RIS326266 Maak werk van queeracceptatie bijlage 1

Terugblik op de afgelopen jaren 6

Nieuwe thema’s in HBSC 2025 7

Nederlandse jongeren in internationaal perspectief 7

Opzet van het rapport 8

1. METHODE VAN HET ONDERZOEK 9

Populatie en steekproef 10

De vragenlijst 13

De dataverzameling 13

De gewogen steekproef 14

Analyses 17

Gebruik van HBSC-gegevens in nationale monitors 18

2. RELATIE MET GEZINSLEDEN EN VRIENDEN 20

Overzicht van de belangrijkste resultaten 21

Kerncijfers 23

Verschillen naar schoolniveau, migratieachtergrond, gezinswelvaart en gezinsvorm 26

Vergelijking met eerdere jaren 28

3. SCHOOLBELEVING EN PESTEN 32

Overzicht van de belangrijkste resultaten 33

Kerncijfers 34

Verschillen naar schoolniveau, migratieachtergrond, gezinswelvaart en gezinsvorm 36

Vergelijking met eerdere jaren 38

4. WELBEVINDEN EN MENTALE PROBLEMEN 43

Overzicht van de belangrijkste resultaten 44

Kerncijfers 46

Verschillen naar schoolniveau, migratieachtergrond, gezinswelvaart en gezinsvorm 48

Vergelijking met eerdere jaren 51

4

5. ETEN, BEWEGEN EN LICHAAMSBEELD 57

Overzicht van de belangrijkste resultaten 58

Kerncijfers 60

Verschillen naar schoolniveau, migratieachtergrond, gezinswelvaart en gezinsvorm 62

Vergelijking met eerdere jaren 64

6. MIDDELENGEBRUIK 70

Overzicht van de belangrijkste resultaten 71

Kerncijfers 74

Meer over roken, vapen en alcoholgebruik 77

Verschillen naar schoolniveau, migratieachtergrond, gezinswelvaart en gezinsvorm 80

Vergelijking met eerdere jaren 83

7. SEKSUEEL GEDRAG EN OPVATTINGEN OVER HOMOSEKSUALITEIT 89

Overzicht van de belangrijkste resultaten 90

Kerncijfers 91

Verschillen naar schoolniveau, migratieachtergrond, gezinswelvaart en gezinsvorm 94

Vergelijking met eerdere jaren 96

8. SOCIALE MEDIA, GAMEN EN GOKKEN 101

Overzicht van de belangrijkste resultaten 102

Kerncijfers 104

Verschillen naar schoolniveau, migratieachtergrond, gezinswelvaart en gezinsvorm  107

Vergelijking met eerdere jaren 110

9. NABESCHOUWING 114

Samenvatting  115

Veranderingen in gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland 116

Risicogroepen 128

Implicaties voor preventie en beleid 131

Beperkingen van het onderzoek  136

BIJLAGE 138

LITERATUURLIJST 149

5 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

VOORWOORD

Margreet de Looze en Gonneke Stevens

Jongeren groeien op in een samenleving die continu in beweging is. Digitalisering en sociale media

zijn inmiddels niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. Tegelijkertijd groeien jongeren op in

een maatschappij waarin presteren heel belangrijk is, worden zij geconfronteerd met discussies

over diversiteit en inclusie, zorgen over klimaat en mondiale conflicten en de nasleep van de

coronapandemie. Wat betekenen al deze ontwikkelingen voor de gezondheid en het welzijn van

jongeren? Hoe gaat het bijvoorbeeld met hun mentale gezondheid? Hoe ervaren zij hun school en

sociale relaties? Hoe gezond is hun eetgedrag, hoe vaak sporten zij en welke rol spelen sociale

media, middelengebruik en seksualiteit in hun leven? Om deze en andere vragen draait het Health

Behaviour in School-aged Children (HBSC) onderzoek.

Sinds 2001 wordt dit onderzoek in Nederland iedere vier jaar uitgevoerd onder een landelijk

representatieve groep leerlingen in groep 8 van de basisschool en jongeren van 12 tot en met 16

jaar in het voortgezet onderwijs. In het najaar van 2025 vond het Nederlandse HBSC-onderzoek

voor de zevende keer plaats. Het onderzoek werd uitgevoerd door medewerkers van de Universiteit

Utrecht (Interdisciplinaire Sociale Wetenschap, Faculteit Sociale Wetenschappen) en het Trimbos instituut, waarbij de projectleiding bij de Universiteit Utrecht lag en het Trimbos-instituut

verantwoordelijk was voor de dataverzameling. Het onderzoek werd gefinancierd door het

ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

HBSC is onderdeel van een internationaal onderzoek dat sinds 1983 in een groeiend aantal

landen in Europa, Noord-Amerika en Centraal-Azië wordt uitgevoerd. Met inmiddels meer dan

50 deelnemende landen is HBSC één van de langstlopende internationale onderzoeken naar de

gezondheid en het welzijn van jongeren. In dit rapport presenteren we de resultaten van het

Nederlandse HBSC-onderzoek van 2025, waarin we aandacht besteden aan verschillen tussen

jongeren naar geslacht, leeftijd, schoolniveau, migratieachtergrond, gezinswelvaart en gezinsvorm.

Waar mogelijk vergelijken we deze resultaten met die van eerdere HBSC-onderzoeken. Het HBSC onderzoek biedt daarmee een actueel en betrouwbaar beeld van de gezondheid en het welzijn van

Nederlandse schoolgaande jongeren en van de veranderingen daarin in de laatste twee decennia.

TERUGBLIK OP DE AFGELOPEN JAREN

Het HBSC-onderzoek uit 2021 (Boer e.a., 2022b) vond plaats tijdens een uitzonderlijke periode, de

coronapandemie. De mentale gezondheid van meisjes stond sterk onder druk en de ervaren druk

door schoolwerk bereikte een historisch hoog niveau. Daarnaast waren met name meisjes in het

6 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

voortgezet onderwijs minder positief over hun sociale relaties dan in eerdere jaren. Tegelijkertijd

zagen we een toename in intensief gamen en problematisch socialemediagebruik en stagneerde de

eerder ingezette daling in roken en alcoholgebruik.

Inmiddels zijn we enkele jaren verder. Hoe staat het er nu voor? Is de verslechtering van de

mentale gezondheid, die deels in verband werd gebracht met de coronapandemie, van tijdelijke

aard geweest, of zet deze ontwikkeling door? En hoe staat het met andere aspecten van het

dagelijks leven van jongeren? Het nieuwe HBSC-onderzoek biedt de mogelijkheid om deze

ontwikkelingen in samenhang te bekijken. Daarmee vormt het een belangrijke basis voor beleid en

praktijk en voor verder onderzoek naar de gezondheid en het welzijn van jongeren.

NIEUWE THEMA’S IN HBSC 2025

In 2025 zijn verschillende nieuwe thema’s aan het HBSC-onderzoek toegevoegd. Zo is, tegen de

achtergrond van de aanhoudende zorgen over de mentale gezondheid van jongeren, voor het eerst

gevraagd naar co-ruminatie, het excessief bespreken van zorgen, problemen en negatieve emoties

met een beste vriend of vriendin. Ook is onderzocht in hoeverre jongeren zich zorgen maken over

bepaalde ontwikkelingen in de wereld en in hoeverre zij hun ouders als overbeschermend ervaren.

Met deze nieuwe thema’s wordt meer inzicht verkregen in factoren die van invloed kunnen zijn op

de mentale gezondheid van jongeren.

Vanwege de behoefte aan extra kennis op het gebied van socialemediagebruik van jongeren

is er daarnaast voor het eerst gevraagd welke platforms op sociale media jongeren in Nederland

gebruiken en in welke groep zij zaten toen zij hun eerste eigen smartphone kregen. Ook op het

gebied van gezondheidsgedrag zijn nieuwe thema’s toegevoegd. In dit rapport rapporteren we voor

het eerst hoe vaak jongeren hun tanden poetsen, en in hoeverre dit gedrag over de tijd veranderd

is. Tot slot zijn extra vragen gesteld over de schadelijkheid van roken en vapen, over regels van

ouders over vapen en over gokken. Hiermee geeft het rapport een steeds completer beeld van de

gezondheid en het welzijn van jongeren in Nederland.

NEDERLANDSE JONGEREN IN INTERNATIONAAL PERSPECTIEF

Door het internationale karakter van het HBSC-onderzoek kunnen de resultaten van Nederlandse

jongeren worden vergeleken met die van jongeren in andere landen. Uit eerdere internationale

vergelijkingen blijkt dat Nederlandse jongeren op verschillende gebieden relatief gunstig scoren,

zeker wanneer het gaat om hun sociale relaties (Badura e.a., 2024; Stevens e.a., 2024). Zo behoorde

Nederland in 2021/22 tot de vijf landen waarin jongeren het vaakst aangaven gemakkelijk met hun

vader en moeder te kunnen praten wanneer zij zich ergens zorgen over maken. Daarnaast behoort

Nederland al jarenlang tot de landen met de hoogste scores op ervaren steun van vrienden. Ook de

ervaren steun van leraren en klasgenoten is in Nederland relatief hoog, en pesten komt relatief weinig

voor. Een vergelijkbaar gunstig beeld komt naar voren voor het gebruik van sociale media. In 2021 kwam

problematisch socialemediagebruik in Nederland het minst vaak voor van alle deelnemende landen, en

ook intensief socialemediagebruik lag onder het internationale gemiddelde (Boniel-Nissim e.a., 2024).

VOORWOORD 7

Wat betreft mentale gezondheid scoren Nederlandse jongeren ook relatief gunstig (Cosma

e.a., 2023), al is de positie van Nederland in de loop van de tijd wel minder sterk geworden (Stevens

e.a., 2024). Een vergelijkbare ontwikkeling zien we bij schooldruk: waar Nederland in 2009/10 nog

behoorde tot de landen waar jongeren het minst vaak druk door schoolwerk ervaarden, lag

Nederland in 2021 rond het internationale gemiddelde (Badura e.a., 2024; Stevens e.a., 2024). Wat

betreft roken en alcoholgebruik scoren Nederlandse jongeren gemiddeld, terwijl cannabisgebruik

bovengemiddeld vaak voorkomt in vergelijking met de andere HBSC-landen (Charrier e.a., 2024;

Stevens e.a., 2024). De internationale vergelijking van de resultaten uit 2025/26 is in dit rapport nog

niet opgenomen, omdat de dataverzameling nog niet in alle landen is afgerond. Zodra de

internationale gegevens beschikbaar zijn, worden de Nederlandse resultaten opnieuw in

internationaal perspectief geplaatst.

