2026-069 Bijlage Raadsvraag GroenWit Jaarverslag 2025 RegioDeal

De VAT-kosten geven de broodnodige speelruimte om alle benodigde expertise voor het programma aan boord te halen. In 2025 hebben we ongeveer €800 duizend uitgegeven aan de programmaorganisatie: personeelskosten van het programmateam, communicatie, externe (juridische en financiële) expertise, kosten voor de Regiokassier, huisvesting en het organiseren van bijeenkomsten etc.

Samenwerking Met oog op de gemeenteraadsverkiezingen maart 2026 zijn de bestuurlijke werkafspraken geëvalueerd. Daarvoor is de hulp ingeschakeld van Planbureau Fryslân. Geconcludeerd wordt dat de samenwerking dankzij de Regio Deal een slinger krijgt. Er heerst een overwegend positief beeld van de samenwerking: de stuurgroep functioneert goed, leden zijn betrokken, de sfeer is constructief en de besluitvorming verloopt soepel. Het samenspel tussen procesleiders en bestuurlijk trekkers wordt gezien als cruciaal voor de kwaliteit van besluitvorming. Stuurgroepleden zijn over het algemeen positief over de kwaliteit van de projecten die binnen de Regio Deal worden uitgevoerd. De programmafinanciën geven géén aanleiding tot bijsturing van het programma. De stuurgroep kan met het bestaande instrumentarium voldoende sturen op een evenwichtige verdeling van de beschikbare middelen over de eilanden (zie bijlage voor uitgebreide evaluatie van bestuurlijke werkafspraken).

Leeswijzer In dit jaarverslag is een overzicht van alle door de stuurgroep goedgekeurde projecten en van de financiën opgenomen. In het hoofdstuk ‘Voortgang projecten Regio Deal’ wordt de voortgang per samenwerkingsproject beschreven en tot slot wordt het geheel op hoofdlijnen visueel samengevat.

Is de informatiehonger na het doornemen van dit jaarverslag nog niet gestild? Op onze website [www.regiodealdewaddeneilanden.nl zijn alle nieuwsbrieven en meerdere filmpjes te vinden die te](http://www.regiodealdewaddeneilanden.nl) samen een goed beeld schetsen van wat er in de ruim twee jaar Regio Deal De Waddeneilanden allemaal is gebeurd en gerealiseerd.

Jaarverslag 2025 4

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

1. FINANCIËN

In onderstaande overzicht zijn de door de stuurgroep toegekende bijdragen, de daadwerkelijke bestedingen en de resterende ruimte voor besluiten opgenomen op actielijnniveau. Bestedingen lopen achter op de toegekende bedragen omdat de meeste projecten meerdere jaren lopen, het Stimuleringsfonds vanaf 2026 de eerste bijdragen uitkeert en in 2025 toegekende bijdragen gedeeltelijk pas in 2026 uitgekeerd worden. Het algehele beeld is dat we halverwege de looptijd, met ruim de helft van de beschikbare middelen toegekend aan projecten, goed op koers zijn.

Doorkijk financiën Regio Deal 2024-2027 Totale bijdragen

Programmalijn 1 | Goed wonen en leven 5.500.000

Besluiten

Besteed in 2024 2024

Besluiten 2024 2025

Besteed 2025 2025

Rest.ruimte 2025 besluiten

besluiten 2026/2027

1.1 Meer passende woningen realiseren 250.000 0 400.000 72.332 1.050.000

1.2 Maatschappelijke voorzieningen optimaliseren

Programmalijn 2 | Toekomstbestendig ondernemen & ontwikkelen 6.500.000

1.900.500 0 1.745.400 1.855.474 154.100

2.1 Economie breder maken 476.400 6.123 1.716.851 81.319 189.749

2.2 Gastvrijheidssector verstevigen 55.000 0 550.000 31.823 50.000

2.3 Continuïteit en kwaliteit van het onderwijs verhogen

1.560.000 0 0 1.118.762 1.190.000

2.4 Werken en leren meer combineren 132.000 14.907 500.000 216.016 80.000

Programmalijn 3 | Optimaal bereikbaar & verbonden 4.000.000

3.1 Werken aan betere bereikbaarheid 0 0 285.000 40.000 2.416.000

3.2 Vervoer verduurzamen 40.000 0 230.000 42.302 630.000

3.3 Digitale en mobiele dekking optimaliseren

Programmalijn 4 | Duurzame energie 5.000.000

4.1 Energiesystemen robuuster en innovatiever maken

4.2 Eilander gebouwen sneller verduurzamen

4.3 Eilander eigenaarschap en ondernemerschap in de energietransitie

Programmalijn 5 | Circulaire economie 6.000.000

5.1 Gunstig ontwikkelkimaat voor circulaire economie

5.2 Dat wat een eiland biedt optimaal benutten

20.000 3.485 131.000 137.297 248.000

75.000 0 1.595.00 749.713 1.855.000

40.000 0 355.000 42.661 365.000

75.000 0 425.000 0 215.000

565.000 32.942 1.293.000 376.563 922.000

485.039 0 735.900 184.483 979.061

5.3 Slimmer omgaan met water 70.000 0 540.000 131.182 410.000

Subtotaal 27.00.000 5.743.939 57.457 10.502.151 5.079.926 10.753.910

VAT kosten* 4.000.000 850.000 623.810 950.000 802.731 2.573.459

Totaal 6.592.939 681.267 11.452.151 5.882.657 13.327.369

Er is in de kolom ‘besteed’ geen rekening gehouden met de uitgaven van het Stimuleringsfonds. Het fonds is namelijk pas

open gegaan in 2026. Er is in dit overzicht in de kolom ‘besluiten 2025’ wél rekening gehouden met het beschikbaar gestelde

Stimuleringsfonds.

