarbij hebben we uiteraard oog voor de specifieke behoefte van een stadsdeel, wijk, buurt of dorp, bijvoorbeeld op basis van bewonersprofiel, wijkontwikkeling of wensen die naar voren zijn gekomen uit een participatieproces.
Uitdagingen Teruggrijpend op uw vergadering van 6 maart jl. zien we dat in onze nieuwere wijken het voorzieningenniveau als gevolg van ons eerdere beleid niet altijd voldoende bij de ontwikkeling van de wijk is betrokken. Dit eerdere beleid was er eerst en vooral op gericht zo snel mogelijk aan de grote vraag naar woningen te voldoen. Daarbij was er de visie dat vooral bestaande voorzieningen in omliggende wijken de behoefte van deze nieuwe wijken goed zouden kunnen opvangen, wat juist ook het bestaansrecht van deze voorzieningen verder zou versterken. We zien inmiddels dat er vanuit het belang van nabijheid en toegankelijkheid en ruimte voor ontmoeting vaak toch behoefte is aan voorzieningen in de eigen wijk; een behoefte die aansluit bij onze huidige visie van levendige wijken met een mix van functies. We willen dit hanteren als uitgangspunt voor het (verder) inrichten van onze stadsdelen, waarbij we het wel als opgave blijven zien hiervoor fysiek en financieel de ruimte te vinden.
1 Per 1 september is Ivan Nio begonnen als sociaal bouwmeester van onze gemeente, een (nog) unieke functie in Nederland. Zijn opdracht is het beter verbinden van het sociaal en ruimtelijk beleidsdomein, vooral als het gaat om voorzieningen en publieke plekken in vooral de wijkvernieuwingswijken.
Volgvel 2
Keuzes maken blijft noodzakelijk, waarbij ook de spreiding over onze gemeente als geheel een factor blijft en we bijzondere aandacht willen hebben voor ontmoetingsruimte voor de opgroeiende jeugd. Een voorbeeld van het laatste is het faciliteren van de tijdelijke ontmoetingsruimte die we, mede in het kader van uw motie van 6 maart jl., hiertoe aan het onderzoeken zijn voor Meerstad.
Uitdaging is dat de bekostiging van voorzieningen niet zomaar aan de grondexploitatie is te verbinden. Deze kennen daarmee bij het vaststellen van de GREX geen dekking, terwijl we de opgaven van de benodigde voorzieningen liefst wél zo vroeg mogelijk onderdeel van het financiële kader voor de totale gebiedsontwikkeling maken. Een aantal elementen, zoals onderwijshuisvesting en sportvoorzieningen, is onderdeel van de Strategische Investeringsagenda. Dit geldt echter niet voor de totale opgave voor maatschappelijke voorzieningen bij stedelijke ontwikkeling; de ontwikkeling en realisatie hiervan is afhankelijk van de financiële mogelijkheden en opgaven op dat moment. Net als bij de strategische investeringsagenda moet jaarlijks, bij de voorbereiding op de begroting, worden bekeken welke opgaven er op korte termijn liggen en hoe we daarmee kunnen omgaan – een werkwijze zoals we die we ook voor de Strategische Investeringsagenda hanteren.
Voorts leidt het vanaf aanvang integraal werken bij nieuwbouwwijken tot vraagstukken rond participatie: hoe inventariseren we tijdig de wensen en behoeften van bewoners van nieuwbouwwijken als die er nog niet of slechts ten dele zijn? Een ander dilemma is het moment van realisatie van een voorziening in nieuwe wijken. Onze werkwijze is het vooraf toewijzen van ruimte voor voorzieningen. Maar zolang de wijk niet af is, zijn de benutting en exploitatie van deze voorzieningen vaak niet optimaal. Om die reden laten we bijvoorbeeld scholen, door fasering of met tijdelijke voorzieningen, vaak ‘meegroeien’ met de wijk.
Trends en ontwikkelingen _Groeiende gemeente_ Onze gemeente groeit sterk. Binnen enkele jaren verwachten we de grens van 250.000 inwoners te slechten, waarna we doorgroeien naar 270.000. Daartoe bouwen we de komende jaren zo’n 20.000 woningen. Van belang vinden we, zoals ook vastgelegd in onze [omgevingsvisie](https://gemeente.groningen.nl/omgevingsvisie-levende-ruimte) _Levende Ruimte_, het meegroeien van ons voorzieningenaanbod: zowel op wijk- en dorpsniveau als op stedelijk dan wel stadsoverstijgend niveau. De laatste categorie programmeren we, zoals eveneens benoemd in onze omgevingsvisie, bij voorkeur in of nabij de verruimde binnenstad.
Wel blijven afwegingen steeds noodzakelijk. Kunnen voorzieningen voldoende benut worden? Zijn ze goed te exploiteren? Voor al onze maatschappelijke voorzieningen zijn dit belangrijke vragen. Ook is het maken van keuzes onvermijdelijk gezien de schaarste op allerlei terreinen of door prioritering elders. Honorering van elk bewonersinitiatief of -wens is, hoe mooi ook, niet altijd mogelijk omdat aan elke voorziening een structurele last is verbonden.