OPZET VAN HET RAPPORT

Dit rapport start met een hoofdstuk over de methode die is gebruikt om het onderzoek uit te

voeren en waarin wordt ingegaan op de samenstelling van de steekproef, de dataverzameling en de

manier waarop de gegevens zijn geanalyseerd. Daarnaast bestaat het rapport uit zeven inhoudelijke

hoofdstukken, die elk een ander thema binnen de gezondheid en het welzijn van jongeren

behandelen. Elk hoofdstuk begint met een samenvatting van de belangrijkste bevindingen.

Vervolgens presenteren we de kerncijfers, waarbij ook wordt gekeken naar verschillen tussen

jongeren in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs, tussen jongens en meisjes en tussen

jongeren van verschillende leeftijden. Daarna presenteren we verschillen naar schoolniveau,

migratieachtergrond, gezinswelvaart en gezinsvorm. Tot slot wordt voor de belangrijkste

indicatoren gekeken naar veranderingen over de tijd. De belangrijkste resultaten van de

inhoudelijke hoofdstukken worden vervolgens beschreven en met elkaar in verband gebracht in de

nabeschouwing. In dit hoofdstuk gaan we ook in op mogelijke verklaringen voor de resultaten, op

de implicaties van de resultaten voor preventie en beleid en op de beperkingen van het onderzoek.

In de bijlage is een overzicht opgenomen van de vragen die aan de jongeren zijn voorgelegd.

8 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

1

METHODE VAN HET ONDERZOEK

Marieke Rombouts, Saskia van Dorsselaer en Marlies Kapitein

METHODE VAN HET ONDERZOEK

Het HBSC-onderzoek wordt in meer dan 50 landen in Europa en Noord-Amerika uitgevoerd.

Om de resultaten uit deze landen met elkaar te kunnen vergelijken, wordt een groot deel van

de vragenlijst op dezelfde manier afgenomen in alle landen. In het internationale onderzoeks­

[protocol van HBSC (zie hbsc.org) is beschreven aan welke eisen de steekproef en de vragenlijst](https://www.hbsc.org/)

hiervoor moet voldoen. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe het onderzoek in Nederland

is uitgevoerd, hoe de steekproef is samengesteld en welke analyses voor dit rapport zijn

uitgevoerd.

POPULATIE EN STEEKPROEF

ONDERZOEKSPOPULATIE

De onderzoekspopulatie bestaat uit leerlingen van groep 8 van het reguliere basisonderwijs en

leerlingen uit alle leerjaren en schoolniveaus van het reguliere voortgezet onderwijs in heel

Nederland. In het voortgezet onderwijs maken we onderscheid tussen vier schoolniveaus: vmbo basisberoepsgerichte leerweg en/of kaderberoepsgerichte leerweg (vmbo-b/k), vmbo-gemengde

en/of theoretische leerweg (vmbo-g/t), havo en vwo.

BEOOGDE STEEKPROEFOMVANG

Volgens het internationale protocol moet ieder deelnemend land met 1800 leerlingen per

leeftijdsgroep van gemiddeld 11.5, 13.5 en 15.5 jaar meedoen met het onderzoek. Daarmee

werd de beoogde steekproefomvang in het basisonderwijs vastgesteld op 1600 leerlingen.

Voor het voortgezet onderwijs werd de beoogde steekproefomvang 5500 leerlingen.

SELECTIE VAN SCHOLEN

Voor het basisonderwijs en voortgezet onderwijs zijn willekeurig scholen geselecteerd verspreid

over heel Nederland. Hiervoor is een databestand van alle scholen van de Dienst Uitvoering

Onderwijs (DUO) gebruikt. Bij het trekken van de steekproef is, door middel van stratificatie,

rekening gehouden met de spreiding van scholen over de GGD-regio’s. Daarnaast is gekeken

of in de steekproef voldoende scholen uit stedelijke en landelijke gebieden aanwezig waren.

10 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

WERVING

De werving van scholen vond plaats van april tot en met september 2025. Scholen kregen een mail

met informatie over het onderzoek en een link naar een online aanmeldformulier. Wanneer scholen

niet binnen één week reageerden, werden zij gebeld. De eerste steekproef van scholen bestond uit

220 basisscholen en 250 middelbare scholen. Omdat de bereidheid van de scholen om mee te doen

met het onderzoek lager was dan verwacht, is een extra steekproef getrokken van 100 basisscholen

en 80 middelbare scholen. Van de geselecteerde basisscholen vielen 33 scholen buiten het steek­proef­

kader, omdat zij te weinig leerlingen in groep 8 hadden. Bij de middelbare scholen vielen er 12 scholen

buiten het steekproefkader vanwege diverse redenen, bijvoorbeeld omdat alleen de eerste twee leer­

jaren aanwezig waren of omdat de leerlingen geen Nederlands spraken. In totaal hebben 287 basis­

scholen en 318 middelbare scholen een uitnodiging gehad om mee te doen aan het onderzoek.

RESPONS SCHOLEN

In totaal waren 69 basisscholen bereid deel te nemen aan het onderzoek. Daarnaast besloten

197 basisscholen niet deel te nemen. De meest genoemde redenen hiervoor waren dat scholen andere

prioriteiten hadden, te druk waren of te vaak werden benaderd voor deelname aan onder­zoeken.

Tijdens de dataverzameling trokken 2 scholen zich alsnog terug vanwege persoonlijke omstandigheden

en een reorganisatie. Uiteindelijk namen 67 basisscholen deel aan het onderzoek. Met een netto

steekproef van 266 benaderde basisscholen komt dit neer op een responspercentage van 25%.

Voor het voortgezet onderwijs waren 62 scholen bereid deel te nemen aan het onderzoek.

Daarnaast zagen 238 scholen af van deelname. De meest genoemde redenen waren deelname aan

onderzoek van de GGD of de monitor _Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)_ of andere

onderzoeken en andere prioriteiten. Ook het feit dat scholen veel worden benaderd voor onderzoek

speelde mee in de non-respons. Tijdens de dataverzameling trokken 5 scholen zich alsnog terug

vanwege gewijzigde prioriteiten of omdat het organisatorisch moeilijk bleek om het onderzoek in

te plannen. Uiteindelijk namen 57 middelbare scholen deel aan het onderzoek. Met een netto

steekproef van 300 benaderde middelbare scholen komt dit neer op een responspercentage van

19%. Tabel 1.1 geeft een overzicht van de steekproef en respons van scholen in het basisonderwijs

en voortgezet onderwijs.

TABEL 1.1 Steekproef en respons van scholen en leerlingen in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs

METHODE VAN HET ONDERZOEK 11

TABEL 1.1 (vervolg) Steekproef en respons van scholen en leerlingen in het basisonderwijs en het

voortgezet onderwijs

1 Totaal aantal benaderde scholen

2 Totaal aantal benaderde scholen waarmee contact is geweest

3 Totaal aantal deelnemende scholen begin dataverzameling (=respons/netto steekproef*100)

4 Definitief aantal deelnemende scholen einde dataverzameling (=respons/netto steekproef*100)

5 Totaal aantal ingevulde vragenlijsten

6 Totaal aantal vragenlijsten na opschoning

SELECTIE VAN KLASSEN

Op iedere basisschool deed in principe één groep 8 mee met het onderzoek. Wanneer er meerdere

groepen 8 waren, koos de school willekeurig welke groep meedeed met het onderzoek. Op

3 scholen deden twee groepen 8 mee met het onderzoek, omdat zij graag met alle leerlingen van

groep 8 wilden deelnemen. In combinatieklassen (een klas met verschillende groepen) werden

alleen leerlingen uit groep 8 gevraagd om de vragenlijst in te vullen.

Aan scholen van het voortgezet onderwijs is gevraagd een overzicht aan te leveren van alle

klassen, met vermelding van het leerjaar en het schoolniveau. Op basis van dat overzicht werden

willekeurig 4 tot 6 klassen geselecteerd. Dit was gemiddeld 1 klas meer per school dan in eerdere

HBSC-onderzoeken, omdat er minder scholen deelnamen dan beoogd. Op kleine scholen

(<500 leerlingen) werden 4 klassen geselecteerd, op middelgrote scholen (500-1000 leerlingen) 5

klassen en op grote scholen (>1000 leerlingen) 6 klassen. Klassen werden niet geselecteerd als ze

minder dan 10 leerlingen hadden of als er uitsluitend leerlingen in de klas zaten met

leerwegondersteuning (voormalig LWOO).

RESPONS LEERLINGEN

In het basisonderwijs deden 70 klassen mee met het onderzoek (Tabel 1.1). Tijdens de afname was

4,7 procent van de leerlingen afwezig en bij 1,1 procent had een ouder of leerling zelf bezwaar

gemaakt tegen deelname. In totaal vulden 1520 leerlingen de vragenlijst in. Na controle zijn

10 vragenlijsten verwijderd omdat slechts een beperkt aantal vragen was ingevuld. De analyses zijn

daardoor gebaseerd op de gegevens van 1510 leerlingen.

12 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

In het voortgezet onderwijs deden 274 klassen mee met het onderzoek. Tijdens de afname

was 11 procent van de leerlingen afwezig en bij 1 procent van de leerlingen had een ouder of

leerling zelf bezwaar gemaakt tegen deelname. In totaal vulden 5631 leerlingen de vragenlijst in. Na

controle zijn 63 vragenlijsten verwijderd vanwege een groot aantal ontbrekende antwoorden en 27

vragenlijsten omdat er twijfel bestond of deze serieus waren ingevuld. Uiteindelijk bleven

5541 vragenlijsten over voor analyse. Van deze vragenlijsten waren er 5103 ingevuld door leerlingen

in de leeftijd van 12 tot en met 16 jaar. De resultaten in deze rapportage zijn gebaseerd op deze

groep.