_* bedragen verdeeld op basis van meerjarenbegroting Samenwerkingsverband De Waddeneilanden_

Jaarverslag 2025 5

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

Opgestarte projecten In 2024 en 2025 is al een groot aantal voorstellen aan de stuurgroep voorgelegd. Veel samenwerkingsprojecten met bijbehorende deelprojecten zijn opgestart, diverse eilandprojecten hebben bijdragen ontvangen en er zijn incidentele subsidies verleend aan projecten en programma’s die aansluiten bij de doelen van onze Regio Deal. In onderstaande overzicht staan alle door de stuurgroep goedgekeurde voorstellen. In hoofdstuk 2 wordt uitgebreider stil gestaan bij de voortgang van de projecten.

Overzicht projecten Regio Deal 2024 2025

Programmalijn 1 | Goed wonen en leven

Actielijn 1.1 Meer passende woningen realiseren

Eilandwonen betaalbaar en beschikbaar samenwerkingsproject 250.000

Het nieuwe eilandwonen samenwerkingsproject 200.000

Piekhuisvesting samenwerkingsproject 200.000

Actielijn 1.2 Maatschappelijke voorzieningen optimaliseren

Flidunen Vlieland (reservering) eilandproject 915.000

Thijssehuis Texel eilandproject 1.575.000

IJsbaan Texel eilandproject 247.500

de Vleijen Ameland eilandproject 275.400

Torenstraat Brandarisplein Terschelling eilandproject 255.000

Maatschappelijke voorzieningen onder de loep samenwerkingsproject 78.000 90.000

Eindbijeenkomst samen oud worden op de waddeneilanden samenwerkingsproject 22.000

Zorg en Medisch Centrum Schiermonnikoog eilandproject 15.000

Cultureel Centrum Schiermonnikoog eilandproject 15.000

Participatie accommodatiebeleid Ameland eilandproject 30.000

Gezondheidscentrum Texel eilandproject 50.000

Vlieland Flidunen (voorbereiding) eilandproject 50.000

Eilandhealth samenwerkingsproject 50.000

Programmalijn 2 | Toekomstbestendig ondernemen & ontwikkelen

Actielijn 2.1 Bredere economie realiseren

Stimuleringsfonds startkrediet samenwerkingsproject 50.000

Creatieve broedplaatsen + Waddencampus 2.0 samenwerkingsproject

Masterclas toekomstbestendig ondernemen en ontwikkelen samenwerkingsproject

Vervolg Bruisplek Terschelling kwartiermaker en regisseursrol samenwerkingsproject 60.000

Creatieve broedplaats Vlieland samenwerkingsproject 26.400

Creatieve broedplaats Vlieland en Schiermonnikoog samenwerkingsproject 70.000

Nieuwe economie samenwerkingsproject

Pre-stimuleringsfonds incidentele subsidie 100.000

Visserijkweek op Texel incidentele subsidie 400.000

Jaarverslag 2025 6

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

Actielijn 2.2 Gastvrijheid verstevigen

Duurzaam toerisme: een toekomstgerichte gastvrijheidseconomie samenwerkingsproject/ incidentele subsidie 55.000 50.000

Actielijn 2.3 Continuïteit en kwaliteit van het onderwijs verhogen

Het nieuwe leren, eilander leer- en ontwikkelplekken samenwerkingsproject 100.000

LOC Schiermonnikoog eilandproject 1.000.000

Eiland praktijkgeschoold samenwerkingsproject/incidentele subsidie 460.000

Actielijn 2.4 Werken en leren meer combineren

Waddencampus 2.0: triple-helix in de praktijk samenwerkingsproject 132.000

Programmalijn 3 | Optimaal bereikbaar & verbonden

Actielijn 3.1 Werken aan betere bereikbaarheid

Transport en logistiek onder de loep samenwerkingsproject 160.000

Slimme eilandmobiliteit samenwerkingsproject 125.000

Actielijn 3.2 Vervoer verduurzamen

Rondje Waddenbaai cofinanciering 40.000

Agenda autoluw samenwerkingsproject 190.000

Piekbelasting onder de loep samenwerkingsproject 40.000

Actielijn 3.3 Digitale en mobiele dekking optimaliseren

Meetnet leefbare Waddeneilanden samenwerkingsproject 20.000 131.000

Programmalijn 4 | Duurzame energie

Actielijn 4.1 Energiesystemen robuuster en innovatiever maken

Slimme energiesystemen samenwerkingsproject 75.000 160.000

Energierotonde Ballumerbocht eilandproject 700.000

Reservering voor overige eilandprojecten 700.000

Actielijn 4.2 Eilander gebouwen sneller verduurzamen

Duurzame waddendorpen samenwerkingsproject 20.000 80.000

Duurzame eilander voorzieningen samenwerkingsproject 225.000

Duurzame recreatiewoningen samenwerkingsproject 20.000 50.000

Actielijn 4.3 Eilander eigenaarschap en ondernemerschap in de energietransitie

Eilander energiediensten organisatie samenwerkingsproject 75.000 75.000

Programmalijn 5 | Circulaire economie

Actielijn 5.1 Gunstig ontwikkelkimaat voor circulaire economie

Eilander materiaalstromen in beeld samenwerkingsproject

Ondernemers circulair op weg samenwerkingsproject 1.293.000

Bedrijfsafvalstromen Vlieland, swill verwerking Terschelling & overige pilots samenwerkingsproject 80.000

Wad gaat Om incidentele subsidie 400.000

Campagne Circulair denken en doen samenwerkingsproject 50.000 178.000

Circulair netwerk en ambachtsroute Terschelling samenwerkingsproject 45.000 35.000