_Multifunctioneel gebruik_ Uitgangspunt bij het programmeren en inrichten van voorzieningen is steeds meer een multifunctioneel gebruik. Niet alleen huren organisaties en andersoortige gebruikers in toenemende mate voorzieningen op basis van behoefte (in plaats van met een vaste huurperiode of een eigen gebouw), ook komt dit de benutting van de voorziening ten goede. Dit sluit ook aan bij de trend van ‘vervagende grenzen’: een sociale ontmoetingsplek of cultureel podium kan tevens een horecafunctie hebben of een werkplek zijn voor zzp’ers in de wijk. Uitdagingen bij deze multifunctionele inzetbaarheid zijn het beheer en de exploitatie van voorzieningen, aangezien die wél structureel geregeld moeten zijn. Voor onze sociaalculturele accommodaties verstrekken we daarom bijvoorbeeld exploitatiesubsidies.
Volgvel 3
_Druk op vastgoed en gebruik openbare ruimte_ Een groeiend Groningen betekent ook een intensief beslag op de beschikbare ruimte. Vastgoed en ontwikkelruimte zijn extreem gewild, met ingrijpende gevolgen voor het aanbod van vooral tijdelijk beschikbaar vastgoed. Tot voor kort was dit bijvoorbeeld een belangrijk bestanddeel van ons structurele arsenaal aan broedplaatsen (de ‘ijzeren voorraad’). Het steeds meer verdwijnen van leegstaand vastgoed (zowel gemeentelijk als van marktpartijen) noopt tot nieuwe oplossingen, zoals het creëren van permanente broedplaatsen. Die vragen echter wel aanmerkelijk meer middelen (in investering én exploitatie) en tijd.
Een intensievere stad vraagt ook extra nadenken over de inrichting en het gebruik van de [openbare ruimte. In de Nieuwe Ruimte Ontwerpleidraad Leefkwaliteit Openbare Ruimte,](https://gemeente.groningen.nl/file/ontwerpleidraad-leefkwaliteit-openbare-ruimte) vastgesteld december 2021, streven we een inclusieve openbare ruimte na met meer ruimte voor ‘groen, sporten, spelen en ontmoeten’ ter vergroting van de leefkwaliteit. De leidraad is bedoeld om een nieuwe balans te vinden en zo nodig keuzes te maken tussen alle claims die op de openbare ruimte worden gelegd. De impact op de leefomgeving kent immers grenzen. Zo kunnen bewoners (over)last ervaren (denk aan Noorderplantsoen en stadsstrand). Mensen zien ingrepen in hun directe omgeving ook in toenemende mate als een aantasting van hun welbevinden. Dit alles bemoeilijkt het (her)plaatsen van voorzieningen met een mogelijke impact op de omgeving, zoals evenementenlocaties of maatschappelijke opvang. Het blijft daarin zoeken naar een goede balans, met begrip voor alle partijen. We zien kansen door het vroegtijdig betrekken van dergelijke opgaven bij stedelijke ontwikkeling, vooral in nieuwe wijken.
_Levensduur maatschappelijk vastgoed_ Zoals voor al het vastgoed, geldt voor onze voorzieningen een levensduur. Conform onze Financiële verordening stellen we deze op 40 jaar (door uw raad vastgestelde uitzonderingen daargelaten). Veel maatschappelijk vastgoed is momenteel aan het einde van de levenscyclus beland. De bekendste voorbeelden zijn de projecten van de Strategische Investeringsagenda: Martiniplaza, De Oosterpoort en Kardinge. Maar ook veel ander – minder in het oog springend
- vastgoed kent een renovatie- of vervangingsopgave.
Voor het onderwijs is deze inmiddels in beeld gebracht en van een plan van aanpak en financiering voorzien [2]. Voor onze sportvoorzieningen werken we hier aan in de vorm van een uitvoeringsagenda van ons recent vastgestelde ambitiedocument Masterplan [Doorontwikkeling Sportvoorzieningen 2037. Daarmee zijn we er nog niet: ook voorzieningen](https://gemeenteraad.groningen.nl/Vergaderingen/Politieke-woensdag-Dag-agenda/2024/17-april/10:00/sportvoorzieningen/240417-Masterplan-sportvoorzieningen-2037.pdf) op andere terreinen vragen een dergelijke aanpak. Binnenkort informeren we u over hoe we tot een investeringsagenda voor de bestaande sociaal-culturele accommodaties willen komen. Onderdeel van het toekomstbestendig maken van ons vastgoed is verduurzaming. De specifiek [hieraan verbonden opgave is één van de punten op onze Strategische Investeringsagenda.](https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage/Bijlage-1-strategische-investeringsprojecten.pdf)
Categorieën Onder de huisvesting van maatschappelijke voorzieningen verstaan we vastgoed in brede zin – kortom gebouwen en (de inrichting van) platte vlakken – met een publieke functie, (deels) bekostigd uit publieke middelen en met een meerwaarde voor de (lokale, stedelijke en soms ook regionale) samenleving. We werken met de volgende categorieën, die elk een eigen aanpak vragen:
- Onderwijs: als gemeente zijn we verantwoordelijk voor het programmeren van de huisvesting van (speciaal) primair en voortgezet onderwijs.
- Sport: als gemeente voorzien we in sporthallen, gym- en sportzalen, sportvelden op sportparken, zwembaden en schaatsvoorzieningen. Ook faciliteren we ongeorganiseerde sporters door ruimte te creëren voor sporten, spelen, bewegen en ontmoeten in de openbare ruimte.