DE VRAGENLIJST

De vragenlijst voor leerlingen bestaat uit vragen die verplicht zijn vanuit het internationale HBSC onderzoek en een aantal aanvullende vragen. In de vragenlijst is gevraagd naar geslacht,

genderidentiteit, leeftijd, geboorteland (van de leerling en de ouders), gezinsvorm en

gezinswelvaart. Daarnaast zijn vragen gesteld over sociale relaties, schoolbeleving, pesten,

welbevinden, mentale problemen, eten, bewegen, lichaamsbeeld, roken, vapen, alcohol en

alcoholvrij drinken, sociale media, gamen, gokken en romantische relaties.

Leerlingen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs kregen een vergelijkbare vragenlijst.

In het basisonderwijs werden echter minder vragen gesteld, zodat de vragenlijst aansloot bij de

leeftijd van de leerlingen. In het voortgezet onderwijs zijn daarnaast vragen gesteld over

co-ruminatie (het excessief bespreken van zorgen, problemen en negatieve emoties), ouderlijke

overbescherming (ouders die zich te veel met hun kind bemoeien, zich te veel zorgen maken over

hun kind of hen onnodig helpen), drugsgebruik, seksueel gedrag, gokken en zorgen over

klimaatverandering, oorlog en het vinden van een toekomstige woning voor jongeren.

Hieronder wordt beschreven hoe geboortegeslacht, genderidentiteit, leeftijd,

migratieachtergrond, gezinsvorm en gezinswelvaart zijn uitgevraagd en gerapporteerd. De

operationalisatie en rapportage van de overige onderwerpen zijn opgenomen in de bijlage.

DE DATAVERZAMELING

AFNAME VAN DE VRAGENLIJST

Getrainde onderzoeksassistenten van het Trimbos-instituut hebben tussen oktober en half

december 2025 de vragenlijsten klassikaal afgenomen. De onderzoeksassistenten gaven de

leerlingen vooraf uitleg over het onderzoek, de vragenlijst en de anonimiteit van hun antwoorden.

Verder beantwoordden ze eventuele vragen van leerlingen. De leerkracht was tijdens de afname in

de klas aanwezig om toezicht en orde te houden. Leerlingen in het basisonderwijs vulden de

vragenlijst op papier in. Leerlingen in het voortgezet onderwijs vulden de vragenlijst in op de

computer, laptop of tablet (95%). Als dat niet mogelijk was, vulden leerlingen de vragenlijst op

papier in (5%). Aan het einde van de vragenlijst stond vermeld waar leerlingen terecht konden als zij

vragen hadden of als zij met iemand wilden praten. Leerlingen konden vragen overslaan als zij deze

METHODE VAN HET ONDERZOEK 13

niet wilden beantwoorden. De onderzoeksassistent informeerde de leerlingen hierover vóór het

invullen van de vragenlijst. Wanneer een leerling digitaal een vraag wilde overslaan, verscheen een

controlevraag om te bevestigen dat dit de bedoeling was. Zo werd voorkomen dat leerlingen

onbedoeld vragen zouden overslaan.

ETHISCHE TOETSING EN ANONIMITEIT

De Ethische Toetsingscommissie van het Trimbos-instituut heeft het onderzoek ethisch beoordeeld

en goedgekeurd. Leerlingen konden zelf beslissen of zij mee wilden doen en vulden de vragenlijst

anoniem in. Dit betekent dat gegevens niet te herleiden zijn tot een leerling, klas of school.

INFORMEREN VAN OUDERS

Scholen informeerden de ouders van leerlingen uit deelnemende klassen minstens één week voor

de vragenlijstafname over het onderzoek met een informatiefolder. Als ouders niet wilden dat hun

kind meedeed aan het onderzoek, konden zij dit doorgeven aan de leerkracht of mentor van het

kind. Het kind deed dan niet mee met het onderzoek. In totaal deden 14 leerlingen in het

basisonderwijs en 47 leerlingen in het voortgezet onderwijs niet mee met het onderzoek omdat hun

ouders bezwaar hadden.

DE GEWOGEN STEEKPROEF

De steekproef van het basisonderwijs en voortgezet onderwijs is gewogen. Dit betekent dat er

gecorrigeerd is voor kleine afwijkingen van de steekproef vergeleken met de populatieverdeling van

jongeren in Nederland (voor verdere toelichting zie Analyses). Tabel 1.2 laat de

achtergrondkenmerken van de gewogen steekproef zien voor groep 8 van het basisonderwijs en

leerlingen van 12 tot en met 16 jaar in het voortgezet onderwijs.

GESLACHT EN LEEFTIJD

Aan leerlingen is gevraagd of zij als jongen of als meisje zijn geboren. Op basis van het

gerapporteerde geboortegeslacht is in dit rapport onderscheid gemaakt tussen jongens en meisjes.

Naast het geboortegeslacht is ook gevraagd naar de genderidentiteit van leerlingen (zie bijlage). In

hoofdstuk 7 wordt hier nader op ingegaan.

De steekproef van zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs bestaat voor

ongeveer de helft uit jongens. Leerlingen in het basisonderwijs waren gemiddeld 11,0 jaar op het

moment van afname. In het voortgezet onderwijs was de gemiddelde leeftijd van de leerlingen van

12 tot en met 16 jaar 13,8 jaar. Leerlingen van 10 en 11 jaar in het voortgezet onderwijs zijn voor de

analyses meegenomen in de groep 12-jarigen (n = 114).

STEDELIJKHEID

Stedelijkheid is bepaald aan de hand van de vier cijfers van de postcode van de school voor

leerlingen in het basisonderwijs en aan de hand van de vier cijfers van de postcode of de

woonplaats van de leerling voor leerlingen in het voortgezet onderwijs. Om te waarborgen dat de

14 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

gegevens niet herleidbaar waren tot individuele leerlingen, zijn de postcode of woonplaats direct

omgezet naar een gemeentecode en niet opgeslagen in de dataset. Op basis van deze

gemeentecode is het stedelijkheidsniveau bepaald. Van de leerlingen in zowel het basisonderwijs

als het voortgezet onderwijs woont 55 procent in een (zeer) sterk stedelijk gebied.

SCHOOLNIVEAU

In het voortgezet onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen vier schoolniveaus: vmbo basisberoepsgerichte leerweg en/of kaderberoepsgerichte leerweg (vmbo-b/k), vmbo-gemengde

en/of theoretische leerweg (vmbo-g/t), havo en vwo. Als een leerling twee schoolniveaus heeft

aangegeven, bijvoorbeeld omdat de leerling in een combinatieklas zat, dan is de leerling voor de

analyses bij het laagste schoolniveau ingedeeld. Zo is een leerling in een brugklas havo/vwo

ingedeeld bij de havo. In de steekproef heeft 20 procent van de leerlingen het schoolniveau vmbo b/k, 26 procent vmbo-g/t, 29 procent volgt de havo en 25 procent gaat naar het vwo.

MIGRATIEACHTERGROND

Op basis van het geboorteland van ouders wordt onderscheid gemaakt tussen leerlingen met en

zonder een migratieachtergrond. Een leerling heeft geen migratieachtergrond als beide ouders in

Nederland zijn geboren. Een leerling heeft een migratieachtergrond als ten minste één van beide

ouders niet in Nederland is geboren. Hierbij is geen onderscheid gemaakt naar het land waarin de

ouder is geboren. In zowel het basisonderwijs als in het voortgezet onderwijs heeft ruim een kwart

van de leerlingen een migratieachtergrond (basisonderwijs: 29%, voortgezet onderwijs: 28%). In

zowel basisonderwijs als voortgezet onderwijs is 72 procent van de leerlingen met een

migratieachtergrond zelf in Nederland geboren.

GEZINSWELVAART

Gezinswelvaart is bepaald door te vragen naar concrete bezittingen (zoals het aantal auto’s en

computers van het gezin), kenmerken van het huis (een eigen slaapkamer, het aantal badkamers en

het hebben van een vaatwasser) en het aantal keer dat het gezin in het afgelopen jaar naar het

buitenland op vakantie is geweest. Samen vormen deze vragen een gezinswelvaartsschaal (Family

Affluence Scale, FAS-III, Torsheim e.a., 2016). In dit rapport wordt onderscheid gemaakt tussen

leerlingen uit een gezin met een lage welvaart, gemiddelde welvaart en een hoge welvaart. De

meeste leerlingen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs hebben een gemiddelde of hoge

welvaart.

GEZINSVORM

Gezinsvorm is bepaald aan de hand van de woonsituatie van de leerling. Leerlingen is gevraagd

welke personen wonen in het huis waar zij het vaakst verblijven en of zij daarnaast ook nog

ergens anders wonen. Op basis hiervan is de gezinsvorm in 2025 ingedeeld in drie categorieën:

(1) leerlingen die met beide ouders in één huis wonen, (2) leerlingen die bij één ouder wonen

(eventueel met een stiefouder) en aangeven in het weekend of vaker ook in een ander huishouden

te wonen (dubbele gezinssituatie), en (3) leerlingen die bij één ouder wonen (eventueel met een

stiefouder) en die aangeven niet ergens anders te wonen.

METHODE VAN HET ONDERZOEK 15

In het basisonderwijs woont 80 procent van de leerlingen met beide ouders in één huis. In

het voortgezet onderwijs is dat 77 procent. Van de leerlingen die niet met beide ouders in één huis

wonen, woont de grootste groep bij hun moeder, zonder stiefouder. Dit geldt zowel voor leerlingen

in een dubbele gezinssituatie als voor leerlingen die uitsluitend bij één ouder wonen.

TABEL 1.2 Sociaal-demografische gegevens en achtergrondkenmerken (gewogen aantallen en percentages,

basisonderwijs en voortgezet onderwijs 12 t/m 16 jaar)

GESLACHT

STEDELIJKHEIDSNIVEAU

SCHOOLNIVEAU

MIGRATIEACHTERGROND

GEZINSWELVAART

GEZINSVORM

16 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

ANALYSES

WEGING EN CORRECTIE VOOR CLUSTEREFFECTEN

Alle gegevens uit dit rapport zijn gewogen. Dit betekent dat er gecorrigeerd is voor kleine

afwijkingen van de steekproef vergeleken met de populatieverdeling van jongeren in Nederland.