Circulair inkopen samenwerkingsproject 70.000

Jaarverslag 2025 7

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

Actielijn 5.2 Dat wat een eiland biedt optimaal benutten

Circulaire eilandbouw samenwerkingsproject 60.000

Circulaire eilandbouw, meerkosten circulaire sloop eilandprojecten 150.000

Circulaire sloop Yn de Mande Schiermonnikoog eilandprojecten 49.910

Circulaire sloop 't Schylger JouwTerschelling eilandprojecten 25.990

Vers van eilander bodem samenwerkingsproject 275.039

Pilot organische reststromen Schiermonnikoog samenwerkingsproject 60.000

Actielijn 5.3 Slimmer omgaan met water

Grip op drinkwater samenwerkingsproject 70.000 150.000

Zoetwaterbeheer voor de Waddeneilanden samenwerkingsproject 50.000

Waterrijke toekomst Texel incidentele subsidie 25.000

Zoetwaterbeheer Schiermonnikoog eilandprojecten 90.000

Zoetwaterbeheer Ameland eilandprojecten 225.000

Jaarverslag 2025 8

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

2. VOORTGANG PROJECTEN REGIO DEAL

In dit hoofdstuk wordt van alle samenwerkingsprojecten (zie ook artikel 4 – beoogde resultaten van het convenant) die gestart zijn kort de voortgang beschreven. Dit is op volgorde van de actielijnen gedaan.

PROGRAMMALIJN 1 GOED WONEN EN LEVEN

Meer passende woningen realiseren

Eilandwonen betaalbaar en beschikbaar De vijf Waddeneilanden werken gezamenlijk aan het terugdringen van ongewenst woninggebruik en het beschikbaar houden van woningen voor eilandbewoners. Binnen dit samenwerkingsproject is in 2025 ingezet op drie sporen: het versterken van samenwerking en kennisdeling tussen de eilanden, het inzetten van aanvullende juridische expertise en het gezamenlijk organiseren van extra handhavingscapaciteit.

In 2025 is op alle vijf de eilanden gewerkt met een gezamenlijke handhaver. Door deze gezamenlijke inzet zijn concrete stappen gezet in het terugdringen van oneigenlijk woninggebruik en is tegelijkertijd de samenwerking tussen de eilanden versterkt. Kennisdeling vindt steeds meer structureel plaats, waardoor een gelijkere manier van werken ontstaat. Ook is aanvullende expertise ingezet om complexe vraagstukken sneller verder te brengen.

In 2026 wordt deze samenwerking voortgezet. De eilanden werken toe naar verdere harmonisatie van werkwijzen en het ontwikkelen van een gezamenlijke ‘gereedschapskist’ met praktische instrumenten om ongewenst woninggebruik tegen te gaan.

Behaalde resultaten

- De vijf eilanden werken steeds meer samen aan een uniformere aanpak van wonen en handhaving.

- Door gezamenlijke inzet van expertise en handhaving zijn stappen gezet richting het terugdringen van illegaal en oneigenlijk woninggebruik.

- Kennisontwikkeling en samenwerking zijn versterkt, waardoor beter kan worden ingespeeld op actuele ontwikkelingen en regelgeving.

- In 2025 is op alle vijf de eilanden gewerkt met een gezamenlijke handhaver als belangrijke stap richting een structurele aanpak.

Jaarverslag 2025 9

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

Versnelling eilander woningbouw: onrendabele toppenfonds Begin 2025 is de eerder vastgestelde lijst met woningbouwprojecten herzien. Daarbij is gekeken welke projecten nog actueel en uitvoerbaar waren, zodat beschikbare middelen gericht konden worden ingezet voor de onrendabele top.

Met de inzet van de versnellingsgelden is in 2024 en 2025 de bouw van in totaal 177 extra woningen op de Waddeneilanden ondersteund of versneld. Hiermee dragen de eilanden bij aan het vergroten van het aanbod betaalbare woningen en het behoud van belangrijke maatschappelijke voorzieningen.

Behaalde resultaten

- Via het onrendabele toppenfonds zijn woningbouwprojecten financieel haalbaar gemaakt.

- De versnellingsgelden zijn ingezet voor betaalbare woningen en maatschappelijke accommodaties.

- De oorspronkelijke doelstelling van circa 75 woningen is ruim overstegen; in 2025 zijn al 177 woningen ondersteund of versneld.

Het nieuwe eilandwonen In de tweede helft van 2025 stelde de stuurgroep het samenwerkingsproject Het nieuwe eilandwonen vast. Vervolgens is het project inhoudelijk verder uitgewerkt en is een projectleider aangesteld.

Binnen dit project werken de Waddeneilanden gezamenlijk aan innovatieve, kleinschalige en natuurgerichte woonconcepten die aansluiten bij veranderende woonwensen en bijdragen aan een toekomstbestendig woningaanbod. Daarbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met actuele uitdagingen zoals stikstofproblematiek en netcongestie.

In 2026 start de uitvoering van het project en wordt toegewerkt naar één of meerdere pilotprojecten die als voorbeeld kunnen dienen voor alle eilanden.

Behaalde resultaten

- Het samenwerkingsproject voor innovatieve en natuurgerichte woonvormen is eind 2025 gestart.

- De eerste verkenningen naar kansrijke locaties en alternatieve woonconcepten zijn voorbereid.

Piekhuisvesting Goede huisvesting voor tijdelijk personeel is essentieel voor een goed functionerende toeristische sector op de Waddeneilanden. In 2025 stelde de stuurgroep het projectvoorstel voor personeelshuisvesting vast.