[2 April dit jaar stelde uw raad het scholenplan ‘Gro Up’](https://gemeenteraad.groningen.nl/Vergaderingen/Politieke-woensdag-Dag-agenda/2024/10-april/10:00/Scholenplan-Gro-Up-2024-2039-raadsvoorstel-27-3-2024/Scholenplan-Gro-Up-2024-2039-1.pdf) (reg.nr. 75959-2024) vast als actualisering van [het Integraal huisvestingsplan (IHP) 2020-2039 ‘Investering in onderwijs’](https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage-Visie-IHP-2020-2039-1.pdf) uit 2020.
Volgvel 4
- Cultuur: als gemeente dragen we zorg voor de huisvesting van (een groot deel) van onze culturele infrastructuur en faciliteren we cultuur in onze wijken. Met Kunst op Straat dragen we bij aan de invulling van de openbare ruimte.
- Broedplaatsen: als gemeente willen we zorgdragen voor een ‘ijzeren voorraad’ (afdoende tijdelijke en/of permanente werkplekken voor de creatieve sector).
- Sociaal-culturele accommodaties: als gemeente faciliteren we (mede) laagdrempelige plekken gericht op ontmoeting, meedoen en (talent)ontwikkeling. We maken daarbij onderscheid tussen vier soorten accommodaties: dorpshuis, buurtkamer, buurtcentrum en multifunctioneel centrum (inclusief buurtspeeltuinverenigingen).
- WIJ: als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de huisvesting van de Entrees en kantoren van de WIJ-teams.
- Jeugdgezondheidszorg: als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de huisvesting van de consultatiebureaus en de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg, vaak in nauwe samenwerking met de WIJ-teams.
- Gezonde leefomgeving: onze ambitie is de leefomgeving in onze gemeente zodanig in te richten dat deze de gezondheid van inwoners positief beïnvloedt. Daarbij geven we prioriteit aan de wijken die dit het hardste nodig hebben.
Daarnaast spelen we regelmatig een rol bij de ontwikkeling dan wel (her)huisvesting van kinderopvang, gezondheidscentra, sportscholen en maatschappelijke opvang, en soms zelfs gebedshuizen. Zo ruimen we plek in voor kinderopvang bij de bouw van basisscholen, in het kader van de doorgaande leerlijn omarmen we als gemeente deze IKC-vorming. Ook hebben we regulier overleg met DokNoord (de vereniging van huisartsen): samen ondersteunen we huisartsen bij het zoeken naar nieuwe ruimtes en koppelen we die aan gebiedsontwikkeling. Zo kan een praktijk of zorgcentrum tijdig meegroeien, en is er de beste kans op passende huisvesting omdat de zorgpartij vanaf aanvang is betrokken bij het programma van eisen. Ook denken we in het Akkoord van Groningen mee in de vorming van campussen.
_Eigendomssituatie en beheer_ Als gemeente hebben we een uitgebreide vastgoedportefeuille: van wijkgebouwen tot sportcentrum Kardinge, van speeltuinen tot het Groninger Museum. Maatschappelijk vastgoed in eigendom hebben kan voordelen bieden in de programmatische sturing vanuit beleidsopgaves, maar ook in de kwaliteit van beheer en onderhoud. Uiteraard is gemeentelijk bezit geen voorwaarde. Zo wordt de huisvesting voor de WIJ merendeels aangehuurd. Een deel van onze voorzieningen huurt vastgoed van externe partijen of is zelf eigenaar. Daarbij kan onze gemeente wel optreden als investeerder, bijvoorbeeld als het gaat om het verbeteren van de toegankelijkheid of een uitbreiding van functies.
_Makeltafel_ Via de Makeltafel – een intern overleg van onze vastgoedspecialisten – proberen we de vraag van maatschappelijke (en soms ook commerciële) partijen naar (her)huisvesting te matchen aan ons beschikbare vastgoed of – indien mogelijk – aan externe partijen of kansen bij stedelijke ontwikkeling. Aangetekend moet worden dat de doorlopende afname van beschikbaar vastgoed (de ‘aanbodkant’) de kans op succes van de Makeltafel de afgelopen jaren flink heeft verkleind. De werking van de Makeltafel is daarmee, hoewel deze nog steeds zijn nut bewijst, enigszins onder druk komen te staan. Voorts blijft CareX als vaste beheerder van tijdelijk leegstaand vastgoed van onder meer onze gemeente een belangrijke partner in het bieden van oplossingen voor de (meestal tijdelijke) huisvesting van maatschappelijke initiatieven.
Aanpak De categorieën die we onderscheiden in onze maatschappelijke voorzieningen vragen elk een eigen aanpak. Soms kan gewerkt worden met een ‘formule’ (zoals op basis van aantal/soort bewoners, maximale afstand tot de voorziening), zoals bij (bewegings)onderwijs. In andere gevallen betreft het meer unieke voorzieningen waarvan de vorm niet bij voorbaat is vast te
Volgvel 5
stellen (denk aan cultuur). We geven per categorie aan hoe we bij onze stedelijke ontwikkeling hiermee omgaan en benoemen de geldende kaders voor zover aanwezig.