Voor het basisonderwijs is er gewogen op geslacht en stedelijkheidsniveau. Voor het voortgezet

onderwijs is er gewogen op geslacht, leerjaar, schoolniveau en stedelijkheidsniveau. Voor de weging

is gebruik gemaakt van landelijke gegevens uit Statline van CBS. De weegfactor is berekend in R.

Verder is in de analyses gecorrigeerd voor clustereffecten. Clusters in dit onderzoek zijn groepen

leerlingen die onderling kenmerken met elkaar delen omdat ze op dezelfde school zitten. Alle

analyses zijn uitgevoerd in het statistische programma Stata (versie 18).

VERSCHILLEN TUSSEN GROEPEN

In dit rapport worden verschillende groepen (bijvoorbeeld jongens en meisjes) met elkaar

vergeleken. Alle verschillen die in de tekst worden benoemd, zijn statistisch significant tenzij anders

vermeld. Verschillen tussen groepen zijn statistisch getoetst met (logistische) regressieanalyses. Bij

alle toetsen is een p-waarde kleiner dan 0,05 aangehouden. Bij een significant verschil tussen

groepen is er dan maar een kleine kans (5%) dat dit verschil toeval is.

Als twee groepen met elkaar worden vergeleken in een tabel, dan wordt een significant

verschil vetgedrukt of met een sterretje (*) aangegeven. Als meerdere groepen met elkaar worden

vergeleken (bijvoorbeeld verschillende schoolniveaus), dan wordt met verschillende letters

(superscripten a, b, c, d) aangegeven welke groepen van elkaar verschillen. Verschillende letters

geven aan dat twee groepen van elkaar verschillen (zie Tabel 1.3 voor een voorbeeld). Significante

leeftijdsverschillen worden niet in tabellen aangegeven, maar in grote lijn in de tekst van het

desbetreffende hoofdstuk besproken. Bij een vergelijking van meerdere groepen is een Bonferroni correctie toegepast. De Bonferroni-correctie houdt rekening met het aantal toetsen. Deze manier

van toetsen kan als conservatief worden omschreven.

TABEL 1.3 Voorbeeld van notering voor verschillen tussen meer dan 2 groepen

Verschillende letters geven significante verschillen tussen groepen weer. Dus: Rij 1: Vmbo-b/k verschilt van alle andere niveaus

Vmbo-g/t en havo verschillen niet van elkaar maar verschillen wel van vmbo-b/k en vwo Vwo verschilt van alle andere schoolniveaus Rij 2: Vmbo-b/k verschilt niet van vmbo-g/t, maar verschilt wel van havo en vwo

Vmbo-g/t verschilt niet van vmbo-b/k en havo, maar verschilt wel van vwo Havo verschilt van vmbo-b/k maar niet van de andere schoolniveaus Vwo verschilt niet van havo maar wel van vmbo-b/k en vmbo-g/t Rij 3: De eerste drie schoolniveaus verschillen niet van elkaar

Vwo verschilt van vmbo-b/k en havo, maar niet van vmbo-g/t

METHODE VAN HET ONDERZOEK 17

VERGELIJKING MET EERDERE JAREN

In ieder hoofdstuk vergelijken we de resultaten van HBSC 2025 met die van eerdere HBSC onderzoeken. In de hoofdstukken 4, 6, 7 en 8 vergelijken we de resultaten van het voortgezet

onderwijs ook met het Peilstationsonderzoek Scholieren van 2019 en 2023 (Rombouts e.a., 2020,

Rombouts e.a., 2024).

Omdat het HBSC-onderzoek vanaf 2001 in groep 8 van het basisonderwijs is uitgevoerd, is

deze vergelijking goed te maken voor scholieren in het basisonderwijs. In het voortgezet onderwijs

is de steekproefsamenstelling in 2017 echter gewijzigd. De HBSC-onderzoeken van 2001 tot en met

2013 zijn uitgevoerd onder leerlingen in de eerste vier leerjaren van het voortgezet onderwijs.

Hierdoor maakte slechts een deel van de 16-jarigen deel uit van de steekproef, omdat veel

16-jarigen in het vijfde leerjaar van het voortgezet onderwijs zitten. Vanaf 2017 is de steekproef

daarom uitgebreid naar alle leerjaren van het voortgezet onderwijs. Hierdoor zijn de gegevens vanaf

2017 representatief voor alle middelbare schoolleerlingen van 12 tot en met 16 jaar, ongeacht het

leerjaar waarin zij zitten. Dit betekent ook dat de onderzoeksgroep tussen 2001 en 2013 niet

helemaal vergelijkbaar is met de onderzoeksgroep van 2017, 2021 en 2025. Om de wijziging in de

steekproefsamenstelling te ondervangen, zijn de trendcijfers in de HBSC-rapporten van 2017 en

2021 uitsluitend gebaseerd op de leerlingen uit de eerste vier leerjaren van het voortgezet

onderwijs. In dit rapport is daar niet langer voor gekozen, omdat de trendcijfers dan afwijken van de

kerncijfers die aan het begin van ieder hoofdstuk worden gerapporteerd, wat verwarring kan

opleveren bij de lezer. Dit betekent wel dat er sprake is van een trendbreuk tussen 2013 en 2017

(aangegeven met een verticale lijn in de trendtabel). De periodes 2001-2013 en 2017-2025 zijn

daarom apart geanalyseerd. Binnen elke periode is onderzocht in hoeverre de uitkomsten

verschillen van de uitkomsten van de meting vier jaar daarvoor. Vanwege de trendbreuk is de

meting van 2017 niet rechtstreeks vergeleken met die van 2013.

Net als in voorgaande rapporten zijn de trendanalyses uitgevoerd met een Bonferroni correctie, waarmee rekening wordt gehouden met het aantal vergelijkingen dat is gemaakt. In 2025

zijn de analyses voor alle jaren opnieuw uitgevoerd, maar omdat er een jaar bij is gekomen (2025)

en omdat aparte vergelijkingen gemaakt worden voor de periodes 2001-2013 en 2017-2025 in het

voortgezet onderwijs, verschilt het aantal vergelijkingen van het aantal vergelijkingen dat in eerdere

rapporten is gemaakt. Het gevolg hiervan kan zijn dat de resultaten uit dit rapport licht afwijken van

de resultaten uit eerdere rapporten.

GEBRUIK VAN HBSC-GEGEVENS IN NATIONALE MONITORS

DE LEEFSTIJLMONITOR EN BRONVERMELDING

De Leefstijlmonitor (LSM) bundelt cijfers over leefstijl van kinderen, jongeren en volwassenen in

Nederland (www.rivm.nl/leefstijlmonitor). Hiervoor worden verschillende landelijke monitors

gebruikt. Sinds 2017 worden cijfers over middelengebruik (alcohol, roken, vapen, cannabis en XTC)

en seksuele gezondheid van het HBSC-onderzoek gebruikt in de LSM als kerncijfers voor scholieren

in het regulier onderwijs in de leeftijd van 12 tot en met 16 jaar (RIVM, 2026a). Naast het HBSC onderzoek levert ook het Peilstationsonderzoek Scholieren (Rombouts e.a., 2024) deze cijfers. Beide

18 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

onderzoeken vinden om de twee jaar plaats en kunnen goed met elkaar vergeleken worden

door afstemming van de steekproef, vraagstelling en de uitgevoerde analyses. Omdat de HBSC

cijfers over middelengebruik en seksuele gezondheid onderdeel zijn van de LSM, wordt voor

directe verwijzingen naar deze cijfers de volgende bronvermelding gebruikt: ‘HBSC-Nederland/

Leefstijlmonitor, UU en Trimbos-instituut i.s.m. RIVM, 2025’. Voor directe verwijzingen naar de

overige cijfers in dit rapport geldt de volgende bronvermelding: ‘HBSC-Nederland, UU en

Trimbos-instituut, 2025’.

DE STAAT VAN VOLKSGEZONDHEID EN ZORG

[De Staat van Volksgezondheid en Zorg (Staat VenZ, www.staatvenz.nl) zorgt ook voor eenduidige](http://www.staatvenz.nl/)

cijfers op het gebied van volksgezondheid, zorg, maatschappelijke ondersteuning en jeugd. Het

HBSC-onderzoek levert hiervoor verschillende cijfers over de jeugd, waaronder middelengebruik,

seksueel gedrag, mentale gezondheid, druk door schoolwerk, pesten, levenstevredenheid,

problematisch socialemediagebruik en problematisch gamen.

METHODE VAN HET ONDERZOEK 19

2

RELATIE MET GEZINSLEDEN EN VRIENDEN

Marlies Kapitein en Loïs Schenk

RELATIE MET GEZINSLEDEN EN VRIENDEN

OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE RESULTATEN

SAMEN ETEN

• In het basisonderwijs eet ongeveer de helft van de jongeren ten minste één keer per dag

gezamenlijk met het gezin. In het voortgezet onderwijs is dit 4 op de 10. Jongens eten vaker

dagelijks samen met het gezin dan meisjes.

STEUN VAN HET GEZIN

• De meeste jongeren in het basisonderwijs (80%) en voortgezet onderwijs (72%) ervaren veel

steun van het gezin. In het voortgezet onderwijs ervaren jongens meer steun van het gezin dan

meisjes.

• In het basisonderwijs is de ervaren steun van het gezin tussen 2017 en 2025 stabiel gebleven. In

het voortgezet onderwijs is na de daling in ervaren steun van het gezin in 2021 bij jongens

sprake van herstel: in 2025 is het niveau weer vergelijkbaar met dat van 2017. Bij meisjes blijft

dit herstel uit. Hun ervaren gezinssteun ligt in 2025 nog steeds onder het niveau van 2017 en is

sinds 2021 niet veranderd.

OUDERLIJKE OVERBESCHERMING

• In het voortgezet onderwijs ervaart bijna een kwart van de jongeren ouderlijke overbescherming.