Voor Texel, Vlieland, Terschelling en Ameland is een projectleider aangesteld. Deze is gestart met een inventarisatie van de bestaande situatie en de belangrijkste knelpunten. Via de Waddentafel worden ondernemers actief betrokken bij het zoeken naar oplossingen.

Daarnaast wordt samengewerkt met het al lopende traject op Schiermonnikoog. In 2026 moet dit leiden tot een voorstel voor een pilotproject voor personeelshuisvesting op minimaal één eiland.

Jaarverslag 2025 10

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

Behaalde resultaten

- Het gezamenlijke project voor personeelshuisvesting is eind 2025 gestart.

- Op alle eilanden wordt gewerkt aan inzicht in de behoefte aan tijdelijke huisvesting voor personeel.

- Ondernemers en gemeenten werken gezamenlijk aan creatieve en praktische oplossingen.

Maatschappelijke voorzieningen optimaliseren

Multifunctionele gebouwen en verblijfsgebieden Met multifunctionele gebouwen en verblijfsgebieden versterken de Waddeneilanden de leefbaarheid, sociale samenhang en voorzieningenstructuur. Door functies zoals sport, cultuur, educatie en ontmoeting te combineren, blijven voorzieningen toekomstbestendig.

In 2025 zijn naast eerdere projecten op Texel nog drie eilandprojecten goedgekeurd:

- Op Ameland wordt gewerkt aan recreatief verblijfsgebied De Vleijen.

- Op Vlieland wordt sport- en ontmoetingscentrum Flidunen vernieuwd.

- Op Terschelling wordt gewerkt aan de herinrichting van de Torenstraat en het Brandarisplein.

Alle projecten bevonden zich in 2025 in de voorbereidende fase. De uitvoering start in 2026.

Behaalde resultaten

- Op meerdere eilanden zijn concrete projecten voorbereid waarin kunst, cultuur, educatie en welzijn samenkomen.

- Bijna alle eilanden hebben inmiddels een initiatief gestart of voorbereid gericht op multifunctioneel gebruik van gebouwen en verblijfsgebieden.

Maatschappelijke voorzieningen onder de loep Binnen dit samenwerkingsproject werken de eilanden aan toekomstbestendige maatschappelijke voorzieningen op het gebied van zorg, welzijn, sport en cultuur.

In 2025 is samen met Planbureau Fryslân en de Rijksuniversiteit Groningen gewerkt aan het onderzoek ‘Samen oud worden op de Waddeneilanden’. Hierin is onderzocht welke factoren bijdragen aan verantwoord ouder worden op de eilanden en welke knelpunten daarbij ontstaan.

Daarnaast zijn verschillende eilandprojecten gestart, waaronder:

- een participatief traject voor accommodatiebeleid op Ameland;

- de voorbereiding van een nieuw gezondheidscentrum op Texel;

- een verkenning naar een toekomstbestendig zorg- en medisch centrum op Schiermonnikoog;

- de versterking van sport- en ontmoetingscentrum Flidunen op Vlieland.

Met deze projecten bouwen de eilanden gezamenlijk kennis op over toekomstbestendige maatschappelijke voorzieningen.

Jaarverslag 2025 11

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

Behaalde resultaten

- Via onderzoek en eilandprojecten zijn behoeften en knelpunten van maatschappelijke organisaties beter in beeld gebracht.

- Diverse financiële en organisatorische initiatieven zijn voorbereid om maatschappelijke organisaties te ondersteunen.

- De samenwerking tussen eilanden en maatschappelijke organisaties is versterkt.

Eiland-Health Het samenwerkingsproject Eiland-Health is in 2025 uitgevoerd. Binnen dit project is onderzocht hoe eHealth en zorg op afstand kunnen bijdragen aan toekomstbestendige zorg op de Waddeneilanden.

Twee studenten van NHL Stenden deden onderzoek op Schiermonnikoog en Terschelling bij zorgpartijen en maatschappelijke organisaties. Daarbij zijn kansen, uitdagingen en mogelijkheden van eHealth-toepassingen in kaart gebracht.

De uitkomsten vormen de basis voor meerdere pilotprojecten die in 2026 worden voorbereid.

Behaalde resultaten

- Onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden van eHealth en zorg op afstand.

- Kansen en knelpunten voor digitale zorgtoepassingen op de eilanden zijn in beeld gebracht.

- Voorbereiding gestart voor pilotprojecten in 2026.

Jaarverslag 2025 12

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

PROGRAMMALIJN 2 TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN & ONTWIKKELEN

Creatieve broedplaatsen

Op meerdere eilanden is in 2025 gewerkt aan creatieve broedplaatsen waar ondernemers, onderwijs, overheid en inwoners samenwerken aan innovatie en nieuwe initiatieven.

Vlieland Voor Natuur Educatief Centrum De Lepelaar zijn plannen gemaakt voor verbouw en inrichting van een creatieve broedplaats. In 2026 start de verbouwing en opent het centrum zijn deuren.

Behaalde resultaten

- Voorbereidingen voor verbouwing en inrichting zijn afgerond.

- Het centrum wordt een plek voor ontmoeting, innovatie en duurzaam toerisme.

Terschelling Op Terschelling heeft de bruisplek een thuisbasis gevonden bij De Tonnenloods. Samen met onderwijsinstellingen, culturele organisaties en gemeente wordt gewerkt aan een netwerk van innovatie- en ontmoetingsplekken.

Behaalde resultaten

- Samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid is versterkt.

- Een enquête onder ondernemers heeft geleid tot nieuwe projectideeën en samenwerking met studenten.

- De Waddencampus-aanpak wordt verder uitgerold over meerdere eilanden.