_Funderend onderwijs_ Goed onderwijs is een basisvoorwaarde voor alle kinderen uit de gemeente Groningen. Onderwijs is een cruciaal middel om alle kinderen gelijke kansen te geven in hun ontwikkeling en daarmee de verschillen in de samenleving te verkleinen. Daarom investeren we als gemeente in goede onderwijshuisvesting. Onderwijshuisvesting is een substantieel deel van ons maatschappelijk vastgoed.
Als gemeente hebben we een wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende onderwijshuisvesting voor het funderend onderwijs: basis-, voorgezet-, en speciaal onderwijs. Openbaar onderwijs moet voor iedereen beschikbaar zijn. We streven ernaar in ons stedelijk gebied, zoveel als redelijkerwijs mogelijk is, binnen een straal van 1 km voor ieder kind een openbare basisschool ter beschikking te hebben. Daarnaast hechten we aan een divers aanbod van onderwijsdenominaties en onderwijsconcepten, evenals aan een goede verdeling en spreiding van alle onderwijsvoorzieningen. De omvang en spreiding van onderwijsvoorzieningen worden aan de ene kant bepaald door integrale leerlingenprognoses per wijk of gebied (behoefte) en aan de andere kant door initiatief van een schoolbestuur/stichting om een nieuwe school te starten [3].
We bieden álle jonge kinderen (2-4 jaar) 16 uur per week een voor- en vroegschools educatief (VVE) programma van hoge kwaliteit, zodat ze bij de start van de basisschool niet met een achterstand beginnen. Daarom vinden we het van belang dat voldoende kinderopvang in de wijk wordt aangeboden.
In 2024 stelde uw raad het Groninger [scholenplan](https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage-1-Scholenplan-Gro-Up-2024-2039.pdf) _Gro Up_ vast. Dit plan omvat de maatregelen voor een toekomstbestendige huisvestingsportefeuille die het onderwijs optimaal faciliteert. Het plan wordt elke vier jaar geactualiseerd op basis van de actuele ontwikkelingen in het onderwijs en de demografie. Zoals wijzigingen in het aantal kinderen en de leerlingenprognoses, en ruimtelijke ontwikkelingen in bijvoorbeeld in- en uitbreidingswijken die leiden tot een nieuwe behoefte in onderwijshuisvesting. Met het scholenplan _Gro Up_ kunnen zowel de schoolbesturen als onze gemeente strategisch sturen op en met onderwijshuisvesting. Dat beperkt zich niet tot de fysieke kant van onderwijshuisvesting (zoals capaciteit en gebouwkwaliteit): ook willen we zo de doelstellingen behalen uit de onderwijsagenda, zoals kansengelijkheid vergroten en (onderwijs)segregatie tegengaan.
De capaciteit voor onderwijs en bewegingsonderwijs wordt optimaal op elkaar afgestemd met als streven de reistijd tot een minimum te beperken en lestijd optimaal te benutten. Waar mogelijk sturen we op clustering van lokalen voor bewegingsonderwijs (zaaldelen) om de functionaliteit, kwaliteit en de benutting ervan te vergroten. Of we kiezen bewust voor capaciteitsuitbreiding ten behoeve van sport, zoals bij IKC Groenewei in Meerstad.
Voorts werken we aan een duurzamere gebouwvoorraad, waarmee we bijdragen aan onze klimaatdoelstellingen. Ook sluiten we aan bij de strategische kernopgave uit de omgevingsvisie _Levende Ruimte_. Zo dragen we bij aan de toekomst van alle kinderen in de gemeente Groningen.
Scholen zijn logischerwijs een ontmoetingsplek voor kinderen en voor ouders, maar kunnen dat óók zijn voor andere wijk- of dorpsbewoners. Zo kunnen na schooltijd de deuren geopend blijven om ruimte te bieden aan wijkinitiatieven of andere functies, waarmee ook scholen
[3 Volgens de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen](https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/basisonderwijs/vraag-en-antwoord/wat-zijn-de-voorwaarden-om-een-nieuwe-school-op-te-richten) moeten scholen aantonen dat er voldoende behoefte is aan nieuw onderwijs, ook in relatie met de omgeving. Besluit het Rijk vervolgens tot bekostiging, dan hebben we als gemeente de taak de school binnen twee jaar van huisvesting te voorzien.
Volgvel 6
aansluiten bij onze ambitie voor een multifunctioneel gebruik van maatschappelijk vastgoed. Ook het schoolplein richten we in voor multifunctioneel gebruik: tijdens schooltijden een groen schoolplein dat bijdraagt aan de ontwikkeling en welzijn van kinderen, na schooltijden een fijne ontmoetingsplek voor gezinnen en andere buurtbewoners.
_Sport, bewegen en spelen_ We willen alle inwoners de mogelijkheid bieden sportief kapitaal op te bouwen. Dit staat [centraal in onze Sport- en beweegvisie 2021+, die Groningers wil laten ervaren dat sporten en](https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage/Bijlage-1-Sportief-kapitaal-voor-iedere-Groninger.pdf) bewegen leuk is, gezonder en gelukkiger maakt en bijdraagt aan een sterke samenleving. Sportief kapitaal kan van jongs af aan ontwikkeld worden, op school, bij de kinderopvang, in de buurt of op de sportclub.