Dit aandeel neemt toe met de leeftijd.

MAKKELIJK KUNNEN PRATEN MET OUDERS

• De meeste jongeren in het basisonderwijs kunnen makkelijk met hun vader (88%) en moeder

(93%) praten over hun zorgen. Ook in het voortgezet onderwijs geldt dat de meeste jongeren

makkelijk met hun ouders kunnen praten, al liggen de percentages hier ongeveer 5 procentpunt

lager. Jongens geven vaker aan makkelijk met hun ouders te kunnen praten dan meisjes.

• Na de daling in 2021 is het percentage jongeren in het basisonderwijs dat makkelijk met hun

vader kan praten in 2025 weer hersteld tot het niveau van 2017. In het voortgezet onderwijs is

het percentage jongens dat makkelijk met hun vader kan praten toegenomen tussen 2021 en

2025. Bij meisjes in het voortgezet onderwijs zien we hierin geen veranderingen.

21 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

• Bij jongens in het voortgezet onderwijs zijn geen veranderingen zichtbaar in het makkelijk

kunnen praten met hun moeder. Bij meisjes was in 2021 sprake van een afname ten opzichte

van 2017; deze is in 2025 nog niet hersteld.

STEUN VAN VRIENDEN

• Een meerderheid van de leerlingen in het basisonderwijs (64%) en het voortgezet onderwijs

(56%) ervaart veel steun van hun vrienden. Meisjes ervaren vaker veel steun van hun vrienden

dan jongens.

• Leerlingen in het voortgezet onderwijs en meisjes in het basisonderwijs ervaren minder steun

van vrienden dan in 2017, ten opzichte van 2021 is dit percentage niet veranderd.

MAKKELIJK KUNNEN PRATEN MET BESTE VRIEND(IN)

• De meeste leerlingen in het basisonderwijs (85%) en het voortgezet onderwijs (89%) kunnen

makkelijk met hun beste vriend of vriendin praten over hun zorgen. Meisjes geven vaker aan dat

zij makkelijk kunnen praten met hun beste vriend(in) dan jongens.

• Het percentage jongeren dat makkelijk met hun beste vriend(in) kan praten is over de tijd

grotendeels stabiel. Een uitzondering vormen jongens in het voortgezet onderwijs: zij geven in

2025 vaker aan makkelijk met hun beste vriend(in) te kunnen praten dan in 2017. Ten opzichte

van 2021 is dit percentage niet veranderd.

PRATEN OVER PROBLEMEN EN CO-RUMINATIE

• In het voortgezet onderwijs geeft 86 procent van de leerlingen aan lang over problemen te

praten met hun beste vriend of vriendin. Meisjes doen dit vaker dan jongens.

• Van de jongeren die lang over hun problemen praten met hun beste vriend of vriendin, rapporteert

bijna 4 op de 10 dat zij hun zorgen, problemen en negatieve emoties excessief bespreken (co­ rumineren). Co-ruminatie neemt toe met de leeftijd en komt vaker voor bij meisjes dan bij jongens.

VERSCHILLEN NAAR ACHTERGRONDKENMERKEN

• Vwo-leerlingen ervaren de meeste steun van hun gezin en vrienden. Vmbo-leerlingen ervaren

minder steun, terwijl havo-leerlingen een tussenpositie innemen. Vmbo-leerlingen ervaren vaker

ouderlijke overbescherming dan havo- en vwo-leerlingen. Vmbob/kleerlingen eten het vaakst

dagelijks samen met hun gezin.

• Jongeren met een migratieachtergrond ervaren minder steun van hun gezin en vrienden, meer

ouderlijke overbescherming en geven minder vaak aan makkelijk met familieleden te kunnen praten

dan jongeren zonder migratieachtergrond. Zij praten ook minder vaak lang over hun problemen

met hun beste vriend of vriendin, maar als zij dit doen, komt co-ruminatie juist vaker voor.

• Hoe hoger de gezinswelvaart, des te meer steun jongeren ervaren van hun gezin en vrienden en

des te makkelijker kunnen zij praten met familieleden en hun beste vriend(in).

• Jongeren die met beide ouders in één huis wonen eten het vaakst dagelijks samen met hun

gezin, ervaren meer steun van gezin en vrienden, minder ouderlijke overbescherming en kunnen

vaker makkelijk praten met familieleden, vergeleken met jongeren in andere gezinssituaties.

RELATIE MET GEZINSLEDEN EN VRIENDEN 22

KERNCIJFERS

SAMEN ETEN

Een indicatie van de kwaliteit van de relatie met gezinsleden is de mate waarin jongeren samen met

hun gezin eten. Ongeveer de helft van de basisschoolleerlingen van groep 8 eet elke dag ten minste

één keer gezamenlijk met hun gezin (Tabel 2.1). In het voortgezet onderwijs ligt dit lager: daar geldt

dit voor bijna 4 op de 10 leerlingen. Het percentage jongeren dat elke dag gezamenlijk met hun gezin

eet, neemt af met de leeftijd: van 42 procent op 12-jarige leeftijd tot 33 procent op 16-jarige leeftijd.

Jongens geven vaker aan tenminste één keer per dag samen met hun gezin te eten dan meisjes.

STEUN VAN HET GEZIN

De meerderheid van de jongeren geeft aan dat zij veel steun van hun gezin ontvangen (Tabel 2.1).

Basisschoolleerlingen geven dit vaker aan dan middelbare scholieren (80 versus 72%). Tussen de

leeftijd van 12 en 15 jaar neemt de ervaren steun van het gezin af met ruim 10 procentpunten.

Hoewel het percentage 16-jarigen dat veel steun ervaart van het gezin hoger lijkt dan dat van de

15-jarigen, is dit verschil niet significant. In het voortgezet onderwijs geven jongens vaker aan veel

steun van het gezin te ontvangen dan meisjes.

OUDERLIJKE OVERBESCHERMING

In het voortgezet onderwijs ervaart bijna een kwart van de jongeren ouderlijke overbescherming

(Tabel 2.1). Tussen de leeftijd van 12 en 14 jaar stijgt het percentage jongeren dat ouderlijke

overbescherming ervaart van 16 naar 24 procent, waarna het stabiel blijft.

MAKKELIJK KUNNEN PRATEN MET GEZINSLEDEN

Ouders

De meeste leerlingen geven aan dat ze (heel) makkelijk met hun ouders kunnen praten over dingen

waar ze zich zorgen over maken (Tabel 2.1). Leerlingen in het basisonderwijs zeggen dit vaker dan

leerlingen in het voortgezet onderwijs, en dit geldt zowel voor het praten met vader (88 versus 82%)

als met moeder (93 versus 88%). Tussen de leeftijd van 12 en 14 jaar daalt het percentage jongeren

dat makkelijk met hun ouders kan praten, waarna het stabiel blijft. Jongens geven vaker aan dat ze

makkelijk hun zorgen kunnen delen met hun ouders dan meisjes.

Stiefouders

In zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs heeft 19 procent van de leerlingen een

stiefvader. In het basisonderwijs heeft 19 procent van de leerlingen een stiefmoeder, in het

voortgezet onderwijs is dit 18 procent. Ongeveer 6 op de 10 leerlingen geeft aan (heel) makkelijk te

kunnen praten met hun stiefouder over de dingen waar ze zich zorgen over maken. In het

voortgezet onderwijs geven jongens dit vaker aan dan meisjes.

Opa of oma

In het basisonderwijs geeft 96 procent van de leerlingen aan een opa of oma te hebben. In het

voortgezet onderwijs is dit 92 procent. Ongeveer 3 op de 4 leerlingen geeft aan dat ze (heel)

23 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

makkelijk kunnen praten met hun opa of oma. Dit percentage neemt af met de leeftijd: van

76 procent onder 12-jarigen tot 68 procent onder 16-jarigen. Jongens geven vaker aan dat ze

makkelijk met hun opa of oma kunnen praten dan meisjes.

Een andere volwassene

Leerlingen is ook gevraagd hoe makkelijk het voor hen is om met een andere volwassene te praten

over dingen waar ze zich zorgen over maken. Van de leerlingen die deze vraag hebben beantwoord

(85%), geeft bijna de helft aan dat zij (heel) makkelijk met een andere volwassene over hun zorgen

kunnen praten. Dit geldt zowel voor leerlingen in het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs.

Het percentage dat (heel) makkelijk met een andere volwassene kan praten, neemt toe met de

leeftijd: van 42 procent onder 12-jarigen tot 54 procent onder 15-jarigen. In het voortgezet

onderwijs geven jongens vaker aan makkelijk met een andere volwassene te kunnen praten

dan meisjes.

Broer of zus

Tot slot, in het basisonderwijs geeft 92 procent van de leerlingen aan een broer of zus te hebben. In

het voortgezet onderwijs is dit 91 procent. Ongeveer driekwart van de leerlingen geeft aan dat ze

(heel) makkelijk kunnen praten met hun broer of zus. Middelbare scholieren geven dit

vaker aan dan leerlingen van groep 8 (75 versus 72%). In het voortgezet onderwijs geven jongens

vaker aan makkelijk met hun broer of zus te kunnen praten dan meisjes.

STEUN VAN VRIENDEN

De meerderheid van de leerlingen geeft aan dat zij veel steun van hun vrienden ontvangen

(Tabel 2.1). Basisschoolleerlingen geven dit vaker aan dan middelbare scholieren (64 versus 56%).

Meisjes geven vaker aan veel steun van hun vrienden te ontvangen dan jongens.

MAKKELIJK KUNNEN PRATEN MET BESTE VRIEND(IN)

De meeste jongeren geven aan dat ze (heel) makkelijk met hun beste vriend of vriendin

kunnen praten over dingen waar ze zich zorgen over maken (Tabel 2.1). Jongeren in het

voortgezet onderwijs zeggen dit vaker dan jongeren in het basisonderwijs (89 versus 85%).

Meisjes geven vaker aan dat ze (heel) makkelijk met hun vriend of vriendin kunnen praten

dan jongens.