Duurzaam toerisme: een toekomstgerichte gastvrijheidseconomie

De Friese Waddeneilanden werken gezamenlijk aan verduurzaming van de gastvrijheidseconomie en een Green Destinations-certificering.

In 2025 zijn gezamenlijke werksessies georganiseerd en is gewerkt aan:

- duurzame indicatoren binnen bezoekersmonitoring;

- de ontwikkeling van de Staat van Bestemming;

- versterking van kennisdeling en samenwerking;

- koppeling met andere Waddenprojecten.

Daarnaast is via het samenwerkingsproject Monitoring Gastheerschap gewerkt aan gezamenlijke monitoring en kennisontwikkeling rondom toerisme.

Jaarverslag 2025 13

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

Behaalde resultaten

- Verdere ontwikkeling van gezamenlijke toeristische monitoring.

- Versterking van kennisnetwerken en samenwerking rondom duurzaam toerisme.

- Concrete stappen richting Green Destinations-certificering.

Het nieuwe leren: eilander leer- en ontwikkelplekken

Om onderwijsvoorzieningen toekomstbestendig te houden werken de eilanden samen aan integrale leer- en ontwikkelplekken.

Vanuit de Regio Deal is bijgedragen aan de realisatie van het LOC op Schiermonnikoog. De nieuwe school De Viermaster is in oktober 2025 officieel geopend.

Daarnaast zijn op meerdere eilanden bestaande MBO-academies versterkt en is gewerkt aan uitbreiding van het onderwijsaanbod richting zorg, techniek en groen.

Behaalde resultaten

- De nieuwe schoolvoorziening op Schiermonnikoog is gerealiseerd.

- Op alle eilanden zijn initiatieven voor MBO-onderwijs verder ontwikkeld.

- Het onderwijsaanbod is verbreed richting meerdere sectoren.

- Samenwerking tussen onderwijs, ondernemers en overheden is versterkt.

Waddencampus 2.0: triple helix in de praktijk

In 2025 is een advies opgeleverd voor de inrichting van een WaddenCampus Netwerk als centrale samenwerkingsstructuur tussen onderwijs, ondernemers en overheden.

Hierbij is gekozen voor een netwerkbenadering waarin de Waddentafel het strategische platform vormt voor samenwerking, kennisdeling en programmering.

Behaalde resultaten

- Een gezamenlijke netwerkstructuur voor samenwerking is voorbereid.

- De Waddentafel is verder ontwikkeld als strategisch platform.

- Lokale broedplaatsen en initiatieven zijn verbonden binnen één netwerk.

Jaarverslag 2025 14

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

PROGRAMMALIJN 3 OPTIMAAL BEREIKBAAR & VERBONDEN

Mobiliteitshubs

In 2025 is gestart met de voorbereiding van het samenwerkingsproject Mobiliteitshubs. Het project richt zich op het verbeteren en verduurzamen van personen- en goederenvervoer.

Er is gewerkt aan:

- plannen van aanpak per eiland;

- onderzoek naar goederenvervoer;

- shuttle- en bagagevervoer;

- onderzoek naar bereikbaarheid van Lauwersoog.

Daarnaast zijn kansen verkend voor bundeling van goederenstromen en duurzame logistieke oplossingen.

Behaalde resultaten

- Voorbereiding gestart voor gezamenlijke mobiliteitshubs.

- Onderzoek uitgevoerd naar duurzamer goederen- en personenvervoer.

- Samenwerking met kennisinstellingen en vervoerders versterkt.

Toegangsvignet

In 2025 is gestart met de voorbereiding van een onderzoek naar een toegangsvignet als gedragsveranderingsprikkel om autogebruik op de eilanden te verminderen.

De focus lag op de voorbereiding van juridische, technische en praktische kaders en op samenwerking met ondernemers, vervoerders en overheden.

Behaalde resultaten

- Onderzoeksopzet voor een toegangsvignet voorbereid.

- Mogelijke sturingsmechanismen en gedragsaspecten verkend.

- Samenwerking en draagvlak georganiseerd.

Meetnet Leefbare Waddeneilanden

In 2025 is het project Meetnet Leefbare Waddeneilanden succesvol afgerond. Op alle vijf de eilanden zijn meetpunten geplaatst die inzicht geven in verkeersstromen van voetgangers, fietsers en gemotoriseerd verkeer.

Jaarverslag 2025 15

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

De data zijn openbaar beschikbaar en vormen een belangrijke basis voor datagedreven beleid rondom bereikbaarheid, leefbaarheid en mobiliteit.

Behaalde resultaten

- Op alle vijf de eilanden is een meetnet gerealiseerd.

- Verkeersstromen worden structureel gemonitord.

- De eilanden beschikken over een gezamenlijke basis voor beleidsontwikkeling en monitoring.

Jaarverslag 2025 16

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

PROGRAMMALIJN 4 DUURZAME ENERGIE

Slimme eilander energiesystemen

Binnen het samenwerkingsproject Slimme eilander energiesystemen werken de Waddeneilanden aan robuuste en toekomstbestendige energiesystemen.

In 2025 is ingezet op monitoring en forecasting van energiegebruik en op het versterken van expertise via energiehubregisseurs. Op Ameland is gestart met het project Energierotonde Ballumerbocht als voorbeeldproject voor slimme energieoplossingen.

Daarnaast zijn financiële kaders vastgesteld voor het ondersteunen van nieuwe energie-initiatieven.

Behaalde resultaten

- Monitoring en forecasting van energiegebruik zijn opgestart.

- Op Ameland is een eerste slim energieproject gestart, titel project: ‘Energierotonde’.

- Samenwerking tussen gemeenten, energiecoöperaties en ondernemers is versterkt.

- Energiehubregisseurs ondersteunen lokale verduurzamingsinitiatieven.