We vinden het van belang met de groei van de gemeente onze sportvoorzieningen te laten meegroeien. Daartoe is in 2024 een capaciteitsonderzoek sportaccommodaties uitgevoerd, een start gemaakt met Beter Benutten Buitensport en een breed ambitiedocument opgesteld onder de naam [Masterplan (door)ontwikkeling sportvoorzieningen 2037. Met dit masterplan, door](https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage-1-Masterplan-door-ontwikkeling-Sportvoorzieningen-2037.pdf) uw raad vastgesteld 15 mei jl., brengen we in beeld wat we naar de toekomst toe nodig hebben aan sportvoorzieningen (uitbreiding, verbetering en verduurzaming). Onze directies DMO, Sport050, Vastgoedbedrijf en Stadsontwikkeling trekken hierin samen op.
In gebiedsontwikkelingen als Meerstad en De Nieuwe Held willen we tijdig zorgen voor voldoende ruimte voor sport en bewegen. Dat geldt zowel voor de binnen- als de buitensport, inclusief mogelijkheden in de openbare ruimte. Dat laatste zien we steeds meer als een integraal onderdeel van stedelijke gebiedsontwikkeling. Daarbij willen we oog houden voor nieuwe ontwikkelingen in sport en bewegen, zoals urban sports. Uniek in Groningen is onze actieve Urban Sports Community. Dit heeft bijvoorbeeld al geleid tot het Skatepark in het Stadspark, het MTB Skillspark in Meerstad en de gezamenlijke ontwikkeling van de Urban Sports Agenda. De komende tijd onderzoeken we of we in Groningen een Urban Sport Hub kunnen ontwikkelen en zien we kansen voor een urban sports omgeving in combinatie met kunst en cultuur op het Havenpark van Stadshavens, als stadsbrede voorziening.
Naast sporten is (buiten)spelen essentieel onderdeel van een gezonde ontwikkeling van kinderen. Elke wijk in Groningen is anders, maar overal wordt gespeeld. Onze directies DMO en Stadsbeheer kijken naar wat in een wijk aanwezig is aan mogelijkheden om te spelen en [waaraan nog behoefte zou kunnen zijn. De handleiding Sporten, spelen, bewegen en](https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage-Update-Meerjarenprogramma-Sport-de-Bewegende-Stad-2019-2020-2.pdf) [ontmoeten in Groningen biedt hiertoe de nodige handvatten. Zo kan een bank alleen een](https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage-Update-Meerjarenprogramma-Sport-de-Bewegende-Stad-2019-2020-2.pdf) zitfunctie hebben, maar als deze slim wordt ontworpen, kan het ook een sportelement, kunstwerk of speelplek zijn. De vervangingsvraag wordt hierbij zoveel mogelijk gekoppeld aan nieuwe ontwikkelmogelijkheden. We houden tevens oog voor ‘samenspeelplekken’, waar ook kinderen met beperkingen kunnen spelen. Zo is juni jl. nog een samenspeelplek in Haren geopend op kinderboerderij de Mikkelhorst.
_Cultuur_ Cultuur bevordert de leefbaarheid, versterkt de sociale cohesie, en biedt onze inwoners bij uitstek de kans tot meedoen en persoonlijke groei. Uitvoering van de doelstellingen uit onze cultuurnota vraagt ruimte voor cultuur op wijkniveau, dichtbij onze inwoners en laagdrempelig in gebruik. Voorbeelden zijn repetitieruimtes voor koren en orkesten, kleinschalige podiumvoorzieningen, plekken voor cultuureducatie, en buitenruimte die geschikt is voor evenementen en ontmoeting.
We ontwikkelen in de regel niet specifiek voor deze functie, maar gaan bij voorkeur uit van meervoudig en multifunctioneel gebruik. Bijvoorbeeld een sociaal-culturele accommodatie met podiumvoorziening, een multifunctioneel centrum of een schoolgebouw dat ’s avonds cultureel inzetbaar is. Inhoudelijk ligt het aanbieden van activiteiten bij culturele instellingen, vaak gesubsidieerd vanuit onze cultuurnota, zoals VRIJDAG en Forum Groningen.
Volgvel 7
Daarnaast stellen we ons verantwoordelijk voor het faciliteren en bestendigen vn een sterke culturele infrastructuur. Hierin is huisvesting een voornaam onderdeel, waarbij we aandacht hebben voor zowel bereikbaarheid en spreiding als het verbinden van opgaven en kansen. Bereikbaarheid en zichtbaarheid zijn essentiële factoren voor onze (boven)stedelijke cultuurvoorzieningen, die we – conform onze omgevingsvisie – huisvesten in of nabij onze (verruimde) binnenstad. Voorbeelden zijn de nieuwbouw voor VRIJDAG en de ontwikkeling van het nieuwe muziekcentrum.
_Kunst op straat_ Kunst op straat kan een waardevolle bijdrage leveren aan de openbare ruimte. Het stimuleert een levendig en aantrekkelijk leefklimaat, verhoogt de kwaliteit van de openbare ruimte, en kan als motor fungeren in gebiedsontwikkeling. Ook komen zo inwoners en bezoekers laagdrempelig in aanraking met kunst. Naast een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de openbare ruimte, kan beeldende kunst uitnodigen tot ontmoeting, reflectie, beleving, beweging en anders denken en zien. Om meer kunstwerken in de openbare ruimte te kunnen realiseren is in 2019 de Kunst op Straat percentageregeling ontwikkeld. Bij elke ruimtelijke ontwikkeling wegen we af wat de meerwaarde van kunst hierin kan zijn en hoe kunst dan het best geïntegreerd kan worden in het ontwerp. Kunstpunt adviseert en onderzoekt met de projectleiders van de gebiedsontwikkeling en door bewonersparticipatie wat hierbij passend is.