PRATEN OVER PROBLEMEN EN CO-RUMINATIE

In het voortgezet onderwijs geeft 86 procent van de leerlingen aan lang over hun problemen te

praten met hun beste vriend of vriendin. Dit percentage neemt toe met de leeftijd: van 85 procent

onder 12-jarigen tot 90 procent onder 16-jarigen. Meisjes rapporteren vaker lang over hun

problemen te praten met hun beste vriend of vriendin dan jongens (93 versus 79%).

Van de jongeren die lang over hun problemen praten met hun beste vriend of vriendin,

rapporteert bijna 4 op de 10 co-ruminatie (Tabel 2.1). Co-ruminatie verwijst naar het excessief

bespreken van zorgen en problemen en negatieve emoties met een beste vriend of vriendin.

Co-ruminatie neemt toe met de leeftijd: van 34 procent onder 12-jarigen tot 45 procent onder

16-jarigen. Co-ruminatie komt vaker voor bij meisjes dan bij jongens (46 versus 29%).

RELATIE MET GEZINSLEDEN EN VRIENDEN 24

TABEL 2.1 Relatie met gezinsleden en vrienden naar onderwijstype, geslacht en leeftijd

(%, basisonderwijs groep 8 n=1510, voortgezet onderwijs 12 t/m 16 jaar n=5103)

GEZIN

VRIENDEN

1 * = verschil tussen jongens en meisjes is significant

2 vet = verschil tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs is significant

3 significante leeftijdsverschillen worden in grote lijnen in de tekst beschreven

4 % met schaalscore gebaseerd op meerdere stellingen (zie bijlage voor alle stellingen en berekening)

5 niet gevraagd in het basisonderwijs

6 co-ruminatie: het excessief bespreken van zorgen en problemen en negatieve emoties met beste vriend/vriendin

25 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

VERSCHILLEN NAAR SCHOOLNIVEAU, MIGRATIEACHTERGROND, GEZINSWELVAART EN GEZINSVORM

SCHOOLNIVEAU

Voor samen eten met het gezin, steun van ouders, ouderlijke overbescherming en steun van

vrienden, zien we verschillen naar schoolniveau (Tabel 2.2). Havo- en vwo-leerlingen eten minder

vaak dagelijks samen met het gezin dan vmbo-b/k-leerlingen; vmbo-g/t-leerlingen nemen hierbij een

tussenpositie in. Verder ervaren havo- en vwo-leerlingen meer steun van het gezin en minder

ouderlijke overbescherming dan beide groepen vmbo-leerlingen. Bovendien ervaren vwo-leerlingen

meer steun van het gezin dan havo-leerlingen. Tot slot ervaren vwo-leerlingen meer steun van

vrienden dan vmbo-g/t-leerlingen.

TABEL 2.2 Relatie met gezinsleden en vrienden naar schoolniveau (%, voortgezet onderwijs 12 t/m 16 jaar

n=5103)

GEZIN

VRIENDEN

% van jongeren die lang over problemen praat met beste vriend/vriendin (n=4343)

Co-ruminatie (schaal) [2,3] 40,2 38,6 38,4 35,3

1 verschillende letters betekenen dat verschillen tussen de groepen significant zijn

2 % met schaalscore gebaseerd op meerdere stellingen (zie bijlage voor alle stellingen en berekening)

3 co-ruminatie: het excessief bespreken van zorgen en problemen en negatieve emoties met beste vriend/vriendin

RELATIE MET GEZINSLEDEN EN VRIENDEN 26

MIGRATIEACHTERGROND

Jongeren met een migratieachtergrond ervaren minder steun van het gezin en meer ouderlijke

overbescherming dan jongeren zonder migratieachtergrond (Tabel 2.3). Zij geven daarnaast minder

vaak aan dat zij makkelijk kunnen praten met hun vader, moeder en opa of oma dan jongeren

zonder migratieachtergrond. Ook ervaren jongeren met een migratieachtergrond minder steun van

vrienden. Tot slot praten zij minder vaak lang over hun problemen met hun beste vriend of vriendin,

maar als zij dit doen, dan co-rumineren jongeren met een migratieachtergrond juist vaker dan

jongeren zonder migratieachtergrond.

TABEL 2.3 Relatie met gezinsleden en vrienden naar migratieachtergrond, gezinswelvaart

en gezinsvorm (%, basisonderwijs groep 8 en voortgezet onderwijs 12 t/m 16 jaar, n=6613)

GEZIN

VRIENDEN

1 * = verschil op basis van migratieachtergrond is significant

2 verschillende letters betekenen dat verschillen tussen de groepen significant zijn

3 woont bij beide ouders, maar de ouders wonen in twee verschillende huizen (met of zonder een andere opvoeder)

4 woont bij één ouder (met of zonder een andere opvoeder)

5 % met schaalscore gebaseerd op meerdere stellingen (zie bijlage voor alle stellingen en berekening)

6 niet gevraagd in het basisonderwijs

7 co-ruminatie: het excessief bespreken van zorgen en problemen en negatieve emoties met beste vriend/vriendin

27 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

GEZINSWELVAART

Hoe hoger de mate van gezinswelvaart, des te vaker jongeren veel steun van het gezin en vrienden

ervaren en des te vaker zij (heel) makkelijk kunnen praten met hun vader en moeder (Tabel 2.3).

Ook praten jongeren uit gezinnen met een hoge welvaart makkelijker met hun opa of oma en hun

beste vriend of vriendin dan jongeren uit gezinnen met een gemiddelde en lage welvaart. Het

verschil met jongeren met een lage gezinswelvaart is echter niet significant, mogelijk als gevolg van

de kleine omvang van deze groep.

GEZINSVORM

Jongeren die met beide ouders in één huis wonen eten vaker dagelijks samen met hun gezin en geven

vaker aan makkelijk met hun opa of oma te kunnen praten dan leerlingen met een dubbele

gezinssituatie (Tabel 2.3). Zij ervaren bovendien meer steun van het gezin en kunnen vaker makkelijk

met hun vader en moeder praten dan jongeren in de andere twee gezinsvormen. Ook ervaren jongeren

die met beide ouders in één huis wonen minder ouderlijke overbescherming en meer steun van

vrienden dan jongeren die bij één ouder wonen. Wanneer we jongeren met een dubbele gezinssituatie

vergelijken met jongeren die bij één ouder wonen, zien we dat jongeren met een dubbele gezinssituatie

vaker aangeven makkelijk met hun vader te kunnen praten dan leerlingen die bij één ouder wonen.

VERGELIJKING MET EERDERE JAREN

Trendgegevens zijn apart weergegeven voor het basisonderwijs (Tabel 2.4) en het voortgezet

onderwijs (Tabel 2.5). Er is sprake van een trendbreuk in het voortgezet onderwijs tussen 2013 en

2017 in verband met een verandering in de samenstelling van de steekproef. Voor meer informatie

over de trendbreuk, het testen en interpreteren van de trends verwijzen we naar hoofdstuk 1.

STEUN VAN HET GEZIN

In het basisonderwijs is de ervaren steun van het gezin sinds 2017 stabiel gebleven. In het

voortgezet onderwijs nam de ervaren steun van het gezin tussen 2017 en 2021 af bij zowel jongens

als meisjes (zie Figuur 2.1). Bij jongens is deze daling in 2025 volledig hersteld: het percentage dat

veel steun van het gezin ervaart steeg van 70 procent in 2021 naar 78 procent in 2025, waarmee het

niveau weer gelijk is aan dat van 2017. Bij meisjes is geen sprake van een dergelijk herstel. Het

percentage meisjes dat veel steun vanuit het gezin ervaart is in 2025 onveranderd ten opzichte van

2021 en ligt daarmee nog altijd lager dan in 2017 (66 versus 75%).

MAKKELIJK KUNNEN PRATEN MET OUDERS

In het basisonderwijs is het percentage leerlingen dat aangeeft (heel) makkelijk met hun vader te

kunnen praten toegenomen van 83 procent in 2021 naar 88 procent in 2025. Daarmee is dit percentage

weer gelijk aan het niveau van 2017. In het voortgezet onderwijs zien we dat het percentage dat

makkelijk met hun vader kan praten onder jongens ook is toegenomen in 2025. Voor meisjes in het

voortgezet onderwijs is het percentage dat (heel) makkelijk met hun vader praat stabiel gebleven.

In het basisonderwijs is het percentage leerlingen dat aangeeft (heel) makkelijk met hun moeder

te kunnen praten sinds 2017 stabiel gebleven. Hetzelfde geldt voor jongens in het voortgezet onderwijs.

RELATIE MET GEZINSLEDEN EN VRIENDEN 28

Bij meisjes in het voortgezet onderwijs daalde dit percentage tussen 2017 en 2021. In 2025 is deze

daling nog niet hersteld: het percentage meisjes dat aangeeft (heel) makkelijk met hun moeder te

kunnen praten, is niet veranderd ten opzichte van 2021 en ligt daarmee nog steeds lager dan in 2017.

FIGUUR 2.1 Trends in steun van het gezin

BASISONDERWIJS VOORTGEZET ONDERWIJS

% %

100 95 90 85 80 75 70 65 60 55 50 45 40

100 95 90 85 80 75 70 65 60 55 50 45 40

2013 2017 2021 2025

2013 2017 2021 2025

Jongens: het gezin geeft veel steun Meisjes: het gezin geeft veel steun

STEUN VAN VRIENDEN

Voor jongens in het basisonderwijs is de ervaren steun van vrienden sinds 2017 stabiel. Onder

meisjes in het basisonderwijs zien we echter een geleidelijke afname van het percentage dat veel

steun van vrienden ervaart van 76 procent in 2017 naar 68 procent in 2025. In het voortgezet

onderwijs nam de ervaren steun van vrienden af tussen 2017 en 2021. In 2025 is deze daling nog

niet hersteld: het percentage leerlingen dat veel steun van vrienden ervaart is onveranderd ten

opzichte van 2021 en ligt daarmee nog steeds lager dan in 2017 (zie Figuur 2.2).