- Verdiepend onderzoek naar energiehubs is uitgevoerd op Texel.

- Met inzet van energiehubregisseurs is gewerkt aan gezamenlijke kennisopbouw op de vijf eilanden.

- De samenwerking tussen eilanden, ondernemers en regisseurs is versterkt richting een toekomstbestendig energienetwerk.

- De basis is gelegd voor een gezamenlijke strategische visie op robuuste en innovatieve energiesystemen op de Waddeneilanden.

Duurzame waddendorpen

In 2025 is gekozen voor een gezamenlijke aanpak via een digitaal adviesplatform voor verduurzaming van karakteristieke panden.

Het platform biedt eigenaren inzicht in energieprestaties, verduurzamingsmogelijkheden en subsidieregelingen. Gemeenten krijgen hiermee tevens beter inzicht in voortgang en beleidsmogelijkheden.

Behaalde resultaten

- Een gezamenlijk digitaal adviesplatform is aangeschaft en ingericht.

- Voorbereidingen getroffen voor training van energiecoaches en gemeentelijke medewerkers.

- De basis gelegd voor een gezamenlijk adviesloket voor verduurzaming.

Jaarverslag 2025 17

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

Duurzame eilander voorzieningen

Binnen dit project werken de eilanden aan verduurzaming van intensief gebruikte maatschappelijke voorzieningen.

Op ieder eiland wordt in een publiek gebouw een Energy Management Systeem (EMS) toegepast. Hiermee wordt energiegebruik slimmer gestuurd en verspilling verminderd.

Behaalde resultaten

- De uitvoering van EMS-projecten op de eilanden is gestart.

- Gemeenten bouwen gezamenlijk kennis op over energiemanagementsystemen.

- Inzichten worden actief gedeeld met maatschappelijke organisaties.

Duurzame recreatiewoningen

De vijf eilanden werken gezamenlijk aan verduurzaming van recreatiewoningen.

In 2025 is gestart met inventarisaties en de voorbereiding van een gezamenlijke aanpak. Eind 2025 bleek dat de gekozen aanpak onvoldoende voortgang opleverde door complexe databronnen, AVGbeperkingen en beperkte capaciteit.

In 2026 wordt het project geëvalueerd en volgt een aangepaste aanpak.

Behaalde resultaten

- Een gezamenlijke inventarisatie van recreatiegebieden en woningtypen is gestart.

- Inzicht verkregen in knelpunten rondom verduurzaming van recreatiewoningen.

- Voorbereiding gestart voor een vernieuwde aanpak in 2026.

Duurzame dialoog en duurzame ondernemerskringen

De doelstellingen voor duurzame ondernemerskringen worden vanaf 2026 ondersteund via het Stimuleringsfonds.

In 2025 zijn hiervoor de voorbereidingen getroffen en is budget gereserveerd voor onderzoeken, pilots en projecten vanuit ondernemers, stichtingen en verenigingen.

Behaalde resultaten

- De samenwerking tussen overheden, energiecoöperaties en ondernemers is versterkt.

- De basis gelegd voor ondersteuning van lokale verduurzamingsinitiatieven.

- Eerste signalen voor nieuwe initiatieven en aanvragen zijn ontvangen.

Jaarverslag 2025 18

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

PROGRAMMALIJN 5 CIRCULAIRE ECONOMIE

Eilander materiaalstromen in beeld

De materiaalstroomanalyse die eerder door Metabolic is uitgevoerd vormt in 2025 belangrijke input voor andere circulaire projecten.

Vanaf 2026 kunnen ondernemers via de campagne Circulair Denken & Doen ondersteuning krijgen bij materiaalstroomanalyses.

Behaalde resultaten

- Materiaalstromen op alle eilanden zijn in beeld gebracht.

- De analyses worden ingezet als basis voor circulaire projecten en beleid.

Ondernemers circulair op weg

In 2025 is gewerkt aan de voorbereiding van het Stimuleringsfonds, waarin veel ruimte komt voor circulaire initiatieven en start-ups.

Daarnaast is op Terschelling gewerkt aan de ontwikkeling van ‘Makers van het Eiland’: een netwerk van makers, ondernemers en circulaire initiatieven.

Behaalde resultaten

- De basis gelegd voor ondersteuning van circulaire start-ups.

- Samenwerking tussen ondernemers en onderwijs versterkt.

- Eerste stappen gezet richting een makers- en ambachtsroute op Terschelling.

Pilot Bedrijfsafval Vlieland

Binnen dit project is gewerkt aan circulaire inzamelings- en verwerkingsmogelijkheden voor afvalstromen op Vlieland.

In 2025 zijn de huidige afvalketen en mogelijke vervolgrichtingen in beeld gebracht.

Behaalde resultaten

- Knelpunten en kansen in de afvalketen zijn geïnventariseerd.

- Een eerste richting voor verdere uitwerking van circulaire afvalverwerking is bepaald.

Jaarverslag 2025 19

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

Circulair denken en samenwerken

In 2025 is gewerkt aan de voorbereiding van een meerjarige campagne ‘Circulair Denken en Doen’ om circulaire samenwerking te stimuleren.

Daarvoor zijn behoeften en sentimenten onderzocht en is een strategie ontwikkeld gericht op zowel inwoners als ondernemers.

Behaalde resultaten

- Een meerjarige aanpak voor circulaire bewustwording is opgesteld.

- Verbindingen gelegd tussen ondernemers, initiatieven en gemeenten.

- Voorbereidingen getroffen voor campagnes, workshops en roadshows.

Grip op drinkwaterconsumptie

In 2025 is gewerkt aan een gezamenlijke campagne voor drinkwaterbesparing gericht op inwoners, ondernemers en toeristen.