De toegevoegde waarde van kunst kan verschillend zijn en diverse uitingsvormen hebben. Het kan het verhaal, de identiteit of de geschiedenis van het gebied vertellen, maar ook aandacht vragen voor thema’s als duurzaamheid en vergroening. Kunst kan tevens een bijdrage leveren aan praktische oplossingen voor routing door verbinding en ontsluiting van gebieden. DMO, Stadsontwikkeling en Kunstpunt stemmen af waar in gebiedsontwikkeling kansen liggen voor Kunst op straat. Vervolgens vindt nader onderzoek plaats door Kunstpunt in afstemming met Stadsontwikkeling. Voorbeelden van de integratie van kunst in gebiedsontwikkeling zijn het doorwaadbaar kunstpark in Meerstad en de beoogde artistieke aankleding van het plein in de nieuwe wijk Spoorkwartier.
_Broedplaatsen_ Onze directies Stadsontwikkeling (inclusief EZ), DMO en Vastgoedbedrijf werken samen aan voldoende en geschikte broedplaatsen. De doelgroep loopt uiteen van startende ondernemers en startups tot kunstenaars en andere creatieven. Een belangrijk begrip is de ‘ijzeren voorraad’: het doorlopend beschikbaar arsenaal, opgebouwd uit tijdelijke en/of permanente broedplaatsen. Deze staat onder druk door de ontwikkelingen op de vastgoedmarkt. Met verschillende interventies willen we het aanbod op peil houden. Daarbij verschuift het accent steeds meer van tijdelijke naar meer permanente broedplaatsen. Naast bestaande locaties en bekende ontwikkelzones als de Biotoop en Niemeyer, kijken we hiervoor nadrukkelijk naar de kansen in gebiedsontwikkeling (o.a. Stadshavens). Zoals vermeld op de LTA, willen we uw raad eind dit jaar een beleidskader voor ons broedplaatsenbeleid aanbieden.
_Sociaal-culturele accommodaties_ Sociaal-culturele accommodaties versterken de sociale basis in onze wijken en dorpen. Met een vrijblijvend gevarieerd activiteitenaanbod stimuleren ze ontmoeting en de deelname van inwoners en geven ze invulling aan onze inzet op preventie. Ze zorgen voor plezier, ontspanning en zingeving, maar ook voor minder psychische klachten die voortkomen uit bijvoorbeeld eenzaamheid. Zo dragen ze bij aan het behalen van beleidsdoelen op het gebied van leefbaarheid, sociale cohesie en meedoen (sociale basis). Dit betekent dat er goede toegankelijke accommodaties moeten zijn die uitnodigen om binnen te komen. Afhankelijk van behoeften uit het gebied, de wijk of het dorp kan dat een multifunctioneel centrum, buurtcentrum, buurthuis of dorpshuis zijn. Diversiteit koesteren en ondersteunen we.
Zoals door uw raad in maart van dit jaar vastgesteld in onze nota _[Sociaal-culturele](https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage-1-nota-sociaal-culturele-accommodaties.pdf)_ _[accommodaties. Open naar elkaar](https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage-1-nota-sociaal-culturele-accommodaties.pdf)_ richten we ons vooral op het bestáán van de 48 sociaal
Volgvel 8
culturele accommodaties die we subsidiëren en het ondersteunen van de besturen daarbij (exploitatie en beheer). We investeren extra in de noordelijke wijken en de andere wijkvernieuwingswijken. In deze wijken zijn in verhouding al meer sociaal-culturele accommodaties en ook veel andere (bewoners)initiatieven te vinden. We investeren in deze wijken dan ook niet extra in de huisvesting, maar in een goede samenwerking tussen de accommodaties en andere initiatieven, om zo tot een optimale bijdrage te komen aan onze maatschappelijke opgaven.
Het toevoegen van een nieuwe accommodatie vraagt een separaat raadsbesluit, inclusief beschikbare middelen. Daarbij hanteren we voorwaarden zoals een grote behoefte vanuit bewoners, een activiteitenprogramma op maat, het aantoonbaar versterken van de sociale basis, en een stabiel bestuur met voldoende vrijwilligers voor de exploitatie. Bij gebiedsontwikkeling houden we rekening met de wensen van (toekomstige) bewoners en wegen we bijvoorbeeld de spreiding en kansen voor multifunctionaliteit. We kunnen indicatief gebruikmaken van de richtinggevende normen – onder andere voor ontmoetingsruimte – waarmee enkele gemeentes inmiddels werken (onder andere G4). In Meerstad onderzoeken we de kansen voor gecombineerde functies, bijvoorbeeld een gymzaal voor de Meeroevers-school in combinatie met ontmoetingsruimte en kinderopvang en het projectbureau Meerstad waarvoor een boerderij aan de Middelberterweg wordt verbouwd i.c.m. buurtvoorzieningen. Ook zien we de nieuwe sportvoorzieningen en kantines nadrukkelijk als kans voor multifunctionelere inzet. Flexibiliteit is een uitgangspunt. Zowel in het gebruik (overdag en ’s avonds een breed en divers activiteitenaanbod) als de functie en fasering (de eerste jaren een school- of kinderopvang, na vijftien jaar een gezondheidscentrum, bibliotheek, buurtkamer of WIJ-team). In alle gevallen geldt dat de activiteiten en voorzieningen – ‘indoor’ of ‘outdoor’ – aansluiten bij de behoefte en groei van een wijk of dorp.