FIGUUR 2.2 Trends in steun van vrienden

BASISONDERWIJS VOORTGEZET ONDERWIJS

% %

100 95 90 85 80 75 70 65 60 55 50 45 40

100 95 90 85 80 75 70 65 60 55 50 45 40

2013 2017 2021 2025

2013 2017 2021 2025

Jongens: vrienden geven veel steun Meisjes: vrienden geven veel steun

29 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

MAKKELIJK KUNNEN PRATEN MET BESTE VRIEND(IN)

In het basisonderwijs is het percentage leerlingen dat aangeeft (heel) makkelijk met hun beste

vriend of vriendin te kunnen praten sinds 2017 stabiel gebleven. Voor meisjes in het voortgezet

onderwijs geldt hetzelfde. Onder jongens in het voortgezet onderwijs nam het percentage dat

aangaf (heel) makkelijk met hun beste vriend of vriendin te kunnen praten toe tussen 2017 en 2021.

Na deze stijging bleef dit percentage tussen 2021 en 2025 stabiel.

TABEL 2.4 Trendgegevens 2001-2025 van relatie met gezinsleden en vrienden naar geslacht, basisonderwijs

groep 8 (%) [1,2,3]

1 * = significant verschil ten opzichte van meting ervóór

2 vet = significant verschil ten opzichte van 2025

3 aantallen per meting: 2001 n=1823, 2005 n=1673, 2009 n=1792, 2013 n=1597, 2017 n=1588, 2021 n=1525, 2025 n = 1510

4 % met schaalscore gebaseerd op meerdere stellingen (zie bijlage voor alle stellingen en berekening)

RELATIE MET GEZINSLEDEN EN VRIENDEN 30

3

SCHOOLBELEVING EN PESTEN

Marlies Kapitein en Gonneke Stevens

SCHOOLBELEVING EN PESTEN

OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE RESULTATEN

SCHOOLWAARDERING

• De meeste leerlingen vinden school (een beetje of heel) leuk: 84 procent in het basisonderwijs

en 64 procent in het voortgezet onderwijs.

• Het percentage leerlingen in het voortgezet onderwijs dat school leuk vindt, is tussen 2021 en

2025 gedaald van 72 naar 64 procent. Deze dalende trend is zichtbaar sinds 2013.

DRUK DOOR SCHOOLWERK

• In het basisonderwijs ervaart 1 op de 5 leerlingen (nogal) veel druk door schoolwerk. In het

voortgezet onderwijs gaat dit om bijna de helft van de leerlingen. Meisjes in het voortgezet

onderwijs ervaren aanzienlijk meer druk door schoolwerk dan jongens.

• In het basisonderwijs en in het voortgezet onderwijs is de druk door schoolwerk tussen 2021 en

2025 gelijk gebleven. De stijgende trend die ingezet is sinds 2009 is hiermee gestabiliseerd.

STRESS VAN HET SCHOOLADVIES

• In het basisonderwijs ervaart 1 op de 5 leerlingen (nogal) veel stress van het schooladvies.

Meisjes ervaren deze stress vaker dan jongens.

SFEER TUSSEN KLASGENOTEN

• De meeste leerlingen in het basisonderwijs (87%) en voortgezet onderwijs (75%) zijn positief over

de sfeer tussen klasgenoten. In het voortgezet onderwijs zijn jongens dat vaker dan meisjes.

• Meisjes in het voortgezet onderwijs zijn in 2025 minder positief over de sfeer tussen

klasgenoten dan in eerdere jaren: het percentage daalde van 84 procent in 2017 naar 71 procent

in 2025.

RELATIE MET LERAREN

• Bijna 9 op de 10 basisschoolleerlingen is (heel) positief over de relatie met leraren. In het

voortgezet onderwijs is dit lager: ongeveer 6 op de 10 leerlingen. In het voortgezet onderwijs

zijn jongens vaker positief over de relatie met leraren dan meisjes.

• Na de daling in 2021 bleef het percentage meisjes in het voortgezet onderwijs dat positief is

over de relatie met leraren stabiel. In 2025 ligt dit percentage dus nog steeds lager dan in 2017.

33 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

PESTEN EN GEPEST WORDEN

• Weinig leerlingen (ongeveer 3%) geven aan dat zij minstens twee keer per maand pesten op

school. Leerlingen geven vaker aan op school gepest te worden, namelijk 10 procent van de

basisschoolleerlingen en 7 procent van de middelbare scholieren.

• Online pesten wordt nog minder gerapporteerd: 1,1 procent van de basisschoolleerlingen en

3,7 procent van de middelbare scholieren geeft aan minstens twee keer per maand online te

pesten. In zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs geeft ongeveer 3 procent van

de leerlingen aan online gepest te worden.

• De percentages (online) pesten en (online) gepest worden zijn in 2025 vergelijkbaar met 2021, alleen

meisjes op de middelbare school worden in 2025 vaker gepest op school dan in 2021. Behalve voor

jongens in het basisonderwijs, zijn meerdere indicatoren van pesten in 2025 hoger dan in 2017.

VERSCHILLEN NAAR ACHTERGRONDKENMERKEN

• Vwo‑leerlingen zijn positiever over de sfeer tussen klasgenoten dan leerlingen in de andere

schoolniveaus, en zij vinden school leuker dan vmbo-b/k-leerlingen. Net als leerlingen op de

havo, pesten zij minder vaak en worden zij minder vaak gepest, zowel op school als online, dan

vmbo-b/k-leerlingen. Vwo- en havo-leerlingen ervaren wel vaker druk door schoolwerk dan

vmbo-b/k-leerlingen.

• Jongeren met een migratieachtergrond zijn minder positief over hun relatie met leraren. Zij

rapporteren daarnaast vaker dat zij (online) pesten en vaker dat zij online gepest worden dan

jongeren zonder migratieachtergrond.

• Jongeren met een lagere gezinswelvaart zijn over het algemeen minder positief over school, de

onderlinge sfeer tussen klasgenoten en hun relatie met leraren. Ook rapporteren zij vaker

(online) te pesten en (online) gepest te worden.

• Leerlingen die met beide ouders in één huis wonen, zijn positiever over school, ervaren minder

druk door schoolwerk, een positievere sfeer tussen klasgenoten, een betere relatie met leraren

en rapporteren minder vaak (online) te pesten of gepest te worden dan leerlingen die in een

andere gezinssituatie opgroeien.

KERNCIJFERS

SCHOOLWAARDERING

De meeste scholieren vinden school (een beetje of heel) leuk (Tabel 3.1). Leerlingen van groep 8 zijn

hier positiever over dan middelbare scholieren (84 versus 64%). In het voortgezet onderwijs daalt de

schoolwaardering aanzienlijk tussen het 12 [e] en 14 [e] jaar en blijft daarna stabiel.

ERVAREN DRUK DOOR SCHOOLWERK

De ervaren druk door schoolwerk verschilt sterk tussen de onderwijstypes. In het basisonderwijs ervaart

bijna 1 op de 5 leerlingen (nogal) veel druk door schoolwerk, tegenover bijna de helft van de leerlingen

in het voortgezet onderwijs (Tabel 3.1). Het percentage leerlingen dat druk door schoolwerk ervaart,

neemt toe met de leeftijd: van 34 procent onder de 12-jarigen tot 53 procent onder de 16-jarigen. In het

voortgezet onderwijs ervaren meisjes vaker druk door schoolwerk dan jongens (54 versus 36%).

SCHOOLBELEVING EN PESTEN 34

STRESS VAN HET SCHOOLADVIES IN HET BASISONDERWIJS

Bijna 1 op de 5 basisschoolleerlingen ervaart (nogal) veel stress van het schooladvies (Tabel 3.1).

Meisjes rapporteren deze stress vaker dan jongens (24 versus 16%).

SFEER TUSSEN KLASGENOTEN

De meerderheid van de leerlingen ervaart de onderlinge sfeer tussen klasgenoten als (heel) goed

(Tabel 3.1). Basisschoolleerlingen zijn daarbij positiever dan leerlingen in het voortgezet onderwijs

(87 versus 75%). Tussen de leeftijd van 12 en 13 jaar daalt het percentage jongeren dat de sfeer

tussen klasgenoten (heel) goed vindt, waarna dit percentage stabiel blijft. In het voortgezet

onderwijs zijn jongens positiever over de onderlinge sfeer in de klas dan meisjes.

TABEL 3.1 Schoolbeleving en pesten naar onderwijstype, geslacht en leeftijd

(%, basisonderwijs groep 8 n=1510, voortgezet onderwijs 12 t/m 16 jaar n=5103)

SCHOOLBELEVING

PESTEN

1 * = verschil tussen jongens en meisjes is significant

2 vet = verschil tussen basisonderwijs en voortgezet onderwijs is significant

3 significante leeftijdsverschillen worden in grote lijnen in de tekst beschreven

4 % met schaalscore gebaseerd op 3 stellingen (zie bijlage voor alle stellingen en berekening)

5 vaak = minstens twee keer per maand in de laatste maanden

35 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

RELATIE MET LERAREN

Leerlingen in het voortgezet onderwijs zijn minder positief over hun relatie met leraren dan leerlingen van

groep 8 (60 versus 88%; Tabel 3.1). Tussen de leeftijd van 12 en 13 jaar daalt het percentage jongeren dat

positief is over de relatie met leraren met ruim 15 procentpunten, waarna deze percentages nauwelijks

veranderen. In het voortgezet onderwijs zijn jongens positiever over hun relatie met leraren dan meisjes.

PESTEN EN GEPEST WORDEN

Leerlingen is gevraagd naar hun ervaringen met pesten en gepest worden, zowel op school als

online. We beschouwen pesten en gepest worden als ‘vaak’ wanneer dit in de afgelopen maanden

ten minste twee keer per maand is voorgekomen. Op de basisschool geeft 11 procent van de

leerlingen aan vaak online en/of op school gepest te worden (niet opgenomen in de Tabel). In het

voortgezet onderwijs ligt dit percentage lager, namelijk op 9 procent. Een uitgebreide beschrijving

van de gebruikte vragen staat in de bijlage.

Pesten

In zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs zegt ongeveer 3 procent van de leerlingen

vaak op school te pesten (Tabel 3.1). Vaak online pesten komt in het voortgezet onderwijs meer

voor dan in het basisonderwijs (3,7 versus 1,1%). In het voortgezet onderwijs is het percentage

jongens dat vaak (online) pest ongeveer twee keer zo hoog als bij meisjes.