Er is een campagnestrategie ontwikkeld waarbij ondernemers binnen de gastvrijheidssector communicatiemiddelen kunnen inzetten richting hun gasten.

Behaalde resultaten

- Samenwerking opgezet met partners rondom drinkwaterbesparing.

- Een gezamenlijke campagnestrategie ontwikkeld.

- De basis gelegd voor zichtbare publiekscampagnes vanaf 2026.

Zoetwaterbeheer voor Waddeneilanden

In 2025 is samen met partners een verkenning uitgevoerd naar een integrale aanpak voor zoetwaterbeheer op de Waddeneilanden.

De urgentie voor een gezamenlijke aanpak is bevestigd, mede doordat de eilanden volledig afhankelijk zijn van regenwater.

Behaalde resultaten

- De noodzaak voor een integrale aanpak van zoetwaterbeheer is in beeld gebracht.

- Samenwerking tussen eilanden en partners is versterkt.

- Voorbereiding gestart voor verdere uitvoering in 2026.

Jaarverslag 2025 20

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

Stimuleringsfonds

In 2025 zijn de voorbereidingen getroffen voor de uitvoering van het Stimuleringsfonds. Hiervoor zijn twee verordeningen opgesteld en is de basis gelegd voor de procescoördinatie.

Het fonds ondersteunt vanaf 2026 initiatieven op het gebied van:

- bredere economie;

- werken en leren;

- duurzame energie;

- circulaire economie;

- waterbesparing.

Vanaf 2026 kunnen ondernemers, verenigingen en stichtingen aanvragen indienen voor pilots, projecten en opstartbudgetten.

Behaalde resultaten

- De juridische en organisatorische basis voor het fonds is vastgesteld.

- De uitvoering van het fonds is voorbereid.

- De eerste subsidierondes worden in 2026 opengesteld.

Jaarverslag 2025 21

3. VISUELE SAMENVATTING

SAMENWERKINGSPROJECTEN PER PROGRAMMALIJN

PROGRAMMALIJN 1 GOED WONEN EN LEVEN [Gerealiseerd ]

SAMENWERKINGSPROJECTEN PER PROGRAMMALIJN

PROGRAMMALIJN 2 TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN EN ONTWIKKELEN [Gerealiseerd ]

SAMENWERKINGSPROJECTEN PER PROGRAMMALIJN

PROGRAMMALIJN 3 OPTIMAAL BEREIKBAAR EN VERBONDEN [Gerealiseerd ]

SAMENWERKINGSPROJECTEN PER PROGRAMMALIJN

PROGRAMMALIJN 4 DUURZAME ENERGIE [Gerealiseerd ]

SAMENWERKINGSPROJECTEN PER PROGRAMMALIJN

PROGRAMMALIJN 5 CIRCULAIRE ECONOMIE [Gerealiseerd ]

REGIO DEAL DE WADDENEILANDEN

BIJLAGE

Uitkomsten evaluatie bestuurlijke werkafspraken

Jaarverslag 2025 28

Uitkomsten Evaluatie bestuurlijke werkafspraken�

� Aanleiding� Provincie Noord-Holland, Provincie Fryslân en Samenwerkingsverband De Waddeneilanden hebben met elkaar bestuurlijke werkafspraken gemaakt en vastgesteld ten behoeve van de uitvoering van de Regio Deal. In dit document zijn afgesproken gemaakt over: governance / programmasturing & programmafinanciën. �

Met oog op de gemeenteraadsverkiezingen maart 2026 zijn de bestuurlijke werkafspraken (zoals daarin ook bepaald) geëvalueerd. Daarvoor is de hulp ingeschakeld van Planbureau Fryslân. Planbureau heeft zich in een gespreksronde voornamelijk gefocust op het onderdeel governance / programmasturing. Er is gesproken met alle stuurgroepleden, ambtelijke coördinatoren van de provincies en een functionaris van de Regiokassier. �

Met betrekking tot het onderdeel programmafinanciën zijn in dit verslag de hoofdlijnen opgenomen.� Governance / programmasturing� De samenwerking krijgt dankzij de Regio Deal een slinger, zo geven de meeste betrokkenen aan. Betrokkenen geven een overwegend positief beeld van de samenwerking: de stuurgroep functioneert goed, leden zijn betrokken, de sfeer is constructief en de besluitvorming verloopt soepel. Het samenspel tussen procesleiders en bestuurlijk trekkers wordt gezien als cruciaal voor de kwaliteit van besluitvorming. Stuurgroepleden zijn over het algemeen positief over de kwaliteit van de projecten die binnen de Regio Deal worden uitgevoerd.�

� Belangrijkste aandachtspunten� Ondanks de positieve basis komt een aantal inhoudelijke en organisatorische aandachtspunten naar voren:�

1. Vergaderfocus: meer ruimte voor strategische sturing� Stuurgroepleden ervaren dat vergaderingen vooral draaien om het beoordelen van afzonderlijke projectvoorstellen. Daardoor komt strategisch overleg — zoals onderlinge leerprocessen, koppelkansen met landelijke/Europese ontwikkelingen en gezamenlijke koersbewaking — nog onvoldoende uit de verf. Provincie Noord-Holland pleit ervoor om sturing meer te richten op jaarplannen en samenwerkingsprojecten en individuele eilandprojecten alleen te agenderen bij afwijkingen van deze kaders. Dit zou bovendien bureaucratie verminderen.�

� 2. Tijdige besteding en toekomstbestendigheid� Er is breed gedeelde zorg dat het moeilijk wordt om alle Regio Deal-middelen binnen de looptijd te besteden. Bestuurders benoemen de noodzaak om dit scenario organisatorisch en financieel te regelen. Daarnaast is er behoefte aan visie op de periode ná de Regio Deal: hoe wordt de opgebouwde samenwerking en kennis geborgd? Het gedeelde beeld is: samenwerking is noodzakelijk om als kleine eilandgemeenten autonoom en toekomstbestendig te blijven. Dit vraagt om duurzaam partnerschap.�

�

�

1��

-

3. Afstemming met de provincies� De financieringswijze van provincie Fryslân — deels gekoppeld aan specifieke beleidsdoelen — vraagt meer administratie en afstemming dan de lumpsumconstructies van andere partijen. Dit heeft geleid tot extra werkdruk en soms vertraging in jaarplannen. Inmiddels is een werkbare praktijk ontstaan, maar deze wijkt af van de werkafspraken en vraagt om herformulering. Betere en eerdere betrokkenheid van provinciale ambtenaren in o.a. ontwikkelteams kan frictie voorkomen.�

4. Aansluiting van individuele gemeenten� De mate waarin gemeenten bestuurlijk, politiek en ambtelijk zijn aangehaakt bij de Regio Deal verschilt. Goede aanhaking leidt tot minder discussie in raden, beter geïnformeerde bestuurlijk trekkers en sterkere inbreng in de stuurgroep. Nieuwe stuurgroepleden moeten daarom goed worden meegenomen in besluitvormingsstructuur en rolverdeling, bijvoorbeeld via een overdrachtsdossier.�

� 5. Rol en aandachtspunten voor de regiokassier� De samenwerking regiokassier - programmateam functioneert goed, maar de regiokassier waarschuwt voor risico’s in de administratieve organisatie (o.a. in relatie tot het Stimuleringsfonds). Onvoldoende administratieve borging aan de voorkant kan leiden tot problemen bij verantwoording aan de achterkant. De kassier en programmaorganisatie zoeken gezamenlijk naar werkbare balans tussen verantwoording en uitvoerbaarheid. De sinds kort uitgebreide procescapaciteit binnen het programmateam wordt gezien als een positief hulpmiddel.�

Programmafinanciën� In de bestuurlijke werkafspraken is ook de regionale cofinanciering opgenomen. Het aandeel in de Regio Deal voor de gezamenlijke Waddeneilanden is € 7,75 miljoen. Overeenkomstig de voor gezamenlijke kosten gekozen verdeelsleutel, betekent dat per eiland een bijdrage van: �

- Texel 30% van € 7,75 miljoen � - =� € 2.325.000�

- Vlieland 10% van € 7,75 miljoen � - =� € 775.000�

- Terschelling 25% van € 7,75 miljoen � =� € 1.937.500�

- Ameland 25% van € 7,75 miljoen �� =� € 1.937.500�

- Schiermonnikoog 10% van € 7,75 miljoen �=� € 775.000 �

Bij de verdeling van beschikbare middelen over projecten is het principe van de Regio Deal leidend, namelijk dat er sprake is van beschikbare middelen voor de gehele regio en niet voor individuele gemeenten. De toekenning van bijdragen aan projecten vindt dan ook plaats op basis van de hiervoor vastgestelde criteria (afwegingskader). Het kan zo zijn dat het ene eiland hierdoor in financiële zin meer profijt heeft van de Regio Deal dan het andere. Omdat er meer projecten worden uitgevoerd, of omdat er sprake is van ‘grotere projecten’, waarvoor een hogere bijdrage beschikbaar is gesteld. Doormiddel van de jaarplannen, het afwegingskader en beslissingen van de Stuurgroep kan voldoende gestuurd worden op een evenwichtige verdeling over de eilanden.�

�

2��

-

Multiplier per eiland� De multiplier is voor de samenwerkingsprojecten voor alle eilanden gelijk (€1 wordt €4). Wel kan gekeken worden in hoeverre de individuele eilanden ook profiteren van Regio Deal bijdragen voor eilandprojecten en in hoeverre dat evenwichtig is ten opzichte van de cofinanciering.�

Bijdragen aan eilandprojecten per eiland:� Texel: circa 2,3 miljoen (inclusief 0,4 miljoen viskweek)� Vlieland: circa 0,9 miljoen� Terschelling: circa 1,3 miljoen (inclusief reservering 1 miljoen Schylger Jouw)� Ameland: circa 1,2 miljoen � Schiermonnikoog: circa 1,1 miljoen�

Bijdragen vanuit versnellingsgelden*:� Texel: circa 1 miljoen� Vlieland: circa 0,5 miljoen (reservering)� Terschelling: circa 1,1 miljoen (reservering)� Ameland: circa 1,5 miljoen� Schiermonnikoog: circa 0,9 miljoen (waarvan 0,5 miljoen reservering)�

_�_

_* de versnellingsgelden zijn geen onderdeel van de Regio Deal financiering.�_

_�_ Conclusie� Texel en Schiermonnikoog hebben beiden al meer ontvangen aan bijdragen dan dat ze aan cofinanciering moeten bijdragen. Voor Vlieland geldt dat ook als de reservering voor Flidunen wordt meegeteld. Terschelling en Ameland zitten beiden nog onder de eigen bijdrage aan cofinanciering.�

Belangrijk is om te vermelden dat alle eilanden profiteren van de samenwerkingsprojecten, maar dat, dat niet financieel is uit te drukken. Daarnaast is het pas opengestelde Stimuleringsfonds met een omvang van 3,6 miljoen ook een belangrijke factor. �

De programmafinanciën geven géén directe aanleiding tot bijsturing van het programma. De stuurgroep kan met het bestaande instrumentarium voldoende sturen op een evenwichtige verdeling�

3��

-