_WIJ_ De welzijnsorganisatie Stichting WIJ Groningen voert in onze opdracht werkzaamheden uit op het gebied van WMO, Jeugdwet en samenlevingsopbouw. WIJ is gericht op uitvoering van haar taken zo dicht mogelijk bij de bewoners van onze gemeente, en zoekt naar een goede balans tussen ondersteuning in het dagelijkse leven, het versterken van de gemeenschapszin door samenlevingsopbouw, preventie, en het uitvoeren van wettelijke taken voor Wmo, jeugd en OGGZ. In 2023 is WIJ in opdracht van onze gemeente gestart met Basis jeugdhulp (BJH). Nu WIJ ruim vijf jaar als zelfstandige organisatie bestaat en haar opdracht fors is uitgebreid met de BJH, heeft zij eind 2023 de ‘Huisvestingsvisie en -strategie WIJ Groningen’ vastgesteld, passend bij haar visie op een laagdrempelige dienstverlening in de wijken en als goed werkgever voor haar medewerkers.
Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de huisvesting van de (momenteel) twaalf Entreeen kantoorlocaties van WIJ. WIJ is daarnaast zelf verantwoordelijk voor haar WIJ Dichtbijlocaties, de kleinschalige ‘pop up’ plekken in de wijk waar WIJ bewoners ontmoet. De nieuwe huisvestingsvisie en -strategie van WIJ geeft aanleiding om alle locaties vanuit de nieuwe visie te bekijken en te combineren met de huisvestingsvraag als gevolg van de komst van de BJH naar de wijken. We verwachten begin 2025 daar een duidelijker beeld van te hebben. Voor West ligt er nog een aanvullende opgave om de tijdelijke huisvesting in Hoogkerk om te zetten in een permanente Entree- en kantoorfunctie, waarbij rekening wordt gehouden met de toekomstige ontwikkelingen in De Suikerzijde en De Nieuwe Held. Daarbij hebben WIJ en GGD (Jeugdgezondheidszorg) nogmaals uitgesproken dat gezamenlijke huisvesting de voorkeur heeft.
_Jeugdgezondheidszorg_ Alle kinderen verdienen een gezonde en gelukkige jeugd. De Jeugdgezondheidszorg (wettelijke taak van de gemeente, die bij GGD Groningen is belegd) heeft een unieke positie in de gezondheidszorg, omdat de JGZ als enige partij vrijwel alle jeugdigen van -9 maanden tot 18 jaar in beeld heeft en over een langere periode laagdrempelige, preventieve
Volgvel 9
ondersteuning aanbiedt. Op het consultatiebureau ontvangt GGD kinderen, en hun ouders/verzorgers, van ongeveer 1 maand oud totdat zij 4 jaar zijn en zo nodig in de periode dat zij naar de basisschool gaan. GGD volgt hier het kind in zijn of haar groei en ontwikkeling, doet onderzoek en geeft inentingen, voorlichting en advies rond de opvoeding en gezondheid van het kind. Ook vindt tegenwoordig het Gezondheidsonderzoek 5-jarigen hier plaats (niet meer op school). De JGZ draagt eraan bij dat kinderen zich goed kunnen ontwikkelen en gezond en veilig kunnen opgroeien. Met een pakket aan preventieve gezondheidszorg aan elk gezin en iedere jeugdige wordt aan dit doel van de JGZ gewerkt.
Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor adequate huisvesting van de jeugdgezondheidszorg en consultatiebureaus, en voeren we het beheer van vastgoed, huisvesting en facilitaire services uit. De huisvesting van de jeugdgezondheidszorg (consultatiebureaus) is in Groningen merendeels gekoppeld aan de huisvesting van de WIJ vanwege synergievoordelen. Voor een aantal consultatiebureaus geldt dat zij zelfstandig is gehuisvest, bijvoorbeeld in Zuid. Ook met de GGD zijn we in gesprek over een nieuwe gemeentebrede huisvestingsstrategie, die aansluit op de gewenste dienstverlening en betrokken ketenpartners, waaronder WIJ. Parallel aan de huisvestingsvraag van WIJ in West kijken we naar vervanging van het huidige consultatiebureau in Hoogkerk. Dat doen we op basis van een gebundeld PvE voor beide partijen, GGD en WIJ, waarbij we ook de kansen voor gezamenlijke huisvesting met de directies Werk en Inkomensdienstverlening verkennen vanuit onze visie op wijkgericht werken.
_Gezonde leefomgeving_ [Als gemeente geven we uitvoering aan het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)](https://open.overheid.nl/documenten/ronl-e8e739b2e77bf92b7bfed78d4569ae4ecbce8dac/pdf) en [Hoofdlijnen sportakkoord ll. Sport versterkt. Ook geven we invulling aan de (brede regeling](https://open.overheid.nl/documenten/ronl-63d5bdfa84001663afe8b400d82817edba5af7d8/pdf) voor de) specifieke uitkering voor sport en bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering, en de sociale basis. Met deze akkoorden spannen we ons in voor een gezonde generatie in 2040, met weerbare en gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke basis.