Gepest worden

Leerlingen in het basisonderwijs worden vaker op school gepest dan leerlingen in het voortgezet

onderwijs (10 versus 7%; Tabel 3.1). Het percentage jongeren dat vaak wordt gepest is hoger op 13 dan op 14- en 16-jarige leeftijd. De percentages voor online gepest worden liggen wat lager dan

voor gepest worden op school: ongeveer 3 procent van de jongeren is in de afgelopen maanden

vaak online gepest. Er zijn geen verschillen in het percentage jongens en meisjes dat vaak online of

op school gepest wordt.

VERSCHILLEN NAAR SCHOOLNIVEAU, MIGRATIEACHTERGROND, GEZINSWELVAART EN GEZINSVORM

SCHOOLNIVEAU

Voor nagenoeg alle indicatoren van schoolbeleving en pesten zien we verschillen naar schoolniveau

(Tabel 3.2). Vwo-leerlingen vinden school vaker (een beetje of heel) leuk en rapporteren ook vaker

dat er een goede sfeer is tussen klasgenoten, vergeleken met vmbo-b/k-leerlingen. Vmbo-g/t- en

havo-leerlingen nemen hierin een tussenpositie in. Ook komen pesten en gepest worden, zowel op

school als online, het vaakst voor op het vmbo-b/k en het minst vaak op het vwo. Vwo- en havo leerlingen ervaren meer druk door schoolwerk dan vmbo-b/k-leerlingen. Wat betreft de relatie met

leraren, zijn er geen verschillen naar schoolniveau.

SCHOOLBELEVING EN PESTEN 36

TABEL 3.2 Schoolbeleving en pesten naar schoolniveau (%, voortgezet onderwijs 12 t/m 16 jaar n=5103)

SCHOOLBELEVING

PESTEN

1 verschillende letters betekenen dat verschillen tussen de groepen significant zijn

2 vaak = minstens twee keer per maand in de laatste maanden

MIGRATIEACHTERGROND

Jongeren met een migratieachtergrond zijn negatiever over hun relatie met leraren dan jongeren

zonder migratieachtergrond (Tabel 3.3). Zij rapporteren daarnaast vaker dat zij (online) pesten en

vaker dat zij online gepest worden dan jongeren zonder migratieachtergrond.

GEZINSWELVAART

Jongeren uit gezinnen met een hoge en gemiddelde welvaart zijn positiever over school en de relatie

met hun leraren dan jongeren uit gezinnen met een lage welvaart (Tabel 3.3). Verder geldt dat, hoe

hoger de mate van gezinswelvaart, des te positiever jongeren zijn over de onderlinge sfeer tussen

klasgenoten en hoe minder vaak ze op school gepest worden. Leerlingen uit gezinnen met een hoge

en gemiddelde welvaart rapporteren tot slot minder vaak (online) te pesten en online gepest te

worden dan leerlingen uit gezinnen met een lage welvaart.

GEZINSVORM

Voor alle indicatoren van schoolbeleving en pesten zien we verschillen naar gezinsvorm. Leerlingen

die met beide ouders in één huis wonen zijn positiever over school en de onderlinge sfeer tussen

klasgenoten dan leerlingen die bij één ouder wonen (Tabel 3.3). Daarnaast ervaren leerlingen die

met beide ouders in één huis wonen minder druk door schoolwerk dan leerlingen met een dubbele

gezinssituatie. Zij zijn bovendien positiever over hun relatie met leraren dan leerlingen die

opgroeien in de andere twee gezinsvormen.

Leerlingen die met beide ouders in één huis wonen pesten minder vaak op school en worden

minder vaak online gepest dan leerlingen met een dubbele gezinssituatie. Ook worden zij minder

vaak gepest op school dan leerlingen die bij één ouder wonen. Leerlingen die met beide ouders in

37 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

één huis wonen pesten ten slotte minder vaak online dan leerlingen die opgroeien in de andere

twee gezinsvormen.

TABEL 3.3 Schoolbeleving en pesten naar migratieachtergrond, gezinswelvaart en

gezinsvorm (%, basisonderwijs groep 8 en voortgezet onderwijs 12 t/m 16 jaar, n=6613)

SCHOOLBELEVING

PESTEN

1 * = verschil op basis van migratieachtergrond is significant

2 verschillende letters betekenen dat verschillen tussen de groepen significant zijn

3 woont bij beide ouders, maar de ouders wonen in twee verschillende huizen (met of zonder een andere opvoeder)

4 woont bij één ouder (met of zonder een andere opvoeder)

5 vaak = minstens twee keer per maand in de laatste maanden

VERGELIJKING MET EERDERE JAREN

Trendgegevens voor schoolwaardering, ervaren druk door schoolwerk, onderlinge sfeer tussen

klasgenoten en pesten zijn beschikbaar vanaf 2001. De andere indicatoren zijn uitgevraagd vanaf een

later jaar. Trendgegevens zijn apart weergegeven voor het basisonderwijs (Tabel 3.4) en het voortgezet

onderwijs (Tabel 3.5). Er is sprake van een trendbreuk in het voortgezet onderwijs tussen 2013 en 2017

in verband met een verandering in de samenstelling van de steekproef. Voor meer informatie over de

trendbreuk, het testen en interpreteren van de trends verwijzen we naar hoofdstuk 1.

SCHOOLWAARDERING EN DRUK DOOR SCHOOLWERK

Leerlingen in het voortgezet onderwijs vinden school in 2025 minder leuk dan in eerdere jaren. Dat

geldt voor zowel jongens als meisjes (zie Figuur 3.1). De dalende trend in schoolwaardering is

SCHOOLBELEVING EN PESTEN 38

ingezet vanaf 2013, met een sterke daling in de afgelopen vier jaar (van 72 naar 64%). Voor

leerlingen in het basisonderwijs zijn deze percentages nagenoeg stabiel.

Het percentage leerlingen dat in 2025 (nogal) veel druk door schoolwerk ervaart, is in zowel

het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs niet veranderd ten opzichte van 2021. Tussen 2009

en 2021 nam het percentage leerlingen in het voortgezet onderwijs dat druk door schoolwerk

ervaart aanzienlijk toe. Op de basisschool was dit percentage stabiel tot 2017, waarna dit toenam

tussen 2017 en 2021.

FIGUUR 3.1 Trends in schoolwaardering en ervaren druk door schoolwerk

BASISONDERWIJS VOORTGEZET ONDERWIJS

% %

10 ~~0~~

7 ~~0~~ 6 ~~0~~ 5 ~~0~~ 4 ~~0~~ 3 ~~0~~

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

’01 ’05 ’09 ’13 ’17 ’21 ’25 ’01 ’05 ’09 ’13 ’17 ’21 ’25

Jongens: school is (een beetje/heel) leuk Meisjes: school is (een beetje/heel) leuk

Jongens: (nogal) veel druk door schoolwerk Meisjes: (nogal) veel druk door schoolwerk

SFEER TUSSEN KLASGENOTEN EN RELATIE MET LERAREN

In het basisonderwijs zien we dat de trend in ervaren sfeer tussen klasgenoten over het algemeen

stabiel is (zie Figuur 3.2). In het voortgezet onderwijs nam het percentage leerlingen dat de sfeer

onder klasgenoten goed vindt tussen 2001 en 2013 toe. Vanaf 2017 is er een daling in dit

percentage, vooral bij meisjes. Jongens zijn in 2025 even positief over de sfeer tussen klasgenoten

als in 2021, maar wel minder positief dan in 2017. Bij meisjes is de dalende trend sterker doorgezet.

In 2025 is het percentage meisjes dat de sfeer tussen klasgenoten als (heel) goed beoordeelt lager

dan in 2021 en 2017, met een afname van 84 procent in 2017 naar 71 procent in 2025.

Wat betreft de relatie met leraren zien we in de laatste jaren alleen veranderingen bij meisjes

in het voortgezet onderwijs. Na de daling in 2021 bleef het percentage meisjes dat positief is over

de relatie met leraren stabiel tussen 2021 en 2025. Daardoor ligt dit percentage in 2025 nog steeds

lager dan in 2017 (56 versus 62%).

39 HBSC 2025 - GEZONDHEID EN WELZIJN VAN JONGEREN IN NEDERLAND

FIGUUR 3.2 Trends in sfeer tussen klasgenoten

BASISONDERWIJS VOORTGEZET ONDERWIJS

% %

100 95 90 85 80 75 70 65 60 55 50

100 95 90 85 80 75 70 65 60 55 50

’01 ’05 ’09 ’13 ’17 ’21 ’25 ’01 ’05 ’09 ’13 ’17 ’21 ’25

Jongens: sfeer klasgenoten is (heel) goed Meisjes: sfeer klasgenoten is (heel) goed

PESTEN EN GEPEST WORDEN

Globaal gezien nam het percentage leerlingen dat op school pest en gepest wordt tussen 2001 en

2017 af, waarna het percentage meisjes in het basisonderwijs dat aangeeft gepest te worden tussen

2017 en 2021 toenam. In 2025 geven leerlingen in zowel het basisonderwijs als het voortgezet

onderwijs ongeveer even vaak aan te pesten en gepest te worden als in 2021. Alleen meisjes in het

voortgezet onderwijs rapporteren in 2025 vaker dat zij gepest worden dan in 2021. Daarnaast geven

leerlingen in het voortgezet onderwijs en meisjes op de basisschool in 2025 wel vaker aan gepest te

worden dan in 2017. Ook rapporteren meisjes in het voortgezet onderwijs in 2025 vaker dat zij

pesten dan in 2017.

Voor online pesten zien we tussen 2021 en 2025 geen veranderingen. Waar we, behalve voor

jongens op de basisschool, tussen 2017 en 2021 een stijging in de percentages van online pesten

zagen, zet deze stijging tussen 2021 en 2025 dus niet door. Wel liggen deze percentages in 2025 nog

steeds hoger dan in 2017.

SCHOOLBELEVING EN PESTEN 40