Onze ambitie is de leefomgeving in onze gemeente zodanig in te richten dat deze de gezondheid van inwoners positief beïnvloedt. Bij de inrichting van de openbare ruimte in de wijken met de grootste gezondheidsachterstanden en bij gebiedsontwikkeling kijken we vanuit gezondheidsexpertise wat er nodig is om gezondheid te bevorderen. Samen met de woningbouwcorporaties inventariseren we wat mogelijk is om gezondere woningen en een gezonde buitenruimte te ontwikkelen.
Het creëren van een gezonde leefomgeving is een gezamenlijke opgave van DMO en Stadsontwikkeling. Manifestaties zijn onder meer ruimte voor lopen, ontmoeten, bewegen en recreëren, maar ook een groene klimaatadaptieve omgeving en een gezonde voedselomgeving. Voorbeelden zijn de aanpak van het Orionpark, de knip die wordt voorbereid in de Eikenlaan en de ontwikkeling van een park in De Suikerzijde. Daarnaast heeft DMO het voornemen om de ambitie van De Suikerzijde B.V. om hier een samenleving te creëren die gericht is op het welzijn, de veiligheid en gezondheid van bewoners en op hun onderlinge sociale verbondenheid en interactie te ondersteunen. Hiermee appelleren we aan de huidige ontwikkelingen in de samenleving en die in de zorg in het bijzonder.
Verdere uitwerking In lijn met onze ambitie om het faciliteren en programmeren van voorzieningen vast onderdeel te maken van onze stedelijke ontwikkeling, werken we ons instrumentarium hiertoe verder uit. Opzet is te komen tot een startboek, met daarin de uitgangspunten en werkwijze voor het betrekken van voorzieningen bij wijkvernieuwing (inclusief het verbeteren van nieuwe wijken) en de aanleg van nieuwe wijken. Om te sturen op voldoende en passende voorzieningen willen we gebruikmaken van verschillende instrumenten, elk met een ander doel:
Volgvel 10
- Normeren: uw raad stelt richtinggevende normen vast voor maatschappelijke voorzieningen (op basis van principes per beleidsterrein/schaalniveaus). De normen geven aan hoeveel vierkante meter moet worden gereserveerd voor maatschappelijke voorzieningen, spelen en publieke ruimte bij het opstellen van structuurvisies en voorzieningennota’s voor ontwikkelgebieden.
- Reserveren: uw raad legt in gebiedsvisies (tot 2024 structuurvisies) vast hoeveel voorzieningen voor ontwikkelgebieden nodig zijn, en waar. Hiermee is voor langere tijd (10-20 jaar) ruimte gereserveerd voor de benodigde en gewenste maatschappelijke voorzieningen.
- Investeren: uw raad stelt integrale en langjarige investeringsprogramma's vast. Deze bevatten een concreet investeringsplan voor tenminste tien jaar voor de hele gemeente, gebaseerd op de meest actuele bevolkingsdata en prognoses (ontwikkelstrategie). Hierbij wordt rekening gehouden met de bestaande voorzieningen en in sommige gevallen nieuwbouw. Voor onderwijs is in mei 2024 het nieuwe scholenplan Gro Up door uw raad vastgesteld. Voor Sport zijn de beleidsuitgangspunten voor het ontwikkelen van de Uitvoeringsagenda Masterplan Sport vastgesteld. De uitvoeringsagenda met investeringsopgave volgt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2025. Zoals eerder benoemd verwachten we u ook binnenkort te informeren over de aanpak om te komen tot een investeringsagenda voor de vastgoedportefeuille rondom sociaal-culturele accommodaties.
- Realiseren: ons college stelt een Programma van Eisen (PvE) op, gebaseerd op de richtinggevende normen en de investeringsagenda’s. Op basis van het PvE realiseren we vervolgens de maatschappelijke voorzieningen en maatschappelijk vastgoed in ontwikkelgebieden.
Onze nadrukkelijke inzet is te komen tot een structurele werkwijze rond voorzieningen, die anticipeert op ontwikkelingen en behoeften, en die integraal onderdeel is van onze aanpak rond stedelijke ontwikkeling. Dit proces is al ingezet, onder meer met de aanstelling van een sociaal bouwmeester als ruimtelijk vertaler van sociale vraagstukken. Ook willen we onze ambitie onderdeel maken van de nieuwe Omgevingsvisie die momenteel wordt opgesteld. Wel vraagt het verder ontwikkelen en implementeren van een structurele werkwijze rond maatschappelijke voorzieningen tijd: stedelijke ontwikkeling is immers een langjarig en complex proces, bijvoorbeeld afhankelijk van de conjunctuur of ontwikkelingen in wetgeving, demografie of landelijk beleid. We werken verder uit hoe we dit in de organisatie gaan beleggen en definiëren daarbij rollen en taken. Voornaam onderdeel is het (tijdig) borgen van de benodigde financiering voor ons voorzieningenaanbod.
Met dit alles willen we zoveel mogelijk komen tot een duurzaam passend en afdoende voorzieningenniveau voor onze groeiende gemeente, dat optimaal bijdraagt aan ons leef-, woon- en vestigingsklimaat.
Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Groningen,
burgemeester, secretaris, Koen Schuiling Christien Bronda
_Deze brief is elektronisch aangemaakt en daarom niet ondertekend._